Rozpowszechnianie: ogólne
CAT/C/POL/CO/4
(Tłumaczenie robocze)							 16 maja 2007 
Oryginał: angielski 
wersja nie-redagowana

KOMITET PRZECIWKO TORTUROM
Trzydziesta ósma sesja
Genewa, 30 kwietnia – 18 maja 2007

Zaawansowana nie-zredagowana wersja

Rozpatrzenie sprawozdań składanych przez Państwa Strony na podstawie art. 19 Konwencji

Wnioski i zalecenia Komitetu przeciwko Torturom

Polska

1) Komitet rozpatrzył IV okresowe sprawozdanie Polski (CAT/C/67/Add.5) na 769 i 772 posiedzeniach, które odbyły się 10 i 11 maja 2007 r. i przyjął na swym 776 posiedzeniu w dniu 15 maja 2007 następujące wnioski i zalecenia.

A.	Wstęp
2) Komitet z zadowoleniem przyjmuje złożenie przez Państwo stronę IV okresowego sprawozdania i zawarte w nim informacje. Komitet wyraża zadowolenie z dialogu z delegacją polską i pochwala Państwo stronę za udzielenie szczegółowych, pisemnych odpowiedzi na listę zagadnień (CAT/C/POL/Q/4/Rev.1 add.1), co ułatwiło dyskusję pomiędzy delegacją i członkami Komitetu.

3) Komitet wyraża uznanie dla delegacji na wysokim szczeblu, składającej się z przedstawicieli różnych resortów oraz dla wysiłku podjętego w celu przedstawienia dodatkowych informacji, co ułatwiło konstruktywną wymianę poglądów podczas rozpatrywania sprawozdania.

B.	Aspekty pozytywne
4) Komitet z satysfakcją odnotowuje, że od czasu rozpatrzenia ostatniego okresowego sprawozdania, Państwo strona ratyfikowało lub przystąpiło do następujących konwencji i protokołów z zakresu praw człowieka:

a)	Protokół fakultatywny do Konwencji o Prawach dziecka o angażowaniu dzieci w konflikty zbrojne z 7 maja 2005;
b)	Protokół fakultatywny do Konwencji o Prawach dziecka o prawach dziecka o handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii z 4 marca 2005;
c)	Protokół fakultatywny do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 22 marca 2004;
d)	Protokół fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania 22 czerwca 2006;
e)	Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego z 1 lipca 2002;
f)	Konwencja przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej 29 września 2003;
g)	Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej z 25 grudnia 2003;
h)	Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej z 28 stycznia 2004.

i)	Komitet odnotowuje również i docenia stałe wysiłki Państwa na poziomie krajowym mające na celu reformowanie ustawodawstwa, polityk i procedur w celu zapewnienia lepszej ochrony praw człowieka, łącznie z prawem do niebycia poddawanym torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, w szczególności:

j)	Ustawę z czerwca 2003 o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

k)	Ustawę ze stycznia 2005 o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym;

l)	obecnie realizowany Narodowy Plan Zwalczania i Zapobiegania Handlu Ludźmi;

m)	Krajowy Program Zapobiegania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i związanej z nimi Nietolerancji ustanowiony w 2003;

n)	Powołanie w 2006 roku instytucji Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego oraz

o)	Krajowy Program na rzecz ofiar przestępstw ustanowiony w lutym 2006.

C. Główne dziedziny budzące zaniepokojenie oraz zalecenia

Definicja tortur
6) Komitet wyraża żal, że Państwo strona nie zmieniło swego stanowiska odnośnie do nie włączenia Konwencji do polskiego prawa i ponawia zaniepokojenie wyrażone w swych poprzednich wnioskach i zaleceniach (A/55/44, par. 85-95) co do braku odrębnego przestępstwa tortur, zgodnego z art. 1 i 4 paragrafem 2 Konwencji. (art. 1 i 4)

Komitet, przywołując swoje poprzednie zalecenia (A/55/44, par. 85-95), podtrzymuje swój pogląd, iż Państwo strona powinno wprowadzić odrębne przestępstwo tortur, tak jak zostało ono zdefiniowane w artykule 1 Konwencji, do swojego Kodeksu karnego uznając je za przestępstwo zagrożone karą, stosownie do art. 4 par. 2 Konwencji.

Tymczasowe aresztowanie
7) Komitet wyraża zaniepokojenie długością tymczasowego aresztowania, które zgodnie z Kodeksem Postępowania Karnego może trwać do 2 lat oraz faktem, że polskie ustawodawstwo nie ustanawia limitu czasu trwania tymczasowego aresztowania po rozpoczęciu postępowania przed sądem (art. 2 i 11). 

Państwo strona powinno przyjąć odpowiednie środki w celu zapewnienia, by jego polityka stosowania tymczasowego aresztowania spełniała międzynarodowe standardy i środek ten był stosowany jedynie wyjątkowo na ograniczony okres czasu. Państwo strona powinno rozważyć stosowanie środków alternatywnych w stosunku do tymczasowego aresztowania.

Podstawowe gwarancje
8) Komitet jest zaniepokojony ograniczeniami podstawowych gwarancji prawnych, które mogą być zastosowane w stosunku do osób zatrzymanych przez Policję, w szczególności  w zakresie prawa do dostępu do prawnika od początku zatrzymania, w tym na wszystkich etapach postępowania przygotowawczego, jak również prawa do poufnej konsultacji z prawnikiem (art. 2 i 11).

Państwo strona powinno podjąć skuteczne środki w celu zapewnienia, by podstawowe gwarancje prawne w stosunku do osób zatrzymanych przez Policję, w szczególności prawo do dostępu do prawnika i do poufnej z nim konsultacji, były przestrzegane od samego początku zatrzymania, w tym na wszystkich etapach postępowania przygotowawczego. 

9) Komitet odnotowuje przyjęcie „skróconej procedury postępowania sądowego” jako części reformy Kodeksu Postępowania Karnego (art. 387) i byłby zaniepokojony, gdyby stała się ona źródłem nadmiernej presji wywieranej na podejrzanych w celu skorzystania z tej procedury (art.2).

Państwo strona powinno podjąć wszystkie niezbędne środki by zagwarantować dobrowolny charakter wszystkich tego rodzaju porozumień. 

10) Komitet wyraża żal, że w Polsce brak jest odpowiedniego systemu pomocy prawnej, a w szczególności, że opóźnia się przedłożenie Parlamentowi (Sejmowi) projektu Ustawy o dostępie do bezpłatnej pomocy prawnej, biorąc pod uwagę wpływ, jaki to opóźnienie może mieć na ochronę osób nie dysponujących środkami finansowymi (art. 2).

Państwo Strona powinno podjąć skuteczne kroki w celu przyśpieszenia przyjęcia Ustawy o dostępie do bezpłatnej pomocy prawnej, aby zapewnić odpowiednią ochronę i dostęp do systemu prawnego osobom nie dysponującym środkami finansowymi.

Zatrzymanie osób starających się o azyl i innych obcokrajowców
11) Komitet wyraża zaniepokojenie z powodu utrzymujących się/stałych zarzutów dotyczących zaangażowania Polski w tzw. extraordinary renditions [wyjaśnienie: pozasądowe przekazywanie osób z jednego kraju do drugiego] w kontekście walki z terroryzmem międzynarodowym. Z drugiej strony Komitet odnotowuje oświadczenie złożone przez polską delegację, że Polska nie uczestniczyła i nie uczestniczy w żadnej z jakichkolwiek form pozasądowego wydawania osób podejrzanych o akty terrorystyczne (art. 2 i 3)
Państwo strona powinno stosować zasadę non-refoulement do wszystkich zatrzymanych w miejscach zatrzymań i podejmować wszystkie niezbędne środki by unikać i przeciwdziałać pozasądowemu przekazywaniu podejrzanych do krajów, gdzie istnieje realne ryzyko poddania ich torturom, w celu zrealizowania zobowiązania z artykułu 3 Konwencji. Państwo strona powinno zawsze zapewniać podejrzanym możliwość zaskarżenia decyzji o wydalaniu (refoulement). 

12) Komitet z niepokojem odnotowuje brak odrębnych regulacji prawnych dotyczących zatrzymywania cudzoziemców po upływie terminu ich wydalenia (expulsion) oraz fakt, że niektórzy z nich są zatrzymywani w strefach przejściowych po terminie ich wydalenia (expulsion) bez decyzji sądu (art. 3, 11).

Państwo strona powinno podjąć niezbędne środki by zająć się tą sytuacją i zapewnić, by zatrzymywanie cudzoziemców w strefach przejściowych nie było nadmiernie wydłużane oraz, by, jeśli zatrzymanie miałoby być przedłużone o więcej niż kilka dni, decyzja taka była podejmowana przez sąd.

13) Komitet również z niepokojem odnotowuje uregulowania prawne i warunki bytowe zatrzymania w strefach przejściowych oraz aresztach deportacyjnych, gdzie stosownie do przepisów dotyczących cudzoziemców umieszczani są obywatele innych państw oczekujący na deportację (art. 3 i 11).

Państwo strona powinno dokonać przeglądu istniejących uregulowań i warunków bytowych w aresztach deportacyjnych, włącznie z rozmiarami cel, oraz uregulowań dotyczących aktywności zatrzymanych, w celu zapewnienia, że pozostają one w zgodzie z minimalnymi standardami międzynarodowymi. 

Znęcanie się oraz nadużycia siły, w tym zabójstwa, popełniane przez funkcjonariuszy organów ścigania
14) Komitet jest zaniepokojony doniesieniami o nadużyciu siły przez funkcjonariuszy organów ścigania, w szczególności wydarzeniami, które miały miejsce podczas święta studenckiego w Łodzi w maju 2004 r. i „omyłkowym” użyciem amunicji penetracyjnej. Komitet jest w szczególności zaniepokojony faktem, że dochodzenie wciąż trwa, jak również brakiem informacji o środkach dyscyplinarnych nałożonych na funkcjonariuszy policji uważanych za odpowiedzialnych, i w stosunku do których prowadzi się aktualnie dochodzenie (art. 10 i 12). 

Państwo strona powinno:
a) zapewnić niezwłoczne, bezstronne i skuteczne dochodzenia w sprawie wszystkich skarg lub zarzutów dotyczących niewłaściwego postępowania, w szczególności gdy osoba umiera lub jest poważnie ranna w następstwie kontaktu z funkcjonariuszami organów ścigania. W odniesieniu do spraw prima facie wiążących się z torturami i znęcaniem się zasadą powinno być, że  podejrzany(i) zostają zawieszeni lub przeniesieni do innych obowiązków na czas dochodzenia, w szczególności gdy istnieje ryzyko, że mogą utrudnić postępowanie.
b) wszczynać postępowania wobec domniemanych sprawców nadużyć i, w przypadku skazania, nakładać odpowiednie sankcje oraz adekwatną kompensatę dla ofiar w celu wyeliminowania faktycznej bezkarności funkcjonariuszy organów ścigania, którzy odpowiedzialni są za naruszenia zabronione na mocy Konwencji.
c) dokonać przeglądu oraz wzmocnić programy edukacyjne i szkoleniowe odnoszące się do użycia siły i broni przez funkcjonariuszy organów ścigania w celu zapewnienia, że użycie siły będzie ściśle ograniczone do poziomu koniecznego dla wypełniania ich obowiązków.

Szkolenie
15) Jakkolwiek Komitet dostrzega istniejący obecnie szeroki zakres programów edukacyjnych dla funkcjonariuszy organów ścigania, personelu więzień, strażników granicznych i personelu medycznego, niemniej zauważa z zaniepokojeniem brak programów mających na celu ocenę wpływu przeprowadzanych szkoleń i ich skuteczności w ograniczaniu przypadków tortur, przemocy i znęcania się (art. 10).

Państwo strona powinna rozwinąć i wdrożyć metodologię oceny skuteczności i wpływu takich programów szkoleniowych/edukacyjnych na ograniczenie przypadków tortur, przemocy i znęcania się.

Bezzwłoczne i bezstronne dochodzenia
16) Komitet jest zaniepokojony zarzutami dotyczącymi istnienia na terytorium Polski tajnych więzień dla cudzoziemców podejrzewanych o działalność terrorystyczną. Komitet odnotowuje oświadczenie polskiej delegacji stanowczo odpierające wszelkie zarzuty o istnieniu tajnych więzień na swoim terytorium (art. 3, 12 i 16).

Komitet ponagla Państwo stronę, by podzieliło się informacją o zakresie, metodologii i wnioskach z badania tych zarzutów przeprowadzonego przez polski Parlament, tak by można było rozstrzygnąć (zakończyć) tą sprawę. 

Warunki w więzieniach
17) Jakkolwiek Komitet dostrzega wysiłki uczynione przez Państwo stronę, by zająć się problemem przeludnienia w więzieniach, niemniej jest zaniepokojony pewnymi tymczasowymi środkami podjętymi przez Państwo stronę w celu zaradzenia temu problemowi, w szczególności przeznaczaniem wspólnych powierzchni, takich jak świetlice, sale do ćwiczeń fizycznych, sale spotkań, itp. dla celów mieszkalnych oraz wpływem, jaki takie środki mogą wywrzeć na uregulowania prawne i warunki bytowe uwięzienia (art. 11).

Państwo strona powinno podjąć potrzebne środki w celu zaradzenia obecnej sytuacji przeludnienia w więzieniach bez uszczerbku dla uregulowań prawnych i warunków bytowych uwięzienia. Państwo strona powinno udostępnić niezbędne materialne, ludzkie i budżetowe środki w celu zapewnienia by warunki uwięzienia były zgodne z minimalnymi standardami międzynarodowymi.

Handel ludźmi
18) Jakkolwiek Komitet dostrzega wysiłki Państwa strony w zwalczaniu i zapobieganiu handlowi ludźmi poprzez przyjęcie nowych przepisów prawnych i środków, niemniej jest zaniepokojony brakiem definicji handlu ludźmi w Kodeksie karnym. Komitet wyraża ponadto żal z powodu braku informacji na temat liczby spraw przed sądem i sankcji nałożonych na sprawców (art. 16)

Państwo strona Powinno włączyć do swojego Kodeksu karnego definicję handlu ludźmi, zgodnie z Protokołem w sprawie Zapobiegania, Zwalczania i Karania Handlu Ludźmi, w szczególności Kobietami i Dziećmi (CEDAW/C/POL/CO/6).
Państwo strona powinno dostarczyć szczegółowej informacji i danych statystycznych na temat liczby spraw w sądach oraz kar nakładanych w odpowiednich przypadkach na sprawców.

Znęcanie się („fala”) w wojsku
19) Jakkolwiek Komitet dostrzega postęp poczyniony przez Państwo stronę w ograniczeniu ilości przypadków nadużyć wobec poborowych w armii, niemniej pozostaje zaniepokojony wysoką liczbą spraw, które wciąż są zgłaszane (art. 2 i 16).

Państwo strona powinno wyeliminować zjawisko „fali” w siłach zbrojnych; kontynuować wdrażanie środków zapobiegawczych, jak również zapewnić niezwłoczne, bezstronne i skuteczne ściganie takich nadużyć oraz publicznie informować o rezultatach takich postępowań karnych.
Państwo Strona powinno zagwarantować rehabilitację ofiarom, włączając w to odpowiednią pomoc medyczną i psychologiczną. 

Mniejszości i inne grupy szczególnie narażone
20) Komitet z zaniepokojeniem zauważa doniesienia na temat nietolerancji i nienawiści w odniesieniu do mniejszości i innych szczególnie narażonych grup w Polsce, włączając w to ostatnio zaistniałe domniemane przypadki „mowy nienawiści” oraz nietolerancji w odniesieniu do homoseksualistów i lesbijek. (art. 16).

Państwo strona powinno wprowadzić do Kodeksu karnego przestępstwo w celu ukarania „przestępstw nienawiści” jako aktów nietolerancji i nakłaniania do nienawiści i przemocy opartych na orientacji seksualnej. Ponadto Państwo strona powinno w dalszym ciągu dokładać należytej czujności aby zapewnić, że istniejące środki o charakterze prawnym i administracyjnym są ściśle przestrzegane oraz, że programy szkoleń i wytyczne administracyjne stale komunikują personelowi przesłanie, że nakłanianie do nienawiści i przemocy nie będzie tolerowane i będzie odpowiednio karane.  
Państwo strona powinno dostarczyć szczegółowych informacji i danych statystycznych na temat ilości i rodzaju „przestępstw nienawiści” oraz środków administracyjnych i prawnych podjętych w celu ścigania takich przestępstw, jak również nałożonych sankcji.

Gromadzenie danych
21) Komitet wyraża żal, że w przypadku pewnych zagadnień objętych Konwencją, Państwo strona nie było w stanie dostarczyć statystyk lub odpowiednio posegregować danych, które dostarczyło (np. z uwagi na wiek, płeć i/lub przynależność etniczną). Podczas obecnego dialogu odnosiło się to do danych dotyczących przemocy wobec kobiet, w tym gwałtów i molestowania seksualnego oraz przestępstw popełnionych z pobudek rasowych, w szczególności przemocy wobec Romów.  

Państwo strona powinno podjąć takie środki, jakie okażą się konieczne, aby zapewnić, by odpowiednie władze, jak również Komitet, mogły ocenić te dane (szczegóły) przy ocenianiu przestrzegania przez Państwo stronę zobowiązań wynikających z Konwencji.

22) Komitet pochwala Państwo stronę za dotacje dokonane w latach 1999 - 2005 na rzecz Funduszu ONZ dla Ofiar Tortur i zachęca Państwo stronę do kontynuowania dotacji na rzecz Funduszu. 

23) Komitet wnosi, aby Państwo strona przedstawiła w następnym sprawozdaniu szczegółowe dane statystyczne posegregowane według rodzaju przestępstwa, pochodzenia etnicznego, wieku i płci na temat skarg dotyczących tortur oraz znęcania się popełnionych rzekomo przez funkcjonariuszy organów ścigania oraz związanych z tym dochodzeń, oskarżeń i sankcji karnych lub dyscyplinarnych.  

24) Zachęca się Państwo stronę do szerokiego rozpowszechnienia sprawozdań oraz odpowiedzi na listy zagadnień przedstawionych przez Polskę Komitetowi, jak również wniosków i zaleceń  Komitetu, w odpowiednich językach, poprzez oficjalne strony internetowe, media i organizacje pozarządowe.

25) Komitet zaprasza Państwo stronę do przedstawienia swojego core document zgodnie z wymaganiami Common Core Document in the Harmonized Guidelines on Reporting zaleconymi ostatnio przez międzynarodowe organy ds. praw człowieka (HRI/MC/2006/3 i Corr.1).

26) Komitet wnosi, aby Państwo strona dostarczyło w ciągu roku informacje na temat odpowiedzi państwa na zalecenia Komitetu zawarte w paragrafach 8, 9, 15, 18 i 19.

27) Państwo strona proszone jest o przedstawienie szóstego sprawozdania do 30 czerwca 2011 r.