Przemysław Szustakiewicz
Wybrane zagadnienia ustawy – Prawo zamówień publicznych 
I. Zamówienia publiczne są niewątpliwie obszarem stykania się interesu publicznego i interesów prywatnych. Takie połączenie zawsze budzi wątpliwości co do uczciwości osób podejmujących decyzje o wydatkowaniu publicznych środków. Sytuacja, gdy urzędnik lub inna uprawniona osoba decydują o przeznaczeniu dużych kwot pieniędzy na kontrakty wykonywane przez prywatnych przedsiębiorców, może rodzić liczne zagrożenia. Zamówienia publiczne są od wielu lat traktowane jako obszar szczególnego zagrożenia korupcją. Jak twierdzi w jednym ze swoich raportów Fundacja Batorego: „rozmaite źródła wskazują, że nadal szeroko spotyka się przypadki przetargów ustawianych pod konkretnego oferenta”. Na podobne zagrożenia od wielu lat wskazuje w swoich materiałach także Najwyższa Izba Kontroli. Do tego dochodzi jeszcze fakt, że w Polsce jest to także miejsce, w którym wydatkowane są największe środki finansowe. Wedle danych przedstawionych przez Urząd Zamówień Publicznych w roku 2003 łączne wydatki sektora publicznego wyniosły 41 145 mln zł. W sektorze państwowym funkcjonowało około 4000 podmiotów, a w sektorze samorządowym aż 51 000. Większość z nich wydatkuje pieniądze w trybie przepisów o zamówieniach publicznych. Wielkość rynku zamówień publicznych obejmuje około 8% PKB. Wszystko wskazuje na to, że jeśli chodzi o wielkość środków wydatkowanych wedle przepisów o zamówieniach, to w najbliższych latach będzie ich przybywać. W krajach Unii Europejskiej zamówienia publiczne obejmują przeciętnie około 10% PKB, a krajach, które wstąpiły do Unii w związku z wydatkowaniem środków pochodzących z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, w pierwszych latach po wstąpieniu procent ten się jeszcze podnosił. Wydaje się, że w Polsce będzie podobnie. W najbliższych latach Unia Europejska dopłaci do polskich inwestycji z zakresu ochrony środowiska około 1,3 miliarda euro, do tego dojdą jeszcze środki na infrastrukturę oraz pomoc w inwestycjach w edukację. Te ogromne pieniądze mogą powinny być wydatkowane legalnie i gospodarnie. Procedury zamówieniowe mają wprost ograniczać możliwość dokonywania manipulacji i nadużyć przy dokonywaniu zamówienia. W przypadku, gdy organy ścigania otrzymają sygnał o nieprawidłowościach dokonywanych w trakcie dokonywania zamówienia powinny prześledzić tryb działań osób odpowiedzialnych za dokonywanie zamówień z przepisami regulującymi tryb wydatkowania publicznych środków. W tej materii od dnia 2 marca 2004 r. mamy nowy stan prawny. Tego dnia weszła w życie ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych, która zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 10 czerwca 1994 o zamówieniach publicznych.

II. Nowa regulacja nieprzypadkowo nosi nazwę „Prawo zamówień publicznych”. W ten sposób został podkreślony kompleksowy charakter ustawy. Ten obszerny, liczący 224 artykuły akt prawny, w całości ma uregulować najważniejsze zagadnienia zamówień. W jego treści została zamieszczona zarówno cała materia ustawy z 1994 r., jak i treść najważniejszych rozporządzeń znajdujących się w takich aktach wykonawczych, jak rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 2002 roku w sprawie prowadzenia postępowań o zamówienia publiczne na zasadach ogólnych, rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie należytego wykonania umowy o zamówienie publiczne, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 października 2002 roku w sprawie konkursu na twórcze prace projektowe. Do ustawy została przejęta także zasadnicza część rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2002 roku w sprawie regulaminu postępowania przy rozpatrywaniu odwołań w sprawach o udzielanie zamówień publicznych. Zamieszczenie najważniejszych przepisów w jednym akcie prawnym ma ułatwić jego stosowanie. Podmioty działające na rynku zamówień publicznych, jak i osoby kontrolujące przebieg postępowania, nie będą w najważniejszych sprawach związanych z zamówieniami musieli wertować wielu aktów prawnych. Powinien im wystarczyć jeden. 
Prawo zamówień publicznych podzielone jest na 6 działów. Dział I to część ogólna. Zapisano w niej jednostki zobowiązane do stosowania ustawy. Ustawę mają stosować jednostki sektora finansów publicznych, a więc wszystkie instytucje administracji rządowej i samorządowej oraz inne państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej – ten zapis wyraźnie wskazuje na Lasy Państwowe jako ten podmiot, który jest zobowiązany do stosowania ustawy w zakresie wszystkich posiadanych środków. Wydaje się, że w ten sposób zostaną ostatecznie przecięte wątpliwości co do zakresu stosowania zamówień publicznych przez ten podmiot. Ustawa rezygnuje z bezwzględnego zobowiązania do stosowania procedur zamówieniowych przez fundacje i spółdzielnie. Podmioty te nie muszą już więc stosować przepisów ustawy do wszystkich zamówień niezależnie od charakteru przeznaczonych środków. Jednak ustawa wskazuje, że każdy podmiot, niezależnie od formy organizacyjnej i struktury własności, jeżeli ponad 50% wartości udzielanego przez nie zamówienia jest finansowane ze środków publicznych lub przez podmioty zobowiązane do stosowania ustawy. Tak więc, spółdzielnia mieszkaniowa, jeżeli dokonuje inwestycji lub remontów ze środków pochodzących z wpłat spółdzielców – nie stosuje Prawa zamówień publicznych. Natomiast, jeśli inwestycja jest w ponad 50% finansowana ze środków publicznych (np. dofinansowanie na ocieplenie budynków ze środków funduszy ochrony środowiska) – wówczas zobowiązana jest do stosowania procedur zamówieniowych. Ustawodawca wymienia jako podmioty zobowiązane do stosowania ustawy „instytucje pożytku publicznego”. Jest to nowe pojęcie nieznane dotychczas prawu polskiemu. Występuje ono natomiast w dyrektywach Unii Europejskiej dotyczącym zamówień publicznych. Są to jednostki ustanowione w celu zaspokajania potrzeb o charakterze powszechnym, niedziałające w celu osiągnięcia zysku i niemające charakteru przemysłowego lub handlowego. Jednostki te muszą także spełniać przynajmniej jeden z następujących warunków:
–	są finansowane w całości lub przeważającej części przez organy państwowe lub samorządowe albo inne instytucje prawa publicznego,
–	podlegają nadzorowi ze strony ww. instytucji,
–	ponad połowę składu ich organów kierowniczych lub nadzorczych stanowią osoby mianowane przez ww. podmioty.
Opisane pojęcie zastąpi używane w obecnie obowiązującym akcie prawnym sformułowanie „zadań o charakterze użyteczności publicznej”. Jest ono bardzie precyzyjne i dostosowane do charakteru gospodarki rynkowej
Nieco inaczej brzmi definicja zamówienia publicznego. Zgodnie z art. 2 pkt 13 „przez zamówienie publiczne należy rozumieć umowy odpłatne zawierane pomiędzy zamawiającym a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane. Definicja ta kładzie nacisk na odpłatność zamówienia. Nie podlegają więc tej regulacji przypadki świadczenia usług, dostaw, czy robót budowlanych na podstawie umowy darowizny, czy statutu. Prawo zamówień publicznych posługuje się także jednolitą nazwą w stosunku do podmiotu składającego ofertę. Wszystkie takie podmioty naszą nazwę „wykonawcy”. W ten sposób jest likwidowany chaos pojęciowy, jaki zapanował pod rządami ustawy z czerwca 1994 roku, która określała podmiot chcący coś sprzedać publicznemu zamawiającemu aż pięcioma słowami.

III. W części ogólnej znajduje się rozdział 2 zawierający zasady zamówień publicznych. Jest to bardzo różna regulacja od rozdziału 3 ustawy o zamówieniach publicznych. W starej regulacji w rozdziale „Zasady” zawarto przepisy mające charakter zasad, jak i przepisy proceduralne. Utrudniało to prawidłowe interpretowanie przepisów. Rozdział 2 p.z.p. zawiera tylko same zasady. Takie wyodrębnienie ma służyć łatwiejszej interpretacji przepisów nowej ustawy. Zasady mają stanowić swego rodzaju „znaki drogowe” postawione na drodze zamawiającego. Prokurator lub inny organ oceniający zachowanie zamawiającego powinien więc zacząć od zbadania, czy w trakcie postępowania nie została złamana któraś z tych zasad. Jeśli w toku oceny zgromadzonych materiałów dojdzie do wniosku, że została naruszona co najmniej jedna z zasad p.z.p., wówczas można przypuszczać, że osoby odpowiedzialne za przeprowadzenie postępowania zamówieniowego mogły popełnić czyn zabroniony. Prawo zamówień publicznych zawiera 7 podstawowych zasad:
1. Zasada jawności – art. 8. Dotyczy ona zarówno jawności wewnętrznej, co oznacza, że uczestnicy postępowania po otwarciu ofert mają pełny dostęp do dokumentacji, jak i jawności zewnętrznej, co oznacza, że dokumentacja postępowań jest jawna i każdy po zakończeniu postępowania ma prawo się z nią zapoznać. Jest to jedna z najczęściej opisywanych zasad zamówień. Ma ona bardzo duże znaczenie w zwalczaniu nieprawidłowości związanych z zamówieniami. Osoby, które chcą używać zamówień do bezprawnych celów, muszą się liczyć z tym, że postępowanie jest jawne nie tylko dla uczestników, ale także dla innych osób. Jeżeli istnieją przypuszczenia, że dane zamówienie zostało tak zorganizowane, aby wygrał je konkretny wykonawca mający „układ” z organizatorem, zamawiający stara się, aby wiadomość o postępowaniu była jak najmniej rozpowszechniona. Im więcej uczestników postępowania tym trudniej w warunkach konkurencji zrealizować bezprawny „układ”. Jawność postępowania o zamówienie publiczne oznacza bowiem jawność wobec potencjalnych uczestników postępowania. Im więcej podmiotów bierze udział w procedurze, tym większa jest konkurencja, a co za tym idzie niższe ceny. Dla ustawodawcy ważnym jest, że w wyniku konkurencji na rynku zamówień publicznych zmniejsza się wydatkowanie środków budżetowych. Ustawa przewiduje reguły publikowania ogłoszeń. Im większa jest wartość zamówienia tym w większej ilości miejsc są publikowane ogłoszenia o zamówieniu. Jeżeli wartość zamówienia wyrażona w złotych jest większa niż 6 tys. euro, a mniejsza niż 60 tys. ogłoszenia publikuje się w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie zamawiającego i na jego stronie internetowej (jeżeli ją posiada). Miejsce „powszechnie dostępne” to takie, do którego każda osoba z zewnątrz ma dostęp, a nie tylko pracownicy zamawiającego. Takim miejscem jest np. tablica ogłoszeń wywieszona na budynku. Jeżeli wartość zamówienia przekracza kwotę 60 tys. euro zamawiający przekazuje ogłoszenie na specjalnym formularzu do Prezesa UZP, który publikuje je w Biuletynie Zamówień Publicznych wydawanym w formie papierowej i elektronicznej. Gdy wartość zamówienia przekracza wyrażoną w złotych wartość 5 mln euro dla robot budowlanych lub 130 tys. euro dla dostaw i usług to zamawiający przekazuje ogłoszenie najpierw do Urzędu Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, który publikuje je w Dzienniku Urzędowym WE, a następnie Prezesowi UZP w celu opublikowania w Biuletynie. Ustawa w art. 40 ust. 4 nakłada na zamawiających obowiązek publikowania ogłoszeń w dzienniku lub czasopiśmie o zasięgu ogólnokrajowym, jeżeli wartość zamówienia wyrażona w złotych przekracza kwotę 10 mln euro dla robót budowlanych i 5 mln euro dla dostaw i usług. W Dzienniku Urzędowym WE umieszcza się także wstępne ogłoszenie informacyjne. Ogłoszenie to zamawiający przesyła niezwłocznie po uchwaleniu albo zatwierdzeniu planu finansowego raz do roku Urzędowi Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, a po przekazaniu Prezesowi UZP wstępne ogłoszenie informacyjne o planowanych w ciągu następnych 12 miesięcy zamówieniach, których wartość dla robót budowlanych przekracza kwotę 5 mln euro, a dla dostaw i usług zsumowaną wedle danej grupy określonej przez przepisy prawa europejskiego, jeżeli ich wartość przekracza wyrażoną z złotych wartość 750 tys. euro. W ten sposób ustawodawca chciał zapewnić potencjalnym wykonawcom jak najwcześniejszą informację o potencjalnych zamówieniach. Dzięki czemu mogą się oni przygotowywać do uczestnictwa w postępowaniach. Jawność dotyczy nie tylko, więc konkretnego postępowania, ale i planowanych postępowań. Interesująco zasada jawności jest zagwarantowana w oddziale 7 działu II opisującym nowy tryb udzielania zamówienia – „aukcję elektroniczną”. Ogłoszenie o aukcji zamawiający zamieszcza nie tylko w swojej siedzibie i na swojej stronie elektronicznej, ale także na stronie internetowej, na której zostanie przeprowadzona procedura. Ważną konkretyzacją zasady jawności jest treść art. 86 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym najważniejsza czynność postępowania – „otwarcie ofert” jest jawne. Każdy może uczestniczyć w tej czynności. Bezpośrednio przed otwarciem ofert zamawiający podaje kwotę, jaką planuje przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia. Podanie tej kwoty ma uniemożliwić wykonawcy bezprawne unieważnienie postępowania pod pretekstem, że złożone oferty przekraczają kwotę, którą planuje on przeznaczyć na zakup danych towarów lub usług. Jawny jest także protokół postępowania o udzielenie zamówienia publicznego – podstawowy dokument, w którym są udokumentowane podstawowe czynności zamawiającego. Zgodnie z art. 139 ust. 3 jawne są także umowy o zamówienia publiczne. Udostępnianie ich odbywa się na zasadach określonych w Ustawie z dnia 6 września, 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Jeżeli zamawiający bezprawnie odmawia udostępnienia dokumentów z postępowania popełnia przestępstwo z art. 23 ww. ustawy o dostępie do informacji niejawnych. Na podstawie art. 8 ust. 2 uczestnicy postępowania mogą ograniczyć jawność postępowania tylko w przypadkach określonych w ustawie. W Prawie zamówień publicznych ustawodawca wskazuje w art. 96 ust. 4, że nie ujawnia się informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jeżeli przedsiębiorca, składając ofertę, jednocześnie zastrzeże, że niektóre informacje w niej zawarte są objęte tajemnicą przedsiębiorstwa, wówczas tych danych i tej części oferty nie udostępnia się. Zastrzeżenie to musi być konkretne i nie obejmować swoim zakresem informacji, które z racji swego charakteru, czy miejsca gdzie można je uzyskać, nie są objęte tajemnicą przedsiębiorstwa. Jak to zauważył w jednym ze swych orzeczeń Zespół Arbitrów”, wyklucza się objęciem tajemnicą przedsiębiorstwa takiej informacji o treści, której zainteresowany nią podmiot może powziąć wiadomość na zwykłej i dozwolonej drodze. Przedsiębiorca, który bezprawnie w ofercie zastrzegł pewne informacje jako niejawne, musi się liczyć z tym, iż jego oferta jako sprzeczna z prawem powinna być przez zamawiającego odrzucona. Jeśli w trakcie kontroli organ stwierdzi, że taka oferta nie została odrzucona i co więcej przedsiębiorca wygrał przetarg, wówczas można mieć podejrzenia, że celowo ukryto pod płaszczykiem „tajemnicy przedsiębiorstwa” treść oferty po to, aby jak najmniej osób dowiedziało się o postępowaniu i ewentualnych powiązaniach pomiędzy przedsiębiorcom, a osobami występującymi po stronie zamawiającego. Wyjątki od zasady jawności zapisane są także w rozdziale 4 działu III p.z.p. „Postępowanie na zasadach szczególnych”. Dział ten reguluje udzielanie zamówień publicznych przez polską placówkę dyplomatyczną, której siedziba znajduje się w państwie, które nie jest członkiem Unii Europejskiej oraz zamówienia udzielonego w celu zapobieżenia bezpośrednim skutkom klęski żywiołowej. Przy udzielaniu tego typu zamówień nie stosuje się przepisów ustawy dotyczących publikacji ogłoszeń. Ratio legis takiego rozwiązania jest oczywiste: w pierwszym przypadku chodzi o względy bezpieczeństwa, w drugim o to, że nie ma czasu na to, aby przeprowadzać całą procedurę zamówieniową, należy jak najszybciej zakupić określone usługi albo towary. Nie można więc, dotrzymać ustawowych terminów postępowania i nie ma czasu na publikowanie ogłoszeń.
2. Zasada uczciwej konkurencji – która nakłada na zamawiającego obowiązek przygotowania i przeprowadzenie postępowania w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji. Jest ona wymieniona na początku rozdziału w art. 7 ust. 1. Zamawiający ma obowiązek czuwać nad tym, aby wykonawcy biorący udział w postępowaniu postępowali wobec siebie uczciwie, tak jak nakazują to zasady obrotu gospodarczego i nie może preferować żadnego z nich. Prawo zamówień publicznych nie zawiera definicji „nieuczciwej konkurencji”, choć w trakcie prac nad ustawą pojawiał się taki postulat. Ustawodawca odsyła tu do ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, która w art. 3 wskazuje, iż czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Ustawa nie zawiera wyczerpującego katalogu czynów nieuczciwej konkurencji. W szczególności takimi czynami są: wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa, fałszywe lub oszukańcze oznaczenie geograficznego pochodzenia towarów, wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy, naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, przekupstwo osoby pełniącej funkcje publiczne, a także nieuczciwa lub zakazana reklama. Czynem nieuczciwej konkurencji jest również uniemożliwienie lub utrudnianie dostępu do rynku, które zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy mogą przyjąć formę sprzedaży towary lub usługi poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia albo ich odsprzedaży poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców z rynku. Tak więc, zaniżenie kosztów dostawy, usługi lub roboty budowlanej w celu uniemożliwienia otrzymania kontraktu przez innego przedsiębiorcę jest naruszeniem zasady uczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 22 ust. 2 p.z.p. zamawiający nie może określić warunków udziału w postępowaniu w sposób, który naruszałby uczciwą konkurencję. Wykonawcom nie mogą być stawiane warunki uczestnictwa w procedurze o zamówienie, które w jakikolwiek sposób uprzywilejowałyby jedno z wykonawców. Warunki udziału w postępowaniu muszą być adekwatne do wielkości i charakteru przedmiotu zamówienia. Podkreślił to w jednym ze swych orzeczeń Zespół Arbitrów, wskazując na podstawie starego stanu prawnego, że „określając w przedmiotowym postępowaniu przetargowym warunek posiadania przez oferenta kapitału zakładowego wynoszącego ponad 5 mln zł, zamawiający naruszył powyższe (w tym zasadę uczciwej konkurencji – uwaga autora) zasady zamówień publicznych, ograniczając bezpośredni krąg podmiotów mogących wziąć udział w postępowaniu i zdolnych do wykonywania zamówienia. Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy o zamówieniach publicznych dostawcą może być osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej lub podmioty te występujące wspólnie. Postawienie wymagania posiadania kapitału zakładowego wynoszącego ponad 5 mln zł powoduje, iż w przedmiotowym postępowaniu mogłoby wziąć udział jedynie podmioty działające jedynie w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o kapitale przewyższającym tę kwotę. W postępowaniu nie mogłyby wziąć udziału inne podmioty prowadzące działalność gospodarczą, takie jak osoby fizyczne, osoby prawne niedziałające w formie spółki z o.o. oraz inne podmioty wymienione w art. 66 ustawy o zamówieniach publicznych”. Zamawiający, opisując przedmiot zamówienia, nie może tego robić w taki sposób, który mogłoby utrudniać uczciwą konkurencję – art. 29 ust. 2 p.z.p. Przedmiot zamówienia powinien być opisany w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, jednak do jego opisu nie można używać określeń wskazujących na konkretne znaki towarowe, patenty lub kraj pochodzenia. Jak zauważył w jednym z orzeczeń Zespół Arbitrów: „preferowanie przez zamawiającego przy opisie przedmiotu zamówienia jednego producenta stanowi działalność utrudniającą w sposób zasadniczy uczciwą konkurencję. Wyjątek od tej zasady znajduje się w art. 29 ust. 3 p.z.p., zgodnie z którym zamawiający może w opisie przedmiotu zamówienia wskazać znaki towarowe, patenty lub pochodzenie, jeżeli nie może opisać przedmiotu zamówienia za pomocą dostatecznie dokładnych określeń, a wskazaniu temu towarzyszą wyrazy „lub równoważne” albo inne podobne określenie. Taka sytuacja jest jednak wyjątkiem wynikającym ze specyfiki zamawianych produktów. Zamawiający musi wtedy przewidzieć w specyfikacji istotnych warunków zamówienia możliwość składania ofert równoważnych. Jeżeli brak jest takiego zastrzeżenia, a zamawiający opisuje dany produkt w sposób opisany w art. 29 ust. 3 p.z.p., to narusza zasadę uczciwej konkurencji. Zamawiający przestrzegający zasady uczciwej konkurencji nie może więc w specyfikacji istotnych warunków zamówienia – najważniejszym dokumencie postępowania, w którym opisany jest przedmiot zamówienia oraz elementy umowy, która będzie zawarta z wykonawcą, jeśli wygra postępowanie – wprowadzać warunków, które w istocie eliminują z możliwości ubiegania się o zamówienie szeroki krąg potencjalnych wykonawców. Stąd dla organów ścigania niezwykle ważne jest uważne przyjrzenie się specyfikacji. Lekturę dokumentacji postępowania należy zacząć właśnie od tego dokumentu. Sprawdzając go, prokurator powinien zbadać, czy zapisy specyfikacji faktycznie nie eliminują z postępowania większości wykonawców, wskazując już uczestnika, który postępowanie wygra. Jeżeli z treści specyfikacji wynika, że warunki postępowania lub opis przedmiotu zamówienia wskazują na konkretnego wykonawcę, może to wskazywać, że przed wszczęciem postępowania o zamówienie publiczne dochodziło do bezprawnych kontaktów pomiędzy osobami działającymi po stronie zamawiającego a wykonawcą. Odwołując się do zasady uczciwej konkurencji, zamawiający ma obowiązek na podstawie art. 24 ust. 2 p.z.p. wykluczyć z postępowania wykonawców, którzy wykonywali czynności związane z przygotowaniem prowadzonego postępowania lub posługiwali się w celu sporządzenia oferty osobami uczestniczącymi w dokonywaniu tych czynności (wyjątek dotyczy autorów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, jeżeli przedmiotem postępowania o udzielenie zamówienia są prace wynikające z miejscowych planów zagospodarowania, sporządzonych przez tych autorów). Gdy zamawiający otrzyma wiadomość, że ofertę złożyło przedsiębiorstwo, które samo uczestniczyło w przygotowaniu postępowania, albo posługuje się osobami wymienionymi w art. 24 ust. 2 p.z.p., to wyklucza je z postępowania. W ten sposób podmioty, które mając dostęp do wiedzy ze wstępnego etapu przygotowania procedury o zamówienie, byłyby w lepszej sytuacji od pozostałych wykonawców, są eliminowane z postępowania. Nie mogą więc wykorzystać swojej przewagi. Zamawiający zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt. 3 i 4 p.z.p., powinien odrzucić ofertę, której złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji lub zawiera rażącą nisko cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia. Odrzucenie na tej podstawie oferty musi być udowodnione, a decyzja o odrzuceniu powinna być uzasadniona. Podejmując decyzję o odrzuceniu oferty z przyczyn określonych w art. 89 ust. 1 pkt. 3 i 4 p.z.p., zamawiający musi głęboko rozważyć postępowanie wykonawcy. Ustawodawca pozwala w tej sytuacji zwrócić się na podstawie art. 90 ust. 1 zamawiającemu do wykonawcy o udzielenie w określonym terminie wyjaśnień. Mają one dotyczyć tych elementów oferty, które mają wpływ na wysokość ceny. Zamawiający dokonując oceny złożonych wyjaśnień bierze pod uwagę dwie przesłanki:
–	pierwsza leży po stronie wykonawcy; jest to oszczędność wykonania zamówienia, oryginalność projektu, 
–	druga to przyczyny zewnętrzne, niezależne od wykonawcy, takie jak wpływ pomocy publicznej udzielonej wykonawcy, czy wyjątkowe okoliczności wykonania zamówienia (np. niezwykle korzystne kursy walut).
Jeżeli złożone wyjaśnienia są nieprzekonywujące albo wykonawca ich nie złoży, zamawiający odrzuca ofertę.
3. Zasadą równego traktowania – jest opisana także w artykule 7 ust. 1 p.z.p. Nakłada ona na zamawiającego obowiązek traktowania w taki sam sposób wszystkich wykonawców ubiegających się o zamówienie publiczne. Zamawiający nie może w żaden sposób uprzywilejowywać, czy okazywać niechęci któremukolwiek z wykonawców. Jeżeli zasada zachowania uczciwej konkurencji nakłada na zamawiającego obowiązek baczenia na zachowania wykonawców, to zasada równości odnosi się tylko do zachowania jego samego. Zamawiający zawsze traktuje wszystkich wykonawców w taki sam sposób. Żąda od wykonawców zgodnie z art. 25 p.z.p. tylko takich oświadczeń i dokumentów, które są niezbędne do przeprowadzenia postępowania. Nie jest dopuszczalne, aby w tym samym postępowaniu od różnych wykonawców żądać różnych dokumentów. Dokumenty, których zamawiający będzie się domagać, muszą być wskazane w ogłoszeniu, specyfikacji istotnych warunków zamówienia lub zaproszeniu do składania ofert. Każdy wykonawca, który chce wziąć udział w postępowaniu, ma prawo złożyć wniosek o otrzymanie specyfikacji i otrzymuje ją nie później niż w terminie 5 dni od otrzymania przez zamawiającego wniosku. Zamawiający może żądać zapłaty za specyfikacją istotnych warunków zamówienia, ale jej cena nie może przekraczać kosztów druku i przekazania. Równego traktowania wykonawców strzegą przepisy dotyczące wyjaśnienia treści specyfikacji. Jeśli jeden z wykonawców na podstawie art. 38 ust. 1 p.z.p. zwróci się do zamawiającego z wnioskiem o wyjaśnienie treści siwz, to zamawiający niezwłocznie udziela mu tej informacji, a treść wyjaśnień przekazuje wszystkim wykonawcom, którzy pobrali specyfikację. Przekazując wyjaśnienia zamawiający nie ujawnia źródła zapytania. Jeżeli specyfikacja istotnych warunków zamówienia budzi liczne wątpliwości, zamawiający może zebrać wszystkich wykonawców w celu ich wyjaśnienia. Dla wszystkich wykonawców jest wyznaczony taki sam termin składania ofert – art. 43 p.z.p.. W toku oceny i badania ofert zamawiający może żądać od wykonawców wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert, ale niedopuszczalne jest prowadzenie negocjacji oraz dokonywanie zmian w treści złożonych ofert. W ten sposób ustawodawca na etapie oceny ofert uniemożliwia zamawiającemu wchodzenie w porozumienie z wybranym przez siebie wykonawcom. Elementem zasady równości jest także przepis art. 111 rozdziału 1 dział III Prawa zamówień publicznych. Wprowadzono tu wobec zamawiającego nakaz zastosowania w toku prac sądu konkursowego oceniającego złożone prace rozwiązań techniczno-organizacyjnych, dzięki którym do rozstrzygnięcia konkursu niemożliwe będzie zidentyfikowanie autorów złożonych prac. W ten sposób ma być zapewniony obiektywizm pracy sądu, który oceniając złożone prace, ma oceniać ich wartość, a nie kierować się osobistymi sympatiami, czy uprzedzeniami do autorów złożonych prac.
4. Zasada bezstronności – art. w 7 ust. 2 ustawy – nakazuje zamawiającemu dopilnowanie, aby w postępowaniu brały udział osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. Z postępowania należy wykluczyć osoby:
•	które w jakikolwiek sposób były lub są związane z którymkolwiek wykonawcą,
•	lub których uczciwość może budzić wątpliwości. 
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt. 1–4 z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wyklucza się osoby wykonujące po stronie zamawiającego czynności w postępowaniu, jeżeli: ubiegają się one o wykonanie zamówienia; pozostają w związku małżeńskim, w stosunku powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia lub są związane z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli z wykonawcą, jego zastępcą prawnym lub członkami organów zarządzających względnie organów nadzorczych wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia; przed upływem trzech lat od dnia wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia pozostawały w stosunku pracy lub zlecenia z wykonawcą lub członkami władz wykonawcy, pozostają z wykonawcą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może to budzić uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności tych osób. Natomiast przepis art. 17 ust. 1 pkt 5 nakazuje wykluczyć z postępowania osoby prawomocnie skazane za przestępstwo w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia, przestępstwo przekupstwa, przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu lub inne przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowych. Mamy tu bardzo szeroki zakres czynów, których popełnienie wyklucza daną osobę z działań po stronie zamawiającego. Dotyczy to nie tylko czynu z art. 305 k.k., czy innych przestępstw popełnionych w związku z postępowaniem o zamówienie publiczne, ale także innych przestępstw wymienionych w tym przepisie. Tak, więc kierownik sekcji zamówień publicznych dużego zamawiającego, który zostanie skazany za czyn z art. 229§ 11 k.k., bo chciał wręczyć łapówkę policjantowi z drogówki, faktycznie nie może już kierować takim działem. Jest to bardzo surowe rozwiązanie, ale jak się wydaje konieczne. Ustawodawca nakazuje nie tylko wyłączyć z postępowania osoby, które miały lub mają związek z wykonawcami, ale także te, których na skutek popełnienia wymienionych w ustawie przestępstw nie dają rękojmi prawidłowego przeprowadzenia procedury. Osoby wykonujące czynności w postępowaniu o zamówienie publiczne składają pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań pisemnie oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie. Ustawa nie wskazuje, wprost kiedy takie oświadczenie powinny być złożone. Wydaje się, że nastąpić to powinno po czynności otwarcia ofert, kiedy wiadomo jest, jacy wykonawcy przystąpili do postępowania, wtedy bowiem najłatwiej jest określić, czy związki, o których mowa w omawianym przepisie p.z.p., istnieją, czy nie. Jeżeli osoba podlegająca wyłączeniu dokonywała czynności w postępowaniu, już po powzięciu wiadomości o okolicznościach, o których mówi art. 17 ust. 1 p.z.p., to te czynności powtarza się. Wyjątkiem jest tylko czynność otwarcia ofert i czynności faktyczne nie mające wpływu na wynik postępowania, np. wysłanie oferty.
5. W art. 9 ust. 1 p.z.p. zapisano zasadę pisemności. Zamawiający prowadzi postępowanie pisemnie. W trakcie postępowania porozumiewa się on z wykonawcami oraz przyjmuje ich oświadczenia i oferty złożone w formie pisemnej. Prawo zamówień publicznych nakazuje, aby zamawiający prowadził dokumentację postępowania w formie pisemnej. Również ogłoszenia o zamówieniu przesyła się na specjalnym formularzu w formie pisemnej. Także umowa o zamówienie publiczne jest zawierana w formie pisemnej. Umowa zawarta w innej formie jest nieważna. Jako wyjątków od zasady pisemności nie należy traktować licznych możliwości stosowania w trakcie postępowania narzędzi elektronicznych. Zamawiający może przesyłać ogłoszenia o zamówieniu do Urzędu Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich i Prezesa UZP drogą elektroniczną. Zamawiający zamieszcza ogłoszenie o zamówieniu publicznym także na swojej stronie internetowej. Ustawodawca w art. 28 ust. 1 p.z.p. zezwolił zamawiającemu w przypadku postępowań, których wartość wyrażona w złotych nie przekracza kwoty 60 tys. euro, na składanie oświadczeń, wniosków i zawiadomień drogą elektroniczną. Jednak taki sposób przekazywania dokumentów nie może ograniczać konkurencji. Wykonawca może, za zgodą zamawiającego, złożyć ofertę w postaci elektronicznej, opatrzoną bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy kwalifikowanego certyfikatu. Jednym z trybów postępowania stosowanym wówczas, gdy wartość zamówienia nie przekracza kwoty 60 tys. euro, jest aukcja elektroniczna. Odbywa się ona za pomocą strony internetowej zamawiającego lub innej. W tym trybie wykonawcy w czasie określonym przez zamawiającego składają kolejne oferty w formie elektronicznej. Ustawodawca dopuszcza stosowanie wyjątków od pisemności tylko w stosunku do narzędzi elektronicznych. Takie rozwiązanie jest konsekwencją rozwoju technicznego oraz dostosowania tej dziedziny życia gospodarczego do wymogów rynku. Podmioty prywatne z powodzeniem używają narzędzi elektronicznych, ponieważ przyczynia się to do potanienia kosztów prowadzenia postępowań i zwiększa ich szybkość Nie ma więc powodów do tego, aby tego nie czynił publiczny zamawiający.
6. Zasada prymatu przetargu nieograniczonego i ograniczonego – art. 10 p.z.p. Są to dwa tryby, które zamawiający może stosować zawsze. Dają bowiem takie same gwarancje obiektywizmu i bezstronności. Oznacza to, że te dwa tryby zamawiający może stosować zawsze i bez ograniczeń. Przepisy Prawa zamówień publicznych nie przewidują tu przesłanek ich zastosowania. Co więcej przepisy dotyczące przetargu nieograniczonego są podstawowe dla pozostałych trybów. Artykuły kolejnych oddziałów rozdziału 2 działu II p.z.p. odnoszą się do przepisów dotyczących przetargu nieograniczonego. Tak więc, prokurator prowadzący postępowanie w sprawie, w której zastosowano inny tryb niż przetarg nieograniczony, powinien znać zarówno przepisy dotyczące badanego trybu, jak i te dotyczące przetargu nieograniczonego, które mają zastosowanie w badanym postępowaniu.
7. Poza rozdziałem 2 w art. 18 ust. 2 p.z.p. znalazła się niezmiernie ważna zasada decentralizacji – która gwarantuje samodzielność działań zamawiającemu. W ustawie ograniczono do niezbędnego minimum obowiązek uzyskiwania od Prezesa UZP decyzji w trakcie postępowania. Prezes wydaje decyzje w przypadku zatwierdzenia wyboru trybu zamówienia z wolnej ręki i negocjacji bez ogłoszenia, jeżeli wartość zamówienia przekracza wyrażoną w złotych kwotę 60 tys. euro, a w przypadku trybu negocjacji z ogłoszeniem, gdy wyrażona w złotych wartość zamówienia przekracza 5 mln euro dla dostaw i usług i 10 mln euro dla robót budowlanych oraz wydaje zgodę na zawarcie umowy na czas dłuższy niż 3 lata. Centralną postacią postępowania o zamówienie publiczne jest kierownik zamawiającego. Posiada on duże uprawnienia i samodzielność, ale za tym idą także duże obowiązki. Podejmuje on samodzielnie decyzje o wyborze trybu i innych czynnościach związanych z postępowaniem. Kierownik jednostki może powierzyć pracownikowi jednostki wykonywanie zastrzeżonych dla niego czynności, ale to powierzenie może mieć formę pisemną i nie zwalnia go od nadzoru nad prowadzonym postępowaniem. Kierownik określa organizację, skład i tryb pracy komisji przetargowej. Powołuje on na wniosek komisji albo z własnej inicjatywy biegłych, których wiedza jest niezbędna do prawidłowej oceny złożonych ofert. Władztwo kierownika jest tu więc ogromne. Rozwiązanie takie ma służyć temu, aby jasne były reguły odpowiedzialności za podejmowane czynności. W starym stanie prawnym nie było to takie jasne. Ustawa wyraźnie wskazuje, kto i za co jest odpowiedzialny. Tak więc w sprawie dotyczącej nieprawidłowości popełnionych w trakcie ww. postępowania prokurator musi zbadać i ocenić przede wszystkim działania kierownika jednostki dokonującej zamówienie. 

IV. Prawo zamówień publicznych podzielone jest na cztery procedury udzielania zamówień. Procedury te zwane potocznie „koszykami” ściśle wiążą wartość zamówienia publicznego z rygoryzmem postępowania. Im większa wartość zamówienia publicznego tym surowsze wymagania. Ustawa nie będzie stosowana do postępowań, których wartość wyrażona w złotych nie przekracza kwoty 6 tys. złotych. 
Od kwoty 6 tys. euro do kwoty 60 tys. euro obowiązuje procedura uproszczona. Zamówienia publiczne będą udzielane w trybach znanych dyrektywom unijnym: przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem, negocjacje bez ogłoszenia, wolna ręka oraz dwóch trybów znanych tylko prawu polskiemu: zapytania o cenę i aukcji elektronicznej. Ten ostatni tryb może przynieść wiele pozytywnych rozwiązań. Pierwsze doświadczenia z aukcjami dokonywanymi przez samorząd terytorialny (Warszawa, Opole) pokazują, że postępowanie przeprowadzono w dość szybki sposób, a uzyskane ceny były dla zamawiających bardzo korzystne. Jego pojawienie jest spowodowane rozwojem technicznym, który znacznie zinformatyzował komunikację. W aukcji elektronicznej zamawiający przeprowadza zamówienie za pomocą formularza zamieszczonego na swojej lub innej stronie internetowej. Formularz umożliwia wprowadzenie niezbędnych danych i połączenie z nim. Wykonawcy składają kolejne korzystne oferty. Każda następna oferta unieważnia poprzednie. Aukcja elektroniczna dotyczy jedynie dostaw. Ten tryb powinien w przyszłości ograniczyć stosowanie trybu zapytanie o cenę. Tryb ten ma także przygotować polskich zamawiających do stosowania narzędzi elektronicznych w przypadku postępowań o wyższej wartości. W Unii Europejskiej trwają bowiem od kilku lat prace nad nową, jedną dyrektywą dotyczącą zamówień publicznych. Nowa regulacja ma przewidywać możliwość szerokiego korzystania przez zamawiających z narzędzi elektronicznych. W procedurze uproszczonej będą przewidziane krótkie terminy składania ofert, zamawiający będzie miał możliwość odstąpienia od żądania składania wadium, wykonawcy na etapie składania ofert nie będą musieli składać zaświadczeń i dokumentów o spełnieniu warunków udziału w postępowaniu. W tym przypadku wystarczą same oświadczenia. Dopiero wykonawca, który wygra postępowanie będzie musiał przedstawić stosowne dokumenty. Istotną nowością w postępowaniu jest możliwość składania środków odwoławczych przez wykonawców już w procedurze uproszczonej. Jest to rozwiązanie, które może umożliwić lepszą niż dotychczas kontrolę małych postępowań. Zamawiający będą bowiem poddani wnikliwej ocenie samych uczestników postępowań, których prawa będą chronione. Zmieniony zostanie sąd, do którego uczestnicy postępowania będą mogli składa skargi na orzeczenia zespołu arbitrów. W Prawie zamówień publicznych takim sądem będą sądy okręgowe.
Kolejny „koszyk” dotyczy postępowań, w których wartość zamówienia wyrażona w złotych przekracza kwotę 60 tys. euro. Procedura ta jest w pełni zgodna z regulacjami dyrektyw Unii Europejskich. W procedurze tej nie można stosować trybu zapytania o cenę i aukcji elektronicznej. Zamawiający ma obowiązek zatwierdzenia wyboru trybu negocjacji bez ogłoszenia oraz wolnej ręki przez Prezesa UZP. Ogłoszenia o zamówieniach, których wartość wyrażona w złotych przekroczy kwotę 130 tys. Euro, będą musiały być publikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a od 60 tys. euro w Biuletynie Zamówień Publicznych. Na zamawiającego będzie nałożony obowiązek powoływania komisji przetargowej, żądania wadium oraz złożenia przez wykonawców dokumentów o spełnianiu warunków do uczestnictwa w postępowaniu. Wydłużeniu ulegnie termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Liczony od daty wysłania ogłoszenia do publikacji będzie on wynosił 52 dni.
Ostatnia procedura nosi nazwę zaostrzonej. Wprowadzono tu bowiem istotne, wzmożone w stosunku do wymagań dyrektyw rygory dotyczące postępowań. Procedura ta będzie dotyczyła postępowań o największej wartości: w przypadku robót budowlanych wartość zamówienia wyrażona w złotych musi przekroczyć kwotę 10 mln euro, a w przypadku dostaw i usług kwotę 5 mln euro. W tej procedurze pojawiają się dwie nowe instytucje kontrolne:
–	obserwator – osoba wyznaczona z grona arbitrów przez Prezesa UZP. Obserwator ma uczestniczyć, bez prawa głosu w pracach komisji przetargowej i z jej prac sporządzić informację dla prezesa UZP i organu nadzorującego zamawiającego;
–	obligatoryjna kontrola postępowania o zamówienia prowadzone przez Prezesa UZP w okresie pomiędzy wybraniem oferty a podpisaniem umowy.
Celem tych nowych instytucji jest zwiększenie kontroli nad postępowaniami o największej wartości, budzącymi duże emocje i niestety także bardzo duże pokusy. Obecnie w Polsce dominuje model kontroli następczej, która oznacza, że organ kontroli wykonuje swoje czynności, gdy zdarzenie, które jest przedmiotem kontroli, miało miejsce. W przypadku zamówień publicznych ma to miejsce wtedy, gdy umowa już jest podpisana i często zrealizowana. Trudno jest więc zmienić tak niekorzystną sytuację. Jedynym środkiem działania jest represja w stosunku do osób, które spowodowały nieprawidłowości. Prawo zamówień publicznych przewiduje kontrolę uprzednią, która ma zadziałać wówczas, gdy jeszcze nie doszło do podpisania umowy. Jest to, więc system, który jeśliby zadziałał, to nie doszłoby do takich nieprawidłowości, jakie miały miejsce przy wybieraniu wykonawcy rozbudowy terminala pasażerskiego na lotnisku Okęcie. 
Nowa regulacja wzmacnia pozycję Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. Jest on powoływany przez Premiera na pięcioletnią kadencję. Odwołać Prezesa będzie można jedynie w ściśle określonych w ustawie przypadkach. Przy Prezesie w miejsce kolegium o nieokreślonych kompetencjach, jest utworzona Rada Zamówień Publicznych mająca kompetencje doradcze. Celem takich rozwiązań jest wzmocnienie roli Prezesa UZP jako regulatora rynku zamówień publicznych. Zmieniła się również sytuacja arbitrów orzekających w sprawach o zamówienie publiczne. W miejsce niezmienionej od dziesięciu lat list pojawi się nowa. Arbitrzy są wpisani na listę na sześcioletnią kadencję po zdaniu egzaminu. Co trzy lata zmienia się połowa składu listy. Arbitrzy są zobowiązani do przestrzegania kodeksu etyki. Naruszenie zasad kodeksu może spowodować skreślenie z listy. Takie rozwiązanie ma zwiększyć profesjonalizm osób orzekających w sprawach o zamówienie publiczne oraz ma to uniemożliwić powstanie powiązań pomiędzy niektórymi uczestnikami rynku a arbitrami.
Prawo zamówień publicznych weszło w życie na kilka miesięcy przed akcesją Polski do Unii Europejskiej. Polskie zamówienia stały się częścią ogromnego rynku zamówień. Jednak doświadczenia takich krajów, jak Włochy czy Grecja pokazują, że brak dobrej kontroli nad zamówieniami, niechęć organów ścigania do zajmowania się sprawami związanymi z zamówieniami publicznymi, powodują, że znaczna część środków jest defraudowana, a więc korzyści z integracji przepadają.
Literatura
E. Przeszło, Wykluczenie wykonawców w Prawie zamówień publicznych, a rozwiązania ustawy o zamówieniach publicznych, PUG 2004, nr 3, s. 18, t. 2–4.
R. Szostak, Charakter prawny konkursu na dzieło projektowe w zamówieniach publicznych, PiP 2004, nr 6.