Warszawa, dnia      czerwca 2010 roku.

					U w a g i 

dotyczące wstępnych założeń wypracowanych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego przedstawionych w dokumencie roboczym z dnia 30 kwietnia 2010 roku , zatytułowanym „ Priorytety komisji w zakresie analizy rozwiązań w przedmiocie środków zapobiegawczych w postępowaniu karnym”.

	Charakterystyczną cechą polskiej rzeczywistości jest totalna krytyka w zasadzie niemal wszystkiego, co dzieje się w różnych sferach działalności politycznej i społecznej i przy tej ogólnej tendencji zrozumiałe jest, że nie ominęła ona sfery funkcjonowania szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości w zakresie stosowania przepisów prawa karnego, któremu zarzuca się m.in.przewlekłość postępowań (wieloletnie nieraz okresy oczekiwania na ostateczne rozstrzygnięcie sądowe czy orzeczenie prokuratora kończące postępowanie przygotowawcze), nierówne traktowanie stron postępowania (rozpowszechniony jest np.pogląd, że oskarżony-sprawca przestępstwa ma nieporównywalnie większe uprawnienia od osoby pokrzywdzonej przestępstwem), że dostęp do „sprawiedliwości” jest utrudniony m.in. ze względu na nadmierny formalizm procedur, nadmierne i często nieuzasadnione stosowanie tymczasowego aresztowania i długotrwałość stosowania tego środka zapobiegawczego i cały szereg  innych, powszechnie znanych zarzutów, z lubością przedstawianych przez dziennikarzy, polityków i  samozwańczych nieraz reprezentantów  tzw.opinii publicznej.
	Obiektem szczególnej krytyki  jest postępowanie karne , w każdym jego stadium, a najgorsze notowania w tym zakresie ma stosunkowo niewielki, ale bardzo istotny wycinek tego postępowania - praktyka stosowania środków zapobiegawczych, a zwłaszcza  jednego z tych  środków – tymczasowego aresztowania.
	Nie przesądzając, na ile uzasadniona jest ta powszechna krytyka kierowana pod adresem „postępowania karnego” uważam, że bardzo dobrze stało się, że Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego przyjęła jako priorytety w swej aktualnej działalności dokonanie analizy istniejących rozwiązań w przedmiocie środków zapobiegawczych w postępowaniu karnym z rozważeniem ewentualnej celowości dokonania zmian zmierzających do poprawy istniejącej sytuacji i określenia kierunków tych zmian, a propozycję mojego swoistego  udziału w tych pracach traktuję jako szczególne wyróżnienie .
	Przechodząc do związanych z tą problematyką zagadnień, skonkretyzowanych szczegółowo w piśmie Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego z dnia 30 kwietnia 2010 roku chciałbym odnieść się do nich przyjmując za punkt wyjścia zagadnienie ujęte w pkt 4 d tego pisma, a mianowicie – czy obecne rozwiązanie (dotyczące ograniczeń stosowania środków zapobiegawczych, a zwłaszcza tymczasowego aresztowania od strony zasady proporcjonalności) jest trafne, a wadliwa jest tylko praktyka  i z jakich powodów?
	Przed przedstawieniem przeze mnie dalej mojego stanowiska dotyczącego tych zagadnień chciałbym poprzedzić  je kilku uwagami wstępnymi, a mianowicie: 
	- mój punkt widzenia na omawianą problematykę środków zapobiegawczych zdeterminowany jest w znacznym stopniu  ponad 35-letnim stażem zawodowym na stanowisku prokuratora , w tym również w okresie, w którym prokurator był podmiotem uprawnionym do podejmowania decyzji w przedmiocie stosowania wszystkich środków zapobiegawczych, z tymczasowym aresztowaniem włącznie. Moje poglądy  na te zagadnienia  to w związku z tym przede wszystkim „doświadczenia praktyka”, który przepisy regulujące te kwestie stosował nie wobec „abstrakcyjnego podejrzanego”, lecz konkretnego człowieka z imieniem i nazwiskiem , jego życiorysem i możliwością  zapisania mu przeze mnie jakiejś części tego życiorysu w przyszłości, w związku z popełnionym przez niego czynem i ze świadomością licznych, pozaprocesowych okoliczności związanych z jego aktualną sytuacją życiową. Z tego samego względu swoje uwagi chciałbym ograniczyć przede wszystkim do kwestii środków zapobiegawczych w toku postępowania przygotowawczego, bo w postępowaniu sądowym prokurator jest tylko jedną ze stron, a decyzje w tym zakresie to kompetencja sądu.
	- doświadczenia zawodowe spowodowały, że jestem generalnie przeciwnikiem „polskiej szkoły legislacyjnej”, polegającej w skrócie na tym, że „skoro pojawił się problem to trzeba uchwalić stosowną ustawę lub znowelizować już istniejące przepisy”, za czym stoi głębokie przekonanie, że następnego dnia będzie już lepiej, bo to po prostu nieprawda. Będąc jednakże świadomy tego, że często przepisy regulujące jakąś kwestię są mało precyzyjne, ogólnikowe, dające podstawę do rozbieżnych interpretacji lub po prostu – „nie przystają do realiów życiowych” uważam, że nowelizacja takich przepisów to „rozwiązanie ostateczne”, gdy okażą się bezskuteczne inne możliwości poprawy niezadowalającej sytuacji, chociażby na drodze kształtowania określonej linii w orzecznictwie, co dla praktyki jest niezwykle istotne,  czy też poprzez interpretacje doktrynalne istniejących wątpliwości.
	Po tym koniecznym moim zdaniem krótkim wprowadzeniu , w odniesieniu do poszczególnych zagadnień przedstawionych w powołanym wcześniej piśmie prezentuję następujące stanowisko:
1.	Kwestia katalogu środków zapobiegawczych.
a/  Zawarty w Rozdziale 28 k.p.k. katalog środków zapobiegawczych uważam za 
kompletny, nie wymagający żadnych korekt, co dotyczy zarówno jego rozszerzenia, jak i ewentualnego ograniczenia. Katalog ten posiada w polskiej procedurze karnej wieloletnią tradycję, a zawarte w nim regulacje dotyczące poszczególnych środków zapobiegawczych zostały szczegółowo opracowane zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo. 
	Sugerowana w omawianym punkcie pisma Komisji Kodyfikacyjnej , rozważana w trakcie jej prac możliwość poszerzenia katalogu środków zapobiegawczych o np. zabezpieczenie majątkowe, uregulowane  aktualnie w Rozdziale 32 k.p.k. budzi istotne wątpliwości, bowiem powstaje oczywiste w takim wypadku pytanie, czym różniłby się środek zapobiegawczy w postaci zabezpieczenia majątkowego od istniejącego już środka zapobiegawczego w postaci poręczenia majątkowego (art.266-268 k.p.k.)?
	Jeżeli zabezpieczenie majątkowe w aktualnej postaci unormowanej w art.291 -295 k.p.k. miałoby zostać „przeniesione” do kategorii  środków zapobiegawczych to byłoby raczej wątpliwe, czy  spełniałoby ono podstawowy warunek wymagany od środków zapobiegawczych, jakim,  według art.249§1 k.p.k. – jest zabezpieczenie  prawidłowego toku postępowania   we wszystkich jego stadiach – postępowaniu przygotowawczym, sądowym i wykonawczym,  bowiem z istoty zabezpieczenia majątkowego wynika, ż w obecnej postaci zabezpiecza ono prawidłowy tok tylko postępowania wykonawczego. 
	Katalog środków zapobiegawczych przewidzianych w k.p.k. nie wymaga m.zd. rozszerzenia, nie ma też podstaw do jego ograniczenia, mimo iż doświadczenia praktyki wskazują na to, że niektóre z tych środków stosowane są „ilościach śladowych”( dotyczy to np. środka zapobiegawczego w postaci poręczenia społecznego(art.271 k.p.k.), który, jak wynika z danych statystycznych za rok 2008 – zastosowano w całym kraju tylko  w 6 przypadkach). Fakt, że jakiś środek zapobiegawczy nie jest przesadnie stosowany nie uzasadnia jeszcze potrzeby jego likwidacji. 
b/   Przepisy kodeksu postępowania karnego mają  wprawdzie zastosowanie do 
innych niż karne postępowań , w tym wobec podmiotów zbiorowych, uregulowanych przepisami ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz.U.Nr 197 poz.1661 ze zm.), nie uważam jednakże, by możliwa była  ewentualna recepcja przepisów dotyczących środków zapobiegawczych przewidzianych w k.p.k. do postępowań prowadzonych na podstawie przepisów w/w  ustawy, ze  względu na  specyfikę tego postępowania , a nadto – wątpliwe jest, czy  takie rozwiązanie jest w ogóle celowe.
	Należy zauważyć, że w doktrynie prezentowany jest (m.zd.całkowicie słuszny) pogląd (W. Grzeszczyk – Wątpliwości proceduralne związane ze stosowaniem ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Prok.i Pr.2004,Nr 1)  , że w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów w/w ustawy w ogóle nie mają zastosowania przepisy dotyczące środków zapobiegawczych, gdyż w postępowaniu tym stosuje się wprawdzie odpowiednio przepisy k.p.k., z wyłączeniem jednakże przepisów dotyczących m.in. postępowania przygotowawczego (art.22 ustawy), co oznacza (m.in.), że w sprawie takiej nie występuje „podejrzany”, tj. osoba, wobec której można zastosować środek zapobiegawczy(art.249§2 k.p.k.), a w stadium postępowania sądowego brak jest podstaw do uznania podmiotu zbiorowego za „oskarżonego”, wobec którego dopuszczalne byłoby zastosowanie takich środków.
	Postępowanie prowadzone na podstawie przepisów omawianej ustawy ma charakter szczególny z tego przede wszystkim względu, że co do istoty podmiot zbiorowy ponieść może tylko „odpowiedzialność wtórną” za przestępstwo popełnione przez inną osobę (fizyczną) , a w związku z tym wobec „podmiotu zbiorowego”, który nie jest ani podejrzanym, ani oskarżonym nie mogą mieć zastosowania przepisy dotyczące środków zapobiegawczych, pomijając nawet zasygnalizowany (całkowicie słusznie) przez Komisję Kodyfikacyjną problem , że przewidziane w k.p.k. środki zapobiegawcze „nie przystają często do podmiotu zbiorowego”.
	Związane jest z tym kolejne zagadnienie wskazane w omawianym punkcie pisma Komisji Kodyfikacyjnej , a mianowicie – czy wobec tego nie należałoby stworzyć odrębnego katalogu środków zapobiegawczych dla postępowania na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych?
	Uważam, że potrzeba taka nie istnieje, bo właściwy tok postępowania prowadzonego na podstawie przepisów tej ustawy zapewnia w dostatecznym stopniu zawarta w niej regulacja dotycząca  możliwości wystąpienia do sądu z wnioskiem o zabezpieczenie na mieniu podmiotu zbiorowego grożącej kary pieniężnej lub przepadku (art.28).
	Zapewnia to możliwość wykonania ewentualnych orzeczeń dotyczących podmiotu zbiorowego : kary pieniężnej (art.7) i przepadku (art.8). 
Poza określonymi w tych przepisach ”quasi-karą i środkiem karnym” ustawa przewiduje nadto możliwość orzeczenia wobec podmiotu zbiorowego środków zbliżonych co do istoty do środków karnych przewidzianych w Kodeksie karnym w postaci różnego rodzaju zakazów oraz podania wyroku do publicznej wiadomości (art.9 ust.1) i jedyna moim zdaniem możliwość stworzenia dla potrzeb zabezpieczenia wykonania tych „środków „ zbliżonego co do istoty do regulacji przewidzianej w art. 276 k.p.k. swoistego „środka zapobiegawczego” w postaci nakazu powstrzymania się od określonej działalności , np. promocji lub reklamy,  związane jest jednakże z takim pomysłem znaczne ryzyko wywołania negatywnych skutków społecznych, co dostrzegł sam ustawodawca nie dopuszczając możliwości orzeczenia środków wymienionych w art.9 ust.1, jeżeli mogłoby to wywołać takie  negatywne skutki , tj. doprowadzić do upadłości albo likwidacji podmiotu  lub grupowych zwolnień  pracowników(art.9 ust.3).
Należy zauważyć, że ewentualne „środki zapobiegawcze” w omawianej ustawie miałyby, poza nazwą, niewiele wspólnego z „tradycyjnymi”  środkami zapobiegawczymi przewidzianymi w k.p.k., gdyż należałoby dopuścić możliwość ich stosowania  do podmiotu, który nie jest ani podejrzanym, ani oskarżonym  i już tylko ze względu  rysujące się w związku z tym wątpliwości co do  zgodności takich regulacji z Konstytucją wydaje się w pełni uzasadnione stanowisko, by prac nad tym zagadnieniem zaniechać.
2.	Problem podstaw stosowania środków zapobiegawczych.
a/  Uważam, że unormowane w przepisach Rozdziału 28 k.p.k. podstawy 
stosowania  środków zapobiegawczych ukształtowane są właściwie i są całkowicie wystarczające i należy pozostawić je bez zmian.
b/  Uważam też, że brak jest powodów do zmiany istniejącej obecnie regulacji  
polegającej na ujęciu  określonych w art.258§1-3 k.p.k. szczególnych podstaw tymczasowego aresztowania  łącznie dla wszystkich , również nieizolacyjnych środków zapobiegawczych(§4),  jakkolwiek przedstawiona w tym punkcie koncepcja rozwarstwienia tych podstaw w zależności od rodzaju takiego środka zasługuje na uwagę.
	Według obowiązującej obecnie regulacji wymienione w art.258§1-3 k.p.k. szczególne podstawy tymczasowego aresztowania odnoszą się (§4) do pozostałych, nieizolacyjnych  środków zapobiegawczych .Jest oczywiste, że w konkretnych przypadkach w praktyce niektóre z tych podstaw mogą w ogóle nie wchodzić w grę, np. stosując dozór Policji wobec podejrzanego o popełnienie występku zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 3 prokurator nie może uzasadnić takiej decyzji istnieniem przesłanki określonej w art.258§2 k.p.k. , bo wynika to wprost z jednoznacznej wykładni tego przepisu, której ten prokurator dokonuje. Nie wydaje się w związku z tym, by zachodziła potrzeba regulacji takiej sytuacji poprzez wprowadzanie dodatkowego zapisu ustawowego, określającego np. podstawy stosowania dozoru Policji do określonych tylko kategorii przestępstw według kryterium wysokości ustawowego zagrożenia karą , bo w tym zakresie wystarczy tylko zdrowy rozsądek organu stosującego ten środek.
	Zawarty w art. 258§4 k.p.k. zwrot o „odpowiednim stosowaniu” przepisów określających podstawy szczególne tymczasowego aresztowania do pozostałych środków zapobiegawczych odsyła jednoznacznie m.zd. właśnie do „zdrowego rozsądku” organu stosującego środek zapobiegawczy inny niż tymczasowe aresztowanie , a tej cechy nie da się raczej zadekretować w formie zapisu ustawowego.
	Wprowadzenie rozważanej w tym punkcie regulacji polegającej na  ujęciu szczególnych podstaw  dla grup nieizolacyjnych środków zapobiegawczych lub nawet dla poszczególnych takich środków związane byłoby z koniecznością zastosowania daleko posuniętej kazuistyki takich przepisów, a tego rodzaju technika redakcyjna bardzo często  stwarza niebezpieczeństwo wywołania zjawiska polegającego na tym, że organ uprawniony do ich stosowania mógłby poczuć się „zwolniony od myślenia”.

3.	Kwestia podmiotów stosujących środki zapobiegawcze w stadium postępowania przygotowawczego.

a/    Zastosowanie każdego niemal przewidzianego w kodeksie postępowania 
karnego środka zapobiegawczego stanowi swoistą ingerencję w sferę praw jednostki (podejrzanego) naruszając te prawa lub co najmniej w różnym stopniu ograniczając je . Najbardziej oczywiste jest to w przypadku tymczasowego aresztowania – faktycznego pozbawienia człowieka wolności, ale też inne środki zapobiegawcze w mniejszym lub większym stopniu  wywołują dla jednostki istotne nieraz dolegliwości : dozór Policji – ograniczenie swobody związane z obowiązkiem stosowania się do wymagań określonych w postanowieniu o zastosowaniu tego środka , w tym – do zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu lub zakazu przebywania  w pewnych miejscach, zawiadamiania o zamierzonych wyjazdach z miejsca pobytu i terminie powrotu itp., poręczenie majątkowe – konieczność pozyskania znacznych nieraz środków pieniężnych i swoiste ich „zamrożenie”, środki zapobiegawcze w postaci  zakazu opuszczania kraju , powstrzymywania się od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów , powstrzymania się od prowadzenia określonej działalności, zawieszenie w czynnościach służbowych lub wykonywania określonego zawodu powodują  istotne ograniczenie wolności lub swobody w zakresie  wykonywania zawodu, a tym samym – możliwości zarobkowych, a nawet tak z pozoru najmniej „dolegliwe” środki zapobiegawcze jak poręczenie społeczne lub osobiste  mogą spowodować w pewnych wypadkach negatywne konsekwencje w postaci konieczności zabiegania o takie poręczenie, a także swoiste „uzależnienie się” od podmiotu, który takiego poręczenia udzielił. 
	Z uwagi na skutki, jakie związane są z zastosowaniem  nieizolacyjnych środków zapobiegawczych należałoby istotnie rozważyć kwestię, czy stosowanie tych środków powinno pozostać – jak dotychczas – w zakresie kompetencji prokuratora czy też należałoby te uprawnienia , jak w wypadku stosowania tymczasowego aresztowania, przenieść w sferę uprawnień  sądu.
	Przyjęcie takiego rozwiązania  bez wątpienia byłoby realizacją standardów demokratycznego państwa , jednakże z punktu widzenia praktyki mogłoby doprowadzić do trudnych do przewidzenia negatywnych konsekwencji  dla funkcjonowania organów wymiaru sprawiedliwości, zarówno sądów, jak i prokuratury – z następujących powodów:
	W roku 2008  prokuratorzy, jako podmioty uprawnione aktualnie  do stosowania nieizolacyjnych środków zapobiegawczych  wydali : 16 685 postanowień o zastosowaniu poręczenia majątkowego, 80 postanowień o zastosowaniu poręczenia społecznego lub osoby godnej zaufania, 34 750 postanowień o zastosowaniu dozoru Policji, 11 295 postanowień o zakazie opuszczania kraju, w tym połączonych z odebraniem paszportu  lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy, 328 postanowień o zawieszeniu w czynnościach służbowych lub wykonywania określonego zawodu , 561 postanowień nakazu powstrzymywania  się od prowadzenia określonej działalności oraz 238 postanowień o powstrzymaniu się od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów, co w sumie stanowi   63 937 orzeczeń.
	Konsekwencją ewentualnej zmiany modelu postępowania w omawianej kwestii, poprzez przekazanie uprawnień do stosowania nieizolacyjnych środków zapobiegawczych sądom byłoby to, że to sądy musiałby rozpoznać w/w 63937 wniosków prokuratorskich i wydać tyleż postanowień , co wobec powszechnie znanego problemu już istniejącego „przeciążenia pracą” sądów z pewnością tej sytuacji nie poprawi. 
	W aktualnym stanie prawnym postanowienie w przedmiocie nieizolacyjnego środka zapobiegawczego wydaje prokurator, a ewentualne zażalenie na taką decyzję rozpoznaje sąd, znajdujący się z reguły w tej samej miejscowości, a bardzo często – nawet w tym samym budynku i w związku z tym nie ma w zasadzie w praktyce  większych problemów ze sprawnym i szybkim załatwieniem tej kwestii, mogłyby one natomiast powstać w wypadku, gdyby decyzję o zastosowaniu takiego środka podejmował sąd. 
	Przekazanie uprawnień do stosowania nieizolacyjnych środków zapobiegawczych sądowi oznaczałoby mianowicie, że ta dotychczasowa, sprawdzona w praktyce i dobrze funkcjonująca w tym zakresie procedura uległaby znacznemu przedłużeniu: prokurator kierowałby wniosek o zastosowanie takiego środka do sądu rejonowego, w którego okręgu  prowadzi  się postępowanie (arg. z art.252 k.p.k.), a ewentualne zażalenie na postanowienie sądu w tym przedmiocie rozpoznawałby sąd okręgowy.  Jest raczej oczywiste, że w takim wypadku problemem nie będzie to, czy spowoduje to w ogóle przedłużenie postępowania w tym przedmiocie, a w konsekwencji – postępowania przygotowawczego,  lecz to – o ile je przedłuży.
	Dodać należy, że ten ewentualny „nowy model” postępowania w kwestii nieizolacyjnych środków zapobiegawczych  doprowadziłby do znacznych zakłóceń również w pracy prokuratorów. Decyzja o zastosowaniu środka zapobiegawczego podejmowana jest z reguły bezpośrednio po ogłoszeniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów i przesłuchaniu podejrzanego i od tego momentu powstaje konieczność zintensyfikowania postępowania przygotowawczego poprzez weryfikację złożonych przez niego wyjaśnień, sprawdzenia linii obrony, rozstrzygnięcie w kwestii złożonych przez niego wniosków dowodowych  itp., jednakże mogłoby się okazać, że właśnie w tym newralgicznym dla postępowania przygotowawczego stadium prokurator  mógłby praktycznie niewiele zrobić, bo akta sprawy  zmuszony byłby przekazać do sądu w celu  zastosowania środka zapobiegawczego lub rozpoznania zażalenia na zastosowanie takiego  środka. 
	Wydaje się w związku z tym , z punktu widzenia praktyki, że wielce ryzykowne byłoby przekazanie uprawnień do stosowania nieizolacyjnych środków zapobiegawczych do kognicji sądów , zwłaszcza że w świetle obowiązujących regulacji brak podstaw do obaw, że może w tym zakresie dochodzić do nieprawidłowości , bo wprawdzie środki te stosuje prokurator, ale jego działalność w tym zakresie pozostaje  pod pełną kontrolą sądową, w ewentualnym postępowaniu odwoławczym od decyzji prokuratora.
	Nie wydaje się  też , by istniały racjonalne podstawy do swoistego „połowicznego” rozwiązania tego problemu – poprzez przekazanie do kognicji sądu kwestii stosowania niektórych tylko nieizolacyjnych środków zapobiegawczych , z pozostawieniem możliwości stosowania przez prokuratora pozostałych, co jest alternatywną propozycją wskazaną w omawianym punkcie powołanego na wstępie pisma Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego. 
	Przyjęcie takiej koncepcji oznaczałoby, że należałoby w pierwszej kolejności dokonać podziału nieizolacyjnych środków zapobiegawczych na „lepsze-gorsze” czy też „cięższe-lżejsze”, a wobec różnorodności tych środków co do istoty trudno znaleźć czytelne kryterium do dokonania takiego podziału. 
	Nawet jednak w wypadku, gdyby udało się dokonać takiego podziału tych środków i kwestię stosowania niektórych tylko z nich przekazać  do kompetencji sądu to rozwiązanie takie stanowiłoby nadal, wprawdzie w jakimś mniejszym stopniu, również dodatkowe obciążenie sądów, poprzez zwiększenie zakresu ich zadań. 
b/   Nie uważam, by istniały jakiekolwiek przesłanki do zmiany zawartej w 
art.252§2 k.p.k. regulacji dotyczącej właściwości sądu  rejonowego , w którego okręgu prowadzi się postępowanie do rozpoznawania zażaleń na wydane przez prokuratora postanowienia o zastosowaniu nieizolacyjnych środków zapobiegawczych, skoro bowiem według art.252§3 k.p.k. zażalenie na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego (również nieizolacyjnego) sąd zobowiązany jest rozpoznać niezwłocznie , to  jednym z czynników umożliwiających realizację tego zapisu jest „bliskość sądu”, którym bez wątpienia jest sąd wskazany w §2 tego przepisu.
	Zawarta w tym przepisie regulacja sprawdza się w dotychczasowej praktyce, a zauważyć należy, że ewentualna jej zmiana (przekazanie tej kwestii do kompetencji sądu właściwego do rozpoznania sprawy) mogłaby doprowadzić do nieuzasadnionego „krążenia akt” po kraju, z negatywnymi konsekwencjami dla czasu trwania postępowania i jego sprawnego prowadzenia.      
c/   Przewidziana w art.156§5a k.p.k. regulacja, wprowadzona  ustawą z dnia 
16.07.2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz.U.Nr 127 poz.1051) regulacja dotycząca udostępniania podejrzanemu lub jego obrońcy akt sprawy w części zawierającej dowody wskazane we wniosku o zastosowanie albo przedłużenie tymczasowego aresztowania , a zwłaszcza możliwości odmówienia przez prokuratora zgody na takie udostępnienie może budzić uzasadnione zastrzeżenia, gdyż narusza wewnętrzną jawność postępowania karnego,  a odmowę taką można traktować jako istotne ograniczenie prawa do obrony .
	Dla praktyki jednakże przyjęte w tym przepisie rozwiązanie ma istotne znaczenie dla zapewnienia, używając nieco eufemistycznego zwrotu  - „prawidłowego przebiegu postępowania przygotowawczego”, a jednym ze środków jest możliwość zachowania w tajemnicy (podkreślić należy – do pewnego tylko momentu) przed podejrzanym lub jego obrońcą  niektórych dotychczas zgromadzonych dowodów .
	W sytuacji, gdy zachodzi kolizja między prawem do obrony a potrzebą zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania przygotowawczego jako praktyk muszę opowiedzieć się za tym drugim „dobrem” , chociaż nie mam w związku z tym całkowicie „czystego sumienia”. Za utrzymaniem przewidzianego w art.156§5a k.p.k. przemawiają następujące argumenty:
	Uzasadniając wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania lub przedłużenie tego środka zapobiegawczego prokurator wskazuje stosowne dowody ( np. przesłuchania świadków, wyjaśnienia innych podejrzanych ) , a właściwie  tylko istotne, zawarte w tych przesłuchaniach  okoliczności, mające znaczenie dla decyzji sądu, pomijając inne, niezwiązane  często  z konkretnym podejrzanym, którego dotyczy wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Występuje to w praktyce często w wypadku prowadzenia śledztw w sprawach o przestępstwa o wieloosobowej konfiguracji , a zwłaszcza przestępstw popełnionych przez zorganizowane grupy przestępcze. W takich sprawach niemal regułą jest, że w protokole przesłuchania świadka lub podejrzanego zawarte są informacje o przestępstwach popełnionych nie tylko przez podejrzanego, którego dotyczy wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania , lecz również o przestępstwach popełnionych przez inne osoby i w związku z tym powstaje pytanie, jakie byłoby uzasadnienie sytuacji, w której podejrzany ten lub jego obrońca mógłby uzyskać wiedzę na temat kwestii, które go nie dotyczą, a które potencjalnie mógłby wykorzystać utrudniając postępowanie?
	Dodać też należy, że niczym nieograniczony dostęp do akt postępowania przygotowawczego podejrzanego lub jego obrońcy mógłby w praktyce   wywoływać istotne komplikacje , związane np. z tym, że dowodami uzasadniającymi wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania mogą być czynności procesowe objęte tajemnicą państwową, np. zeznania świadka anonimowego.
	Uważam w związku z tym, że przyjęte w omawianym przepisie rozwiązanie, ograniczające podejrzanemu i jego obrońcy dostęp do akt tylko w części zawierającej dowody wskazane we wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania albo jego przedłużenie oraz wymienione w postanowieniu wydanym w tym przedmiocie, a także  dopuszczające możliwość odmowy udostępnienia akt sprawy  w tym stadium jest dla praktyki niezwykle przydatne i z tego względu powinno być utrzymane – z ewentualnym uwzględnieniem następujących dodatkowych uwag:
 	Unormowanie to   może być traktowane jako istotne ograniczenie prawa do obrony i z uwagi na znaczenie  tej kwestii należałoby rozważyć, czy nie byłoby wskazane przyjęcie dodatkowej regulacji, która stwarzałaby możliwość  pewnego  kompromisowego rozwiązania wskazanej powyżej kolizji,  a mianowicie:
	Pozostawienie prokuratorowi prawa do odmowy udostępnienia podejrzanemu lub jego obrońcy akt sprawy w części zawierającej dowody uzasadniające wniosek o zastosowanie lub przedłużenie tymczasowego aresztowania niesie za sobą pewnego rodzaju niebezpieczeństwo związane z tym, że decyzja taka może przybrać postać rozstrzygnięcia arbitralnego,  pozostającego poza jakąkolwiek kontrolą. 
	Zapobiec temu mogłoby wprowadzenie ustawowego zapisu o możliwości zaskarżenia takiej decyzji, co oznaczałoby w istocie jej kontrolę przez organ odwoławczy. Rozwiązanie takie byłoby z oczywistych względów nierealne w wypadku wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania (brak czasu związany z koniecznością wykonania istotnych czynności procesowych i sporządzenia takiego wniosku przed upływem 48 godzin od chwili zatrzymania podejrzanego), jest natomiast całkowicie możliwe w wypadku wniosku o przedłużenie tego środka zapobiegawczego, bo wniosek taki należy sporządzić ze znacznym „wyprzedzeniem czasowym” ( art.263§6 k.p.k. – ponad 14 dni), a w okresie tym rozpoznanie takiego środka odwoławczego( zażalenia) na decyzję prokuratora o odmowie udostępnienia akt nie powinno raczej stwarzać większych trudności.

4.	Problem ograniczeń stosowania tych środków od strony proporcjonalności, 
zwłaszcza tymczasowego aresztowania.

	Uwagi dotyczące szczegółowych zagadnień wymienionych w tym pkt chciałbym poprzedzić krótkim wstępem, a mianowicie:
	Według oficjalnych danych statystycznych b.Prokuratury Krajowej za rok 2008 w Polsce zastosowano w postępowaniu przygotowawczym tymczasowe aresztowanie wobec 24848 osób (4,5 % ogólnej liczby podejrzanych ), z których okres stosowania tymczasowego wynosił :do 3 miesięcy – wobec 68,2 % takich podejrzanych, ponad 3 do 6 miesięcy – wobec 18, 8 %, ponad rok do lat  2 – wobec 10,8 %, a powyżej 2 lat – wobec 0,05% podejrzanych.. 
	Dane te mogą być oczywiście interpretowane na różne sposoby, wydaje się jednak, że nie uzasadniają one raczej skrajnej oceny o „nadużywaniu” tego środka zapobiegawczego, zwłaszcza że podana liczba zastosowanych tymczasowych aresztowań to 88,1 % ogólnej liczby wniosków o zastosowanie tego środka zapobiegawczego skierowanych przez prokuratorów , co świadczy raczej o trafności tych wniosków, a dodatkowo potwierdza to fakt , że uwzględniono tylko 3,7% zażaleń na wydane przez sądy postanowienia o  zastosowaniu tymczasowego aresztowania. 
a/  Z przedstawionych danych statystycznych wynika, że przedstawione w tym 
punkcie  zagadnienie przyjęcia maksymalnych, nieprzedłużalnych terminów do stosowania tymczasowego aresztowania związane jest przede wszystkim z ostatnią z w/w pozycji statystycznych – liczbą osób tymczasowo aresztowanych przez okres dłuższy od 2 lat.  Problem dotyczy w istocie nieznacznego w procentach wskaźnika – 0,05% ogólnej liczby tymczasowo aresztowanych,  a w liczbach bezwzględnych – konkretnie 13 osób, w związku z czym można z jednej strony  argumentować , że z powodu tylko 13 osób nie ma potrzeby zmieniać istniejących obecnie regulacji dotyczących terminów stosowania tego środka zapobiegawczego, a drugiej natomiast – że jest to o 13 osób „za dużo” i  przypadki takie należy wyeliminować, poprzez przyjęcie w ustawie określenia bezwzględnego terminu, po upływie którego dalsze stosowanie tymczasowego aresztowania byłoby niedopuszczalne.
	Przyjęcie takich terminów miałoby oczywiście  doniosłe znaczenia dla zachowania standardów dotyczących praw człowieka i zasad prawa, dla praktyki stanowiłoby też istotny czynnik „mobilizujący” do zakończenia postępowania, ale też z punktu widzenia tejże praktyki uznać należy , że przyjęcie takiego rozwiązania związane jest ze znacznym ryzykiem, ze względu na możliwe jego konsekwencje.
	Długotrwałe stosowanie tymczasowego aresztowania pozostaje w nierozerwalnym związku z czasem trwania postępowania karnego , co dotyczy zarówno postępowania przygotowawczego, jak i sądowego, a czasem obydwu tych stadiów łącznie. Możliwe są zatem sytuacje, że długotrwałe, trwające nawet kilka lat postępowanie przygotowawcze „determinuje” w pewnym sensie długotrwałość zastosowanego w tym postępowaniu tymczasowego aresztowania, przy istniejących przez cały ten czas przesłankach do utrzymania tego środka zapobiegawczego. W niewielkim tylko zakresie prawdziwy jest mit o tym, że przyczyną długotrwałości takiego postępowania  jest nieudolność czy lenistwo prowadzącego je prokuratora (chociaż takich przypadków wykluczyć nie można, ale nie dotyczy to postępowań prowadzonych w sprawach, w których zastosowano tymczasowe aresztowanie) , bo za długotrwałymi postępowaniami stoją bardzo często przyczyny, na które prokurator nie ma żadnego wpływu, np. oczekiwanie na specjalistyczne opinie biegłych rzadkiej specjalności czy oczekiwanie na dowody, których przeprowadzenie zlecono odpowiednim organom państw obcych w ramach tzw.pomocy prawnej, bo w takich przypadkach prokurator „może tylko czekać”. 
	W opisanej powyżej sytuacji w wypadku, gdyby w ustawie znalazł się przepis  określający termin wykluczający możliwość przedłużenia tymczasowego aresztowania   po jego upływie mogłoby dojść do tego, że np. tymczasowo aresztowany „seryjny zabójca”, nie ukrywający zamiaru ucieczki z aresztu, a dalej z kraju i grożący, że w wypadku wyjścia na wolność „unieszkodliwi” obciążających go świadków musiałby zostać zwolniony z aresztu, bo upłynął określony  ustawowo termin stosowania tymczasowego aresztowania.
	Z moich doświadczeń wynika, że jeżeli jakaś sytuacja jest teoretycznie możliwa do wyobrażenia to prędzej czy później może zdarzyć się w praktyce, a łatwo wyobrazić sobie jej konsekwencje.
	Pomijając tak skrajną i może nieco „przerysowaną” sytuację zauważyć też należy, że istnienie takiego przepisu mogłoby wywołać naturalną i całkowicie zrozumiałą tendencję u tymczasowo aresztowanych podejrzanych (oskarżonych) i ich obrońców do prowadzenia swoistej „gry na zwłokę”, poprzez podejmowanie działań zmierzających do przedłużania postępowania czy to przygotowawczego, czy też sądowego, do czasu upływu takiego terminu, za co nagrodą byłoby „wyjście na wolność”. 
	Z uwagi na to, że nie można wykluczyć takich przypadków, które wywołałyby dla praktyki niemożliwe do rozwiązania problemy uważam, że należałoby zrezygnować z wprowadzenia do procedury normy określającej  nieprzekraczalny termin , do jakiego dopuszczalne byłoby stosowanie tymczasowego aresztowania, co dotyczy zarówno postępowania przygotowawczego, jaki i momentu wydania wyroku w I instancji lub uprawomocnienia się wyroku. 	
b/   przedstawione  w tym punkcie pisma Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego 
propozycje są, w moim rozumieniu , swoistym rozwiązaniem kompromisowym wobec koncepcji przedstawionej wcześniej i moje stanowisko wobec tej kwestii zawarte jest częściowo we wcześniejszych uwagach do pkt 4.a. i odnosi się ono również do problematyki wskazanej w omawianym pkt.
	Propozycja wprowadzenia przepisu określającego nieprzekraczalny termin stosowania tymczasowego aresztowania, a właściwie – takie terminy w odniesieniu do poszczególnych kategorii przestępstw budzi również– z punktu widzenia praktyki – uzasadnione wątpliwości , z następujących względów:
	Kryterium, według którego miałyby zostać zróżnicowane w/w terminy to  „charakter sprawy”, przy czym w omawianym punkcie proponuje się kilka wariantów: brak takiego „ostatecznego terminu” dla zbrodni, a przyjęcie go jedynie w kategorii występków, w zależności od zagrożenia karą zarzucanego czynu czy też według innych jeszcze wyznaczników, a więc, w pewnym uproszczeniu – kryterium tym byłaby w istocie wysokość ustawowego zagrożenia karą przewidzianego dla przestępstwa zarzuconego konkretnemu już podejrzanemu.
	Nie jest to wbrew pozorom kryterium nie budzące żadnych wątpliwości, bowiem wyznacznikiem dla określenia terminu stosowania tymczasowego aresztowania byłoby ustawowe zagrożenie karą  przewidziane dla czynu zakwalifikowanego jako konkretne przestępstwo  przez prokuratora w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów, a przecież kwalifikacja ta nie jest ostateczna, bo taką staje się dopiero w wyroku (o”płynności” kwalifikacji prawnej czynu pisał m.in. I. Andrejew jako zjawisku tzw. „ześlizgu” lub „kaskady kwalifikacji”).
	Przyjęta przez prokuratora kwalifikacja prawna  czynu zarzuconego podejrzanemu miałaby istotne znaczenie  nie tylko dla przyjęcia przesłanek uzasadniający tymczasowe aresztowanie , ale również dla okresu stosowania tego środka zapobiegawczego, co przy istnieniu nieprzekraczalnego terminu stosowania tego środka zapobiegawczego dla niektórych tylko kategorii przestępstw (występków) mogłoby wywoływać dodatkowe komplikacje. Przykładem takiej sytuacji mogłoby być przedstawienie przez prokuratora określonemu podejrzanemu zarzutu popełnienia przestępstwa  z art.148§1 k.k. i wystąpienie do sądu o zastosowanie tymczasowego aresztowania (brak ostatecznego terminu stosowania tego środka zapobiegawczego w przypadku zbrodni), gdy następnie, po kilkuletnim łącznym okresie postępowania przygotowawczego i sądowego, w toku których podejrzany ten był przez cały ten okres tymczasowo aresztowany,   sąd wydając wyrok przyjąłby, że czyn ten wyczerpuje znamiona tylko występku określonego w art.155 k.k. ( dla którego przewidziano w ustawie taki termin, który już upłynął) . 
	Uznać w związku z powyższym należy, że ustawowe uregulowanie maksymalnego okresu stosowania tymczasowego aresztowania  również w wypadku tej „wersji kompromisowej”, tj. wprowadzenie takiego terminu tylko do wypadków tymczasowego aresztowania zastosowanego w sprawie o występek  niewiele w istocie zmienia, a problem wyeliminowania lub przynajmniej  znacznego ograniczenia  liczby długoterminowych aresztów  powinien być rozwiązany w praktyce, na gruncie istniejących już przepisów, które w związku z tym nie wymagają  w tym zakresie zmian.
	Dodać należy, że w praktyce znacznie większe znaczenie od ustawowego zagrożenia karą ma sędziowski wymiar kary, gdyż pozwala on z jednej strony na wymiar kary wyższy od ustawowego zagrożenia (np. przy recydywie) lub złagodzonego w granicach sankcji (np.w wypadku zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary),  a więc w istocie o stopniu społecznej szkodliwości konkretnego czynu nie decyduje ustawowy zapis zawarty w normie prawa karnego materialnego, lecz sędzia w chwili wydania wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze.
	Wobec przedstawionego przeze mnie stanowiska odnośnie braku podstaw do przyjęcia maksymalnych, nieprzedłużalnych terminów do stosowania tymczasowego aresztowania  nie podejmuję próby określenia, jakie to miałyby być terminy.
c/   Konsekwencją wcześniej przedstawionych uwag może być tylko odnoszące się 
do tego punktu stanowisko, że przesłanki przedłużania czasu trwania tymczasowego aresztowania (art.263 k.p.k.) są określone z punktu widzenia praktyki prawidłowo, co więcej – nie ma potrzeby ich ograniczania, gdyż w istocie i bez tego mają one bardzo ograniczony zakres. Zauważyć bowiem należy, że przesłanki te to okoliczności o charakterze raczej wyjątkowym, co stanowi dostateczną zaporę przed zbyt pochopnym i nieprzemyślanym przedłużaniem tymczasowego aresztowania  a równocześnie są one na tyle szerokie, że pozwalają na przedłużenie czasu stosowania tego środka zapobiegawczego w  raczej wyjątkowych, lecz w pełni uzasadnionych przypadkach konkretnych śledztw, wobec określonych sprawców.
d/  Przedstawione powyżej uwagi uzasadniają do dokonania pewnej  ogólnej  
oceny w odniesieniu do wskazanych powyżej problemów i wyrażenia stanowiska, że istniejące obecnie rozwiązania dotyczące stosowania środków zapobiegawczych są trafne i to nie one powodują, że zdarzają się w praktyce rażące nieraz przypadki nieuzasadnionego tymczasowego aresztowania, a zwłaszcza kolejnego przedłużania czasu stosowania tego środka zapobiegawczego na okres przekraczający terminy określone w art.263§2 i 4 k.p.k. Zasadniczym, jeżeli nie wyłącznym powodem, że dochodzi do tego rodzaju sytuacji są utrwalone niestety od wielu lat w praktyce uwzględnianie w tym zakresie czynników „pozaustawowych” , do których zaliczyć można swoiste uleganie presji opinii publicznej, środków masowego przekazu , a także , co ma szczególne znaczenie, tzw. „polityka czy też praktyka aresztowa”, kształtowana odgórnie przez kierownictwo prokuratury , również w niezbyt odległej przeszłości. 
	Znane są  - i to nieodosobnione sytuacje, że prokurator ponosił konsekwencje służbowe , z pozbawieniem go funkcji włącznie, za  to, że nie wystąpił z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania, a nie słyszałem o przypadku, by takie konsekwencje poniósł za skierowanie takiego wniosku, który nie został uwzględniony.
	To „dorobkiem praktyki” jest  szczególnie niebezpieczne i szkodliwe zjawisko stosowania tzw.” aresztów wydobywczych”, których celem tylko z pozoru jest „zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania”, bo w rzeczywistości cel ten jest zupełnie inny i w żadnym wypadku nie należy do przesłanek uzasadniających zastosowanie tego środka zapobiegawczego.
	Jeżeli zatem w zakresie omawianego tu zagadnienia  występują nieprawidłowości to nie są one spowodowane treścią przepisów proceduralnych, lecz efektem specyficznego ich interpretowania i stosowania w praktyce.
	Czy jest szansa na zmianę tej sytuacji? Bez wątpienia tak, wymaga to jednak systematycznych, wieloletnich być może działań zmierzających do zmiany „sposobu myślenia” ludzi stosujących w swej codziennej pracy środki zapobiegawcze , a istotnym czynnikiem w tym zakresie może być całkowicie nowe usytuowanie prokuratury w systemie organów państwa, są to jednakże zagadnienia , których nawet Komisja Kodyfikacyjna nie jest w stanie zmienić i na tym omawianie kwestii wskazanej w tym punkcie należy zakończyć. 
e/  Nie sądzę, by zachodziła potrzeba zmiany zasady wyrażonej w art. 249§4 k.p.k. 
co do możliwości stosowania środków zapobiegawczych, w tym również tymczasowego aresztowania , także po prawomocnym zakończeniu procesu rozpoznawczego aż do rozpoczęcia wykonywania kary. Zasada ta może z pozoru budzić pewne wątpliwości , bo skoro zapadł prawomocny wyrok skazujący to można uznać , że brak jest podstaw do stosowania środka zapobiegawczego, jednakże  w praktyce zdarza się, że często właśnie moment uprawomocnienia się wyroku skazującego skłania skazanego do podejmowania różnego rodzaju działań zmierzających do uniknięcia odbycia kary lub przynajmniej   „przesunięcia” tego na jakiś odległy termin. Działania takie utrudniają w znacznym stopniu postępowanie wykonawcze i  możliwość zastosowania  środka zapobiegawczego w tym stadium postępowania może skutecznie im zapobiec.
 
5.	Problematyka odszkodowania i zadośćuczynienia w razie niesłusznego stosowania środków zapobiegawczych.
a/   Przedstawiony w tym punkcie problem sprowadza się do rozważenia 
celowości ewentualnego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej  za szkodę lub krzywdę spowodowaną zastosowaniem nieizolacyjnych środków zapobiegawczych , a także zabezpieczenia majątkowego lub orzeczenia środka karnego, które, jak słusznie to oceniono, mogą w pewnych przypadkach  stanowić znaczną dolegliwość dla podejrzanego i czy w związku z tym nie należałoby przyjąć w tym zakresie  zasad  odnoszących się do rekompensat za niewątpliwie niesłuszne aresztowanie . Sprawa ta zasługuje istotnie na uwagę, jednakże nie wydaje się, by wymagała ona ustawowej regulacji, bo droga do uzyskania w takich przypadkach odszkodowania lub zadośćuczynienia jest kwestią otwartą na gruncie prawa cywilnego.
 W aktualnym stanie prawnym kwestie związane z odpowiedzialnością 
odszkodowawczą Skarbu Państwa w zakresie omawianego zagadnienia  załatwiane są , z punktu widzenia stosowanych przepisów proceduralnych, „dwutorowo”: w części dotyczącej  roszczeń związanych z niesłusznym stosowaniem kar i środków izolacyjnych –  na drodze postępowania karnego, w pozostałym zaś zakresie – na drodze postępowania cywilnego i funkcjonowanie tego modelu nie budzi zastrzeżeń.  
	     Nie wydaje się w związku z tym celowe rozszerzanie zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w Rozdziale 58 k.p.k. również za niesłusznie stosowane nieizolacyjne środki zapobiegawcze czy też „wolnościowe” środki przymusu (np. zabezpieczenie majątkowe), w tym również w sytuacji zmiany zastosowanego środka zapobiegawczego na inny, „mniej dolegliwy”. Stanowisko to nie oznacza oczywiście, że za takie działania , wyrządzające szkodę lub krzywdę   odpowiedzialność  odszkodowawcza powinna być wyłączona, jednakże dotyczące skutków takich działań roszczenia kwalifikują się do rozpoznania na drodze procesu cywilnego.
	Z tego samego powodu nie wydaje się, by uzasadnione było zawarte w tym punkcie rozwiązanie kompromisowe, by do odpowiedzialności odszkodowawczej uregulowanej w Rozdziale 58 k.p.k. dołączyć  skutki wywołane zastosowaniem niektórych tylko środków zapobiegawczych, powodujących „większą dolegliwość”. Wymagałoby to ustanowienia w pierwszej kolejności swoistej „hierarchii” środków zapobiegawczych według kryterium „stopnia dolegliwości” dla jednostki, wobec której zostały one zastosowane i nie wydaje się, by wobec ich zróżnicowania było to w ogóle możliwe. 
	Zauważyć też należy, że „poczucie krzywdy” ma charakter wybitnie subiektywny , w związku z czym to sam poszkodowany powinien sam wskazać przyczynę tej krzywdy, co przy ustawowo określonej „hierarchii środków zapobiegawczych” według stopnia ich dolegliwości mogłoby  ograniczać jego uprawnienia.
 Zawarte w art.63 k.k. jednoznaczne sformułowanie o obligatoryjnym zaliczaniu 
na poczet orzeczonej kary okresu rzeczywistego pozbawienia wolności, w tym przede wszystkim tymczasowego aresztowania przesądza w aktualnym stanie prawnym kwestię podniesioną w tym punkcie pisma Komisji Kodyfikacyjnej , a zgodnie z dotyczącym tego zagadnienia, utrwalonym orzecznictwem rozstrzygnięcie takie zamyka drogę do późniejszego skutecznego wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie lub zadośćuczynienie na podstawie przepisów Rozdziału 58 k.p.k. (np. post.SN z 20.9.2007 r., I KZP 28/07 , OSNKW 2007,nr 10 poz.70; post.SN z 15.11.2007 r., IV KK 82/07, OSNwSK 2007,nr 1 poz.2610) .
Zastosowanie przewidzianej w art.63 k.k. regulacji może być traktowane  jako swoista rekompensata za pozbawienie skazanego wolności w wyniku zastosowanego wobec niego tymczasowego aresztowania, a właściwie za szkodę lub krzywdę, jaką zastosowanie tego środka zapobiegawczego mogło wywołać.  Regulacja ta  jest  obiektywnie korzystna dla skazanego, bowiem z reguły jest tak, że po „zaliczeniu” okresu tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej kary np. ograniczenia wolności istnieją przesłanki do uznania tak wymierzonej kary za odbytą, z tym, że ta obiektywna ocena nie zawsze musi być akceptowana przez skazanego i z tym, jak sądzę, związane mogą być  pewne wątpliwości . 
Nie uważam, by dotycząca tej kwestii regulacja wymagała zmiany obowiązujących przepisów. Zauważyć należy, że zastosowanie tymczasowego aresztowania w żadnym wypadku nie oznacza, że karą, jaka w przyszłości zostanie wymierzona będzie wyłącznie kara pozbawienia wolności. W praktyce zdarza się nierzadko, że kierując wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania prokurator bardzo często ma świadomość tego, że za czyn zarzucony konkretnemu podejrzanemu nie zostanie mu wymierzona kara pozbawienia wolności, lecz kara nieizolacyjna i o wymiar takiej kary będzie sam w przyszłości wnioskował, np. w wypadku zarzutu popełnienia przestępstwa z alternatywnym ustawowym zagrożeniem karą, jednakże  podstawą zastosowania tymczasowego aresztowania jest np. realna obawa, że podejrzany będzie utrudniał postępowanie karne, co nie ma znaczenia dla wymiaru kary i jej rodzaju.
Dodać też należy, że wprawdzie zastosowanie przewidzianej w art.63 k.k. regulacji wyklucza późniejsze skuteczne wystąpienie z roszczeniem odszkodowawczym , jednakże dotyczy to odszkodowania za „samo pozbawienie wolności”, otwarta jest natomiast droga do roszczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie za krzywdę , jakie wynikły „nie z samego aresztowania”, lecz negatywnych skutków wywołanych pobytem w areszcie, np. pogorszenie stanu zdrowia. 
b/   Całkowicie słusznie  Komisja Kodyfikacyjna zwróciła uwagę na potrzebę 
rozważenia celowości rozszerzenia zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej za spowodowanie szkody lub krzywdy nie tylko , jak dotychczas , za niesłuszne oskarżenie sensu stricto , tj. wniesienie aktu oskarżenia lub jego surogatu i doprowadzenie do procesu  sądowego zakończonego uniewinnieniem oskarżonego lub umorzeniem postępowania poprzez , lecz również za szkodę lub krzywdę, jakie mogły powstać w wypadku umorzenia postępowania przygotowawczego, w którym wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, nawet jeżeli w postępowaniu  tym nie stosowano żadnych środków zapobiegawczych. 
	Zauważyć bowiem należy, że zarówno „niesłuszne oskarżenie”, jak i „niesłuszne przedstawienie zarzutu” w postępowaniu przygotowawczym, nawet jeżeli nie stosowano w tych przypadkach środków zapobiegawczych, powoduje w zasadzie identyczny skutek , a skoro tak to należałoby zrównać zakres odpowiedzialności odszkodowawczej .
	Wydane w toku postępowania przygotowawczego postanowienie o przedstawieniu zarzutów oznacza dla podejrzanego przede wszystkim perspektywę odpowiedzialności karnej, a w pewnych wypadkach  i wobec określonych osób orzeczenie takie może spowodować    istotne dolegliwości, nawet jeżeli w związku z przedstawionym zarzutem prokurator nie zastosował żadnego środka zapobiegawczego.  Dotyczy to np. policjanta, wobec którego, po wszczęciu przeciwko niemu postępowania karnego (tj. wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutu popełnienia umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego ) następuje „automatycznie” obligatoryjne, okresowe zawieszenie go w czynnościach służbowych ( art.39 ust.1 ustawy z 6.04.1990 r. o Policji (t.j. Dz.U.z 2007 r., Nr 43 poz.277 ze zm.), a  identyczną regulację zawiera , w odniesieniu do funkcjonariuszy Straży Granicznej , art.43 ust.1 ustawy z 12.10.1990 r. o Straży Granicznej (t.j.Dz.U.z 2005 r., Nr 234 poz.1997). Oznacza to, że postanowienie o przedstawieniu zarzutów może powodować dla podejrzanego istotne dolegliwości wynikające niekoniecznie  z przepisów procedury karnej, lecz również innych aktów prawnych.
	Z uwagi na to, że skutki niewątpliwie niesłusznego oskarżenia są praktycznie identyczne jak w wypadku bezzasadnego postanowienia o przedstawieniu zarzutów na akceptację zasługuje zawarta w piśmie Komisji Kodyfikacyjnej propozycja rozszerzenia zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej również za szkodę lub krzywdę spowodowaną przedstawieniem zarzutu, w zakresie którego postępowanie przygotowawcze zostało w późniejszym czasie umorzone.
	Przyjęcie takiego rozwiązania oznaczałoby konieczność raczej ustawowego określenia, poprzez zmianę treści art.552§1 k.p.k. (wykładnia tego przepisu uzasadnia jednoznacznie tezę, że odnosi się on wyłącznie do postępowania sądowego)  pojęcia „niesłusznego oskarżenia”, które – sensu largo obejmowałoby również „niesłuszne wszczęcie postępowania karnego  przeciwko określonej osobie”. 
	W wypadku przyjęcia takiego rozwiązania pewne trudności w praktyce mógłby stwarzać problem dopuszczalności roszczeń odszkodowawczych w zależności od  podstawy umorzenia postępowania prowadzonego wobec osoby, której przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa,  uważam jednak, że nie jest to zagadnienie wymagające regulacji ustawowej , a  kwestie   z tym związane  z powodzeniem mogłyby być rozstrzygane w orzecznictwie.
	Kwestią marginalną m.zd. jest wskazane przez Komisję Kodyfikacyjną zagadnienie natury „terminologicznej”, związane z określeniami „niewątpliwie” czy też „oczywiście” niesłuszne oskarżenie.	 
	 Skoro szkodę lub krzywdę będącą podstawą roszczenia odszkodowawczego spowodowało niesłuszne oskarżenie sensu stricto to nie ma moim zdaniem żadnego znaczenia kwestia,  kto do tego doprowadził : czy oskarżyciel publiczny, subsydiarny czy też prywatny. Skutek takiego oskarżenia jest taki sam i w związku z tym brak jest podstaw do jakiegokolwiek różnicowania co do zakresu kręgu podmiotów, które mogłyby za to ponieść odpowiedzialność, należałoby natomiast rozważyć związane z tym zagadnienie granic (zakresu) odpowiedzialności w/w podmiotów.
Mimo  istotnych  różnic występujących między  w/w poszczególnymi podmiotami 
określenie zakresu  ich odpowiedzialności odszkodowawczej  nie powinno raczej sprawiać większych trudności  w wypadku przyjęcia zasady, że obowiązek naprawienia szkody (odszkodowania) za niesłuszne oskarżenie spoczywa na tym podmiocie , który do takiego oskarżenia doprowadził. Żadnych zatem wątpliwości co do takiej odpowiedzialności nie powinno być w wypadku oskarżyciela publicznego i prywatnego , mogą one natomiast powstać w wypadku oskarżyciela subsydiarnego. 
	W tym wypadku generalnie odpowiedzialność odszkodowawcza powinna również spoczywać na takim oskarżycielu , bo to on ostatecznie doprowadził do procesu zakończonego uniewinnieniem oskarżonego lub umorzeniem toczącego się przeciwko niemu postępowania , w tego rodzaju jednak sprawach w grę może wchodzić współodpowiedzialność odszkodowawcza również organu publicznego (prokuratora),  który wcześniej, przed wniesieniem takiego oskarżenia przez pokrzywdzonego (oskarżyciela subsydiarnego) prowadził postępowanie przygotowawcze w tej sprawie, w czasie którego , przed jego umorzeniem, mógł stosować wobec podejrzanego środki zapobiegawcze w postaci np.uchylonego po pewnym czasie tymczasowego aresztowania, czy też innych środków zapobiegawczych , które spowodowały określone szkody lub krzywdę i w takim wypadku roszczenie odszkodowawcze mogłoby mieć postać bardziej złożoną i w zależności od stanowiska osoby uprawnionej do takiego roszczenia  dotyczyć: 1/ tylko oskarżyciela subsydiarnego , gdyby poszkodowany upatrywał źródła swojej krzywdy tylko w jego działaniach, nie kwestionując zasadności wcześniejszych czynności prokuratora i nie dopatrując się w związku z ich przeprowadzeniem żadnych negatywnych konsekwencji dla siebie, 2/ tylko prokuratora, gdyby poszkodowany „okazał wyrozumiałość „ dla działań oskarżyciela subsydiarnego  dopatrując się spowodowania szkody wyłącznie wskutek czynności przeprowadzonych przez prokuratora  lub wreszcie 3/  zarówno oskarżyciela subsydiarnego, jak i prokuratora, w wypadku uznania, że obydwa te podmioty doprowadziły do powstania szkody lub spowodowania krzywdy.	Istotne znaczenie dla zakresu  odpowiedzialności poszczególnych podmiotów w takim wypadku miałoby zatem subiektywne przekonanie poszkodowanego co do „sprawcy jego krzywdy” i w dużej mierze od tego uzależniony byłby zakres odpowiedzialności odszkodowawczej.
	Wobec przedstawionego w tej kwestii stanowiska należałoby konsekwentnie przyjąć, że w wypadku dopuszczenia odpowiedzialności kompensacyjnej podmiotów nie będących oskarżycielem publicznym , tj. oskarżyciela subsydiarnego i prywatnego , dochodzenie związanych z ich działalnością roszczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie powinno odbywać się na podstawie przepisów prawa cywilnego, na zasadach określonych w tym prawie, a tryb przewidziany w procedurze karnej powinien mieć zastosowanie tylko do wypadków roszczeń odszkodowawczych kierowanych wobec oskarżyciela publicznego, co dotyczyłoby również sytuacji, w których byłby on tylko „współodpowiedzialny” wraz z oskarżycielem subsydiarnym za spowodowaną szkodę lub krzywdę.

							Bogusław Michalski