Jacek Błachut
Prawne konsekwencje tworzenia prac dyplomowych na zlecenie
Praca magisterska stanowi dzieło wieńczące naukę akademicką każdego studenta. Ma stanowić świadectwo jego wiedzy i dojrzałości w obcowaniu z tematyką, która była przedmiotem studiów. Podobnie praca doktorska dowodząca w jeszcze większym stopniu naukowych umiejętności. Coraz częściej jednak przestają one być postrzegane w ten sposób. Popularnym staje się dążenie do uzyskania pracy bez samodzielnego jej pisania, bez wysiłku i trudu. Naprzeciw takiemu zapotrzebowaniu wychodzą rozmaite firmy, jak i osoby fizyczne, które oferują gotowe prace dyplomowe na dowolnie wybrane tematy, z praktycznie każdej dziedziny nauki. Po uiszczeniu opłaty, która jak donoszą media oscyluje w przedziale tysiąca, dwóch tysięcy złotych, w bardzo krótkim czasie student jest w stanie uzyskać potrzebny mu tekst. Następnie nie ma on już większych trudności z poradzeniem sobie w czasie obrony pracy na uczelni. Kwestia ta stała się w ostatnim czasie przedmiotem licznych doniesień prasowych, w których wskazywano na przypadki nie wszczynania przez prokuraturę postępowań przygotowawczych wobec osób zamieszanych w tego typu działalność (np. w Krakowie, o czym będzie mowa później). Nagłośniony został także pierwszy przypadek postawienia zarzutów osobie podejrzanej o odpłatne pisanie prac. Wskazać należy, iż problem został także dostrzeżony w szkołach wyższych, czego przejawem stała się Uchwała Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich, która odbyła się 24 maja 2003 roku i dotyczyła plagiatów prac naukowych oraz sprzedaży prac dyplomowych. Stwierdzono w niej m.in., że „uczelnie powinny wprowadzić w życie procedury utrudniające zakup prac licencjackich i magisterskich i ułatwiające wykrywanie popełnionych nadużyć”. Zalecono także, aby wszyscy dyplomanci podpisywali oświadczenie, iż praca została sporządzona przez nich samodzielnie.
Nie ulega wątpliwości, że opisane pokrótce zjawisko jest wysoce niepożądane. Oczywistym są negatywne moralne aspekty tego procederu, jego naganność w odniesieniu do innych studentów, którzy uczciwie uzyskują dyplom szkoły wyższej. Ta strona problemu zostanie jednak pozostawiona niejako z boku, a rozważania skupiać się będą na kwestiach prawnych. Nie jest bowiem bynajmniej jasne, czy i w jaki sposób można mu przeciwdziałać. Problematyczna jest kwestia odpowiedzialności karnej zarówno zlecającego, jak i (choć w dużo mniejszym stopniu) przyjmującego zlecenie na sporządzenie pracy dyplomowej. Rozważenie tej kwestii jest szczególnie istotne, biorąc pod uwagę jawność, z jaką wskazany proceder jest uprawiany. Znalezienie ofert napisania bądź sprzedaży gotowych już prac magisterskich nie wymaga niczego więcej niż umiejętności obsługiwania wyszukiwarki internetowej, medium to jest bowiem najpopularniejszym miejscem umieszczania tego rodzaju ogłoszeń. Reklamy omawianych usług można także napotkać na słupach, czy tablicach ogłoszeniowych umieszczanych w miejscach odwiedzanych przez studentów, a więc potencjalnych klientów. 
Jeżeli więc stoi się na stanowisku, iż opisana praktyka jest zjawiskiem szkodliwym, należy rozważyć dwie kwestie. Przede wszystkim ustalić, czy działania związane z obrotem pracami dyplomowymi są kryminalizowane w polskim ustawodawstwie. Jeżeli tak, to konieczna musi być zdecydowana reakcja w postaci ścigania sprawców popełnianych czynów. W przeciwnym razie doprowadza się do wykształcenia społecznego przeświadczenia o legalności omawianego zjawiska i przyzwolenia na nie. Jeżeli natomiast skutkiem rozważań będzie wniosek, iż polski ustawodawca nie przewiduje sankcji za omawiany proceder, to koniecznym wydaje się jak najszybsze rozpoczęcie dyskusji mającej na celu doprowadzenie do zmian legislacyjnych, które umożliwiać będą ściganie i karanie osób biorących udział w przedstawianych praktykach.
Jak już wspomniano powyżej, rozważyć należy zarówno prawną sytuację osoby kupującej pracę dyplomową, posługującej się nią następnie celem uzyskania tytułu naukowego, jak i zleceniobiorcy piszącego pracę lub sprzedającego już gotową, sporządzoną przez siebie wcześniej, a następnie wybraną przez dyplomanta.
Aby uzyskać stopień naukowy doktora uczelni wyższej w Polsce, konieczne jest: posiadanie tytułu zawodowego magistra, zdanie egzaminów doktorskich (z dyscypliny podstawowej odpowiadającej tematowi rozprawy doktorskiej, dyscypliny dodatkowej oraz języka obcego nowożytnego) w zakresie określonym przez radę jednostki organizacyjnej, a także przedstawienie i obronienie pracy doktorskiej (sporządzonej pod opieką promotora). Stopień doktora nadawany jest przez radę wydziału lub innej jednostki organizacyjnej szkoły wyższej. W przypadku tytułu zawodowego magistra konieczne jest przygotowanie pod opieką promotora pracy magisterskiej, za którą kandydat uzyska ocenę pozytywną, a następnie zdanie egzaminu z dyscypliny odpowiadającej tematowi pracy. Tytuł nadaje dziekan wydziału, który poświadcza tym samym, iż osoba otrzymująca dyplom napisała uprzednio pracę magisterską, a następnie „obroniła” ją przed powołaną komisją. Koniecznym, więc elementem procesu awansu naukowego jest samodzielne stworzenie utworu. Tę sytuację należy rozpatrzyć z punktu widzenia art. 272 Kodeksu karnego, który sankcjonuje występek polegający na wyłudzeniu poświadczenia nieprawdy. Przepis ów stanowi, iż kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech. Poprzez wyłudzenie należy rozumieć otrzymanie dokumentu, który zawiera poświadczenie nieprawdy. Koniecznym jest także podstępny charakter działań sprawcy. Przepis zawęża rozumienie słowa „wyłudzać” do podstępnego wprowadzenia w błąd. Należy pod tym pojęciem rozumieć „kłamliwe twierdzenie i ich upozorowywanie jakimikolwiek środkami, np. pismami, zeznaniami świadków i własnymi”. 
Efektem opisanego działania ma być poświadczenie nieprawdy, a więc tzw. fałsz intelektualny. Polega on na potwierdzeniu przez uprawnioną osobę pewnego nie istniejącego stanu rzeczy, potwierdzenia okoliczności, zmiany faktów. Mimo iż art. 272 k.k. mówi jedynie o poświadczeniu nieprawdy, należy przyjąć, iż pojęcie to obejmuje również zatajenie prawdy. Okoliczność, co do której sprawca wprowadza uprawnioną osobę w błąd, musi mieć znaczenie prawne. Jak wskazuje O. Górniok nie będzie miało takiego znaczenia wystawienie przez lekarza świadectwa choroby mężowi dla usprawiedliwienia przed żoną jego spóźnionego powrotu z urlopu. Wskazać należy, iż nieistotne jest, czy wspomniana okoliczność nabiera znaczenia prawnego w stosunkach jedynie wewnętrznych (np. na uczelni, na której wydano dyplom), czy także zewnętrznych. 
Czyn z art. 272 jest przestępstwem skutkowym. Dokonuje się dopiero z chwilą wydania dokumentu, w którym poświadczono nieprawdę (choć i to jest sporne w doktrynie, podnosi się bowiem, iż omawiane przestępstwo należy uznać za dokonane już w chwili podjęcia działań zmierzających do uzyskania poświadczenia nieprawdy). Nie musi go otrzymać osoba, która dokonała wyłudzenia, gdyż wystarczającym jest wprowadzenie dokumentu do obiegu. 
Wreszcie, koniecznym jest, aby w błąd został wprowadzony funkcjonariusz publiczny (w rozumieniu art. 115 § 13 k.k.) lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu. Zakresem drugiego wskazanego pojęcia obejmuje się np. adwokata, lekarza czy duchownego w zakresie posiadanych przez nich kompetencji, a także nauczyciela akademickiego, który zalicza studentowi egzamin. Pojęcie to należy interpretować wąsko, obejmując nim podmioty, które prawo do sporządzenia dokumentu otrzymały na mocy szczególnej regulacji.
Nie ulega wątpliwości, iż dyplom wyższej uczelni jest dokumentem w rozumieniu art. 115 § 14 k.k. Pociąga on za sobą określone prawa, do których zaliczyć należy możliwość posługiwania się tytułem naukowym, a także prawo do uzyskiwania kolejnych tytułów lub wykonywania określonego zawodu czy, w przypadku dyplomu magistra, możliwości podjęcia studiów doktorskich. W dalszej kolejności dyplom skutkować może także osiąganiem korzyści majątkowych przez jego posiadacza wskutek wykonywanej pracy, do której konieczne jest posiadanie takiego dokumentu.
Na wstępie wymieniono już ogólne wymogi, jakie muszą być spełnione, aby dana osoba uzyskać mogła stopień naukowy lub tytuł zawodowy magistra. Oczywistym jest, iż wykorzystując stworzoną przez kogoś innego pracę dyplomową wymogi te nie są spełnione. Osoba taka stwarza jednak u innych przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Pozorując samodzielną twórczość, sprawca wprowadza więc w błąd, czym wypełnia przesłankę „wyłudzenia”, ujętą w ograniczonym zakresie w treści art. 272 k.k. Uzyskany przez niego tą drogą dyplom stanowi poświadczenie nieprawdy we wskazanym wcześniej rozumieniu.
Koniecznym dla zastosowania art. 272 k.k. jest, aby poświadczenie nieprawdy zostało uzyskane od funkcjonariusza publicznego lub osoby uprawnionej do wystawienia dokumentu. W przypadku pracy dyplomowej, prawidłowy przebieg egzaminu, jak i wypełnienie wszystkich wymogów potwierdza komisja egzaminacyjna. Następnie w przypadku egzaminu doktorskiego wnioskuje ona do Rady Wydziału o nadanie stopnia naukowego. W przypadku natomiast egzaminu magisterskiego, komisja przekazuje protokół dziekanowi wydziału, który wraz z rektorem podpisuje dyplom, a tytuł zawodowy magistra nadaje uczelnia. Nie ulega, więc wątpliwości, iż wprowadzenie w błąd członków komisji, a w konsekwencji wspomnianych organów uczelni, prowadzi do spełnienia omawianej przesłanki.
Powyższe wywody prowadzą do stwierdzenia, iż osoba, która uzyskała w konsekwencji opisywanych działań stopień naukowy lub zawodowy, spełnia przesłanki art. 272 k.k. i może być pociągnięta na tej podstawie do odpowiedzialności karnej. W dalszej perspektywie zachodzić będzie oczywiście także możliwość oskarżenia jej na podstawie art. 273 k.k., jeżeli uzyskanym dokumentem będzie się posługiwać. Wskazać należy także konsekwencje prawne dla osoby, której wprawdzie udało się wprowadzić uprawnione osoby w błąd, jednak nie uzyskała ona dokumentu (np. zorientowano się później, co do tego, iż kandydat nie jest autorem pracy). W takim wypadku należy zastosować kwalifikację prawną, art. 272 k.k. w zw. z art. 13 § 1 k.k., a więc usiłowanie popełnienia wskazanego czynu, za które zgodnie z art. 14 k.k. sprawca ponosić będzie odpowiedzialność w granicach zagrożenia przewidzianego w art. 272 k.k. (aczkolwiek należy przypomnieć wskazany na wstępie pogląd J. Wojciechowskiego, który w takiej sytuacji przyjmuje już dokonanie przestępstwa z art. 272 k.k.). Jak wskazuje W. Wróbel, samo złożenie nieprawdziwego oświadczenia, które nie wprowadziło drugiej strony w błąd, nie ma charakteru karalnego usiłowania (w grę wchodzić może wtedy ewentualna odpowiedzialność na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, o czym poniżej). Wskazać przy tym należy, iż na podstawie art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego, na uczelni ciąży prawny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie. Przepis ten stanowi, iż instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa. W przeciwieństwie do k.k. z 1969 r., obecny kodeks nie zawiera definicji instytucji państwowych i samorządowych. Jak jednak twierdzi T. Grzegorczyk, wydaje się, iż należy do tej kategorii zaliczyć podmioty prawne i jednostki organizacyjne powołane przez organy państwowe lub samorządowe dla celów użyteczności publicznej obejmujące także zadania o charakterze gospodarczym, np. uczelnie wyższe. Obowiązek dotyczy przestępstw ściganych z urzędu, a takimi jest występek z art. 272 k.k. 
Jak wskazuje Z. Ćwiąkalski osoba nabywająca pracę dyplomową może być także pociągnięta do odpowiedzialności za czyn z art. 115 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten stanowi, iż „kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd, co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3”. Nie ulega wątpliwości, iż osoba dopuszczająca się wskazanej czynności bez zgody twórcy, spełnia przesłanki tej normy, wprowadzając członków komisji egzaminacyjnej w błąd, co do autorstwa pracy, która stanowi utwór w rozumieniu ustawy. Sytuacja nie jest już jednak taka oczywista w przypadku zgody twórcy utworu na przywłaszczenie autorstwa. Pojawia się, bowiem problem, czy taka zgoda uchylać może bezprawność czynu. Doktryna nie jest w tej kwestii jednolita. Jak stwierdza S. Grzybowski, w odniesieniu do pewnych dóbr osobistych takie uchylenie bezprawności jest niemożliwe i dotyczy to w szczególności autorstwa utworu. Z. Ćwiąkalski wskazuje natomiast, iż z punktu widzenia prawa karnego autorstwo utworu nie różni się od innych dóbr prawnych. Skutkuje to wnioskiem, iż w pewnych sytuacjach możliwe jest wyłączenie bezprawności przez zgodę autora utworu, jeżeli społeczna doniosłość jest nieznaczna. Z. Ćwiąkalski stwierdza, iż autorstwo utworu uznać należy za dobro o znacznej doniosłości. Z tego powodu należy uznać, iż generalnie nie istnieje możliwość wyłączenia bezprawności przypisania sobie autorstwa utworu poprzez zgodę jego rzeczywistego twórcy. Istnieją jednak pewne wyjątki, wśród których wymienia się m.in. przygotowywane mowy dla polityków. Twórcy takich utworów nazywani są w doktrynie 
ghostwriterami. Dopuszcza się wówczas wyłączenie bezprawności. Jednocześnie wskazuje się, że czynem bezprawnym jest opublikowanie utworu przez osobę pod swoim nazwiskiem, mimo iż autorem tegoż jest inna osoba. Należy więc przychylić się do poglądu, iż osoba tworząca na zlecenie pracę dyplomową dla innej osoby odpowiadać może na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Dużo więcej kłopotów pojawia się przy próbie określenia podstaw odpowiedzialności karnej osoby, która trudni się działalnością polegającą na sporządzaniu prac magisterskich. W takiej sytuacji możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności na podstawie art. 272 k.k. nie jest najczęściej oczywista. Możliwość przypisania odpowiedzialności zależy w dużym stopniu od formy, w jakiej sprawca ogłasza chęć wykonania omawianego zlecenia. W sytuacji, gdy np. z reklamy usług jednoznacznie wynika, iż oferowane jest przygotowanie pracy dyplomowej celem jej późniejszego użycia na egzaminie, odpowiedzialność byłaby najłatwiejsza do przypisania. Należałoby jednak udowodnić, iż zleceniobiorca sporządził konkretną pracę magisterską, użytą później celem uzyskania dyplomu przez inną osobę. Gdyby to się udało, to w połączeniu ze wskazanym kształtem ogłoszenia, umożliwiłoby postawienie sprawcy zarzutów popełnienia, jako współsprawca, przestępstwa z art. 272 k.k. i przypisanie mu zamiaru bezpośredniego lub ewentualnego. W przypadku niemożności połączenia osoby ogłaszającej swoje usługi z konkretnym wytworem, zastanowić można się nad tym, czy możliwym jest postawienie jej zarzutu podżegania do popełnienia przestępstwa. Art.18 § 2 k.k. stanowi, iż za podżeganie odpowiada ten, kto chcąc, aby inna osoba dokonała przestępstwa, nakłania ją do jego popełnienia. Podżegacz odpowiada niezależnie od tego, czy do popełnienia czynu zabronionego dojdzie. Koniecznym jest jednak możliwość przypisania sprawcy zamiaru bezpośredniego. W omawianym przypadku nie jest oczywiste, czy takowy zamiar da się przypisać. Wszak sprawca chce przede wszystkim tego, by uzyskać korzyść majątkową ze sprzedanej pracy. Należy jednak uznać, iż jeżeli sprawca oferuje utwór, określając go otwarcie jako np. pracę magisterską, to przyjęcie następnie korzyści majątkowej nie ma znaczenia na postać zamiaru bezpośredniego. Z kwestią podżegania związany jest jednak także inny problem. Mianowicie, aby można przypisać komuś odpowiedzialność z art. 18 § 2 k.k., należy wykazać, iż nakłania on konkretną osobę do popełnienia konkretnego czynu. Wydaje się, iż na etapie sformułowania ogólnej oferty, która nie jest skonkretyzowana, nie można przyjmować, iż skutkuje to takim oddziaływaniem na drugą osobę, aby ta dopuściła się przestępstwa. Dopiero dalsze działania, będące wynikiem ustaleń dokonanych pomiędzy stronami opisywanej transakcji, w wyniku których konkretyzacji uległ sam czyn, który ma być dokonany, a także podmiot, który jest podżegany do jego dokonania, mogą skutkować uznaniem realizacji znamion art. 18 § 2 k.k. 
Kwestia ewentualnego pomocnictwa do popełnienia przestępstwa zasługuje na rozważenie w jednym przypadku. Chodzi tu o sytuację, w której nie doszło nawet do usiłowania wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez osobę kupującą pracę. W takiej sytuacji jedyną możliwością pociągnięcia do odpowiedzialności piszącego staje się postawienie mu zarzutów pomocnictwa do popełnienia czynu zabronionego. Nie jest ku temu konieczne nawet usiłowanie wprowadzenia w błąd ze strony zleceniodawcy. W pozostałych sytuacjach nie ma potrzeby rozważania omawianej postaci sprawczej, gdyż konieczne byłyby takie same ustalenia, jak przy przypisaniu współsprawstwa, a w razie ich dokonania to właśnie ta druga forma popełnienia przestępstwa znalazłaby zastosowanie.
Problem staje się jeszcze większy, jeżeli z reklamy nie wynika w oczywisty sposób rodzaj sporządzanej pracy naukowej i cel jej użycia. Nie istnieje żaden prawny zakaz tworzenia na zlecenie opracowań naukowych. Na względzie trzeba mieć oczywiście przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jednak w omawianych okolicznościach problem nie występuje, gdyż prace nie są kopiowane, a faktycznie tworzone przez osobę je oferującą lub zatrudnionych przez nią pracowników. Oczywistym jest, więc iż reklamowanie się takiego typu działalności jest legalne. Wątpliwym jest, czy gdy sporządzona praca naukowa zostanie następnie użyta celem wyłudzenia poświadczenia nieprawdy, to jej twórcy można by przedstawić zarzut popełnienia przestępstwa z art. 272 k.k. Wszak nie wyrażał on zamiaru, aby została ona w tym celu użyta, a nawet mógł nie mieć świadomości, iż to co sporządza ma być pracą dyplomową (nie jest ona przecież niczym innym jak opracowaniem naukowym). Próbować można by wykazać zamiar ewentualny twórcy, który przewidywałby możliwość tego, iż popełnia przestępstwo i godził się na to. Jest to jednak kwestia bardzo trudna do udowodnienia, przyjmując wskazane założenie, iż zlecono sporządzenie pracy nie określając jej przeznaczenia. Pamiętać należy także, iż czynu z art. 272 k.k. nie można popełnić nieumyślnie. Aktualność zachowują poczynione wyżej uwagi dotyczące pomocnictwa.
Do tej pory w Polsce doszło tylko do jednego przypadku zatrzymania osoby sporządzającej na zlecenie prace dyplomowe (w innych przypadkach, m.in. w Krakowie, prokuratura odmawiała wszczęcia postępowania przygotowawczego, z powodu niespełnienia przesłanek czynu zabronionego). Podejrzanym jest student Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, który przyznał się do napisania kilkunastu prac magisterskich. Przedstawiony został mu zarzut pomocnictwa przy popełnieniu przestępstwa wyłudzenia poświadczenia nieprawdy. Kwalifikacja ta wydaje się, jak wskazywano już wcześniej, niewłaściwa. Za pomocnictwo odpowiada ten, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego swoim zachowaniem, ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji (art. 18 § 3 k.k.). Aby mówić o pomocnictwie, należy jednak określić drugą osobę, której ono dotyczy. Nie można, bowiem pomagać osobie nieokreślonej. W przypadku sporządzenia pracy dyplomowej można by mówić o dostarczeniu narzędzia służącego do popełnienia przestępstwa z art. 272 k.k. W momencie jednak, jeżeli poświadczenie nieprawdy zostanie wyłudzone, to pojawia się możliwość przypisania twórcy pracy współsprawstwa. Twierdzi się bowiem, choć jest to sporne, iż współsprawcą jest zarówno ten, kto realizuje, współdziałając z drugą osobą samodzielnie część znamion czasownikowych czynu zabronionego, jak i ten, kto wprawdzie nie realizuje żadnego znamienia czasownikowego popełnianego wspólnie czynu zabronionego, ale wykonywana przez niego czynność ma istotne znaczenie dla popełnienia tego czynu. Współdziałający musi natomiast traktować czyn zabroniony jako rezultat własnego zachowania (animus auctoris). W opisanym przypadku sprawca sam przyznał się do działania, co umożliwia przypisanie mu co najmniej zamiaru ewentualnego i tym samym odpowiedzialności za czyn z art. 272 k.k. Niezrozumiała wydaje się więc zastosowana wobec niego kwalifikacja prawna, szczególnie, iż z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że kupujący prace następnie się nimi posłużyli. Gdyby nie doszło do wprowadzenia w błąd osoby uprawnionej do wydania dokumentu, to twórcy pracy nie będzie można przypisać nawet usiłowania popełnienia przestępstwa z art. 272 k.k., wtedy jednak będzie w dalszym ciągu możliwa odpowiedzialność za pomocnictwo do popełnienia czynu. Do przyjęcia pomocnictwa nie jest bowiem konieczne nawet usiłowanie popełnienia czynu zabronionego (aczkolwiek sąd ma wtedy możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia – art. 22 § 2 k.k.).
Z. Ćwiąkalski stoi na stanowisku, iż wobec osób tworzących prace naukowe na zlecenie dopuszczalne jest zastosowanie, wspomnianego wcześniej art. 115 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach i prawach pokrewnych. Wydaje się, iż nie można się przychylić do tego poglądu. Wszakże określona norma penalizuje wprowadzanie w błąd co do autorstwa w całości lub części cudzego utworu. Osoba sporządzająca pracę nie spełnia tej przesłanki. Owszem można jej przypisać wprowadzenie osoby trzeciej w błąd co do autorstwa, ale co do autorstwa własnego utworu, który sama stworzyła. Wyłącza to więc możliwość zastosowania omawianego przepisu wobec osób sporządzających i sprzedających pracę.
Powyższe rozważania wskazują na bardzo duży problem związany z walką z procederem tworzenia prac dyplomowych na zlecenie. Stwierdzić należy, że istnieją wprawdzie regulacje umożliwiające pociągnięcie do odpowiedzialności karnej osoby, która tworzy pracę z zamiarem wyłudzenia poświadczenia nieprawdy, w postaci wydania dyplomu komuś innemu, kto do tego nie jest uprawniony, lub osoby, która przewiduje takie konsekwencje swojego czynu i z nimi się godzi, a w efekcie dochodzi co najmniej do wprowadzenia osoby uprawnionej do wydania dokumentu w błąd. W tej sytuacji istnieć będą jedynie problemy dowodowe. Jeżeli jednak nie ma możliwości przypisania sprawcy umyślności, to samo świadczenie usług pisania prac naukowych nie jest czynnością karalną. Jak wynika z wcześniejszych rozważań, nie będzie można wręcz pociągnąć w większości wypadków do odpowiedzialności sprawcy, który nawet reklamuje otwarcie, że pisze prace magisterskie na zlecenie, i zachęca do ich kupowania. Dochodząc do takiego wniosku, należy postawić pytanie, jak w takim razie zapobiegać niewątpliwie szkodliwej praktyce handlu pracami dyplomowymi. Możliwym rozwiązaniem wydawać może się stworzenie odrębnego typu przestępstwa, sankcjonującego samą czynność sporządzania dla innej osoby pracy dyplomowej. Wyeliminowałoby to całkowicie jawne formy reklam i usług, w których ogłaszający nie kryją się z rodzajem tworzonych prac. Nie byłoby to jednak pełne rozwiązanie. Jak bowiem odróżnić pracę magisterską od zleconej analizy naukowej problemu? Wszak nie istnieją jakieś wyznaczniki, które charakteryzują prace dyplomowe. Nie można natomiast zabronić działalności polegającej na tworzeniu opracowań w ogólności.