Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego 	Warszawa,  8 grudnia 2009 r.
Kadencja 2009-1013
dokument roboczy
Priorytety Komisji w dziedzinie prawa karnego procesowego
1. Podstawowym zadaniem, jakie stoi przed Komisją w dziedzinie prawa karnego procesowego jest radykalne przyśpieszenie i usprawnienie postępowania karnego. Zadanie to powinno być osiągnięte bez narażenia gwarancji procesowych uczestników postępowania.
2. Osiągnięcie powyższego celu wymaga zmian o charakterze systemowym, przy czym możliwe jest wybranie różnych kierunków zmian. Dla usprawnienia prac Komisja proponuje skoncentrowanie się na trzech zagadnieniach, pozostających ze sobą we wzajemnej korelacji:
a. Zagadnienie modelu postępowania sądowego w powiązaniu z modelem postępowania przygotowawczego
b. Zagadnienie modelu postępowania odwoławczego
c. Zagadnienie stosowania środków zapobiegawczych w toku procesu karnego.
3. Każde z wymienionych zagadnień wymaga dogłębnych studiów i analiz, uwzględnienia potrzeb praktyki i – w koniecznym zakresie – analiz prawnoporównawczych. Zakładamy, że we wstępnym etapie realizacji zadań Komisji każdemu z trzech wymienionych zagadnień poświecona zostanie konferencja, podczas której, z udziałem praktyków i teoretyków, zderzone zostaną i poddane dyskusji różne możliwe punkty widzenia. Wyniki konferencji powinny posłużyć jako punkt wyjścia dla budowy założeń przyszłej reformy. Jako kwestię
otwartą i na obecnym etapie prac całkowicie drugorzędną, pozostawiamy zagadnienie wyboru techniki realizacji reformy (w szczególności pytanie: nowelizacja czy nowy kodeks).
Harmonogram konferencji wstępnych przedstawia się następująco:
a)	Konferencja I na temat modelu postępowania przygotowawczego i sądowego : 30 marca 2010 r., Ministerstwo Sprawiedliwości, Al. Ujazdowskie 11.
b)	Konferencja II na temat stosowania środków zapobiegawczych:4 lipca 2010 r.
c)	Konferencja II na temat modelu postępowania odwoławczego: jesień 2010 r.
KONFERENCJA I ( 30 marca 2010 r.)
Zagadnienie modelu postępowania przygotowawczego nie może być analizowane w oderwaniu od kwestii modelu postępowania jurysdykcyjnego. Jeden model determinuje drugi, w związku z czym konieczne jest analizowanie wchodzących w grę rozwiązań w odniesieniu do obydwu faz postępowania, we wzajemnym powiązaniu.
Zakładamy wstępnie, że istnieje możliwość zmierzania:
1. albo ku pełnej kontradyktoryjności postępowania sądowego z jednoczesnym zminimalizowanie przygotowawczej fazy procesu,
2. albo ku uczynieniu z postępowania sądowego w większym jeszcze stopniu niż obecnie etapu, na którym następuje jedynie bardziej lub mniej kontradyktoryjna weryfikacja materiału dowodowego przedstawionego przez oskarżyciela. Jesteśmy przekonani, że istnieje konieczność zmian w jednym z dwóch wskazanych kierunków, ponieważ dotychczasowy model, próbujący łączyć obydwie wskazane tendencje, wyczerpał swoje możliwości i prowadzi do nieuzasadnionego przedłużania postępowania oraz do wzajemnego obciążania się przez sędziów i prokuratorów „odpowiedzialnością” za wynik procesu. Wybranie każdej z powyższych opcji rodzi szereg kluczowych pytań. Katalog owych pytań kształtuje się zresztą odmiennie w zależności od preferowanej opcji. Poszukiwaniu odpowiedzi na te pytania powinna być poświęcona konferencja. Wybranie określonego kierunku rozwiązań w omawianym obszarze zdeterminuje zadania prokuratury w przyszłym postępowaniu karnym, co skłania do podjęcia dyskusji w dobie budowy urzędu Prokuratury w oparciu o nowe zasady.
W wypadku preferencji dla opcji oznaczonej powyżej jako 1. rysują się między innymi następujące kwestie:
1. Czy możliwe jest ukształtowanie postępowania, w którym dowody stanowiące podstawę ustaleń faktycznych przeprowadzane będą wyłącznie przed sądem, a jednie w wypadkach niecierpiących zwłoki (ryzyko utraty dowodu) w postępowaniu przygotowawczym?
2. Czy w wypadku „wyprowadzenia” postępowania dowodowego w zasadniczej jego części poza postępowanie przygotowawcze, konieczne jest wprowadzenie sędziego śledczego, który zajmowałby się głównie stosowaniem środków przymusu przed wniesieniem aktu oskarżenia przed sądem, ale także podejmowałby decyzje o dokonaniu czynności dowodowych nie cierpiących zwłoki (podsłuchy, przeszukania, ryzyko utraty dowodu, itd.)? Czy taki sędzia
śledczy powinien przeprowadzać dowody zarówno na wniosek oskarżyciela jak i obrony (na równych prawach)?
3. Czy możliwe jest zrezygnowanie ze zwrotu sprawy do postępowania przygotowawczego?
4. Czy możliwe jest zrezygnowanie z inicjatywy dowodowej sądu (dowodzenia z urzędu)?
5. Czy możliwa jest wręcz rezygnacja z wyodrębnienia postępowania przygotowawczego jako samodzielnej fazy procesu i zrównanie go z czynnościami o charakterze operacyjnym? Jak w takim wypadku realizowane byłyby gwarancje procesowe oskarżonego (od chwili dokonania pierwszej czynności nakierowanej na ściganie konkretnej osoby?), czy takie „postępowanie ad personam” powinno być limitowane czasem?
6. Czy możliwe jest ukształtowanie postępowania sądowego w taki sposób, aby oskarżenie i obrona miały równą pozycję gdy chodzi o prezentowanie dowodów?
7. W jaki sposób skłonić prokuratorów do przejęcia odpowiedzialności za wynik postępowania przed sądem (do rzeczywistego popierania oskarżenia przed sądem)?
8. W jaki sposób zminimalizować ryzyko ograniczenia realizacji zasady prawdy materialnej przy przyjęciu w pełni kontradyktoryjnego modelu postępowania?
9. W jaki sposób usprawnić postępowanie sądowe (np. utrwalanie rozpraw, kwestia udziału oskarżonego w rozprawie, kwesta ewentualnego rozszerzenia możliwości
stosowania instytucji skazania bez rozprawy, itd.).
W wypadku preferencji dla opcji oznaczonej powyżej jako 2. rysują się między innymi następujące kwestie:
1. Czy konieczne i możliwe jest wprowadzenie sędziego śledczego i powierzenie mu przeprowadzania w postępowaniu przygotowawczym dowodów, które następnie nie musiałyby być powtarzane przed sądem?
2. Czy stosowaniem środków przymusu i „wrażliwych” środków dowodowych także powinien zajmować się sędzia śledczy? Czy przy omawianym tu modelu sędzia śledczy jest w ogóle potrzebny, skoro także obecnie czynności te dokonywane są w postępowaniu
przygotowawczym przez czynnik sądowy?
3. Czy możliwe i konieczne jest rozszerzenie możliwości zwrotu sprawy do postępowania przygotowawczego (powrót zwrotu z rozprawy i z postępowania odwoławczego)?
4. Czy powinna być zachowana inicjatywa dowodowa sądu i kto powinien ponosić w większym stopniu odpowiedzialność za wynik procesu: oskarżyciel, czy sąd?
5. W jaki sposób ukształtować system ujawniania na rozprawie dowodów przeprowadzonych w postępowaniu przygotowawczym?
6. Czy możliwe jest pogodzenie zakładanego tu modelu ze standardem rzetelnego procesu wynikającym z art. 45 Konstytucji RP i art. 6 EKPCz (w szczególności z prawem oskarżonego do kontradyktoryjnego weryfikowania dowodów oskarżenia)?
Niezależnie od preferowanej opcji rozważenia wymagają:
1. Kwestia ewentualnego rzeczywistego ograniczenia legalizmu ścigania? Czy w takim wypadku konieczna byłaby sądowa kontrola decyzji aparatu ścigania? Czy ograniczenie legalizmu ścigania da się pogodzić z utrzymaniem koncepcji oskarżenia posiłkowego samoistnego?
2. Kwestia rozszerzenia zakresu stosowania konsensualnych sposobów zakończenia postępowania (zgłaszane są postulaty wręcz rezygnacji z jakichkolwiek ograniczeń).
Materiały studyjne do przygotowania przez MS (ewentualnie przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości):
-dane dot. czasu trwania postępowań przygotowawczych i sądowych w poszczególnych kategoriach spraw.