Stanowisko 
Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
w sprawie mechanizmu monitorującego wolność wypowiedzi 
i mediów w państwach członkowskich Rady Europy w świetle 
art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
przyjęte przez KRRiT 4 września 2007 roku

Polska wspiera ideę monitorowania wolności wypowiedzi i mediów w państwach członkowskich Rady Europy. Obie wartości bowiem stanowią fundament współczesnej demokracji oraz tradycji europejskiej. Potwierdzeniem ich znaczenia jest brzmienie art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz związane z nim orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 

Pomysł stworzenia specyficznego mechanizmu monitorującego wolność wypowiedzi i mediów w państwach członkowskich Rady Europy w świetle art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wydaje się być godnym rozważenia i dyskusji, jakkolwiek jest dużym wyzwaniem i budzi wiele pytań a także wątpliwości, które wymagają wyjaśnień. 

Na plan pierwszy wysuwa się kwestia zakresu przedmiotowego wspomnianego mechanizmu i związana z tym zagadnieniem groźba nakładania się kompetencji z istniejącymi już ciałami działającymi w ramach Rady Europy. Druga, równie istotna sprawa to koszty i sposób finansowania nowej struktury, co zapewne będzie miało wpływ na decyzję Polski.
Ostateczną decyzję polityczną w tej sprawie podejmie Komitet Ministrów Rady Europy.

Zakres przedmiotowy planowanego mechanizmu 

Ze względu na szeroki zakres art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka należy na tym etapie rozważyć potrzebę sprecyzowania zakresu przedmiotowego projektowanego mechanizmu. Zbyt ogólne zakreślenie kompetencji oraz obszaru działania mogłyby doprowadzić bowiem do braku jego skuteczności. W tym kontekście uzasadnione byłoby odniesienie się przede wszystkim do mierzalnych i porównywalnych zjawisk związanych bezpośrednio z wolnością wypowiedzi i wolnością mediów. Przykładem takiego zjawiska jest pluralizm mediów, który od dawna jest analizowany na forum Rady Europy czego wynikiem jest szereg przyjętych instrumentów prawnych, jak na przykład niedawne Zalecenie Komitetu Ministrów Rady Europy Rec(2007)2 na temat pluralizmu mediów i różnorodności treści medialnej. 

Ponadto należy zauważyć, iż obecnie w ramach Grupy Specjalistów ds. Różnorodności Mediów (MC-S-MD) toczą się prace eksperckie mające na celu zdefiniowanie spójnej metodologii umożliwiającej badanie tego zjawiska w państwach członkowskich. Jest to tym bardziej uzasadnione, iż Komisja Europejska podjęła podobne prace w tym zakresie. Ponadto należy zauważyć, iż możliwość zbierania informacji na temat stanu pluralizmu mediów w państwach członkowskich pozwoliłyby Radzie Europy (tj. nowemu mechanizmowi) na analizę zjawiska ponadgranicznej koncentracji własności mediów. Biorąc pod uwagę powyższe kwestie wydaje się, iż wspomniane zagadnienie nie powinno być pominięte przy określaniu zakresu przedmiotowego projektowanego mechanizmu. 

Oprócz wspomnianego pluralizmu mediów warto w tym kontekście rozważyć objęcie zakresem projektowanego mechanizmu tak istotnych kwestii jak wolności i prawa dziennikarzy, kwestię dostępu obywateli do mediów czy instytucjonalnej i redakcyjnej autonomii mediów publicznych. Wszystkie one są silnie zakorzenione w art. 10 Konwencji.

Uniknięcie nakładania się kompetencji z istniejącymi w ramach Rady Europy mechanizmami

Na tym etapie wydaje się, iż utworzenie nowego mechanizmu nie musi prowadzić do nakładanie się kompetencji z istniejącymi już innymi ciałami Rady Europy, w tym w szczególności z Komisarzem ds. Praw Człowieka. Odnosząc się do kwestii ewentualnego wzmocnienia roli funkcjonujących już innych mechanizmów Rady Europy należy wyrazić wątpliwość, iż byłoby to odpowiednie rozwiązanie. Nadanie szczególnych kompetencji Komisarzowi w tym zakresie byłoby trudne do pogodzenia z jego obecnym mandatem i mogłoby mieć negatywny wpływ na jego dotychczasowe prace. Trzeba zauważyć, że obecnie żadne z tych ciał nie zajmuje się kompleksowo obszarem mediów. Ten specyficzny obszar działalności Rady Europy wymaga szczególnej wiedzy, co może uzasadniać potrzebę utworzenia odrębnego mechanizmu w tym względzie. 

Podstawa prawna projektowanego mechanizmu 

Wydaje się, iż mechanizm dotyczący tak istotnej kwestii jak wolność wypowiedzi powinien od początku objąć wszystkie państwa członkowskie. Tym samym należy przychylić się do wyboru rezolucji Komitetu Ministrów jako podstawy prawnej tego mechanizmu monitorującego. Za wyborem takiej opcji przemawia również fakt, iż mechanizm ten mógłby wcześniej stać się skutecznym, biorąc pod uwagę brak wymogu procedury ratyfikacyjnej. Natomiast w przypadku wyboru konwencji istniałoby istotne ryzyko, że nie wejdzie ona w życie z powodu zbyt małej liczby sygnatariuszy lub ratyfikacji.

Skład osobowy nowego mechanizmu

Należy opowiedzieć się za ograniczoną liczbą członków, co zapewniłoby mechanizmowi większą skuteczność i elastyczność działania. Ponadto, jak wskazują przykłady innych mechanizmów takie rozwiązanie pozwoliłoby w znaczny sposób ograniczyć koszty funkcjonowania mechanizmu.

Jednocześnie zasadne jest przyjęcie rozwiązania zapewniającego reprezentatywność członków mechanizmu np. podobnego do zastosowanego w wypadku Grupy ekspertów w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi (GRETA). W przypadku tego mechanizmu jego członkowie reprezentują główne systemy prawne a także zapewniona jest równowaga geograficzna.
Reprezentowanie przez członków mechanizmu głównych regionów geograficznych pozwoli również wykorzystać doświadczenia różnych krajów.

Należy również podkreślić, iż członkowie mechanizmu powinni być niezależni, bezstronni i posiadać odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Powinni być wyłaniani w drodze przejrzystej procedury rekrutacyjnej.

Sposób działania nowego mechanizmu

Chcąc zapewnić obiektywny charakter prowadzonego monitoringu należy opowiedzieć się za zapewnieniem szerokiego dostępu do źródeł informacji nt. wolności wypowiedzi oraz wolności mediów w państwach członkowskich. Z tego względu należy rozważyć prowadzenie przez mechanizm wizyt mających na celu pozyskanie informacji u źródeł jak również korzystanie z wiedzy i doświadczenia niezależnych ekspertów.

Należy także rozważyć dokonywanie regularnego przeglądu w państwach członkowskich, w szczególności ze względu na zapewnienie monitorowania wszystkich krajów w równym stopniu. Chcąc uzyskać pełen obraz przestrzegania art. 10 Konwencji w państwach członkowskich mechanizm powinien monitorować zarówno wyjątkowe sytuacje, w których wolność wypowiedzi i mediów jest szczególnie zagrożona, jak również inne zjawiska świadczące o przestrzeganiu tych wolności. Prowadzony monitoring powinien mieć w miarę możliwości charakter ciągły, co z pewnością przysłużyłoby się uzyskaniu obiektywnego obrazu stanu przestrzegania wolności wypowiedzi i mediów w państwach członkowskich.

W odniesieniu do wyników prac mechanizmu powinna obowiązywać zasada przejrzystości, w świetle której w szczególności przyjęte przez to ciało raporty powinny być upubliczniane.

								     Przewodnicząca 
							Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji

								       Elżbieta Kruk