Grzegorz Gozdór
Przestępstwa z ustawy o usługach detektywistycznych
Wprowadzenie
Uchwalona w dniu 6 lipca 2001 roku ustawa o usługach detektywistycznych jest stosunkowo nowym aktem prawnym, podobnie jak novum jest świadczenie usług detektywistycznych. Prywatni detektywi pojawili się w Polsce wraz z tzw. prywatnym sektorem ochrony – na początku lat 
90-tych. W tym okresie powstało zapotrzebowanie zarówno na usługi podmiotów, które świadczą usługi ochrony osób i mienia, jak i usługi polegające na zbieraniu informacji. Informacja podobnie jak bezpieczeństwo stała się bowiem obecnie towarem, którym zainteresowani są przedsiębiorcy, osoby fizyczne, towarzystwa ubezpieczeniowe, a także coraz częściej kancelarie prawne.
Działający w Polsce detektywi i agencje detektywistyczne oferują szeroki wachlarz usług, a do najczęściej oferowanych należą: poszukiwanie skradzionych samochodów, poszukiwanie osób zaginionych, zdobywanie informacji na potrzeby postępowań sądowych, w tym zwłaszcza w sprawach rodzinnych, a także gospodarczych z zakresu nieuczciwej konkurencji, ochrony znaków i nazw towarowych. Usługą detektywistyczną jest także zdobywanie dokładnych informacji o partnerach gospodarczych oraz przeciwdziałanie szpiegostwu przemysłowemu. Niektóre agencje w ramach swojej działalności oferują usługi konsultingowe, kontrolę pomieszczeń pod kątem obecności aparatury podsłuchowej, przeprowadzanie ekspertyz kryminalistycznych, w tym badań poligraficznych. 
Warto zauważyć, iż część agencji detektywistycznych wykonuje wymienione usługi szybko i skuteczne. Owa sprawność w działaniu niektórych detektywów sprawia, iż osoby poszukujące rozwiązań dla swoich problemów często decydują się zwrócić o pomoc do agencji detektywistycznej, nie zawiadamiając nawet odpowiednich organów państwowych. Z powyższym wiąże się pośrednio idea „prywatnej sprawiedliwości”, którą otwarcie popiera wielu przedsiębiorców korzystających z usług prywatnego sektora, a która nie do końca pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego. Renomowani przedsiębiorcy wolą rozwiązywać swoje problemy „wewnątrz”, dlatego też w przypadku wykroczenia lub występku popełnionego na szkodę firmy przez chociażby jej pracownika wszczynane jest „postępowanie wewnętrzne”, w którym dominującą rolę odgrywają właśnie prywatni detektywi. Oczywistym jest, iż często powiadomienie Policji o popełnieniu przestępstwa, a zwłaszcza rozgłos temu towarzyszący, źle wpływa na wizerunek przedsiębiorcy. 
Odnosząc się do unormowań prawnych wskazać należy, iż działalność gospodarcza w zakresie usług detektywistycznych była przez długi okres regulowana jedynie za pomocą przepisów o charakterze ogólnym, wśród których decydujące znaczenie odgrywały przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, następnie przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej. Prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych wymagało uzyskania koncesji, której na wniosek zainteresowanego podmiotu, w trybie postępowania administracyjnego udzielał Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Powołane przepisy okazały się niewystarczające. Sygnałem wskazującym na konieczność zmian legislacyjnych w zakresie działalności określanej na świecie terminem private policing był raport Najwyższej Izby Kontroli o działalności agencji detektywistycznych i ochroniarskich ujawniający nielegalne praktyki tych podmiotów. Na skutek raportu Najwyższej Izby Kontroli z 1997 roku przyspieszono prace nad ustawą, która miała regulować działalność prywatnego sektora ochrony, a także agencji detektywistycznych w Polsce. Wobec naglącej potrzeby określenia zasad wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia, jak również uzasadnionych trudności merytorycznych związanych z precyzyjnym ujęciem usług detektywistycznych, w toku prac legislacyjnych zrezygnowano z ujęcia w jednej ustawie zasad prowadzenia działalności detektywistycznej i ochrony osób i mienia. W dniu 22 sierpnia 1997 roku Sejm uchwalił ustawę o ochronie osób i mienia, do której zakresu przedmiotowego należy określenie zasad funkcjonowania prywatnego sektora ochrony w Polsce. Działalność gospodarcza w zakresie usług detektywistycznych do dnia wejścia w życie ustawy o usługach detektywistycznych poddana była więc powołanym wyżej regulacjom o charakterze ogólnym. Prace nad projektem ustawy o usługach detektywistycznych podjęto po uchwaleniu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej. Zaznaczyć należy, iż konstrukcja przyjęta przez ustawodawcę w ustawie prawo działalności gospodarczej w dużej mierze zadecydowała o uchwaleniu ustawy o usługach detektywistycznych. W świetle przepisów ustawy prawo działalności gospodarczej usługi detektywistyczne nie podlegały koncesjonowaniu, lecz były objęte obowiązkiem uzyskania zezwolenia. Określenie warunków wykonywania działalności polegającej na świadczeniu usług detektywistycznych powierzono, z zastrzeżeniem terminu, odrębnej ustawie. W przypadku nieokreślenia w zakreślonym terminie zakresu i warunków wykonywania działalności gospodarczej oraz wydawania zezwoleń, jak również niewskazania informacji i wymaganych dokumentów, obowiązek uzyskania zezwolenia miał wygasnąć z mocy prawa – świadczenie usług detektywistycznych mogło znaleźć się poza ustawowym obowiązkiem uzyskania zezwolenia, taką zaś sytuację autorzy projektu ustawy o usługach detektywistycznych słusznie uznali za niepokojącą. 
Obecnie zasady świadczenia usług detektywistycznych określa powołana wyżej ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych. Przepisy ustawy wskazują także uprawnienia i obowiązki detektywów oraz zasady i tryb nabywania uprawnień do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych oraz do wykonywania czynności detektywa. Działalność gospodarcza w zakresie usług detektywistycznych jest obecnie działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i wymaga uzyskania wpisu do rejestru działalności detektywistycznej, który prowadzi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. 
Ustawa zawiera także przepisy karne (art. 44–46), w oparciu o które odpowiedzialność karną ponieść mogą przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą w zakresie usług detektywistycznych, detektywi oraz inne osoby zdolne do ponoszenia odpowiedzialności karnej. Przedmiotem ochrony prawnokarnej powołanych przepisów jest należyty poziom świadczenia usług detektywistycznych, interes wymiaru sprawiedliwości, bezpieczeństwo publiczne i bezpieczeństwo obywateli oraz prawo do dysponowania informacją. 
Niniejszy artykuł stanowi krótkie omówienie przestępstw niezawiadomienia organu (art. 44 ustawy), przywłaszczenia metod i środków (art. 45 ustawy), prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych bez wpisu do rejestru (art. 46 § 1 ustawy) oraz wykonywania czynności detektywa bez licencji (art. 46 § 2 ustawy). Zasygnalizowane zostały także problemy natury praktycznej, które mogą pojawić się w związku ze stosowaniem powołanych przepisów.

Niezawiadomienie organu
Czyn zabroniony określony w art. 44 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych jest nowym przestępstwem, nieznanym wcześniej w polskim systemie prawa karnego.
W myśl przepisu art. 44 ustawy kto, wbrew obowiązkowi, o którym mowa w art. 25 powołanej ustawy, nie wypełnia obowiązku zawiadomienia organu prowadzącego postępowanie karne lub postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe o zawarciu umowy mającej związek ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie karne lub postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do lat 2. 
Przedmiot ochrony
Przedmiotem ochrony występku określonego w art. 44 ustawy jest wymiar sprawiedliwości, a ściślej interes wymiaru sprawiedliwości. Interes ten polega na tym, by każdy zamach na dobra chronione przez przepisy karne został wykryty, a sprawca pociągnięty do odpowiedzialności. Detektywi w toku wykonywanych przez nich czynności uzyskują cenne dla postępowań sądowych informacje, często biorą udział w tych postępowaniach jako świadkowie. Zamiarem ustawodawcy, który nałożył na przedsiębiorców świadczących usługi detektywistyczne obowiązek, o którym mowa w art. 25 ustawy i wzmocnił go sankcją karną, było niewątpliwie zaktywizowanie działań detektywów po stronie organów ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz wymiaru sprawiedliwości. 
Podmiot
Przestępstwo niezawiadomienia organu jest przestępstwem indywidualnym właściwym, może zostać popełnione jedynie przez przedsiębiorcę, który prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług detektywistycznych. Taki przedsiębiorca zgodnie z treścią art. 25 ustawy jest zobowiązany niezwłocznie po zawarciu umowy cywilnoprawnej (umowy o usługi detektywistyczne), powiadomić na piśmie o jej zawarciu organ prowadzący postępowanie karne lub postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, jeżeli z treści tej umowy wynika, że może się ona wiązać ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie. Odpowiedzialność karną na podstawie przepisu art. 44 ustawy mogą więc ponieść osoba lub osoby, w zależności od prawnej formy prowadzenia działalności gospodarczej, uprawnione i jednocześnie zobowiązane do prowadzenia spraw konkretnego przedsiębiorcy. 
Strona przedmiotowa
Występek określony w art. 44 ustawy o usługach detektywistycznych jest przestępstwem formalnym z zaniechania. Czyn sprawcy polega na niezawiadomieniu organu prowadzącego postępowanie karne lub postępowanie w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe o zawarciu umowy, z której treści wynika, że może ona wiązać się ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie. 
Wskazać należy, iż detektyw wykonuje czynności w oparciu o umowę zawartą ze zleceniodawcą, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. Ustawa o usługach detektywistycznych nie zastrzega dla tej umowy jakiejkolwiek formy. Umowa ta może być zawarta nawet ustnie, detektyw ma jedynie ustawowy obowiązek ustalenia tożsamości osoby zlecającej wykonanie czynności (art. 11 pkt 1 ustawy) oraz sporządzenia końcowego pisemnego sprawozdania z wykonanych czynności, które powinno zawierać między innymi datę zawarcia umowy oraz opis przedmiotu umowy (art. 13 ust. 1 ustawy). 
Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie usług detektywistycznych powinien niezwłocznie po zawarciu umowy o usługi detektywistyczne powiadomić organ prowadzący postępowanie karne lub postępowanie o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, jeżeli z treści tej umowy wynika, że może się ona wiązać ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie. Organami prowadzącymi postępowania, o których mowa w art. 25 i art. 44 ustawy, są prokurator, Policja, sądy powszechne, sądy wojskowe, urzędy skarbowe, inspektorzy kontroli skarbowej, urzędy celne, Straż Graniczna, Żandarmeria Wojskowa, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego. 
Powiadomienia właściwego, w konkretnej sprawie, organu należy dokonać na piśmie. Tylko zawiadomienie w takiej formie czyni zadość obowiązkowi z art. 25 ustawy. 
Przedsiębiorca ma obowiązek zawiadomienia organu prowadzącego postępowanie jedynie o zawarciu umowy, z treści której wynika, że może się ona wiązać ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie. Przedsiębiorca nie ma natomiast obowiązku informowania organu o innych okolicznościach, chociażby o okolicznościach zawarcia umowy. Odmowa przekazania dodatkowej informacji związanej z zawartą umową nie wyczerpuje znamion przestępstwa niezawiadomienia organu. 
Podkreślić należy, iż ustawowy obowiązek swoistej denucjacji nałożony na detektywów nie narusza tajemnicy zawodowej detektywa, o której mowa w art. 12 ustawy. 
Obowiązek zawiadomienia powstaje w momencie powzięcia wiadomości o tym, że zawarta umowa może wiązać się ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie. Zawiadomienie powinno nastąpić niezwłocznie, czyli od razu po powzięciu wiadomości, bez nieuzasadnionej zwłoki. 
Z brzmienia przepisu art. 25 wynika, iż przedsiębiorca świadczący usługi detektywistyczne ma obowiązek powiadomienia wyżej wymienionych organów prowadzących postępowania w sprawach zarówno na etapie postępowania w fazie in personam, jak i w fazie in rem. Zaznaczyć należy, iż prowadzenie postępowania karnego lub postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe jest warunkiem sine qua non dla bytu przestępstwa z art. 44 ustawy o usługach detektywistycznych. Przedsiębiorca świadczący usługi detektywistyczne nie popełnia przestępstwa niezawiadomienia organu w sytuacji, gdy z treści umowy wyraźnie wynika, że wiąże się ona z czynem, w związku z którym postępowanie karne lub karnoskarbowe powinno być prowadzone, lecz postępowanie takie nie zostało wszczęte lub zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W takiej sytuacji możemy mieć ewentualnie do czynienia z występkiem niezawiadomienia o przestępstwie z art. 240 kodeksu karnego.
Zauważyć należy, iż znamiona określające czynność sprawczą występku określonego w art. 44 ustawy o usługach detektywistycznych mają charakter wybitnie ocenny. Niewątpliwie taki charakter ma wyrażenie „jeżeli z treści tej umowy wynika, że może ona (podkr. G. G.) wiązać się ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie”. Zastosowanie cytowanych znamion ocennych otwiera szerokie pole do niejednolitej interpretacji przepisu art. 44 i oznacza niespełnienie postulatu określoności czynu zabronionego (nullum crimen sine lege certa). Ponadto ustalenie, jedynie na podstawie treści umowy, iż może ona wiązać się ze sprawą, w której prowadzone jest postępowanie jest rzeczą niezwykle trudną, nawet dla osób, które na co dzień posługują się wnioskowaniem m.in. dedukcyjnym i zbieraniem informacji na zlecenie. Z pewnością z czynem zabronionym określonym w art. 44 ustawy będziemy mieli do czynienia, gdy zleceniodawca wskaże expressis verbis w umowie, iż pragnie uzyskać informacje, które mogą posłużyć jako materiał dowodowy w sprawie, w której toczy się postępowanie karne, postępowanie lub postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe. Wspomnieć należy, iż przepisy ustawy nie zakazują detektywom zbierania informacji w sprawach, w których toczą się postępowania karne (por. art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy). W myśl przepisu art. 2 ust. 2 ustawy zleceniodawcą takich czynności, nie mogą być jednak organy prowadzące i nadzorujące postępowania w tych sprawach.
Strona podmiotowa
Przestępstwo niezawiadomienia organu jest przestępstwem umyślnym, może być popełnione zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. 
Zagrożenie karą i środkami karnymi
Występek z art. 44 ustawy zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 2. Z uwagi na alternatywny charakter zagrożenia zastosowanie mają dyrektywy zawarte w artykule 58 § 1 i 59 kodeksu karnego. W przypadku popełnienia przestępstwa z art. 44 ustawy o usługach detektywistycznych można rozważać orzeczenie wobec przedsiębiorcy zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych (art. 39 pkt 2 kodeksu karnego). 
Wobec sprawcy występku niepowiadomienia organu nie orzeka się kary pieniężnej, przepadku oraz zakazów, o których mowa w art. 7–9 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Przestępstwo niepowiadomienia organu nie zostało ujęte w art. 16 powołanej ustawy, w którym taksatywnie wymienione zostały przestępstwa, za które odpowiedzialność ponosi podmiot zbiorowy. 
Przestępstwo niezawiadomienia organu nie pozostaje w zbiegu z innymi przepisami karnymi, ściganie tego przestępstwa następuje z oskarżenia publicznego.
Przywłaszczenie metod i środków
Czyn zabroniony określony w art. 45 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych jest, podobnie jak czyn określony w art. 44 powołanej ustawy, nowym przestępstwem, nieznanym wcześniej w polskim systemie prawa karnego. 
Zgodnie z przepisem art. 45 ustawy, kto podczas świadczenia usług detektywistycznych wykonuje czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do lat 3.
Przedmiot ochrony
Przedmiotem ochrony występku z art. 45 ustawy o usługach detektywistycznych jest szeroko rozumiane prawo do dysponowania informacją. Ściślej chodzi o ochronę prawa do wyłączności w dostępie do informacji oraz prawa do tajemnicy przekazu informacji. Prawo do dysponowania informacją ma charakter prawa podmiotowego. Swój wyraz prawo to znajduje w konstytucyjnym prawie do ochrony życia prywatnego i rodzinnego (art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) czy ochrony komunikowania się (art. 49 Konstytucji). Przejawem podmiotowego prawa do informacji jest również ochrona przewidziana przez prawo autorskie, wynalazcze czy patentowe. 
Podmiot
Przestępstwo przywłaszczenia metod i środków jest przestępstwem indywidualnym niewłaściwym, może być popełnione jedynie przez detektywa podczas świadczenia usług detektywistycznych. Wykonywanie czynności, o których mowa w komentowanym przepisie, przez inne osoby, które nie świadczą usług detektywistycznych, może w szczególności wyczerpywać znamiona przestępstwa bezprawnego uzyskania informacji z art. 276 § 1 kodeksu karnego lub przestępstwa naruszenia sfery życia prywatnego z art. 276 § 2 kodeksu karnego. 
Brzmienie przepisu art. 45 ustawy może prima facie sugerować, iż podmiotem przestępstwa jest każda osoba, która podczas świadczenia usług detektywistycznych wykonuje czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych a więc także osoba nieposiadająca licencji detektywa, która pomimo braku licencji wykonuje czynności detektywa w oparciu o umowę o pracę lub umowę cywilnoprawną na rzecz przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą w tym zakresie. Indywidualizację podmiotu przestępstwa określonego w art. 45 ustawy stanowi jednak przepis art. 7, zgodnie z którym detektyw, wykonując usługi detektywistyczne, nie może stosować środków technicznych oraz metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych, zastrzeżonych dla upoważnionych organów na mocy odrębnych przepisów.
Podmiotem przestępstwa określonego w art. 45 ustawy może więc być przedsiębiorca będący jednocześnie detektywem oraz detektyw, który wykonuje czynności na podstawie stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej z przedsiębiorcą, który uzyskał wpis do rejestru usług detektywistycznych. Przypomnieć należy, iż detektywem w rozumieniu przepisów ustawy jest osoba posiadająca licencję detektywa. 
Strona przedmiotowa
Występek przywłaszczenia metod i środków jest przestępstwem formalnym, do jego dokonania nie jest wymagany skutek w postaci uzyskania konkretnych informacji. Czynność sprawcza przestępstwa z art. 45 ustawy o usługach detektywistycznych polega na działaniu, czyli na wykonywaniu czynności ustawowo zastrzeżonych dla organów i instytucji państwowych podczas świadczenia usług detektywistycznych. 
Za czynności „ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych” uznać należy czynności operacyjno-rozpoznawcze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Wojskowych Służb Informacyjnych, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej, wywiadu skarbowego wykonywane w ramach kontroli operacyjnej. Czynności te polegają na dokonywaniu w sposób niejawny kontroli treści korespondencji, zawartości przesyłek, a także stosowaniu środków technicznych umożliwiających uzyskiwanie w sposób niejawny informacji i dowodów oraz ich utrwalanie. W szczególności chodzi o rejestrowanie treści rozmów telefonicznych i innych informacji przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych. Do wykonywania takich czynności uprawnieni są w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych funkcjonariusze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Wojskowych Służb Informacyjnych, Straży Granicznej i Żandarmerii Wojskowej. 
Zauważyć należy, iż wymienione czynności nie są expressis verbis, jak to określił ustawodawcam, „ustawowo zastrzeżone” dla wymienionych organów, lecz stanowią kontratyp działania w ramach uprawnień i obowiązków przyznanych przez ustawę. Podjęcie niektórych z wymienionych wyżej czynności przez osobę, która nie działa w oparciu o przyznane ustawą uprawnienia, oznacza popełnienie przez tę osobę czynu przestępnego, chociażby naruszenia tajemnicy informacji czy naruszenia sfery życia prywatnego określonych w art. 267 § 1 i 2 kodeksu karnego. Ściganie wymienionych przestępstw z art. 267 kodeksu karnego następuje jednak na wniosek pokrzywdzonego, podczas gdy przestępstwo z art. 45 ustawy o usługach detektywistycznych jest przestępstwem publicznoskargowym, do ścigania którego wniosek pokrzywdzonego nie jest konieczny.
Znamiona występku z art. 45 ustawy wyczerpuje w szczególności stosowanie niektórych form techniki operacyjnej, jak np. podsłuchu, w tym elektronicznego, podglądu czy tajnego otwierania korespondencji. Znamion przestępstwa przywłaszczenia metod i środków nie wyczerpuje natomiast wykonywanie takich czynności, zaliczanych również do działań operacyjno-rozpoznawczych, jak: obserwacja, wywiad zarówno jawny, jak i dyskretny, czy praca z osobowymi źródłami informacyjnymi. Tego rodzaju czynności nie można uznać za czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych w rozumieniu przepisu art. 45 ustawy. Detektyw może, podobnie jak każdy inny obywatel, dokonać rozpytania, czy obserwować konkretną osobę bez zastosowania środków technicznych umożliwiających obserwację osób w pomieszczeniach, w których podjęto środki zabezpieczające przed wglądem z zewnątrz. Czynności takie mogą ewentualnie naruszać prywatność, czyli dobro osobiste człowieka, nie są jednak czynnościami ustawowo zastrzeżonymi dla organów i instytucji państwowych, o których mowa w art. 45 ustawy. Ponadto czynności tego rodzaju, jak chociażby obserwowanie konkretnej osoby, także przez lornetkę, w miejscu publicznym czy fotografowanie innej osoby w takim miejscu przy użyciu teleobiektywu nie wyczerpują znamion przestępstw z art. 267 kodeksu karnego – naruszenia tajemnicy informacji i naruszenia sfery życia prywatnego. Znamion przestępstwa z art. 267 § 1 kodeksu karnego – naruszenia tajemnicy informacji, nie wyczerpuje także uzyskanie informacji, co do której nie przedsięwzięto żadnych środków ochronnych. Oczywistym więc jest, niejako per analogiam, iż podjęcie takich czynności podczas świadczenia usług detektywistycznych nie wyczerpuje znamion przestępstwa przywłaszczenia metod i środków. Abstrahując zauważyć należy, iż inna, węższa wykładnia przepisu art. 45 ustawy oraz powołanego wyżej przepisu art. 7 ustawy może, w praktyce, oznaczać dla detektywów bardzo poważną przeszkodę w wykonywaniu zawodu bez naruszania przepisów prawa. Detektywi mocą przepisów ustawy o usługach detektywistycznych nie zostali bowiem wyposażeni w szczególne uprawnienia, szersze od uprawnień ogólnoobywatelskich. Jedynym wyjątkiem jest prawo do przetwarzania danych osobowych zebranych przez detektywa w toku wykonywanych przez niego czynności, bez zgody osób, których dane dotyczą. 
Zwrot „czynności ustawowo zastrzeżone” nie jest terminem ustawowym, jest to zwrot bliżej nieokreślony. Wskazać należy, iż czynnościami nie tyle „ustawowo zastrzeżonymi” co ustawowo dopuszczalnymi dla organów i instytucji państwowych są działania polegające na dokonaniu w sposób niejawny nabycia, zbycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi, albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub którymi obrót są zabronione oraz złożeniu propozycji nabycia, zbycia lub przejęcia takich przedmiotów (zakup kontrolowany), a także wręczeniu korzyści majątkowej (łapówka kontrolowana). Wymienione czynności to formy ustawowo dopuszczalnej prowokacji stosowanej przez Policję, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego czy Straż Graniczną w celu sprawdzenia uzyskanych wcześniej wiarygodnych informacji o przestępstwie i uzyskania dowodów. Wykonywanie wyżej wskazanych czynności przez inne osoby niż funkcjonariusze wymienionych formacji może wyczerpywać znamiona konkretnych przestępstw popełnianych zwłaszcza w formie zjawiskowej podżegania i stadialnej usiłowania. Zauważyć jednak należy, iż w obecnym stanie prawnym nie wszystkie ze wskazanych działań są działaniami przestępnymi. Przepis art. 229 § 6 kodeksu karnego stanowi bowiem, że nie podlega karze osoba, która udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną, a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o nim się dowiedział. Z uwagi na treść powołanego przepisu, a także wysoki stopień niedookreśloności przepisu art. 45 ustawy o usługach detektywistycznych, trudno uznać działanie detektywa oparte na tego rodzaju prowokacji za wyczerpujące znamiona przestępstwa przywłaszczenia metod i środków. Podobnie przestępstwem określonym w art. 45 ustawy nie będzie czynność polegająca na nabyciu przedmiotów pochodzących z przestępstwa – tzw. zakup kontrolowany, o którym mowa w powołanych wyżej przepisach ustaw policyjnych. Działanie tego rodzaju podjęte przez detektywa może jednak wyczerpywać znamiona innych przepisów karnych, w szczególności art. 291 i 292 kodeksu karnego. Warto zauważyć de lege ferenda, iż wyrażenie „czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych” należy dookreślić, wskazując chociażby, że chodzi o czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych – wykonywane w ramach kontroli operacyjnej. Kontrola operacyjna jest terminem ustawowym, działania podejmowane w ramach takiej kontroli zostały wymienione w ustawach. Takie brzmienie przepisu powodowałoby znacznie mniej problemów interpretacyjnych. 
Strona podmiotowa
Przestępstwo przywłaszczenia metod i środków jest przestępstwem umyślnym, może być popełnione zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. 
Zagrożenie karą i środkami karnymi
Występek z art. 45 ustawy zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 3. Z uwagi na alternatywny charakter zagrożenia zastosowanie mają dyrektywy zawarte w artykule 58 § 1 i 59 kodeksu karnego. W przypadku popełnienia przestępstwa z art. 45 ustawy o usługach detektywistycznych można rozważać przepadek przedmiotów – urządzeń technicznych, które służyły do popełnienia przestępstwa (art. 44 § 2 kodeksu karnego). Sąd może także rozważyć orzeczenie zakazu wykonywania zawodu (art. 41 § 1 kodeksu karnego).
Przestępstwo przywłaszczenia metod i środków może pozostawać w kumulatywnej kwalifikacji z przepisem art. 267 § 1 k.k. oraz art. 267 § 2 k.k. Przyjęcie kumulatywnej kwalifikacji prawnej przepisu art. 45 ustawy z wymienionymi przepisami oddaje całą merytoryczną, kryminalną zawartość czynu detektywa. Pamiętać oczywiście należy, iż przestępstwa określone w art. 267 § 1 k.k. i art. 267 § 2 k.k. to przestępstwa ścigane na wniosek. Brak wniosku o ściganie przestępstwa określonego w art. 267 § 1 k.k. i art. 267 § 2 k.k. oznacza niemożność zastosowania kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu. 
Przestępstwo przywłaszczenia metod i środków nie pozostaje w kumulatywnej kwalifikacji z przestępstwem prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych (art. 46 ust. 1 ustawy o usługach detektywistycznych), w przypadku prowadzenia takiej działalności bez wymaganego wpisu do rejestru przez detektywa będącego jednocześnie przedsiębiorcą, który podczas świadczenia usług detektywistycznych wykonuje czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych, o których mowa w art. 45 ustawy. Za przyjęciem realnego zbiegu przepisów w takiej sytuacji przemawia rozpiętość czasowa i miejscowa pomiędzy poszczególnymi czynnościami, a także brak tożsamości motywacji sprawcy, który swoimi różnymi zachowaniami narusza różne dobra prawne.
Ściganie przestępstwa przywłaszczenia metod i środków następuje z oskarżenia publicznego.
Prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych bez wymaganego wpisu do rejestru
W myśl przepisu art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych, kto prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług detektywistycznych bez wymaganego wpisu do rejestru, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do lat 2.
Przedmiot ochrony
Przedmiotem ochrony występku określonego w art. 46 ust. 1 ustawy o usługach detektywistycznych jest należyty poziom świadczenia usług detektywistycznych. 
Niewątpliwie poziom taki w pewnym stopniu gwarantuje nałożony na przedsiębiorców obowiązek wpisu do rejestru działalności detektywistycznej (art. 3 ustawy). Wpisu do rejestru działalności detektywistycznej dokonuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na wniosek przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, który posiada licencję detektywa lub przedsiębiorcy innego niż osoba fizyczna, jeżeli licencję detektywa posiada co najmniej jeden członek organu zarządzającego przedsiębiorcy. Ustawa formułuje szereg warunków wobec przedsiębiorcy ubiegającego się o wpis do rejestru. W szczególności w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy nie mogą wchodzić osoby karane za przestępstwa popełnione z winy umyślnej (art. 17 ust. 2 ustawy), o wpis może ubiegać się wnioskodawca, który nie jest wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego (art. 17 ust. 1 ustawy).
Podmiot
Przestępstwo z art. 46 ust. 1 ustawy o usługach detektywistycznych ma charakter powszechny. Dla podjęcia nielegalnej działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych nie są wymagane szczególne indywidualne właściwości podmiotu. Działalność gospodarczą w zakresie usług detektywistycznych, bez wymaganego wpisu do rejestru, prowadzić mogą osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonujące we własnym imieniu działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej.
Strona przedmiotowa
Czynność sprawcza przestępstwa prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych bez wymaganego wpisu do rejestru polega na działaniu – prowadzeniu działalności gospodarczej, a więc działalności usługowej wykonywanej w sposób zorganizowany i ciągły. 
O ile pojęcie prowadzenia działalności gospodarczej nie stwarza poważnych problemów interpretacyjnych (liczne wypowiedzi doktryny, bogate orzecznictwo), o tyle nie do końca czytelny jest zakres usług detektywistycznych. Usługami detektywistycznymi w świetle art. 2 ust. 1 ustawy o usługach detektywistycznych są czynności polegające na uzyskiwaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach, realizowane na podstawie umowy zawartej ze zleceniodawcą, w formie i w zakresie niezastrzeżonym dla organów i instytucji państwowych na mocy odrębnych przepisów. W powołanym przepisie wskazane zostały na zasadzie przykładowego wyliczenia niektóre z takich czynności. Zauważyć należy, że usługi detektywistyczne generalnie polegają na zbieraniu informacji. Działalność polegającą na zdobywaniu informacji prowadzi szereg różnego rodzaju podmiotów, które nie świadczą jednak usług detektywistycznych w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o usługach detektywistycznych. Trudno chociażby uznać za usługi detektywistyczne usługi świadczone przez firmy konsultingowe i kancelarie prawne, pomimo iż informacja i jej zdobywanie odgrywa w działalności tych podmiotów istotne znaczenie. Zdobywanie informacji nie jest jednak podstawowym celem działalności firm konsultingowych czy kancelarii prawnych. Ponadto większość z firm konsultingowych i kancelarii prawnych oferuje doradztwo, analizę sytuacji rynkowej oraz wskazanie kierunków rozwoju w oparciu o uzyskane, często powszechnie dostępne, informacje, co dostrzegł ustawodawca, wyłączając tego rodzaju działania spoza zakresu przedmiotowego ustawy na mocy art. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o usługach detektywistycznych. 
Ponadto kancelarie konsultingowe i prawne zasadniczo nie zajmują się uzyskiwaniem informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach bezpośrednio dla klienta, tak jak zostało to ujęte w art. 2 ust. 1 ustawy. Nie można więc w przypadku prowadzenia tego rodzaju działalności mówić o popełnieniu przestępstwa określonego w art. 46 ust. 1 ustawy. 
Usługami detektywistycznymi są natomiast usługi świadczone w ramach tzw. wywiadowni gospodarczych, czyli zbieranie informacji dotyczących wykonania zobowiązań majątkowych, zdolności płatniczych oraz wiarygodności w stosunkach gospodarczych. Ustawodawca expressis verbis w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy traktuje tego rodzaju działania jako usługi detektywistyczne. Świadczenie takich usług bez wymaganego wpisu do rejestru wyczerpuje znamiona przepisu art. 46 ust. 1 ustawy.
Strona podmiotowa
Przestępstwo prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych bez wymaganego wpisu do rejestru działalności detektywistycznej jest przestępstwem umyślnym, może być popełnione zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. 

Zagrożenie karą i środkami karnymi
Występek z art. 46 ust. 1 ustawy zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 2. Z uwagi na alternatywny charakter zagrożenia zastosowanie mają dyrektywy zawarte w artykule 58 § 1 i 59 kodeksu karnego. 
Wobec sprawcy występku określonego w art. 46 ustawy nie orzeka się kary pieniężnej, przepadku oraz zakazów, o których mowa w art. 7–9 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Przestępstwo prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych bez wpisu do rejestru nie zostało ujęte w art. 16 powołanej ustawy, w którym enumeratywnie wymienione zostały przestępstwa, za które odpowiedzialność ponosi podmiot zbiorowy.
Przestępstwo prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych bez wpisu do rejestru może pozostawać w kumulatywnej kwalifikacji z przestępstwem z art. 46 ust. 2 ustawy. 
Przestępstwo prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych bez wpisu do rejestru jest ścigane z oskarżenia publicznego. 
Wykonywanie czynności detektywa bez licencji
Czyn zabroniony określony w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych jest nowym przestępstwem, nie znanym wcześniej w polskim systemie prawa karnego, podobnie jak novum jest obowiązek posiadania przez detektywa odpowiedniej licencji. 
W myśl art. 46 ust. 2 ustawy osoba wykonująca czynności detektywa w ramach prowadzonej działalności gospodarczej bez wymaganej licencji podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do lat 2. 
Przedmiot ochrony
Przedmiotem ochrony występku określonego w art. 46 ust. 2 ustawy o usługach detektywistycznych jest, podobnie jak w przypadku przestępstwa świadczenia usług detektywistycznych bez wpisu do rejestru, należyty poziom świadczenia usług detektywistycznych. Profesjonalne wykonywanie czynności detektywa wymaga posiadania niezbędnych kwalifikacji, a także niezbędnego doświadczenia zawodowego i życiowego. Pewną gwarancję spełnienia tych wymogów stanowi licencja detektywa, którą otrzymać może osoba spełniająca określone w ustawie warunki. Licencji detektywa nie uzyska w szczególności osoba skazana prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione z winy umyślnej lub przeciwko której toczy się postępowanie karne lub postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe popełnione z winy umyślnej. Kandydat na detektywa powinien posiadać nienaganną opinię wydaną przez komendanta powiatowego (miejskiego) Policji właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania, zdolność fizyczną i psychiczną do wykonywania czynności w zakresie usług detektywistycznych, stwierdzoną orzeczeniem lekarskim, a także niezbędną wiedzę z zakresu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepisów dotyczących Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, ochrony danych osobowych, ochrony informacji niejawnych, prawa cywilnego i karnego (materialnego i procesowego), kryminalistyki, kryminologii i wiktymologii oraz psychologii sądowej. Osoby ubiegające się o wydanie licencji detektywa zdają egzamin ze wskazanych zagadnień przed komisją powoływaną przez komendanta wojewódzkiego Policji. 
Dalszym przedmiotem ochrony przestępstwa z art. 46 ust. 2 ustawy o usługach detektywistycznych jest bezpieczeństwo publiczne i bezpieczeństwo obywateli, a także z uwagi na specyfikę usług detektywistycznych i ich zasadniczy cel czyli zdobywanie informacji – szeroko rozumiane prawo do dysponowania informacją.
Podmiot
Przestępstwo z art. 46 ust. 2 ustawy o usługach detektywistycznych ma charakter powszechny. Przepis art. 46 ust. 2 ustawy nie zawiera żadnego określenia indywidualizującego, podmiotem przestępstwa może więc być każda osoba zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej. 

Strona przedmiotowa
Przestępstwo wykonywania czynności detektywa bez licencji jest przestępstwem formalnym z działania, do jego dokonania nie jest wymagany skutek w postaci uzyskania konkretnych informacji. 
Czynność sprawcza występku z art. 46 ust. 2 ustawy o usługach detektywistycznych polega na wykonywaniu czynności detektywa bez wymaganej licencji w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Pojęcie czynności detektywa nie jest tożsame z pojęciem usług detektywistycznych, ustawodawca wyraźnie odróżnia te dwa pojęcia. Niewątpliwie pojęciem o szerszym znaczeniu jest omówione wyżej pojęcie usług detektywistycznych. Czynności detektywa to czynności wykonywane w ramach usług detektywistycznych, które polegają na uzyskiwaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach w formach i w zakresie niezastrzeżonym dla organów i instytucji państwowych na mocy odrębnych przepisów (art. 4 ust. 1 ustawy). Pojęcie czynności detektywa dookreśla w pewnym stopniu katalog działań wskazanych przykładowo w art. 2 ust. 1 pkt 1–7 ustawy. 
Dla bytu przestępstwa z art. 46 ust. 2 ustawy konieczne jest, by czynności detektywa wykonywane były w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Warto zauważyć, iż czynności zbliżone do czynności detektywa wykonują w ramach praktyki zawodowej różne osoby, jak chociażby: kuratorzy sądowi, osoby zatrudnione w ramach służby statystyki publicznej, funkcjonariusze Policji i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Podmioty, w ramach których zatrudnione są wymienione osoby, zbierają informacje i wykonują czynności zbliżone do czynności, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o usługach detektywistycznych, (czynności operacyjno-rozpoznawacze, dochodzeniowo-śledcze), nie prowadzą jednak działalności gospodarczej w tym zakresie. 
Przestępstwo z art. 46 ust. 2 może być popełnione w kilku wariantach. Z wykonywaniem czynności detektywa bez licencji możemy mieć do czynienia w przypadku:
–	prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych przez przedsiębiorcę – osobę fizyczną, która nie posiada licencji detektywa oraz wpisu do rejestru działalności detektywistycznej,
–	wykonywania czynności detektywa przez osobę, która nie posiada licencji detektywa, a czynności wykonuje na podstawie stosunku pracy lub umowy zlecenia z przedsiębiorcą posiadającym wpis do rejestru działalności detektywistycznej,
–	wykonywania czynności detektywa przez osobę, która nie posiada licencji detektywa, a czynności takie wykonuje na podstawie stosunku pracy lub umowy zlecenia z przedsiębiorcą, który pomimo braku wpisu do rejestru prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług detektywistycznych. 
Strona podmiotowa
Przestępstwo wykonywania czynności detektywa bez licencji jest przestępstwem umyślnym, może być popełnione zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. 
Zagrożenie karą i środkami karnymi
Występek z art. 46 ust. 2 ustawy zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 2. Z uwagi na alternatywny charakter zagrożenia zastosowanie mają dyrektywy zawarte w artykule 58 § 1 i 59 kodeksu karnego. 
Przestępstwo wykonywania czynności detektywa bez licencji może pozostawać w kumulatywnej kwalifikacji z omawianym wyżej przestępstwem z art. 46 ust. 1 ustawy. Sytuacja taka może mieć miejsce w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych przez przedsiębiorcę – osobę fizyczną, która nie posiada licencji detektywa oraz wpisu do rejestru działalności detektywistycznej.
Przestępstwo wykonywania czynności detektywa bez licencji nie pozostaje w zbiegu kumulatywnym z przestępstwem określonym w art. 45 ustawy – przestępstwem przywłaszczenia metod i środków. Przestępstwo przywłaszczenia metod i środków jest przestępstwem indywidualnym, może być popełnione jedynie przez detektywa. Detektywem zaś w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 2 ustawy jest osoba posiadająca licencję.