Ryszard A. Stefański
Recenzja książki E. Kruk, Wyrok skazujący sądu I instancji w trybie art. 335 k.p.k., Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2005, s. 174
Recenzowana książka poświęcona jest instytucji skazania bez przeprowadzenia rozprawy, wprowadzonej do polskiego procesu karnego przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. Jak każda nowość, także i ta figura procesowa budzi zainteresowanie zarówno nauki, jak i praktyki. Nic dziwnego, że stała się przedmiotem dysertacji doktorskiej, której skróconą wersję stanowi recenzowana książka. Temat jest atrakcyjny teoretycznie i szczególnie ważny dla praktyki. Dogłębna analiza naukowa przeprowadzana w pracy, zwrócenie uwagi na nasuwające się wątpliwości i wskazanie dróg ich rozwiązania, daje gwarancję jej wysokiej pozycji w literaturze procesu karnego oraz przydatności praktycznej.
Autorka, prezentując temat, posługuje się analizą tekstów prawnych, analizą dogmatyczną, analizą judykatury, analizą statystyczną, analizą prawnoporwónawczą oraz badaniem praktyki orzeczniczej. Dzięki temu rozprawa składa się z kilku doskonale się uzupełniających warstw, a mianowicie warstwy komentatorskiej, teoretycznej, komparatystycznej i pragmatycznej. Zastosowane metody badawcze pozwoliły – mimo bogactwa podstawowych zagadnień – na osiągnięcie przejrzystości wywodów.
Autorka umiejętnie osadziła swe rozważania na tle już dość bogatego dorobku doktryny. Umiejętnie interpretuje różne wypowiedzi i opinie, konsekwentnie rozwija temat w kierunku wykazania znaczenia skazania bez przeprowadzenia rozprawy dla szybkości i sprawności procesu oraz dla oskarżonego. 
Praca jest przygotowana rzetelnie i ze znajomością problematyki. Autorka, prezentując wyłaniające się problemy, zajmuje co do nich jasne własne stanowisko; w oryginalny i interesujący, a zarazem sugestywny sposób, przytacza liczne i różnorodne argumenty na rzecz stawianych przez siebie tez. 
Dokonując oceny pracy, nie sposób nie zwrócić uwagi na jej kompozycję. Układ opracowania jest logiczny i klarowny. Rozprawa składa się, oprócz wstępu, z 12 rozdziałów, które są ze sobą wzajemnie powiązane i stanowią spojną całość. 
W rozdziale I omówiona została istota skazania bez rozprawy na tle zbliżonych instytucji polegających na tym, że rozstrzygnięcie zapada na posiedzeniu, tj. warunkowego umorzenia postępowania (art. 341 i 342 k.p.k.), wydania wyroku nakazowego (art. 500 § 4 k.p.k.) i skazania bez przeprowadzania postępowania dowodowego na posiedzeniu w postępowaniu uproszczonym (art. 474a k.p.k.).
Rozdział II obejmuje rozważania ogólne na temat koncepcji konsensualizmu w postępowaniu karnym i są one o tyle ważne, że skazanie bez rozprawy opiera się właśnie na uzgodnieniu sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez prokuratora i podejrzanego.
W rozdziale III zawarte są rozważania komparatystyczne. Autora prezentuje zbliżone rozwiązania w ustawodawstwach Włoch, Hiszpanii, Czech, Słowenii, Niemiec, Austrii, USA i Anglii. 
Rozdział IV poświęcony jest zasadzie szybkości w powiązaniu z innymi zasadami, a zwłaszcza z zasadami prawdy materialnej, legalizmu, skargowości, kontradyktoryjności, bezpośredniości i domniemania niewinności.
Rozdział V dotyczy przesłanek skazania bez przeprowadzenia rozprawy, tj. rodzajów przestępstw, niebudzących wątpliwości okoliczności popełnienia przestępstwa, wniosku prokuratora i zgody oskarżonego oraz postawy oskarżonego w aspekcie osiągnięcia celów postępowania karnego mimo nieprzeprowadzenia rozprawy.
W rozdziale VI Autora zajęła się określeniem charakteru przepisów art. 335 i art. 343 k.p.k. w aspekcie ich materialnoprawnego charakteru.
Przedmiot rozdziału VII stanowią rozważania na temat znaczenia postępowania mediacyjnego dla skazania bez przeprowadzenia rozprawy.
Rozdział VIII dotyczy posiedzenia przygotowawczego sądu, wyznaczonego po wpłynięciu wniosku o skazanie bez rozprawy (art. 339 § 1 pkt 3 k.p.k.).
W rozdziale IX omówiony został przebieg merytorycznego posiedzenia w przedmiocie skazania bez rozprawy (art. 343 k.p.k.), w tym problemy równości stron, związania sądu wnioskiem prokuratora, pozycji pokrzywdzonego, postępowania dowodowego i ciężaru dowodu oraz nieuwzględnienia wniosku prokuratora.
Rozdział X poświęcony jest wyrokowi skazującemu wydanemu bez przeprowadzenia rozprawy, podstawowym pojęciom dotyczącym wyroku, wyrokowi skazującemu, ogłoszeniu wyroku i zaskarżalności wyroku.
W rozdziale XI została przedstawiona instytucja dobrowolnego poddania się karze (art. 387 k.p.k.).
Rozdział XII zatytułowany „ Wnioski końcowe” zawiera nie tylko wniosku de lege ferenda, ale też analizę statystki skazań i wniosków w trybie art. 335 k.p.k.
Ten skrótowy przegląd treści wskazuje, jak wiele kwestii zostało w niej poruszonych i to zarówno odnoszących się bezpośrednio do tematu opracowania, jak i stanowiących jedynie tło dla prowadzonych rozważań.
Po ogólnej ocenie i prezentacji pracy czas przejść do uwag szczegółowych.
W doktrynie od samego początku wprowadzenia tej instytucji była sporna kwestia, czy warunkiem skorzystania z możliwości, jakie daje art. 335 k.p.k., jest przyznanie się oskarżonego do winy. Autorka zajmuje konsekwentnie stanowisko, że wymagane jest przyznanie się do winy (s. 14, 78–80), wyprowadzając je z przesłanki, by okoliczności popełnienia czynu nie budziły wątpliwości. Wniosek taki – Jej zdaniem – wnika z logicznej wykładni art. 335 § 1 i 2 k.p.k., a wymóg taki wcale nie musi być wyraźnie sformułowany w ustawie. Jest to twierdzenie, które nie sposób podzielić, gdy się zważy, że ten sam ustawodawca wprowadza wymóg przyznania się w art. 388 k.p.k. Treść tego przepisu właśnie wskazuje, że gdyby zamiarem ustawodawcy było warunkowanie skazania bez rozprawy przyznaniem się oskarżonego do winy, to wprost wymieniłby go w art. 335 k.p.k. 
Szkoda, że Autorka zagadnienie to potraktowała marginalnie, mimo że jest ono niezwykle ważne. 
Uzasadniając trafny zresztą pogląd, że przy ocenie zagrożenia karą nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia wolności nie bierze się pod uwagę obostrzeń wynikających z przepisów kodeksu karnego, Autorka odwołała się do materialno-procesowego charakteru art. 335 i art. 343 k.p.k., faktu, iż przepisy przewidujące obostrzenia adresowane są do sądu oraz że w większości wypadków obostrzenie jest fakultatywne (s. 77). Okoliczności te są, moim zdaniem, bez znaczenia, a chodzi o rozumienie zagrożenia karnego. W doktrynie i judykaturze od dawna nie budzi wątpliwości, że zagrożeniem karnym jest kara przewidziana wyłącznie w sankcji przepisu określającego dany typ przestępstwa, niezależnie od modyfikacji wynikających z części ogólnej kodeksu karnego.
Autorka formułuje szereg zastrzeżeń do obecnych uregulowań i są one trafne. W pełni zgodzić się trzeba z negatywną oceną Autorki – wyrażaną zresztą wcześniej w doktrynie – braku publicznego ogłoszenia wyroku. Trudno uznać za publiczne jego ogłoszenie namiastkę ogłoszenia, jaką stanowić ma udostępnienie treści wyroku przez złożenie jego odpisu na okres 7 dni w sekretariacie sądu (art. 418a k.p.k.). Jako godzące w konstytucyjne prawo do obrony, Autorka – w ślad za innymi – trafnie uznaje wyłączenie zakazu reformationis in peius w razie zaskarżenia wyroku wydane bez przeprowadzenia rozprawy przez oskarżonego (art. 434 § 3 k.p.k.).
Inne kwestie szczegółowe są rozwiązane przez Autorkę prawidłowo, należycie uzasadnione i nie nasuwają zastrzeżeń. Może budzić pewien niedosyt lakoniczność niektórych sformułowań, lecz nie sposób nie zauważyć, że praca jest napisana w sposób syntetyczny, co warunkowało ograniczenie się do kwestii najważniejszych i przytoczenie tylko podstawowych argumentów przy prezentacji poszczególnych zagadnień. Mimo skondensowanego jej charakteru zostały poruszone wszystkie istotne kwestie, a jedynie argumentacja została ograniczona do najważniejszych.
Na szczególną uwagę zasługują rozważania prawnoporównawcze, które mają charakter dogłębny i zawierają szereg interesujących informacji, rozszerzając wiedzę na temat skróconych form postępowania karnego.