NARODY	
            ZJEDNOCZONE                                                                                            CAT

                                                                                                                            Dystr.
                                                                              POWSZECHNA
   Konwencja w sprawie zakazu                            
   stosowania tortur oraz innego                           CAT/C/SR. 769
   okrutnego, nieludzkiego lub                               
   poniżającego traktowania albo                          18 maja 2007 
                  karania                                                Oryginał: ANGIELSKI

KOMITET PRZECIWKO TORTUROM

Trzydziesta ósma sesja

PROTOKÓŁ SKRÓCONY 769. POSIEDZENIA

które odbyło się w Pałacu Wilsona w Genewie,
w dniu 10 maja 2007 r. (czwartek), o godz. 10.00.

Przewodniczący: MAVROMMATIS

Później: KOWALEW
(Wice-Przewodniczący)

Później: MAVROMMATIS
(Przewodniczący)

PRZEDMIOT:

ROZPATRYWANIE SPRAWOZDAŃ PRZEDŁOŻONYCH PRZEZ PAŃSTWA STRONY STOSOWNIE DO ARTYKUŁU 19. KONWENCJI (c.d.)

Czwarte Sprawozdanie okresowe Rzeczypospolitej Polskiej

KWESTIE ORGANIZACYJNE I INNE (c.d.)
Niniejszy protokół podlega korektom.

Korekty powinny być sporządzone w jednym z języków roboczych. Korekty są wnoszone w formie memorandum oraz nanoszone na jeden egzemplarz protokołu. Korekty należy kierować najpóźniej w terminie jednego tygodnia od daty sporządzenia niniejszego dokumentu do zespołu redakcyjnego, biuro E.4108, Palais des Nations, Genewa.

Korekty do protokołów jawnych posiedzeń Komitetu zostaną zebrane w zbiorczym sprostowaniu, które zostanie ogłoszone w niedługim terminie po zakończeniu sesji.

GE.07-41813 (E) 140507 180507

Posiedzenie rozpoczęło się o godz. 10.05.

ROZPATRYWANIE SPRAWOZDAŃ PRZEDŁOŻONYCH PRZEZ PAŃSTWA STRONY STOSOWNIE DO ARTYKUŁU 19. KONWENCJI (c.d.)

Czwarte Sprawozdanie okresowe Rzeczypospolitej Polskiej (CAT/C/67/Add.5; CAT/C/POL/Q/4/Rev.1 oraz Add.1)

1. Na zaproszenie Przewodniczącego obrad członkowie delegacji Rzeczypospolitej Polskiej zajęli miejsca przy stole Komitetu.

2. Pan DUDA (Polska) stwierdził, iż jego kraj przechodzi intensywne przemiany społeczno-prawne, spowodowane głównie dostosowywaniem się do wymogów członkostwa w Unii Europejskiej (UE) i przeprowadzanymi w związku z tym reformami. Punktem wyjścia do sporządzenia omawianego sprawozdania okresowego były dla Rządu RP zalecenia, uwagi końcowe oraz wytyczne Komitetu. Do wzbogacenia treści sprawozdania przyczyniły się uwagi najważniejszych organizacji pozarządowych.

3. Rząd RP stale podejmuje kroki na gruncie prawa międzynarodowego zmierzające do pełnego wdrożenia międzynarodowych standardów praw człowieka do prawa krajowego i ma zaszczyt poinformować, że ratyfikował 14 września 2005 r. Protokół Fakultatywny do Konwencji przeciwko torturom. Będąc jednym z pierwszych państw, które ratyfikowały Protokół, Polska pokazała, jak wielką wagę przywiązuje do wzmocnienia ochrony osób pozbawionych wolności przed praktykami tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Oprócz tego, Polska od wielu lat regularnie wspiera wpłatami Dobrowolny Fundusz ONZ na rzecz Ofiar Tortur. Aby uczynić zadość wymogom określonym w art. 18 Protokołu Fakultatywnego, Rząd wyznaczył Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich do działania jako niezależny organ we wdrażaniu krajowego mechanizmu prewencji.

4. Mówca opisał główne reformy mające na celu zapewnienie osobom znajdującym się pod  jurysdykcją RP poszanowania ich praw i wolności, w tym poprawkę do Konstytucji dotyczącą zakazu ekstradycji, która mogłaby pociągać za sobą naruszenie wolności i praw, bądź gdyby osoba, której ekstradycja dotyczy, mogłaby być poddana torturom lub złemu traktowaniu w kraju, do którego zostałaby przekazana. W celu ochrony cudzoziemców przed wydaleniem Polska wprowadziła także instytucję „pobytu tolerowanego”.

5. Policja przyjęła nowatorskie rozwiązania polegające na utworzeniu sieci „pełnomocników komendantów” ds. ochrony praw człowieka jako punktów kontaktowych dla działań koordynujących wszelkie kwestie związane z problematyką przestrzegania praw człowieka. Pełne przestrzeganie praw człowieka przez funkcjonariuszy organów ścigania zależy od położenia odpowiedniego nacisku na szkolenie i kształcenie. Dlatego też kwestie etyki zawodowej oraz praw człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem zakazu stosowania tortur oraz innego nieludzkiego lub poniżającego traktowania, zostały wprowadzone do programu szkoleń na wszystkich poziomach.

6. Miejsca tymczasowych zatrzymań prowadzone są przez służbę więzienną z zastosowaniem zasady otwartości, z wizytacjami sędziów, przedstawicieli RPO oraz innych instytucji i organizacji, mechanizmami nieskrępowanego składania skarg oraz rozbudowanego systemu nadzoru i kontroli. Od 1998 r. szkoleniami dotyczącymi standardów w zakresie praw człowieka objęto ponad 20 000 funkcjonariuszy i pracowników służby więziennej. Tym niemniej przeludnienie zakładów karnych i aresztów śledczych pozostaje poważnym problemem. Ze względu na dynamiczny wzrost liczby osadzonych od 1999 r., jednostki penitencjarne znacząco poszerzyły bazę zakwaterowania i będą dalej ją poszerzać; w wyniku prowadzonych działań w latach 1999 - 2009 ich pojemność zwiększy się łącznie o ponad 31 tys. miejsc.

7. W 2006 r. utworzono instytucję Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego. Zgodnie z zaleceniami Komitetu, Rząd RP podjął działania mające na celu zmniejszenie występowania zjawiska znęcania się nad młodszymi żołnierzami poprzez skoordynowany program, którego częścią było wprowadzenie wojskowego telefonu zaufania oraz wzmożona dyskusja przeprowadzona w jednostkach wojskowych.

8. Pan GROSSMAN, Sprawozdawca Krajowy, witając delegację stwierdził, że konstruktywny dialog Komitetu z Państwami Stronami, oparty na zbiorowych doświadczeniach społeczności międzynarodowej, jest pomocny w podejmowaniu przez Komitet decyzji i w wykonywaniu przezeń obowiązków nałożonych przez Konwencję. Wymiana opinii w ramach procesu sprawozdawczego stanowi lekcję dla obu stron i przyczynia się do zrozumienia przez Komitet statusu traktatu w Państwie Stronie oraz wyzwań, na jakie napotyka jego implementacja. Art.11 pokazuje, że ochronę jednostek przed torturami można udoskonalać poprzez nieustannie dokonywane ewaluacje i usprawnienia. Zauważył, iż niezwykle ważną rolę w optymalizacji działań prewencyjnych odgrywają szkolenia, w szczególności ten rodzaj interaktywnych i ukierunkowanych szkoleń, które przeprowadziła Polska. Programy opisane w odpowiedziach udzielonych przez Państwo Stronę na zapytania 19 i 20 skierowane przez Komitet były imponujące, a Komitet z nadzieją oczekuje na dalszą dyskusję nad wprowadzeniem w życie postanowień art. 10.

9. Odnosząc się do art.1, do kwestii definicji tortur, mówca wyjaśnił, że Konwencja nie obliguje Państw - Stron do przyjęcia jednej definicji tortur, wymaga zaś stosowania się do zakazów w niej zawartych. Jednakże w rozumieniu Komitetu, dla uproszczenia współpracy międzynarodowej korzystniejsze byłoby przyjęcie pojedynczej definicji tortur w miejsce zapisów rozproszonych po wielu aktach prawnych. Mówca jest świadomy faktu, iż postanowienia traktatów międzynarodowych stanowią część prawa krajowego, jednakże prawo karne stosuje ostre wymogi kwalifikacyjne, zgodnie z którymi stosowanie prawa przez analogię nie jest możliwe. Zapisy prawa karnego muszą być stosowane restrykcyjnie. Wyjaśnił, że kwalifikacja jako tortury niesie ze sobą szczególne skutki, w tym odstraszające, i uważa się za pożądane ustanowienie ujednoliconego porządku prawnego w celu uniknięcia potencjalnego zamieszania. Poprosił delegację o odniesienie się do kwestii podniesionej przez Helsińską Fundację Praw Człowieka, która utrzymywała, iż czyny zabronione wymienione w art. 246, 247 i 231 kk są bardzo ogólnej natury i nie obejmują wszystkich aspektów definicji tortur zawartej w Konwencji.

10. Zwrócił również uwagę Komitetu na fakt, iż prawo polskie nie wyklucza użycia kajdan w więzieniach, co jest sprzeczne z Rozporządzeniem Rady (WE) nr 1236/2005 z dn. 27 czerwca 2005 r. W związku z tym zapytał, czy wykorzystanie takich metod obezwładniających jest częste i jakie względy przemawiają za ich stosowaniem.

11. Mówca wyraził uznanie dla Rządu RP za ratyfikację Protokołu Fakultatywnego w 2005 r. oraz za regularne wpłaty na Dobrowolny Fundusz ONZ na rzecz Ofiar Tortur. Z zadowoleniem przyjął dokonany przez Rząd RP postęp we wprowadzaniu w życie Rzymskiego Statutu  Międzynarodowego Trybunału Karnego do polskiego Kodeksu Karnego i Kodeksu Postępowania Karnego.

12. W odniesieniu do kwestii zawartych w art. 2 Konwencji, i przy pełnym poszanowaniu prawa do prywatności w trakcie konsultacji prawnych, poprosił delegację o wyjaśnienie, dlaczego funkcjonariusze policji zastrzegają sobie prawo do obecności przy konsultacji zatrzymanego ze swoim adwokatem, jak zostało to zawarte w akapicie 17 (b) odpowiedzi pisemnych. Zapytał również o stan projektu ustawy o dostępie do bezpłatnej pomocy prawnej, przedłożonego Sejmowi w październiku 2005 r., i poprosił o dalsze wyjaśnienia dotyczące zarzutów powiązania pomocy prawnej z minimalnym wymiarem okresu pozbawienia wolności, gdyż praktyka taka wydaje się potencjalnie dyskryminująca. Pojawiły się skargi na nieprofesjonalne zachowanie, szczególnie w sprawach prowadzonych z urzędu, i stąd mówca poprosił delegację o wyjaśnienie sposobu postępowania w tego rodzaju sprawach. Praktyka nakładania specjalnych obowiązków na adwokatów zajmujących się sprawami z urzędu stała się standardem, jako że klientów w tego typu sprawach uważa się za znajdujących się w pewnym sensie w gorszej sytuacji.

13. Komitet poinformowano, iż Ministerstwo Sprawiedliwości, sądy i prawnicy nie gromadzą danych statystycznych dotyczących pomocy prawnej. Dokładne statystyki i gromadzenie danych są niezbędne dla skutecznego planowania polityki i są pomocne Komitetowi przy formułowaniu zaleceń dla Państw Stron.

14. W odniesieniu do molestowania związanego z płcią i molestowania seksualnego (pytanie 7 z listy zagadnień), mówca podkreślił, że należy uwzględniać orientację seksualną. W odniesieniu do oględzin i badań ciała, o których mowa w art. 208 i art. 223 kpk, zapytywał o kryteria stosowane przy interpretacji zapisu, mówiącego o tym, że badanie czy przeszukanie winno być „w miarę możności” przeprowadzane przez osobę tej same płci. Oczekując szybkiego przyjęcia projektu Kodeksu Postępowania z Ofiarami Przestępstw, mówca podkreślił wagę pozyskiwania dokładnych danych statystycznych dotyczących przestępstw, w tym danych uwzględniających płeć i wiek ofiar.

15. Odnosząc się do art. 3 Konwencji, zapytał, czy Państwo Strona systematycznie zabiega o zapewnienia dyplomatyczne ze strony państw, do których ma nastąpić deportacja osób bezskutecznie ubiegających się o status uchodźcy czy azylanta oraz chciałby dowiedzieć się, czy Państwo Strona może wyjaśnić gwałtowny spadek liczby wniosków o przyznanie statusu uchodźcy w latach 2004-2007. Mając na uwadze fakt, że Europejski Trybunał Praw Człowieka, odnosząc się do przypadku dwóch obywateli Libii zatrzymanych w strefie tranzytowej lotniska w Warszawie, zwrócił uwagę na istnienie w ustawodawstwie polskim luki prawnej dotyczącej przetrzymywania cudzoziemców po wygaśnięciu okresu przewidywanego na ich wydalenie, mówca zapytał, czy Państwo Strona podjęło kroki zmierzające do poprawy tej sytuacji. Wprowadzenie instytucji „pobytu tolerowanego” jest krokiem we właściwym kierunku, umożliwiającym pobyt osób, które inaczej podlegałyby deportacji, jednakże osoby te wydają się nie mieć prawa do pełnego zakresu pomocy i świadczeń socjalnych. Zapytał, czy Państwo Strona rozważa rozszerzenie dostępnych im świadczeń, np. na wypadek nagłej konieczności skorzystania z pomocy medycznej.

16. W odniesieniu do art. 4 i art.16, w kwestii nadużycia siły przez policję (pytanie 14), chciałby uzyskać szersze informacje odnośnie wyników przeprowadzonej przez Komendę Główną Policji analizy użycia amunicji niepenetracyjnej. Mile widziane byłyby także szersze informacje na temat obecnego stanu śledztwa w sprawie śmierci dwóch osób w wyniku użycia przez policję amunicji penetracyjnej w trakcie zamieszek w Łodzi w maju 2004 r. (pytanie 15). Podkreślił wagę ustanowienia, w celu zapewnienia zgodności z prawem działań funkcjonariuszy publicznych, prawdziwie niezależnego mechanizmu nadzoru (pytanie 16),  który byłby środkiem eliminującym bezkarność, a także poprosił o informacje co do stopnia zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w funkcjonowanie takiego mechanizmu.

17. W końcu mówca zapytał, czy Państwo Strona podjęło jakiekolwiek działania w odpowiedzi na zalecenia Europejskiego Komitetu do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu, poczynione w 2004 r. po wizycie w Polsce. Na przykład, zapytał czy faktycznie przyjęty został Kodeks Nieletnich. W odpowiedzi na wyrażone przez ten Komitet zaniepokojenie nadużyciem siły przez policję i funkcjonariuszy więziennictwa, Państwo Strona wyjaśniła, iż istnieją niezbędne zabezpieczenia prawne, mówca zapytywał jednak, jakie podjęto wysiłki zapewniające przestrzeganie ich w praktyce. Pożądana byłaby szersza informacja dotycząca kroków podjętych w następstwie wyrażonego przez Europejski Komitet zaniepokojenia rolą służb medycznych oraz praktyką podpisywania przez nieletnich zeznań bez możliwości skontaktowania się z obrońcą.

18. Pan GALLEGOS CHIRIBOGA, drugi Sprawozdawca Krajowy, odnosząc się do art. 5 Konwencji, podkreślił wagę podjęcia działań przez Państwo Stronę zmierzających do oceny długofalowych wymiernych rezultatów programów szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości (pytanie 20).

19. Pisemna odpowiedź na pytanie 22 zawierała różne okresy tymczasowego aresztowania - 12 miesięcy w okresie postępowania przygotowawczego oraz 2 lata do momentu wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji. Wspomniano jednak również, iż możliwe jest przedłużenie tego okresu oraz że nie istnieje ograniczenie tymczasowego aresztowania po rozpoczęciu rozprawy głównej. Poprosił delegację o wyjaśnienie tej sytuacji, jak również kwestii dotyczącej użycia środków alternatywnych do pozbawienia wolności.

20. Pożądane byłyby szersze informacje odnośnie strategii Służby Więziennej na lata 2006-2009 odnośnie zmniejszenia przeludnienia jednostek penitencjarnych (pytanie 23) oraz odnośnie ograniczeń praw osób tymczasowo aresztowanych (pytanie 24). Poprosił również o udzielenie dalszych wyjaśnień odnośnie sytuacji wymagających użycia „środków przymusu bezpośredniego” oraz różnic pomiędzy celą izolacyjną i zabezpieczającą (pytanie 27).

21. Odnosząc się do art. 12 i 13, poprosił delegację o odpowiedź na kwestie podniesione przez Międzynarodową Komisję Prawników w liście z dnia 7 maja 2007 r. dotyczącym: zasad dochodzenia prowadzonego przez polski Parlament w sprawie zarzutów dotyczących tajnych miejsc zatrzymań w Polsce; pisemnych bądź ustnych oświadczeń złożonych w toku tego  dochodzenia; uprawnień w ramach dochodzenia do nakazania przedłożenia dokumentów bądź stawiennictwa świadków lub przeszukiwania pomieszczeń, i czy korzystano z takich uprawnień; wizyty w bazie w Starych Kiejkutach; publikacji pisemnego sprawozdania; kroków podjętych przez Państwo Stronę w celu procesowego zbadania zarzutów o tajnych miejscach zatrzymań i wydaniach oraz zapobieżenia takim naruszeniom praw człowieka w przyszłości. Podkreślił również wagę takiej modyfikacji formularzy z przesłuchań ofiar i świadków, aby zawierały one informacje takie jak rasa i wyznanie w celu ułatwienia zbierania danych statystycznych (pytanie 31).

22. W odniesieniu do art. 14 i 16, poprosił o szersze informacje o czterech przypadkach udzielenia rekompensaty ofiarom tortur wynikających z ograniczenia praw człowieka w okresach wymagających wprowadzenia nadzwyczajnych środków (pytanie 34), i poprosił delegację o skomentowanie zadziwiająco małej liczby skarg na przemoc wobec kobiet (pytanie 35). Z zadowoleniem przyjął wysiłki Państwa Strony zmierzające do zapobiegania i zwalczania handlu ludźmi dla celów wykorzystania seksualnego, lecz przynaglił je do wprowadzenia definicji tego przestępstwa do Kodeksu Karnego. Wreszcie, w odniesieniu do zastrzeżenia Państwa Strony do art. 20 Konwencji (pytanie 37), otrzymał on informacje z Sekcji Traktatowej Organizacji Narodów Zjednoczonych, że Polska w rzeczywistości nigdy nie potwierdziła swego zastrzeżenia i że w wyniku tego jej początkowe zastrzeżenie ma wyłącznie charakter deklaratywny. Zapytał, czy delegacja pragnie odnieść się do tej kwestii.

23. Pan MARIÑO MENÉNDEZ zapytał, czy Państwo Strona posiada jakiekolwiek ustawodawstwo dotyczące stosowania tortur psychicznych oraz pragnął poznać stosunek Państwa Strony do zastosowania Konwencji w okresach konfliktów zbrojnych, krajowych lub międzynarodowych. Byłby wdzięczny za udzielenie szerszych informacji o ustawie wymagającej złożenia oświadczenia o braku współpracy z poprzednim reżimem, w tym informacji dotyczącej tego, czy niezłożenie takiego oświadczenia w przewidzianym terminie jest obarczone karą, a jeśli tak, jakiego rodzaju procedura będzie miała zastosowanie.

24. Państwo Strona winno przedstawić dane statystyczne odnośnie przemocy domowej, w tym liczby wniesionych skarg, a także winno wskazać, jak często osoby oskarżane o takie czyny były aresztowane i jak często stosowano inne środki zaradcze. Zapytał, jaka jest definicja terroryzmu zawarta w Kodeksie Karnym, czy czyni się jakąś różnicę pomiędzy terroryzmem międzynarodowym i krajowym oraz jakie grożą zań kary. Zapytał, czy na Państwie Stronie spoczywa prawny obowiązek informowania zatrzymywanych cudzoziemców o przysługującym im prawie do skontaktowania się z własnym konsulatem bądź ambasadą. Podkreślając spoczywający na Państwie Stronie, wynikający z art. 2 Konwencji, obowiązek procesowego zbadania zarzutów korzystania z tajnych miejsc zatrzymań oraz nadzwyczajnych wydań w kontekście walki z terroryzmem, nawiązał do obaw wysuniętych przez Międzynarodową Komisję Prawników i zapytał, kiedy będzie opublikowane sprawozdanie z dochodzenia parlamentarnego dotyczącego tych zarzutów.

25. Pan KOWALEW (Wice-Przewodniczący) objął przewodnictwo obrad.

26. Pani BELMIR wyraziła obawy co do nowowprowadzonej instytucji „postępowania skróconego”, rozszerzającej możliwość dobrowolnego poddania się karze przez oskarżonego i zapytała o zastosowanie powyższego w sytuacji, gdy oskarżony nie przyznaje się do winy. Jak sytuację tę można  pogodzić z zasadą domniemania niewinności?

27. W odpowiedzi na pytanie 14 z listy zagadnień, Państwo Strona przytoczyła szereg spraw, w których funkcjonariusze policji byki sądzeni w związku z użyciem środków przymusu bezpośredniego bądź broni palnej. Wyraziła jednakże zdumienie faktem, iż choć osoby winne zarzucanych czynów zostały osądzone i skazane, nieodmiennie stosowano wyroki w zawieszeniu. Zapytywała, czy nie jest to de facto najlepszy sposób na uniknięcie bezkarności; zaniepokojenie mówczyni wywoływał fakt, że posłuży to jedynie jako zachęta dla funkcjonariuszy organów ścigania do swobodniejszego posługiwania się takimi metodami, ponieważ wiedzieć będą, że nie zostaną pozbawieni wolności.

28. Wyraziła obawę o niezawisłość sędziów, jako że wiele z informacji dostarczonych Komitetowi wskazywało na potrzebę zwrócenia baczniejszej uwagi na nominacje i kryteria wyboru, wynagrodzenie i awans zawodowy.

29. Pragnęłaby uzyskać szersze informacje co do progu wiekowego odpowiedzialności karnej oraz działań edukacyjnych dla młodocianych przestępców. Chciałaby również uzyskać obszerniejszą wiedzę ogólną o systemie sprawiedliwości dla nieletnich: czy jest on zgodny ze standardami międzynarodowymi; jakie są procedury postępowań sądowych wobec nieletnich; czy istnieją specjalne miejsca zatrzymania dla nieletnich przestępców; oraz w jaki sposób chroni się ich przed nadużyciami i znęcaniem w trakcie zatrzymania.

30. Pan KOWALEW odniósł się do stwierdzenia Państwa Strony o braku konieczności włączenia przepisów Konwencji do ustawodawstwa karnego, gdyż ratyfikowane traktaty międzynarodowe mają pierwszeństwo przed prawem krajowym w wypadku sprzeczności między nimi. Jednakże prowadzone są obecnie prace nad włączeniem zapisów Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego do Kodeksu Karnego i Kodeksu Postępowania Karnego. Stąd też pragnął poznać przeszkody uniemożliwiające podobną inkorporację najistotniejszych zapisów Konwencji, w szczególności art. 1, co jest bardzo istotne biorąc pod uwagę, iż Państwo Strona ratyfikowało cztery instrumenty obejmujące zbrodnię tortur.

31. Pani GAER z zadowoleniem przyjęła przedłożone informacje o środkach zastosowanych w celu eliminacji zjawiska przemocy w wojsku, co doprowadziło do znaczącego spadku doniesień o tym zjawisku ze strony młodszych żołnierzy. Przypadki przytoczone w obecnym sprawozdaniu wydają się nie być tak poważne jak te omawiane w trzecim sprawozdaniu okresowym. Czy oznacza to, iż najpoważniejsze tego typu przypadki zostały wyeliminowane? Wyrażając nadzieję, iż Komitet może wykorzystać doświadczenie Polski jako model do zastosowania w innych państwach, poprosiła delegację o wskazanie, które ze środków prewencyjnych okazały się najbardziej skuteczne.

32. Zapytała, czy były jakiekolwiek doniesienia o wykorzystywaniu na tle seksualnym w szpitalach psychiatrycznych i czy zostały podjęte jakiekolwiek specjalne działania zmierzające do ochrony pacjentów przed takim wykorzystywaniem.

33. Odnośnie handlu ludźmi, pragnęła dowiedzieć się, czy postawiono przed sądem i ukarano jakiekolwiek osoby oskarżane o uprawianie handlu ludźmi, a jeśli tak, jakie zapadły wobec nich wyroki.

34. Mając na uwadze fakt, że Kodeks Karny przewiduje kary za przestępstwa związane z pogwałceniem praw i swobód na tle narodowości, pochodzenia etnicznego, czy rasy, zapytała, czy przewidziane zostały także naruszenia praw ze względu na płeć i orientację seksualną. Pragnęła dowiedzieć się, ile spośród przypadków antysemityzmu połączonych było z użyciem przemocy. Zapytała, czy istnieje specjalna jednostka rządowa ds. przestępstw popełnionych na podłożu antysemityzmu, faszyzmu bądź dyskryminacji rasowej. Zapytała, czy fakt wzmiankowania przez sprawozdanie tak niewielu tego typu przypadków oznacza, że nie mają one miejsca, czy raczej że organy ścigania się nimi nie zajmują. Pragnęła w takim razie poznać środki zaradcze oraz szkolenia w ww. zakresie.

35. Mówczyni przypomniała rezolucję Parlamentu Europejskiego z dn. 26 kwietnia 2007 r. o homofobii w Europie, krytykującej rodzący się klimat nietolerancji rasistowskiej, ksenofobii i homofobii i wezwała właściwe władze polskie do publicznego potępienia i powstrzymania oświadczeń przywódców nawołujących do dyskryminacji i nienawiści na tle orientacji seksualnej. Podniosła również sprawę niedawnego orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie pogwałcenia przez Rząd RP praw grupy działaczy na rzecz praw homoseksualistów poprzez odmowę udzielenia zgody na zorganizowanie manifestacji w Warszawie w 2005 r. Zapytała, czy istnieją jakiekolwiek dane statystyczne odnośnie napaści na homoseksualistów z użyciem przemocy oraz poprosiła o informacje dotyczące działań podjętych w celu procesowego zbadania takich przypadków, także dotyczące tego, czy ktokolwiek ukarany został sankcjami administracyjnymi lub sądowymi. Wyraziła nadzieję, że społeczeństwo obywatelskie będzie świadkiem efektów podobnych do tych, jakie osiągnięto w wojsku przy eliminacji nietolerancji i przemocy.

36. Pan MAVROMMATIS (Przewodniczący) ponownie objął przewodnictwo obrad.

37. Pani SVEAASS poprosiła o wyjaśnienie sytuacji młodocianych przestępców, w szczególności wieku odpowiedzialności karnej i różnych środków stosowanych w różnych grupach wiekowych.

38. Pragnęła otrzymać uaktualnione informacje dotyczące planów poprawy warunków w miejscach zatrzymań na granicach, w szczególności odnoszące się do rozmiarów cel i maksymalnej dopuszczalnej liczby godzin, które osadzony musi w ciągu dnia spędzić w celi.

39. Wyraziła solidarność z uwagami Pana Gallegos Chiriboga odnośnie ustanowienia systemu monitorującego w celu oceny szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości. Pragnęła dowiedzieć się, jakie szkolenia z zakresu praw człowieka objęły personel medyczny oraz zauważyła, że Protokół z Istambułu (Wytyczne w sprawie skutecznego ścigania i dokumentacji stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania) powinien być włączony do cyklu szkoleń dla personelu medycznego, w szczególności osób pracujących z uchodźcami.

40. Zapytała, w jaki sposób udostępniane są szerokiemu ogółowi w Państwie Stronie  sprawozdania i zalecenia ciał międzynarodowych związanych z sytuacją praw człowieka.

41. PRZEWODNICZĄCY wyraził uznanie dla Państwa Strony za poczyniony przezeń postęp i dokonania oraz za rolę, jaką odgrywa obecnie jako członek Unii Europejskiej.

42. Delegacja Polski opuściła salę obrad.

.

       NARODY	
            ZJEDNOCZONE                                                                                            CAT

                                                                                                                            Dystr.
                                                                              POWSZECHNA
   Konwencja w sprawie zakazu                            
   stosowania tortur oraz innego                           CAT/C/SR. 772
   okrutnego, nieludzkiego lub                               
   poniżającego traktowania albo                          5 września 2007 
                  karania                                                Oryginał: FRANCUSKI

KOMITET PRZECIWKO TORTUROM

Trzydziesta ósma sesja

PROTOKÓŁ SKRÓCONY 772. POSIEDZENIA

które odbyło się w Pałacu Wilsona w Genewie,
w dniu 11 maja 2007 r. (piątek), o godz. 15.00.

Przewodniczący : M. MAVROMMATIS

PORZĄDEK POSIEDZENIA :
ROZPATRYWANIE SPRAWOZDAŃ PRZEDKŁADANYCH PRZEZ PAŃSTWA STRONY NA PODSTAWIE ARTYKUŁU 19 KONWENCJI

Czwarte okresowe sprawozdanie Polski (ciąg dalszy)

Niniejszy protokół podlega korektom.

Korekty powinny być sporządzone w jednym z języków roboczych. Korekty są wnoszone w formie memorandum oraz nanoszone na jeden egzemplarz protokołu. Korekty należy kierować najpóźniej w terminie jednego tygodnia od daty sporządzenia niniejszego dokumentu do zespołu redakcyjnego, biuro E.4108, Palais des Nations, Genewa.

Korekty do protokołów jawnych posiedzeń Komitetu zostaną zebrane w zbiorczym sprostowaniu, które zostanie ogłoszone w niedługim terminie po zakończeniu sesji.

GE.07-41890 (F) 160507 050907

Otwarcie posiedzenia nastąpiło o godzinie 15.05.

 ROZPATRYWANIE SPRAWOZDAŃ PRZEDKŁADANYCH PRZEZ PAŃSTWA STRONY NA PODSTAWIE ARTYKUŁU 19 KONWENCJI 
 (punkt 5 porządku posiedzenia) (ciąg dalszy)

Czwarte okresowe sprawozdanie Rzeczypospolitej Polskiej (CAT/C/67/Add.5; CAT/C/POL/Q/4/Rev.1 i Add.1 (tylko w języku angielskim) ; HRI/CORE/1/Add.25/Rev.1)

1.	Na zaproszenie Przewodniczącego obrad polska delegacja ponownie zajmuje miejsca przy stole Komitetu.
2.	Pan CYTRYNOWICZ (Polska) stwierdza, że spadek liczby wniosków o przyznanie statutu uchodźcy nie stanowi zjawiska charakterystycznego wyłącznie dla Polski lecz wyraża ogólną tendencję obserwowaną w większości krajów europejskich, co zostało potwierdzone w 2005 roku przez Wysoki Komisariat Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców. W przypadku Polski, nie bez wpływu na to zjawisko miało przystąpienie do Unii Europejskiej w 2004 roku oraz zastosowanie procedur określonych w rozporządzeniu „Dublin II” Rady.
3.	W nawiązaniu do stwierdzenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka luki prawnej w polskim ustawodawstwie dotyczącej możliwości umieszczenia cudzoziemców w areszcie po upływie okresu przewidzianego na ich wydalenie Pan Cytrynowicz wyjaśnia, że przedmiotowe przepisy zostały w międzyczasie zmienione. Przepisy nie określają terminu, w którym ma nastąpić wydalenie, lecz ograniczają okres pobytu w areszcie w celu wydalenia do jednego roku. Ponadto jeżeli sąd nie wyda w terminie czterdziestu ośmiu godzin od momentu zatrzymania postanowienia o zastosowaniu aresztu w celu wydalenia lub umieszczeniu w strzeżonym ośrodku lub jeżeli postanowienie to nie zostanie doręczone w terminie dwudziestu czterech godzin od chwili przekazania do dyspozycji sądu, cudzoziemiec powinien zostać zwolniony. Należy również podkreślić, że w przypadku czasowej choćby niewykonalności decyzji o wydaleniu możliwe jest udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany, która to instytucja była przedmiotem kolejnego pytania.
4.	Pan GROSSMAN podniósł, że cudzoziemcy korzystający ze zgody na pobyt tolerowany nie mają tych samych praw i obowiązków co cudzoziemcy posiadający status uchodźcy. Z uwagi na różne przyczyny ich przyjęcia na terytorium, rzeczywiście w Polsce nie obowiązuje jednolity zestaw praw i obowiązków obowiązujący wszystkich cudzoziemców, jednak nie oznacza to, że cudzoziemcy korzystający z pobytu tolerowanego są pokrzywdzeni. Ze zgodą na pobyt tolerowany wiąże się m. in. prawo pobytu, prawo do wykonywania działalności zawodowej i dostępu do świadczeń z opieki społecznej, co umożliwia cudzoziemcom samodzielne życie w Polsce. Jednakże rząd jest świadomy faktu, że istniejące ustawodawstwo nie odpowiada specyficznym uwarunkowaniom i potrzebom poszczególnych cudzoziemców i dlatego planuje wprowadzenie instytucji ochrony uzupełniającej zgodnie z prawem wspólnotowym.
5.	Odnośnie warunków pobytu zatrzymanych cudzoziemców w aresztach w celu wydalenia lub strzeżonych ośrodkach, do których nawiązała Pani Sveaass, Pan Cytrynowicz przyznaje, że pozostawiają one wiele do życzenia, szczególnie z uwagi na brak miejsca w celach. Rząd jest świadomy tego problemu i jeszcze w 2007 roku ma zamiar otworzyć cztery nowe obiekty, które zapewnią odpowiednie warunki.
6.	Postępowanie obowiązujące w stosunku do nieletnich cudzoziemców bez opieki przebywających nielegalnie na terytorium polskim jest różne w zależności od tego czy nieletni wystąpił o status uchodźcy, czy też nie. W pierwszym przypadku nieletni zostaje umieszczony w ośrodku społeczno-wychowawczym przez okres rozpatrywania jego wniosku. W drugim przypadku nieletni może być teoretycznie umieszczony w areszcie lecz w praktyce zostaje umieszczony w miarę możliwości w placówce społeczno-wychowawczej lub w rodzinie zastępczej. We wszystkich przypadkach nieletni jest objęty odpowiednią opieką medyczną i psychologiczną. Nieletni może zostać wydalony do swojego kraju pochodzenia lub do innego kraju jedynie pod warunkiem ustalenia, że zostanie objęty stosowną opieką przez członków rodziny lub właściwą instytucję. Ponadto może zostać wydalony jedynie w towarzystwie swego przedstawiciela prawnego, chyba, że postanowienie o wydaleniu stanowi o przekazaniu nieletniego jego przedstawicielowi prawnemu lub przedstawicielowi właściwych instytucji kraju wydalenia.  Taki przypadek nigdy nie miał miejsca w Polsce.
7.	Pani GĘSIK (Polska) stwierdza, że zostały podjęte szeroko zakrojone działania na rzecz przeciwdziałania naruszeniom praw człowieka na wszystkich szczeblach policji i służb więziennych w formie szkoleń i akcji informacyjnych. Jedną z najważniejszych inicjatyw w tej dziedzinie było powołanie w 17 rejonowych komendach policji Pełnomocników Komendantów ds. ochrony praw człowieka, którzy mają za zadanie monitorować przestrzeganie przepisów obowiązujących w tym zakresie, oceniać potrzeby szkoleniowe w zależności od stwierdzonych niedociągnięć oraz zapewniać upowszechnianie zasad i dobrych praktyk wynikających z międzynarodowych przepisów dotyczących ochrony praw człowieka. Efekty tego przedsięwzięcia, które zostało wdrożone w 2004 roku, są już widoczne. Na przykład równolegle do opracowywania czwartego okresowego sprawozdania Polski przedkładanego Komitetowi Przeciwko Torturom Pełnomocnicy Komendantów Policji ds. ochrony praw człowieka zorganizowali serię spotkań dla komendantów policji, w czasie których przedstawili Konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania oraz wskazali na zadania policji związane z jej realizacją. Uczestnicy otrzymali płyty CD-ROM zawierające komplet dokumentów związanych z przygotowywaniem sprawozdania z realizacji przez policję postanowień Konwencji oraz rekomendacji Komitetu. Podobne spotkania zostaną zorganizowane po obronie w celu przedstawienia wniosków i zaleceń Komitetu.
8.	Podejmowane są również inne, doraźne działania w przypadku wystąpienia naruszeń praw człowieka ze strony policji. Przykładowo, w wyniku sytuacji, w której funkcjonariusze policji użyli siły w celu wymuszenia zeznań od podejrzanego, został uruchomiony program kryzysowy. Program adresowany do kadry kierowniczej policji ma na celu rozwijanie wśród przełożonych postawy etycznej rygorystycznie przestrzegającej przepisów w dziedzinie praw człowieka oraz wzorowego postępowania, które zostaną następnie przekazane podwładnym. Program został wdrożony w trybie pilotażowym lecz w przyszłości powinien zostać rozszerzony na całe terytorium. Ponadto w 2006 roku Polska przystąpiła do programu OBWE mającego na celu zwiększenie skuteczności dochodzeń dotyczących przestępstw z nienawiści rasowej, etnicznej lub religijnej poprzez szkolenie oficerów policji w zakresie lepszych praktyk na wszystkich etapach postępowania.
9.	W 2005 roku zarząd więziennictwa również zmodyfikował liczne programy szkoleniowe upowszechniające wśród pracowników służby więziennej międzynarodowe przepisy dotyczące w szczególności traktowania więźniów. Szczegółowe informacje na temat tych programów zostaną przedstawione Komitetowi w późniejszym terminie. Każda sesja szkoleniowa kończy się egzaminem. Obecnie nie istnieje mechanizm umożliwiający ocenę efektów w zakresie zawodowych zachowań funkcjonariuszy lecz jest już opracowany program długofalowej ewaluacji, który oczekuje na wdrożenie.
10.	Pan CZESZEJKO-SOCHACKI (Polska) nawiązując do kwestii dostępu do usług adwokackich potwierdza, że zgodnie z Kodeksem Postępowania Karnego, osoba zatrzymana przez policję zostaje natychmiast pouczona o prawie skorzystania z pomocy adwokata. Tryb komunikowania się z adwokatem, to znaczy w drodze rozmowy telefonicznej, bezpośredniego spotkania, wymiany faksów lub poczty elektronicznej, nie jest określony. Rozmowy osoby zatrzymanej z jej adwokatem odbywają się w zasadzie bez obecności osób trzecich, lecz funkcjonariusz policji może w nich uczestniczyć jeżeli jego obecność zostanie uznana za konieczną, na przykład w celu zapewnienia bezpieczeństwa adwokata.
11.	Kodeks Postępowania Karnego stanowi, że przeszukanie osoby powinno być dokonywane w miarę możliwości przez funkcjonariuszy tej samej płci.  Podejmowane są niezbędne środki umożliwiające realizację tego przepisu, w szczególności poprzez politykę zatrudniania zapewniającą reprezentację obydwu płci w gronie funkcjonariuszy. Może się jednak zdarzyć, że ta zasada nie jest przestrzegana, szczególnie w sytuacjach wymagających natychmiastowego przeszukania, zatrzymania podejrzanego, który jest w posiadaniu broni czy też ryzyka utraty lub zniszczenia dowodów, gdy funkcjonariusz tej samej płci nie znajduje się w pobliżu. Jednak te sytuacje należą do rzadkości.
12.	Tragiczne wydarzenia w czasie uroczystości uniwersyteckich w Łodzi w maju 2004 roku wywołały pozytywną refleksję nad używaniem broni przez służby policji. W wyniku tego zdarzenia przepisy wykonawcze dotyczące używania broni przez policję oraz rodzajów amunicji zostały zmienione. Obecnie wyłącznie jednostki antyterrorystyczne i służby operacyjne są upoważnione do używania wszystkich rodzajów broni i amunicji. Od 2004 roku wszyscy funkcjonariusze policji przechodzą obowiązkowy kurs szkoleniowy zaliczany końcowym egzaminem dotyczący używania broni gładkolufowej i pocisków nie penetrujących przed użyciem tego rodzaju sprzętu w terenie.
13.	Pan SZYDŁOWSKI (Polska) wyjaśnia, że czteroletni program modernizacji i rozbudowy zakładów karnych rozpoczęty w 2006 roku ma na celu zwiększenie pojemności więzień na terenie całego kraju, tak by mogły przyjąć 26 000 dodatkowych więźniów do 2009 roku. W związku z realizacją programu w 2006 r. oddano do użytku ponad 4 tys. nowych miejsc. Pierwszy etap polega na zaadaptowaniu nie wykorzystanych powierzchni istniejących obiektów i powiększeniu podstawowej bazy.  Drugi etap programu przewiduje przekształcenie na zakłady karne budynków należących do wojska lub do policji jak również dawnych obiektów należących do samorządów. Zarząd więziennictwa uzyskał niezbędne pozwolenia dla dwóch tego rodzaju budynków w 2006 roku, trzy dalsze budynki powinny zostać przydzielone w 2007 roku. Trzeci etap programu polega na zawieraniu partnerskich umów współpracy z sektorem prywatnym w zakresie budowy i zarządzania nowych zakładów karnych.
14.	Ustawa o służbie więziennej stanowi wyraźnie, że środki bezpośredniego przymusu powinny być stosowane jedynie w celu zapobieżenia ryzyku ucieczki, na przykład w czasie transportu więźniów lub w celu zapobieżenia zranienia się przez więźnia lub zranienia innej osoby. Zważywszy na znaczny wzrost liczby więźniów w ciągu ostatnich kilku lat, zaistniała obawa częstszego uciekania się do tego rodzaju środków lecz rzeczywistość okazała się inna: na przestrzeni lat 2002-2006, liczba przypadków wymagających użycia środków bezpośredniego przymusu, a w szczególności umieszczenia w celi zabezpieczającej, zmniejszyła się o blisko połowę. Pan Grossman odwołał się do używania łańcuchów jako środka przymusu. Wypowiedź delegacji została prawdopodobnie źle przetłumaczona. W rzeczywistości funkcjonariusze więzienni stosują jedynie kajdanki lub więzów zgodnie z wyraźnymi przepisami ustawy o służbie więziennej.

15.	Pan DUDA (Polska) wyjaśnia, że dochodzenie wszczęte przez Parlament w wyniku zarzutów zawartych w raporcie Komisji ds. Zagadnień Prawnych i Praw Człowieka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy dotyczących istnienia na polskim terytorium tajnego więzienia, w którym byłyby przetrzymywane osoby podejrzane o terroryzm było prowadzone w trybie ściśle tajnym z uwagi na ścisłe powiązania z działalnością służb specjalnych. Sejmowa komisja śledcza przedstawiła Parlamentowi swoje wnioski. Polski rząd kategorycznie zaprzecza istnieniu tajnego więzienia na swoim terytorium i pragnie potwierdzić, że w Polsce nigdy nie istniały tego rodzaju obiekty oraz że Polska nigdy nie uczestniczyła w jakiejkolwiek formie w nielegalnym transferze cudzoziemców podejrzanych o terroryzm. Polska polityka w dziedzinie zwalczania terroryzmu opiera się na partnerskiej współpracy z innymi Państwami, wzajemnym zaufaniu i ścisłym przestrzeganiu praworządności. Komitet zainteresuje może informacja, że rząd zaprosił oficjalnie Pana Dicka Marty, Przewodniczącego Komisji ds. Zagadnień Prawnych i Praw Człowieka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy do złożenia wizyty w obiektach wskazanych w zarzutach zawartych w wyżej wspomnianym raporcie. Do chwili obecnej Pan Marty nie odpowiedział na to zaproszenie.
16.	Konstytucja stanowi, że sędziowie są niezawiśli w sprawowaniu swojego urzędu oraz zapewnia im nieusuwalność i immunitet. Zważywszy, że Polska znajduje się w okresie przemian gospodarczych wynagrodzenie polskich sędziów jest niższe od wynagrodzenia ich odpowiedników w innych krajach europejskich, ale pozostaje znacznie wyższe od średniego wynagrodzenia w Polsce.
17.	Pani STAWIARZ (Polska) wskazuje, że definicja tortur zawarta w pierwszym artykule Konwencji nie została wprowadzona do Kodeksu Karnego, ponieważ Konwencja jest stosowana bezpośrednio przez polskie sądy zgodnie z artykułem 40 Konstytucji, który stanowi, że międzynarodowe akty prawne ratyfikowane przez Polskę stanowią część prawa wewnętrznego i tym samym wprowadzanie definicji tortur do Kodeksu Karnego powielałoby już obowiązujący zapis.  Ponadto wszystkie znamiona zawarte w definicji tortur określonej w pierwszym artykule Konwencji są już przedmiotem szczegółowych przepisów Kodeksu Karnego.
18.	Odpowiadając na prośbę o wyjaśnienie ze strony współsprawozdawcy Pani Stawiarz wskazuje, że młodociani popełniający przestępstwa o charakterze finansowym podlegają ściganiu na podstawie Kodeksu karnego skarbowego, który obejmuje m. in. przestępstwa w zakresie celnym, podatkowym i walutowym.
19.	W październiku 2005 roku projekt ustawy o bezpłatnej pomocy prawnej został przedłożony Parlamentowi lecz jej przyjęcie zostało odroczone z uwagi na konieczność dopracowania niektórych szczegółowych kwestii technicznych, a w szczególności kwestii finansowania. Odnośnie stanu zaawansowania prac nad projektem kodeksu regulującego postępowanie w stosunku do ofiar przemocy należy wspomnieć, że w czerwcu 2006 roku Ministerstwo Sprawiedliwości powołało specjalny zespół do opracowania tekstu i postanowiło uruchomić krajową sieć ośrodków dla ofiar przemocy. Obecnie specjalny zespół kontynuuje prace nad projektem we współpracy z organizacjami pozarządowymi, które zaproponowały wprowadzenie do niego takich zagadnień jak handel kobietami, przemoc w rodzinie i gwałt.
20.	Pani ADAMIAK-DERENDARZ (Polska) stwierdza, że zgodnie z Kodeksem Postępowania Karnego osoby, które wykażą, że nie posiadają środków na pokrycie kosztów adwokata korzystają z bezpłatnej pomocy obrońcy. W niektórych przypadkach sąd jest zobowiązany do bezpłatnego zapewnienia adwokata podejrzanemu, w szczególności w sytuacji, gdy podejrzany jest nieletni lub niepełnosprawny (na przykład głuchoniemy lub niewidomy) lub gdy ma problemy natury zdrowia psychicznego. Jeżeli w tych szczególnych przypadkach wyrok zostaje wydany bez umożliwienia podejrzanemu skorzystania z bezpłatnej pomocy adwokata, może on zaskarżyć wyrok przed sądem wyższej instancji, który automatycznie uchyla postanowienie sądu niższej instancji.
21.	Kodeks Postępowania karnego stanowi, że osoby tymczasowo aresztowane mogą swobodnie kontaktować się ze swoim obrońcą na wszystkich etapach postępowania z wyjątkiem nadzwyczajnych przypadków, przykładowo gdy organ prowadzący dochodzenie uzna za niezbędne ograniczenie kontaktów podejrzanego z jego obrońcą dla dobra postępowania przygotowawczego. Okres zawieszenia tych kontaktów nie może przekraczać czternastu dni począwszy od daty tymczasowego aresztowania i ten środek musi zostać zarządzony przez sędziego ze stosownym uzasadnieniem.
22.	Polska przyjmuje bardzo ostrożną postawę w zakresie gwarancji dyplomatycznych odnoszących się do wydalenia lub ekstradycji cudzoziemca. Sądy orzekające w tym zakresie powinny sprawdzić czy cudzoziemiec, wobec którego toczy się postępowanie o wydalenie jest narażony na tortury w kraju, do którego ma zostać odesłany. W tym celu sądy zbierają informacje na temat sytuacji praw człowieka w przedmiotowym kraju, korzystając ze współpracy organizacji pozarządowych. Jeżeli istnieje ryzyko tortur oraz sądy uznają, że Państwo, do którego ma nastąpić wydalenie prawdopodobnie nie będzie przestrzegać swoich zobowiązań z tytułu udzielonych gwarancji dyplomatycznych, sądy odrzucają wniosek ekstradycyjny. W ostatnim czasie Polska odmówiła ekstradycji dwóch obywateli tureckich gdyż na podstawie informacji dostarczonych przez Amnesty International uznała, że istnieje ryzyko, że będą torturowani w Turcji.
23.	Odnośnie tragicznych wydarzeń w maju 2004 roku w Łodzi, które zostały opisane w sprawozdaniu (par. 117) oraz w pisemnych odpowiedziach (pytanie 15, par.84) zostali przesłuchani liczni świadkowie oraz biegli zebrali liczne dowody lecz do dziś bezpośredni sprawcy zabójstw nie zostali ustaleni. W przypadku, gdy ich tożsamość nie będzie mogła zostać ustalona w sposób pewny, dochodzenie może być prowadzone przeciwko policji o nieumyślne zabójstwo.
24.	Ponadto Pani ADAMIAK-DERENDARZ wyjaśnia, że tylko dwie grupy zawodowe korzystają z immunitetu, a mianowicie sędziowie i prokuratorzy oraz posłowie. Posłowie są objęci immunitetem jedynie przez okres trwania ich mandatu i tym samym nie mogą pozostać wiecznie bezkarni w przypadku naruszenia prawa. Jeżeli chodzi o sędziów i prokuratorów ich immunitet może zostać uchylony jedynie za zgodą sądu dyscyplinarnego. Jeżeli sąd odmówi  zgody na uchylenie immunitetu, sędzia lub prokurator nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Odmowa wydania przedmiotowej zgody nie następuje arbitralnie lecz w wyniku wewnętrznego postępowania mającego na celu określenie odpowiedzialności sędziego lub prokuratora za zarzucane mu przestępstwa, co ogranicza ryzyko bezkarności.
25.	Maksymalny okres tymczasowego aresztowania wynosi w zasadzie trzy miesiące lecz w wyjątkowych przypadkach może trwać do dwóch lat. Jeżeli okoliczności sprawy to uzasadniają, tymczasowe aresztowanie może zostać przedłużone powyżej okresu dwóch lat na podstawie postanowienia sądu wyższej instancji. Podejrzany objęty tym środkiem zapobiegawczym ma możliwość wniesienia zażalenia. Niezależnie od sytuacji polskie ustawodawstwo zapewnia możliwość zastosowania innych środków zapobiegawczych takich jak zwolnienie za kaucją i zakaz opuszczania terytorium kraju.
26.	Delegacja nie widzi niezgodności pomiędzy systemem dobrowolnego poddania się karze i przestrzeganiem zasady domniemania niewinności, ponieważ podejrzany, który wyraża zgodę na dobrowolne poddanie się karze czyni to po wstępnym śledztwie, to znaczy po zgromadzeniu wystarczającego materiału dowodowego uprawdopodabniającego fakt popełnienia przez niego przestępstwa. Sąd uwzględnia wniosek o dobrowolne poddanie się karze jedynie w sytuacji, gdy zebrane dowody wykazują w sposób przekonywujący, że podejrzany popełnił przestępstwo.
27.	Zgodnie z Kodeksem Postępowania karnego organy śledcze są zobowiązane do pouczenia zatrzymanych cudzoziemców  o ich prawie kontaktu z przedstawicielstwem ich kraju w Polsce i w terminie trzech dni od zatrzymania powinny powiadomić władze konsularne, że obywatel ich kraju został tymczasowo aresztowany.
28.	Kodeks karny nie zawiera definicji pojęcia terroryzmu lecz stanowi, że terrorystyczny charakter przestępstwa jest okolicznością zaostrzającą wymiar kary.
29.	Wykorzystywanie osób jest sankcjonowane dwoma artykułami Kodeksu Karnego dotyczącymi handlu ludźmi podlegającemu karze nawet w przypadku gdy ofiara jest świadoma oraz zmuszania do uprawiania prostytucji. Kodeks Karny nie zawiera definicji handlu ludźmi lecz z uwagi na fakt, że Polska jest stroną Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (Konwencja z Palermo) sądy mogą opierać się na definicji zawartej w tym akcie prawnym.
30.	Pani DĄBROWIECKA (Polska) podnosi odnośnie środków podejmowanych przez Polskę w celu zwalczania zjawiska znęcania się w wojsku, że w dniu 1 lutego 2002 roku została uruchomiona linia telefoniczna umożliwiająca żołnierzom, ich rodzinom i bliskim zgłaszanie tego rodzaju praktyk. Wszelkie zawiadomienia uzasadniające interwencję i ewentualne postępowanie sądowe są przekazywane do właściwych organów wojskowych.
31.	Odnośnie orzecznictwa dotyczącego aktów tortur natury psychologicznej należy zaznaczyć, że zdaniem Sądu Najwyższego powodowanie cierpień moralnych w wyniku powtarzających się czynów lub pojedynczego czynu, jeżeli wywołane cierpienie jest szczególnie dotkliwe, może być uznane za tortury. Przy skazywaniu sprawców tortur natury psychologicznej sądy opierają się na komentarzach do artykułów Kodeksu Karnego dotyczących bezprawnych gróźb, oszczerstw lub zastraszania.
32.	Odnośnie szkolenia polskiego personelu medycznego należy podkreślić, że w 2004 roku zarząd więziennictwa zlecił tłumaczenie wyciągów z Protokołu Istambulskiego i przekazał do właściwych służb w celu zastosowania. Odnośnie ochrony osób umieszczanych w szpitalach psychiatrycznych przed przemocą seksualną, należy przypomnieć, że na podstawie artykułu 43 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego sędzia może w dowolnym momencie dokonać wizytacji szpitala psychiatrycznego w celu sprawdzenia przestrzegania praw pacjentów i ich warunków życia. Ponadto pracownicy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich dokonują okresowych inspekcji w szpitalach psychiatrycznych.
33.	Odnośnie specjalnych środków ochrony nieletnich, należy wyjaśnić, że wiek odpowiedzialności karnej wynosi 17 lat (artykuł 10 Kodeksu Karnego). Jednakże odpowiedzialność karną może ponosić nieletni po ukończeniu 15 lat w przypadku zabójstwa, zbiorowego gwałtu lub udziału w działalności terrorystycznej. W tym przypadku nieletni jest objęty szczególną ochroną i jest poddawany badaniu psychiatrycznemu mającemu na celu ocenę jego zdolności rozpoznawania czynów. W Polsce żadna sankcja karna nie może być orzekana wobec nieletnich poniżej 10 roku życia. W tym przypadku sądy ds. rodzinnych są zobowiązane do stosowania środków wychowawczych. Ponadto prawo nieletniego pozbawionego wolności do kontaktu z adwokatem i lekarzem jest w pełni zagwarantowane.
34.	W ramach zapobiegania uprzedzeniom na tle rasowym polski rząd wdraża obecnie ambitny program zwalczania dyskryminacji rasowej i ksenofobii. Program zwalczania przestępstw na tle rasowym jest prowadzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zostały też podjęte specjalne środki ochrony członków wspólnoty romskiej. Służby Prokuratora Generalnego gromadzą wszystkie informacje na temat przestępstw o charakterze rasowym, których ofiarami są członkowie tej wspólnoty i czuwają zwłaszcza nad wszczynaniem i prowadzeniem postępowań mających na celu ukaranie sprawców.
35.	Pan GROSSMAN (sprawozdawca ds. Polski) twierdzi, że w chwili obecnej sprawa emigrantów i uchodźców stanowi jedno z najważniejszych wyznań, któremu muszą stawić czoła Państwa w dziedzinie praw człowieka. W tym kontekście nie należy tracić z pola widzenia, że Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, zgodnie z którą wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w swej godności i w swych prawach, nakłada na Państwa obowiązek przyznawania szczególnej ochrony osobom najbardziej narażonym. W tym względzie należy wyrazić zadowolenie z informacji przekazanych przez polską delegację dotyczących instytucji zgody na pobyt tolerowany (ustawa z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej). Szczegółowe informacje na temat prawa cudzoziemców o nieuregulowanej sytuacji pobytowej do bezpłatnych świadczeń socjalnych byłyby mile widziane. Wydaje się, że Polska przystąpiła do regionalnych aktów prawnych dotyczących praw człowieka mających na celu zwiększenie ochrony praw socjalnych cudzoziemców przebywających nielegalnie na terytorium kraju. Komitet chciałby uzyskać informację kiedy Polska rozpocznie wywiązywanie się ze zobowiązań zaciągniętych w tym zakresie. Według Pana Grossmana te kwestie odgrywają szczególne znaczenie w sytuacji gdy obserwuje się w niektórych krajach tendencje do propagowania podejścia, zgodnie z którym z praw socjalnych powinni korzystać wyłącznie obywatele danego kraju.
36.	Dziękując delegacji za informacje dotyczące nowego Kodeksu nieletnich Pan Grossman pragnąłby dowiedzieć się czy prawdą jest jakoby nieletni byli skłaniani do podpisywania zeznań złożonych w czasie przesłuchania bez możliwości skorzystania z pomocy adwokata.
37.	Należy również wyrazić zadowolenie z informacji przekazanych przez delegację dotyczących zapobiegania torturom a szczególnie utworzenia w służbach Policji stanowisk Pełnomocników, odpowiedzialnych za nadzorowanie przestrzegania praw człowieka. Jednakże nie należy zapominać, że ściganie i skazywanie sprawców tortur stanowi najlepszy środek zapobiegania tym przestępstwom. Dlatego kwestia zwalczania bezkarności sprawców tortur powinna znaleźć się w centrum zainteresowania Państwa strony. Zwalczanie bezkarności sprawców przestępstw na tle nienawiści rasowej ma również kluczowe znaczenie. W tym zakresie należy pogratulować Polsce środków podjętych w celu zwiększenia skuteczności dochodzeń w tej dziedzinie. Komitet będzie śledzić z uwagą efekty uzyskane w ramach tej inicjatywy. 
38.	Dostęp osób pozbawionych wolności do adwokata w dalszym ciągu stwarza problemy. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez liczne organizacje pozarządowe prawo do pomocy adwokata miałoby dotyczyć jedynie osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa podlegającego karze pozbawienia wolności powyżej trzech lat. Szczegółowe wyjaśnienia w tej kwestii byłyby pożądane. Ponadto, odnoście używania amunicji nie - penetracyjnej przez służby policji Pan Grossman stwierdza, że na podstawie informacji podanych przez delegację, nie zrozumiał dokładnie czy zespół roboczy mający opracować stosowne zalecenia rozpoczął już pracę. Dokładniejsze informacje w tym zakresie byłyby pożądane.
39.	Odnośnie stosowania przez policję środków przymusu mechanicznego w stosunku do więźniów niezależnie od umieszczania w celi izolacyjnej, Pan Grossman stwierdza, że przyjął do wiadomości informacje, zgodnie z którymi Polska przestrzega obowiązujące przepisy europejskie w tym zakresie. Komitet odnotowuje również, że delegacja zaprzecza informacjom jakoby istniało tajne miejsce zatrzymań, w którym byłyby przetrzymywane osoby podejrzane o terroryzm oraz zarzutom, według których Polska miałaby udzielić pomocy w nielegalnym transferze więźniów.
40.	Kończąc Pan Grossman przypomina, że w opinii Komitetu wprowadzenie definicji tortur zawartej w pierwszym artykule Konwencji do polskiego Kodeksu Karnego stanowi zasadniczy warunek przestrzegania bezwzględnego zakazu tortur.
41.	Pan GALLEOS CHIRIBOGA wyraża zadowolenie z jakości dialogu nawiązanego z polską delegacją i podkreśla, że ma świadomość znaczących wysiłków podjętych przez Państwo stronę na rzecz propagowania i ochrony praw człowieka od momentu ustanowienia demokracji w 1989 roku. Zauważa, że każdy proces demokratycznych przemian zakłada podejmowanie środków na rzecz rozwoju dynamicznego społeczeństwa obywatelskiego. Postęp demokracji polega nie tylko na reformie Państwa i przyjmowaniu nowych tekstów ustaw lecz także na większym uczestnictwie obywatelskiego społeczeństwa w rozwiązywaniu kwestii dotyczących praw człowieka. W tym kontekście należy wyrazić ubolewanie z powodu odwołania w ostatniej chwili spotkania informacyjnego, które Komitet zaplanował z przedstawicielami polskich organizacji pozarządowych przed zbadaniem sprawozdania Państwa strony.
42.	Dodatkowo wykorzystywanie wspólnych pomieszczeń takich jak świetlice, sale gimnastyczne czy sale konferencyjne w kontekście przepełnienia zakładów karnych pozostaje źródłem zaniepokojenia.  Odnośnie wprowadzenia do prawa wewnętrznego definicji tortur zawartej w pierwszym artykule Konwencji Pan Gallegos Chiriborga stwierdza, że przyjęcie ustawy zawierającej definicję tortur i ustanawiającej odpowiednie środki karne stanowi najbardziej sprawdzony sposób zwalczania bezkarności. Ponadto zaostrzenie ustawodawstwa dotyczącego cudzoziemców wywołuje niepokój Komitetu i nie stanowi jego zdaniem stosownego rozwiązania wobec problemów związanych z napływem imigrantów.
43.	Pani SELMIR pragnie uzyskać bardziej precyzyjne informacje odnośnie do dwóch zagadnień, które zdezorientowały delegację, a przede wszystkim do kwestii domniemania niewinności. Państwo strona podjęło reformę systemu ustawodawczego w celu dostosowania przepisów do kryteriów międzynarodowych. W ramach tej inicjatywy oskarżony może, w celu skrócenia postępowania, poddać się dobrowolnie karze po przyznaniu się do winy. Jednakże ten przepis, zbliżony do rozwiązań zastosowanych w systemie anglosaskim, niesie ze sobą ryzyko naruszenia zasady domniemania niewinności. Może przynieść korzystne rezultaty pod względem przyspieszenia postępowania lecz wiadomo, że niektóre osoby przyznają się do winy pomimo, że są niewinne. Druga kwestia, która pozostała nie rozstrzygnięta dotyczy zawieszania wykonania decyzji w sprawach postępowań przeciwko funkcjonariuszom, którzy użyli broni palnej ze skutkiem śmiertelnym.  Występuje obawa, że ten przepis może sprzyjać bezkarności.
44.	Pan MARINO MENENDEZ przyjmuje do wiadomości oświadczenie delegacji, która stwierdziła, że nie istnieje żadne tajne miejsce zatrzymań w Polsce i że nie nastąpił żaden nielegalny transfer więźniów. Czy dochodzenie parlamentarne przeprowadzone w tej kwestii będzie przedmiotem pisemnego raportu i czy ten raport zostanie ogłoszony publicznie? Ponadto Komitet pragnąłby uzyskać potwierdzenie, że w przypadku gdy polskie siły zbrojne interweniują w ramach międzynarodowych konfliktów (na przykład w Afganistanie lub w Iraku) obowiązują je postanowienia Konwencji.
45.	Odnośnie przepisów dotyczących przemocy w rodzinie interesującym byłoby nie tyle dysponowanie danymi statystycznymi co wiedza czy wobec sprawców tych czynów jest systematycznie stosowane tymczasowe aresztowanie lub czy w zależności od wagi czynów, mogą być przedmiotem innych środków zapobiegawczych takich jak odsunięcie od rodziny. Czy przewidziane są specjalne kary w przypadku naruszenia przepisów ustawy lustracyjnej? Wiedząc, że tekst tej ustawy jest obecnie rozpatrywany przez Trybunał Konstytucyjny, Komitet pragnąłby uzyskać informację w jakim terminie Trybunał wypowie się w tej kwestii.
46.	Pani GAER pragnie otrzymać dane statystyczne dotyczące ścigania członków sił zbrojnych w wyniku incydentów, których ofiarami są młodzi rekruci, jak również dane statystyczne dotyczące śledztw wszczętych w sprawie przestępstw z nienawiści. Ponadto czy w dwóch sprawach, w których obywatele tureccy nie zostali wydaleni do Turcji po uwzględnieniu opinii Amensty International Polska występowała o gwarancje dyplomatyczne czy też uznała, że tego rodzaju gwarancje byłyby nie wystarczające?
47.	Znacząca organizacja obrony praw człowieka ma w niedługim czasie opublikować raport dotyczący „przestępstw z nienawiści”. Polska należy do krajów UE, w których zbieranie danych karnych na temat przestępstw z nienawiści przebiega najlepiej. W tym kontekście Komitet pragnąłby uzyskać informację czy Polska włącza do pojęcia „przestępstw z nienawiści” przestępstwa popełnione z uwagi na orientację seksualną ofiar i czy istnieją dane statystyczne na temat tych spraw. Pani Gaer pragnie podkreślić ciężar wszystkich przestępstw o konotacji ksenofobicznej lub rasowej oraz skierowanych przeciwko szczególnie narażonym mniejszościom. Według wyżej wymienionej organizacji przestępstwa z nienawiści stają się bardziej gwałtowne, gdy znajdują poparcie ze strony oportunistycznych przywódców lub organizacji, których ideologia opiera się na wykluczeniu i gdy spotykają się z obojętną reakcją, a nawet kompletnym brakiem zainteresowania rządów. W tej sytuacji ofiary niestety muszą same się bronić a Komitet w takich przypadkach musi badać działania lub zaniechania rządów.
48.	Pan CYTRYNOWICZ (Polska) przypomina, że przepisy projektu ustawy o cudzoziemcach i dodatkowej ochronie wejdą w życie we wrześniu 2007 roku. Delegacja poinformuje Komitet o jej efektach w późniejszym terminie.
49.	Pani ZEMANEK (Polska) dodaje, że istniejące przepisy w dziedzinie ochrony społecznej i ubezpieczeń zdrowotnych mają zastosowanie do wszystkich osób żyjących w Polsce, włącznie z osobami posiadającymi status pobytu tolerowanego. Odnośnie ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowana osoba zostaje automatycznie objęta świadczeniem jeżeli jest pracownikiem lub zarejestrowanym bezrobotnym lub opłaca dobrowolnie składkę. W przypadku osób nie objętych ubezpieczeniem, niezależnie od tego czy posiadają obywatelstwo polskie, Państwo finansuje bezpłatną pomoc medyczną, z której mogą korzystać wszyscy nieletni do 18 roku życia oraz wszystkie kobiety w ciąży i po porodzie. W pozostałych przypadkach usługi medyczne są pokrywane przez osoby z nich korzystające niezależnie od tego czy są obywatelami polskimi czy też nie.
50.	Pan CZESZEJKO-SOCHACKI (Polska) wskazuje, że w przypadku gdy policja polska zatrzymuje nieletniego jest zobowiązana natychmiast zawiadomić jego rodziców lub opiekuna. W tym przypadku zatrzymanie nie może przekraczać dwudziestu czterech godzin i jeżeli przedłużenie zatrzymania jest niezbędne z uwagi na dobro śledztwa wymagana jest zgoda sędziego ds. rodzinnych. Osoba nieletnia może być przesłuchiwana jedynie w obecności rodziców, opiekuna lub psychologa. Ponadto należy zaznaczyć, ze pomieszczenia, które zarząd więziennictwa obecnie odnawia to w większości przypadków dawne koszary armii radzieckiej, które są adaptowane nie tylko na cele więzienne lecz również urządzenia sportowe, w którym to celu były już uprzednio wykorzystywane.
51.	Pani STAWIARZ (Polska) podkreśla, że panują różne opinie na temat wyraźnego włączenia definicji tortur do Kodeksu karnego. Upowszechnienie stosowania tej definicji sprzyjałoby ujednoliceniu praktyki we wszystkich krajach lecz istnieje ryzyko wystąpienia rozbieżności na szczeblu prawa wewnętrznego, co utrudniłoby zadanie służbom stosującym prawo, organom ścigania i sądom, zmuszając te organy do dokonywania wyboru pomiędzy różnymi normami.
52.	Pani ADAMIAK-DERENDARZ (Polska) wskazuje, że polskie postępowanie karne zawiera instytucję pomocy prawnej o charakterze obligatoryjnym. Jeżeli osoba pozbawiona wolności znajduje się w trudnej sytuacji z uwagi na stan zdrowia lub problemy materialne, adwokat jest powoływany z urzędu przez sąd orzekający w sprawie w pierwszej instancji, którym może być sąd rejonowy w sprawach mniejszej wagi lub sąd okręgowy w sprawach o przestępstwa większej wagi podlegających karze od trzech lat pozbawienia wolności. Sądy mogą skorzystać z instytucji dobrowolnego poddania się karze jedynie w przypadku, gdy rozporządzają bezwzględnie przekonywującymi dowodami winy; sędzia nie może opierać się wyłącznie na zeznaniach oskarżonego. Ta instytucja nie może być stosowana w przypadkach ekstradycji, ponieważ dotyczy wyłącznie sądów polskich.
53.	W sprawie dwóch obywateli tureckich, którzy nie zostali wydaleni, polskie władze nie wystąpiły o gwarancje dyplomatyczne do Turcji, ponieważ co do zasady Polska występuje o tego rodzaju gwarancje jedynie w przypadku, gdy danej osobie grozi kara śmierci w kraju, do którego zostałaby wydalona.
54.	Równolegle do Kodeksu Karnego, który ustanawia kary za przemoc w rodzinie, została przyjęta ogólna ustawa w celu zapobieżenia temu poważnemu problemowi. Jej przepisy stanowią, że sądy mogą orzec tymczasowe aresztowanie a także inne środki w celu zapewniania ochrony ofiarom, na przykład oddalenie sprawcy przemocy. Procesy w sprawach o przemoc w rodzinie są niestety w dalszym ciągu bardzo liczne, mimo, że ich ilość nieznacznie spadła : ponad 17 000 spraw zakończyło się prawomocnym postanowieniem sądów w 2005 roku w stosunku do około 16 000 w 2006 roku.
55.	Pani DĄBROWIECKA (Polska) wskazuje, że liczba postępowań prowadzonych przeciwko członkom sił zbrojnych w sprawach o przestępstwa popełnione przeciwko młodym rekrutom wyniosła 219 w 2003 roku i 154 w 2004 roku; na 221 postępowań prowadzonych w 2006 roku ponad 200 zakończyło się postawieniem w stan oskarżenia. W czasie pierwszych dwóch miesięcy 2007 roku do sądów wpłynęły dwie sprawy.
56.	Delegacja nie rozporządza danymi statystycznymi na temat przestępstw z nienawiści lecz może je podać w piątym sprawozdaniu. Odnośnie przestępstw popełnionych przeciwko osobom z powodu ich orientacji seksualnej Kodeks Karny nie zawiera takiego zapisu. Wszelkie akty przemocy są ścigane niezależnie od właściwości osobistych ofiary.
57.	Pan DUDA (Polska) oświadcza, że wnioski sejmowej komisji śledczej (złożonej z członków koalicji rządowej lecz także przedstawicieli opozycji) powołanej w sprawie domniemanych tajnych miejsc zatrzymań, w których miałyby przebywać osoby podejrzane o terroryzm są ostateczne i jednoznaczne: nic nie potwierdza istnienia tego rodzaju miejsc. Odnośnie ustawy lustracyjnej należy podkreślić, że żadna kara nie jest przewidziana w stosunku do kogokolwiek, kto przyznałby się do współpracy z tajnymi służbami komunistycznymi przed 1989 rokiem; natomiast przewidziane są kary dla osób, które nie złożą takiej deklaracji w wyznaczonym terminie lub dopuszczą się kłamstwa lustracyjnego. Jednakże ta ustawa ma wyłącznie zastosowanie do osób zajmujących urzędowe funkcje, nie zaś do zwykłych obywateli. Po upływie wyznaczonego terminu funkcjonariusz publiczny, który nie złoży wymaganej deklaracji zostaje zwolniony z pełnionej funkcji; ponadto jeżeli sąd uzna, że funkcjonariusz dopuścił się  kłamstwa lustracyjnego, również może zostać odwołany z pełnionych funkcji; ponadto osoby, które dobrowolnie zrzekną się pełnionych funkcji, nie są zobowiązane do składania oświadczenia.
58.	PRZEWODNICZĄCY dziękuje delegacji polskiej za aktywny udział w owocnym dialogu. Wnioski i zalecenia Komitetu jak również streszczenie obrad zostaną przekazane w późniejszym terminie. Pomiędzy Państwem stroną i Komitetem istnieją pewne rozbieżności poglądów, na przykład w kwestii definicji tortur; te rozbieżności powinny zostać przezwyciężone i członkowie Komitetu przekazują wyrazy uznania Polsce za wybitne wysiłki, które podejmuje w celu ostatecznego zerwania z mroczną przeszłością.
59.	Pan DUDA (Polska) dziękuje Komitetowi za uwagę i zainteresowanie jego krajem. Nieobecność przedstawicieli polskich organizacji pozarządowych w czasie obrad nie oznacza, że Rząd odcina się od ich działań oraz od sprawy praw człowieka. Wszystkie zalecenia komitetu zostaną przetłumaczone na język polski i upowszechnione w zainteresowanych instytucjach.
60.	Polska delegacja opuszcza obrady. Posiedzenie zostaje zamknięte o godzinie 17.55.