Odpowiedzi delegacji rządowej na pytania wstępne Komitetu

Odpowiedź na pytanie 1

Biorąc pod uwagę poprzednie zalecenia Komitetu w kontekście 2. i 3. sprawozdania okresowego Polski, proszę wyjaśnić powody dla których definicja tortur zawarta w art. 1 Konwencji nie została dotychczas wprowadzona do polskiego Kodeksu karnego. Czy są jakieś plany wprowadzenia takiego postanowienia do ustawodawstwa krajowego?

Jak zostało to wskazane w Artykule 1 „Definicja tortur” - IV sprawozdania okresowego RP z realizacji Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur  oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, zwanego dalej Sprawozdaniem, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997r. jednoznacznie określiła status prawa międzynarodowego w polskim systemie prawnym.  Ratyfikowana przez Polskę Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur  oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, po jej ogłoszeniu w  Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (Konwencja została ogłoszona w  Dz. U. z 1989r. nr 63, poz. 378)  zgodnie z  postanowieniem art. 91 ust.1 Konstytucji stała się częścią krajowego porządku prawnego.
	Oznacza to, że zawarta w Konwencji  definicja tortur funkcjonuje już w prawie polskim i stanowi podstawę do spenalizowania wskazanych  w niej działań sprawczych.
	Fakt, że działania takie są w prawie polskim spenalizowane  znajduje potwierdzenie w treści  Artykułu 4  Sprawozdania „Regulacje prawne pozwalające na karanie aktów tortur” .
	Ze wskazanych powyżej względów wprowadzanie definicji tortur do art. 115 kodeksu karnego zawierającego „Objaśnienie wyrażeń ustawowych” byłoby zabiegiem  legislacyjnie „pustym”, gdyż stanowiłoby jedynie powtórzenie, na gruncie innego aktu prawnego, obowiązującej już normy prawnej.
	Z kolei przyjęcie w pełnym brzmieniu definicji tortur jako znamion jednego przestępstwa naruszałoby przyjęte zasady systematyki prawa karnego, zgodnie z którymi działania przestępcze są typizowane według  rodzajów naruszeń  prawem chronionych dóbr jednostki.
	Definicja tortur jest bardzo szeroka i obejmuje działania sprawcze wypełniające znamiona wielu przestępstw, które ze względu na rodzaj naruszanych dóbr usytuowane są w różnych częściach kodeksu karnego (tak jak zostało to wskazane w art. 4 Sprawozdania). 
	Niemniej jednak należy wskazać, że będący obecnie po uzgodnieniach międzyresortowych, projekt nowelizacji kodeksu karnego podejmuje próbę pewnego ujednolicenia regulacji dotyczących znęcania się nad określonymi kategoriami osób.
	 Na bazie obowiązującego art. 207 k.k. (znęcanie się nad osobą pozostającą w stosunku zależności) i art. 247 k.k. (znęcanie się nad osobą pozbawioną wolności) przewiduje się utworzenie nowego typu przestępstwa z art. 191a penalizującego wszelkie sytuacje fizycznego i psychicznego znęcania się nad inną osobą i w oparciu o proponowany § 3 art. 191a gdyby sprawca taki znęcał się ze szczególnym okrucieństwem, wówczas czyn taki zagrożony będzie karą pozbawienia wolności od lat 2 do lat 15.
	Określenie „ze szczególnym okrucieństwem”  jest już na tyle przez praktykę sądowo-prokuratorską  zinterpretowane, że obejmuje również wszelkie przejawy ewentualnego „torturowania bądź nieludzkiego traktowania”, które również może polegać na dręczeniu o charakterze psychicznym, a niekoniecznie tylko przejawiać się w fizycznym zadawaniu cierpień ofierze.
		Treść proponowanego art. 191 a jest następująca.
„Art. 191a. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad inną osobą,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan fizyczny lub psychiczny,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15.
§ 4. Karze określonej w § 3 podlega także sprawca czynu określonego w § 1 lub 2, który działa ze szczególnym okrucieństwem.”
Projekt nowelizujący  Kodeks karny przewiduje również  pewne zmiany w obrębie innego przepisu dotyczącego tortur - projektowane jest podniesienie górnej granicy ustawowego zagrożenia za czyn z art. 189 § 2 k.k.  (bezprawne pozbawienie wolności łączące się ze szczególnym udręczeniem) do lat 12.

Odpowiedź na pytanie 2

Proszę dostarczyć uaktualnione informacje odnośnie do „obecnie prowadzonych prac nad  implementacją do polskiego Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego, który wszedł w życie 1 czerwca 2002”. Proszę przedstawić projekt lub odpowiednie dokumenty, które są rozważane.(Sprawozdanie Państwa Strony, para.8) 

Polskie regulacje dotyczące kryminalizacji przestępstw objętych Statutem Rzymskim oraz implementacji jego zapisów dotyczących współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym są następujące:

1. Prawo karne materialne
Rozdział XVI Kodeksu karnego poświęcony jest w szczególności przestępstwom przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwom wojennym. 
Rozdział XVI Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne
Art. 117. § 1. Kto wszczyna lub prowadzi wojnę napastniczą, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 3. Kto publicznie nawołuje do wszczęcia wojny napastniczej, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 118. § 1. Kto, w celu wyniszczenia w całości albo w części grupy narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub grupy o określonym światopoglądzie, dopuszcza się zabójstwa albo powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu osoby należącej do takiej grupy, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności. 
§ 2. Kto, w celu określonym w § 1, stwarza dla osób należących do takiej grupy warunki życia grożące jej biologicznym wyniszczeniem, stosuje środki mające służyć do wstrzymania urodzeń w obrębie grupy lub przymusowo odbiera dzieci osobom do niej należącym, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1 lub 2, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
Art. 119. § 1. Kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną wobec grupy osób lub poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu jej bezwyznaniowości, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto publicznie nawołuje do popełnienia przestępstwa określonego w § 1.
Art. 120. Kto stosuje środek masowej zagłady zakazany przez prawo międzynarodowe, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
Art. 121. § 1. Kto, wbrew zakazom prawa międzynarodowego lub przepisom ustawy, wytwarza, gromadzi, nabywa, zbywa, przechowuje, przewozi lub przesyła środki masowej zagłady lub środki walki bądź prowadzi badania mające na celu wytwarzanie lub stosowanie takich środków, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza do popełnienia czynu określonego w § 1.
Art. 122. § 1. Kto w czasie działań zbrojnych atakuje miejscowość lub obiekt nie broniony, strefę sanitarną lub zneutralizowaną albo stosuje inny sposób walki zakazany przez prawo międzynarodowe, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w czasie działań zbrojnych stosuje środek walki zakazany przez prawo międzynarodowe.
Art. 123. § 1. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, dopuszcza się zabójstwa wobec:
1)	osób, które składając broń lub nie dysponując środkami obrony poddały się, 
2)	rannych, chorych, rozbitków, personelu medycznego lub osób duchownych,
3)	jeńców wojennych,
4)	ludności cywilnej obszaru okupowanego, zajętego lub na którym toczą się działania zbrojne, albo innych osób korzystających w czasie działań zbrojnych z ochrony międzynarodowej, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, powoduje u osób wymienionych w § 1 ciężki uszczerbek na zdrowiu, poddaje te osoby torturom, okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu, dokonuje na nich, nawet za ich zgodą, eksperymentów poznawczych, używa ich do ochraniania swoją obecnością określonego terenu lub obiektu przed działaniami zbrojnymi albo własnych oddziałów lub zatrzymuje jako zakładników, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.
Art. 124. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, zmusza osoby wymienione w art. 123 § 1 do służby w nieprzyjacielskich siłach zbrojnych, przesiedla je, stosuje kary cielesne, pozbawia wolności lub prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu albo ogranicza ich prawo do obrony w postępowaniu karnym, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
Art. 125. § 1. Kto, na obszarze okupowanym, zajętym lub na którym toczą się działania zbrojne, naruszając prawo międzynarodowe, niszczy, uszkadza lub zabiera dobro kultury, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli czyn dotyczy dobra mającego szczególne znaczenie dla kultury, sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
Art. 126. § 1. Kto w czasie działań zbrojnych używa niezgodnie z prawem międzynarodowym znaku Czerwonego Krzyża lub Czerwonego Półksiężyca, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w czasie działań zbrojnych używa niezgodnie z prawem międzynarodowym znaku ochronnego dla dóbr kultury lub innego znaku chronionego przez prawo międzynarodowe albo posługuje się flagą państwową lub odznaką wojskową nieprzyjaciela, państwa neutralnego albo organizacji lub komisji międzynarodowej.
Rozdział XI Przedawnienie 
Art. 101. § 1. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat: 
1)	30 - gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa, 
2)	20 - gdy czyn stanowi inną zbrodnię, 
3)	10 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, 
4)	  5 - gdy czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 3 lat, 
5)	  3 - gdy czyn jest zagrożony karą ograniczenia wolności lub grzywną. 
§ 2. Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia. 
§ 3. W wypadkach przewidzianych w § 1 lub 2, jeżeli dokonanie przestępstwa zależy od nastąpienia określonego w ustawie skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił. 
Art. 105. § 1. Przepisów art. 101-103 nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych.	

2. Prawo karne procesowe.
Dnia 23 listopada 2004 r. weszła w życie nowa ustawa o współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym. Nowe przepisy stanowią część Kodeksu postępowania karnego (Rozdział 66a. Współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym). Rozdział ten zasadniczo obejmuje zagadnienia specyficzne dla współpracy z MTK, tj. kwestie, które nie były dotychczas w polskim prawie uregulowane (między innymi instytucję dostarczenia), kwestie, co do których Statut pozostawia Państwom Stronom pewną dozę swobody odnośnie sposobu ich uregulowania, bądź regulacje wykonawcze wobec zapisów Statutu, takie jak wyznaczenie odpowiednich organów do wykonania wniosków Trybunału o pomoc prawną. Oprócz zapisów Rozdziału 66a, do współpracy z MTK mają zastosowanie bezpośrednio postanowienia Statutu Rzymskiego oraz odpowiednio postanowienia Kodeksu postępowania karnego dotyczące współpracy z państwami.

Rozdział 66a Kodeksu postępowania karnego brzmi następująco:

Rozdział 66a. Współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym
Art. 611g § 1. Wniosek o współpracę Międzynarodowego Trybunału Karnego, zwanego dalej "Trybunałem", w zależności od stadium postępowania, wykonuje właściwy sąd lub prokurator za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do wniosku o pomoc prawną kierowanego do Trybunału przez sąd lub prokuratora.
Art. 611h § 1. W wypadku wniosku Trybunału o dostarczenie osoby Trybunałowi, w rozumieniu przepisów Statutu, zwanego dalej "wnioskiem o przekazanie osoby", przed pierwszym przesłuchaniem należy pouczyć osobę, której dotyczy wniosek, o jej uprawnieniach określonych w Statucie oraz o możliwości podniesienia zarzutu prawomocnego zakończenia prowadzonego przeciwko niej postępowania karnego o czyn, którego dotyczy wniosek o przekazanie osoby.
§ 2. W wypadku wystąpienia przesłanek uzasadniających zarzut, o którym mowa w § 1, sąd powiadamia o tym Ministra Sprawiedliwości, który może odroczyć wykonanie wniosku o przekazanie osoby. 
§ 3. Przy orzekaniu w przedmiocie dopuszczalności przekazania osoby przepisów art. 604 nie stosuje się. 
§ 4. Jeżeli po wydaniu przez sąd postanowienia o dopuszczalności przekazania osoby Trybunałowi Minister Sprawiedliwości odroczył wykonanie wniosku o przekazanie osoby z powodu toczącego się w Rzeczypospolitej Polskiej postępowania karnego albo odbywania przez tę osobę kary pozbawienia wolności za inne przestępstwo, osobę, której wniosek o przekazanie osoby dotyczy, można tymczasowo przekazać Trybunałowi na zasadach ustalonych z Trybunałem.
§ 5. Ustaleń z Trybunałem, o których mowa w § 4, dokonuje Minister Sprawiedliwości.
Art. 611i § 1. W wypadku nieprzewidzianego lądowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osoby przekazywanej Trybunałowi drogą powietrzną Minister Sprawiedliwości może zwrócić się do Trybunału o przekazanie wniosku o zezwolenie na ten przewóz.
§ 2. Jeżeli w ciągu 96 godzin od chwili nieprzewidzianego lądowania nie wpłynie wniosek, o którym mowa w § 1, osobę przekazywaną zwalnia się.
Art. 611j § 1. Na wniosek Trybunału o tymczasowe aresztowanie lub o aresztowanie i przekazanie osoby ściganej sąd stosuje tymczasowe aresztowanie.
§ 2. Tymczasowe aresztowanie, o którym mowa w § 1, można uchylić lub zmienić na łagodniejszy środek zapobiegawczy w wypadkach określonych w Statucie. Przepisów art. 257-259 nie stosuje się. 
§ 3. W postępowaniu w przedmiocie uchylenia lub zmiany środka zapobiegawczego sąd lub prokurator uwzględnia stanowisko Trybunału.
Art. 611k Minister Sprawiedliwości przed rozpatrzeniem wniosku Trybunału o zgodę na ściganie, ukaranie lub pozbawienie wolności osoby przekazanej za przestępstwo popełnione przed przekazaniem, inne niż to, z powodu którego nastąpiło przekazanie, może zwrócić się do Trybunału o nadesłanie dodatkowych informacji, a także protokołu zawierającego oświadczenie osoby przekazanej dotyczące przestępstwa określonego w tym wniosku.
Art. 611l Minister Sprawiedliwości może wyrazić zgodę na przekazanie Trybunałowi osoby wydanej lub przekazanej innemu państwu.
Art. 611m Jeżeli udzielenie pomocy prawnej przewidzianej w Statucie, w zakresie lub w sposób określony we wniosku Trybunału, byłoby sprzeczne z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, sąd lub prokurator nie rozstrzyga w przedmiocie wniosku i przekazuje akta sprawy Ministrowi Sprawiedliwości w celu dokonania ustaleń z Trybunałem.
Art. 611n Jeżeli wniosek Trybunału o udzielenie pomocy prawnej dotyczy czynności innej niż przewidziana w Statucie, której wykonanie, mimo ustaleń dokonanych z Trybunałem, jest w dalszym ciągu niedopuszczalne na mocy ustawy i pomoc prawna nie może być udzielona pod żadnym warunkiem, w późniejszym terminie lub w inny sposób, sąd lub prokurator odmawia udzielenia tej pomocy.
Art. 611o § 1. Jeżeli wniosek Trybunału dotyczy udostępnienia dokumentu lub innego dowodu zawierającego informacje, których ujawnienie mogłoby zagrażać bezpieczeństwu Rzeczypospolitej Polskiej, sąd lub prokurator nie rozstrzyga w przedmiocie wniosku i przekazuje akta sprawy Ministrowi Sprawiedliwości, który w porozumieniu z właściwym organem dokonuje ustaleń z Trybunałem.
§ 2. Jeżeli mimo dokonania ustaleń z Trybunałem w dalszym ciągu udzielenie pomocy prawnej mogłoby zagrażać bezpieczeństwu Rzeczypospolitej Polskiej, sąd lub prokurator odmawia jej udzielenia.
Art. 611p Jeżeli wniosek Trybunału dotyczy wydania dokumentu lub innego dowodu, udostępnionego organowi lub instytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez inne państwo lub organizację międzynarodową z zastrzeżeniem zachowania w tajemnicy informacji zawartej w tym dokumencie lub dowodzie, wydanie może nastąpić wyłącznie po wyrażeniu zgody przez udostępniającego dany dokument lub dowód.
Art. 611r § 1. Przy wykonywaniu wniosku o współpracę, na żądanie Trybunału, Prokuratorowi Trybunału oraz innym osobom upoważnionym przez Trybunał zapewnia się obecność przy wykonywaniu czynności, których dotyczy wniosek.
§ 2. Osoby, o których mowa w § 1, mogą zwracać się o zadawanie określonych pytań oraz utrwalać przebieg czynności na potrzeby postępowania prowadzonego przed Trybunałem. § 3. Prokuratorowi Trybunału umożliwia się samodzielne dokonywanie czynności procesowych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach i w warunkach określonych w Statucie.
Art. 611s Ustaleń z Trybunałem, o których mowa w przepisach Statutu, innych niż określone w niniejszym rozdziale, dokonuje Minister Sprawiedliwości.

Odpowiedź na pytanie 3

Proszę przedstawić dalsze informacje na temat kroków podjętych przez Państwo Stronę w celu zapewnienia praw osób zatrzymanych przez Policję [in police custody] – od samego początku zatrzymania, łącznie z natychmiastowym dostępem do obrońcy, badaniem lekarskim i kontaktem z członkami rodziny, jak również na temat jakichkolwiek ograniczeń, którym mogą podlegać te prawa oraz ich [tych ograniczeń] uzasadnienie.

Wszelkie działania podejmowane przez Policję są uregulowane przez i oparte na przepisach prawa. Tak Ustawa o Policji, jak i akty wykonawcze do niej precyzują tryb i podstawę działań podejmowanych przez funkcjonariuszy policji.
Podczas przeprowadzania zatrzymania, funkcjonariusz Policji jest zobowiązany do przestrzegania praw osoby zatrzymywanej określonych w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i w Kodeksie postępowania karnego. Należy jednak wskazać, że często realizacja konkretnych praw zależy od wyrażenia woli i pragnienia zatrzymanego co do skorzystania z jego praw. Stąd też niektóre regulacje w tym zakresie mają charakter fakultatywny. Choć więc możemy mówić o pewnych formach „ograniczeń”, to wynikają one między innymi z czasu, sposobu i zakresu realizacji danego prawa. Ilustruje to interpretacja praw zatrzymanego przeprowadzona na podstawie Kodeksu postępowania karnego oraz Ustawy o Policji. Według zapisów Kodeksu postępowania karnego, zatrzymany ma prawo do:
•	Bezzwłocznego uzyskania informacji o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach oraz do wysłuchania.

Podczas zatrzymania lub bezpośrednio po nim, jednakże nie przed zatrzymaniem, zatrzymany winien być poinformowany o przyczynach zatrzymania. Realizacja tego prawa może przybrać zarówno formę ustną, jak i pisemną (ustawodawca nie precyzuje tej kwestii), zatrzymany powinien znać motywy organu zatrzymującego.

•	Kontaktu z adwokatem.
Organ zatrzymujący winien niezwłocznie poinformować zatrzymanego o przysługującym mu prawie oraz ułatwić kontakt zatrzymanego z adwokatem, telefonicznie bądź za pomocą faksu. Zatrzymanemu powinno się także umożliwić osobistą rozmowę z adwokatem. Funkcjonariusz policji zatrzymujący daną osobę może zastrzec sobie prawo do obecności przy takiej rozmowie.
   
•	Żądania powiadomienia członka rodziny lub wskazanej osoby, miejsca pracy, lub szkoły.

W przypadku zatrzymania podejrzanego o popełnienie przestępstwa, powiadomienie osoby nie będącej członkiem rodziny nie jest bezwzględnym obowiązkiem. Miejsce pracy osoby zatrzymanej powiadamiane jest zawsze wtedy, gdy nieobecność zatrzymanego mogłaby spowodować poważne zakłócenia w funkcjonowaniu jego zakładu.

•	Złożenia zażalenia do właściwego sądu co do zasadności, legalności oraz prawidłowości jego zatrzymania przez Policję.

Zażalenie przekazuje się niezwłocznie sądowi rejonowemu właściwemu dla miejsca zatrzymania lub prowadzenia postępowania przez organ, który dokonał zatrzymania, w terminie 7 dni od zatrzymania. Zażalenie winno być złożone w formie pisemnej, a organ przedkładający je sądowi winien załączyć dokumenty uzasadniające użycie tego środka przymusu.  
•	Złożenia zażalenia na podjęte działania do właściwej prokuratury.

Kontrola prokuratorska ma miejsce wyłącznie wtedy, gdy zatrzymany, który nie wniósł zażalenia do sądu, składa zażalenie na sposób zatrzymania przez Policję. W przypadku wniesienia takiego zażalenia do sądu, gdzie zatrzymany dowodzi zarówno bezzasadności zastosowania środka, jak i niezgodności z prawem dokonanych czynności, sąd dokonuje drobiazgowej oceny zatrzymania.  
 
•	Otrzymania opieki medycznej. 

Zatrzymanego można poddać badaniu lekarskiemu w następujących przypadkach: 
-	na żądanie zatrzymanego,
-	utraty przez zatrzymanego przytomności lub widocznych urazów ciała,
-	gdy zatrzymany oświadcza, że jest w trakcie stałego lub czasowego leczenia, a jego przerwanie może stanowić zagrożenie dla zdrowia, 
-	gdy z posiadanych przez Policję informacji bądź z okoliczności towarzyszących zatrzymaniu wynika, że zatrzymany cierpi na chorobę zakaźną, 
-	gdy osoba zatrzymana jest w ciąży.

•	Otrzymania odpisu protokołu z zatrzymania.

Odpis protokołu z zatrzymania winien zostać dostarczony osobie zatrzymanej. Protokół winien zawierać: imię, nazwisko i funkcję dokonującego tej czynności, imię i nazwisko osoby zatrzymanej, a w razie niemożności ustalenia tożsamości - jej rysopis oraz dzień, godzinę, miejsce i przyczynę zatrzymania oraz czyn o jaki się ją podejrzewa. Należy także wciągnąć do protokołu złożone przez zatrzymanego oświadczenia oraz zaznaczyć udzielenie mu informacji o przysługujących prawach. 

Ogólnie biorąc faktyczne podstawy zatrzymania są wynikiem wydarzenia lub okoliczności uzasadniających użycie przewidzianych przez prawo środków przymusu bezpośredniego. Zatrzymanie osoby może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy osoba ta popełniła przestępstwo lub wykroczenie lub istnieją przesłanki wskazujące na to, że osoba ta stanowi realne zagrożenie dla porządku publicznego w postaci zakłócenia porządku.    
Faktyczne podstawy zatrzymania obejmują m.in.: 
1)	uzasadnione przypuszczenie, że dana osoba popełniła przestępstwo,
2)	uzasadnioną obawę ucieczki lub ukrywania się oskarżonego lub zniszczenia przez niego dowodów przestępstwa,
3)	niemożność ustalenia tożsamości danej osoby,
4)	zaistnienie podstaw do poddania danej osoby postępowaniu doraźnemu na podstawie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.
Prawa osoby zatrzymanej nie są ograniczone innymi postanowieniami i regulacjami prawnymi. Ani jeden z obowiązujących przepisów nie mówi o tym, że o zakresie praw osoby zatrzymanej decyduje dokonujący zatrzymania funkcjonariusz Policji.

Odpowiedź na pytanie 4

Proszę przedstawić dodatkowe informacje na temat systemu pomocy prawnej dla osób zatrzymanych przez Policję [in police custody], zwłaszcza dla nieletnich, cudzoziemców i osób upośledzonych, łącznie z dostępem do prawnika i prawem do porozumiewania się z prawnikiem na osobności.

Obecnie obowiązujące przepisy (Kodeksu postępowania karnego) dokładnie określają przypadki i tryb korzystania z usług adwokata. Na mocy art.  618 § 1 ust. 11 Kodeksu postępowania karnego, w procesie karnym Skarb Państwa pokrywa m.in. koszty udzielania nieopłaconej przez strony pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokatów. Oprócz tego, według art. 632 ust. 2 Kodeksu postępowania karnego, w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania w sprawach z oskarżenia publicznego, Skarb Państwa ponosi koszty z wyjątkiem należności adwokackich z tytułu występowania w sprawie obrońcy lub pełnomocnika z wyboru. Jednak w uzasadnionych wypadkach sąd może przyznać zwrot całości lub części wynagrodzenia jednego obrońcy. Ponadto, w sprawach z oskarżenia prywatnego (zakończonych uniewinnieniem oskarżonego lub umorzeniem postępowania) strony mogą umówić się co do zapłaty kosztów postępowania sądowego (w tym honorariów dla adwokatów).  
Trwają obecnie prace nad rządowym projektem ustawy o dostępie do bezpłatnej opieki prawnej, świadczonej przez państwo osobom fizycznym. Przewidywane regulacje ułatwią dostęp osób najuboższych do pomocy adwokata oraz spowodują obniżenie wydatków związanych z organizacją systemu zapewnienia pomocy prawnej (zobacz – odpowiedź na pytanie nr 5).
Jeżeli chodzi o zatrzymanie nieletnich sprawców czynów karalnych, przypadki te reguluje Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Z mocy ustawy, zatrzymana osoba nieletnia winna być niezwłocznie poinformowana o przyczynie zatrzymania i o prawie do złożenia zażalenia na działania naruszające jej prawa oraz winna być pouczona o swoich prawach i obowiązkach. Nieletni sprawca czynu karalnego ma prawo do adwokata, do udzielania wyjaśnień na piśmie w trakcie trwania postępowania przygotowawczego, jeżeli woli opisać zdarzenie na piśmie, aniżeli ustnie, do odmowy składania wyjaśnień lub do odmowy udzielania odpowiedzi na pytania, i do żądania przesłuchania w obecności ustanowionego obrońcy, którego nieobecność nie spowoduje jednak odstąpienia od przeprowadzenia przesłuchania.
Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich przewiduje możliwość zatrzymania przez Policję nieletniego i jego umieszczenie w schronisku dla nieletnich. Zatrzymanie nie może przekraczać 72 godzin. Nieletni pozostający w schronisku dla nieletnich ma prawo do wizyt adwokata, do przedkładania próśb, wniosków i skarg kierownikowi ośrodka.
	Należy dodać, że art. 101 § 3b Ustawy o cudzoziemcach z dnia 13 czerwca 2003 r. stanowi, że Kodeks postępowania karnego stosuje się do cudzoziemca w zakresie nieuregulowanym przez Ustawę o cudzoziemcach. Stąd też uwagi dotyczące wykorzystania pomocy prawnej przez osobę zatrzymaną przez Policję odnoszą się także do cudzoziemców. Ponadto możliwy jest dostęp do wybranego lekarza na mocy § 26 Załącznika do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 sierpnia 2004 r. w sprawie warunków, jakim powinny odpowiadać strzeżone ośrodki i areszty w celu wydalenia oraz regulaminu organizacyjno-porządkowego pobytu cudzoziemców w strzeżonym ośrodku i areszcie w celu wydalenia, po otrzymaniu zgody kierownika ośrodka lub oficera odpowiedzialnego za zatrzymanie. 

Odpowiedź na pytanie 5

Czy projekt ustawy o bezpłatnej pomocy prawnej, który był przyjęty przez poprzedni Rząd został skierowany do Parlamentu? Proszę dostarczyć informacje na temat zasobów ludzkich i finansowych obecnie przyznanych na państwowe usługi pomocy prawnej, jak również dostępne informacje odnośnie ostatnich 5 lat. 

Projekt ustawy o dostępie do nieodpłatnej pomocy prawnej przyznawanej przez państwo osobom fizycznym został w październiku 2005 r. przekazany 
do Sejmu RP.
Biorąc pod uwagę fakt, iż projekt ten budził wiele kontrowersji, w szczególności ze względu na tworzenie bardzo kosztownych struktur, wyłączenie udziału organizacji pozarządowych z udzielania takiej pomocy oraz ograniczenie zakresu udzielanej pomocy prawnej tylko do pewnej kategorii spraw, Minister Sprawiedliwości wystąpił do Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z prośbą o odroczenie prac nad tym projektem 
do czasu dopracowania rozwiązań w nim przewidzianych, a w konsekwencji przekazania autopoprawki przygotowanej przez Radę Ministrów.
W Ministerstwie Sprawiedliwości został opracowany projekt autopoprawki do projektu ustawy o dostępie do nieodpłatnej pomocy prawnej przyznawanej przez państwo osobom fizycznym, który w grudniu 2006 r. skierowano do rozpatrzenia przez Komitet Rady Ministrów.  
Niezależnie od uregulowań zawartych w w/w ustawie, bezpłatną pomoc prawną mogą świadczyć czynni zawodowo adwokaci (według stanu na 31 października 2006 r. – 6600 osób) oraz radcowie prawni. Jednostkom organizacyjnym bezpłatnej pomocy prawnej mogą udzielać wszyscy radcowie prawni wykonujący zawód, tj. 18 421 osób (ogólna ilość radców uprawnionych do występowania przed sądami – stan na 31 grudnia 2006 r. – 24 465 osób, w tym 12 461 kobiet), a osobom fizycznym – radcowie prawni wykonujący zawód w kancelariach radcowskich lub spółkach radcowskich i radcowsko-adwokackich, tj. 10 547 osób. 

Odpowiedź na pytanie 6

W jaki sposób Państwo Strona gwarantuje prawa osób starających się o status uchodźcy, zwłaszcza samotnych [unaccompanied] nieletnich i zapewnia, że procedury są dogodne [expedient] i szybkie, łącznie z dostępem do prawnika. Proszę dostarczyć informacje o stosownych procedurach dotyczących tego, czy osoby fizyczne starające się o status uchodźcy są odpowiednio informowane o swoich prawach.

Zagadnienia zapewnienia praw i informacji podczas postępowania regulują artykuły 22–23 oraz 47–52 Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Na mocy powyższych regulacji, organ przyjmujący wniosek poucza cudzoziemca, w języku dla niego zrozumiałym, o zasadach i trybie postępowania o nadanie statusu uchodźcy oraz o przysługujących mu prawach, ciążących na nim obowiązkach i o skutkach prawnych ich niewykonania oraz udziela cudzoziemcowi informacji o organizacjach, do których zadań statutowych należą sprawy uchodźców.
W postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy cudzoziemiec może swobodnie kontaktować się z przedstawicielem Urzędu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców oraz z organizacjami, do których zadań statutowych należą sprawy uchodźców. Przedstawicielowi Urzędu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców umożliwia się w każdym czasie kontakt z cudzoziemcem ubiegającym się o nadanie statusu uchodźcy. Przedstawiciel Urzędu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców, na swój wniosek i za pisemną zgodą cudzoziemca ma prawo do uzyskiwania od organów prowadzących postępowanie w sprawie o nadanie lub pozbawienie statusu uchodźcy informacji o przebiegu tego postępowania oraz do przeglądania akt sprawy i sporządzania z nich notatek i odpisów, z wyłączeniem akt, o których mowa w art. 74 (1) Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ przyjmujący wniosek poucza cudzoziemca o prawie do wyrażenia zgody. 
Organ przyjmujący wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożony przez małoletniego, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez przedstawiciela ustawowego, zwanego dalej „małoletnim bez opieki", występuje niezwłocznie do sądu właściwego ze względu na miejsce pobytu małoletniego, z wnioskiem o:
1) ustanowienie kuratora do reprezentowania małoletniego w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy;
2) umieszczenie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej (jeśli nie ukończył 13 lat), lub – po ukończeniu przez niego 13 lat – w ośrodku dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy, zwanym dalej „ośrodkiem".
Małoletniego bez opieki nie umieszcza się w strzeżonym ośrodku i nie stosuje się wobec niego aresztu w celu wydalenia.
W postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy małoletniemu bez opieki niezwłocznie wyznacza się opiekuna faktycznego. Opiekun faktyczny wykonuje pieczę nad osobą i majątkiem małoletniego bez opieki, w szczególności:
1) czuwa nad zapewnieniem odpowiednich warunków mieszkaniowych, dostępu do nauki i opieki medycznej;
2) współdziała w organizowaniu czasu wolnego, w tym zajęć kulturalnych, rekreacyjnych i sportowych;
3) udziela pomocy w kontaktowaniu się z krajowymi i międzynarodowymi organizacjami, do których zadań statutowych należą sprawy małoletnich lub uchodźców, w celu odnalezienia członków rodziny małoletniego.
W postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy, odebranie zeznań i wyjaśnień od małoletniego bez opieki następuje, m.in.:
1) w sposób uwzględniający jego wiek, stopień dojrzałości i rozwój umysłowy, a także fakt, że małoletni może mieć ograniczoną wiedzę o faktycznej sytuacji panującej w kraju jego pochodzenia;
2) po uprzednim poinformowaniu go o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na wynik postępowania o nadanie statusu uchodźcy;
3) po uprzednim pouczeniu go o możliwości zgłoszenia żądania, aby odebranie od niego zeznań i wyjaśnień odbyło się w obecności wskazanej przez niego osoby;
4) w języku dla niego zrozumiałym, a w miarę potrzeby z udziałem tłumacza.
W postępowaniu z udziałem małoletniego przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez przedstawiciela ustawowego, przedstawiciel Urzędu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców ma prawo do uzyskiwania od organów prowadzących postępowanie w sprawie o nadanie lub pozbawienie statusu uchodźcy informacji o przebiegu tego postępowania oraz do przeglądania akt sprawy i sporządzania z nich notatek i odpisów, z wyłączeniem akt, o których mowa w art. 74 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, bez konieczności uzyskania pisemnej zgody cudzoziemca.

Odpowiedź na pytanie 7

Proszę poinformować Komitet czy ustawodawstwo zakazujące tortur i okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania zawiera specjalne postanowienia dotyczące naruszeń Konwencji opartych na płci [gender-based breaches], włączając w to jakiekolwiek rodzaje molestowania seksualnego i/albo przemocy seksualnej. Proszę również opisać wszystkie, jeśli jakieś istnieją, skuteczne środki podjęte w celu kontroli pojawiania się i zapobiegania takim aktom oraz przedstawić dane z podziałem na płeć, wiek i pochodzenie etniczne ofiar oraz informacje na temat ścigania i karania sprawców.

Rozdział XXV polskiego Kodeksu karnego, dotyczący przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, penalizuje zachowania skierowane przeciwko wolności seksualnej, które polegają na przełamaniu oporu ofiary lub przeprowadzeniu czynności seksualnej wobec osoby, która nie ma możliwości pokierowania swoim postępowaniem, bądź możliwość ta jest poważnie ograniczona. Powołane regulacje stosowane do każdego, bez względu na płeć, rasę, religię, narodowość itp.  
Dotyczy to w szczególności art. 197 Kodeksu karnego, którego przedmiotem jest szeroko pojęty brak przymusu w zakresie czynności seksualnych, wolność od wszelkich form nacisku prowadzącego do naruszenia swobody podejmowania decyzji w zakresie czynności seksualnych. Zamach na samodecydowanie w dziedzinie seksualnej może przejawiać się w zmuszeniu ofiary do dokonania lub zaniechania określonej czynności, albo przyzwolenia na określone czynności sprawcy – przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem.  
Ponadto, art. 199 Kodeksu karnego odnosi się do sytuacji, gdy sprawca w tym samym celu nadużywa stosunku zależności lub wykorzystuje krytyczne położenie ofiary. Stosunek zależności rozumiany jest w tym wypadku jako posiadanie przez jedną osobę rzeczywistej możliwości wywierania określonego wpływu (bezpośredniego bądź pośredniego) na los i sytuację innej osoby, z punktu widzenia prawnego, ekonomicznego, społecznego itp. Stosunek zależności nie musi mieć charakteru trwałego; wystarczy, że jest determinowany przez określoną sytuację (jest czasowy), wynikającą z wypełniania funkcji lub ról społecznych. Ponadto, trudna sytuacja ofiary wykorzystana przez sprawcę zwykle polega na niefortunnym ciągu zdarzeń niezależnych od relacji międzyludzkich (np. wypadek).    
Czyny homoseksualne ścigane na takich samych zasadach, jakie odnoszą się do czynów heteroseksualnych, o ile wyczerpują ustawowe przesłanki czynu zabronionego.

	Należy odnotować, że obowiązujące regulacje prawne, takie jak na przykład art. 208 lub art. 223 Kodeksu postępowania karnego, mają na celu zapobieganie poniżającemu traktowaniu. Pierwszy ze wzmiankowanych artykułów stanowi, że oględzin lub badań ciała, które mogą wywołać uczucie wstydu, powinna dokonać osoba tej samej płci, chyba że łączą się z tym szczególne trudności; inne osoby odmiennej płci mogą być obecne tylko w razie konieczności. Drugi z powołanych artykułów dotyczy przeszukania osoby i określa, że powinno być ono dokonywane w miarę możności przez osobę tej samej płci. Ponadto, mając na uwadze zapobieganie ponownej wiktymizacji małoletnich ofiar przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, Ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. nowelizująca Kodeks postępowania karnego wprowadziła wymóg, iż pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat przesłuchuje się w charakterze świadka tylko raz m.in. w sprawach o powyższe przestępstwa, chyba że wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania (art. 185a i 185b). Jednocześnie nowelizacja wprowadza wymóg rejestrowania obrazu i dźwięku z takich przesłuchań w celu przedłożenia nagrania w trakcie rozprawy głównej (art. 147 §2).
W celu zapobieżenia niepożądanym wydarzeniom, Rząd RP podejmuje następujące środki:
- odpowiednia selekcja kandydatów do Policji i Straży Granicznej pozwalająca zatrudniać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie cechy psychofizyczne oraz będące świadome roli, którą służby te winny pełnić w społeczeństwie;
 - kursy i szkolenia zawodowe funkcjonariuszy, podczas których omawiane są zadania służb publicznych oraz metody ich wdrażania, z podkreśleniem zasad praworządności i bezwzględnego przestrzegania przepisów zabraniających jakiegokolwiek pozaprawnego naruszenia nietykalności fizycznej i psychicznej osoby, wobec której podejmowane są czynności służbowe. Zagadnienie ochrony praw człowieka zostało włączone do programów szkoleń wszystkich szczebli Policji i Straży Granicznej;
- kontrola przeprowadzana przez zwierzchników i funkcjonowanie jednostek powołanych w celu rozpatrywania skarg. Nieodzownym elementem systemu monitoringu jest nadzór zewnętrzny tych służb przeprowadzany, inter alia, przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Prokuraturę, Sąd, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Najwyższą Izbę Kontroli, Sejm, Senat oraz organizacje pozarządowe;
- w odniesieniu do Straży Granicznej, funkcjonariusze są zobowiązani do pełnego przestrzegania godności ludzkiej i niedyskryminowania osób ze względu na ich płeć, pochodzenie rasowe lub etniczne, religię czy przekonania, niepełnosprawność, wiek czy orientację seksualną. Wszyscy podróżni mają prawo do profesjonalnego i uprzejmego traktowania ze strony funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz do uzyskania od nich informacji co do charakteru dokonywanych przeszukań. Funkcjonariusze są zobowiązani do przestrzegania praw cudzoziemców nie tylko w ośrodkach zatrzymań, ale także w trakcie wykonywania czynności związanych z zatrzymaniem i wydaleniem z terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, a także do przyjmowania wniosków o nadanie statusu uchodźcy; 
- wprowadzenie do praktyki policyjnej Rozporządzenia w sprawie metodologii procedur gromadzenia danych przez siły Policji powołane do wykrywania przestępstw i ścigania ich sprawców, tzw. „Instrukcja gromadzenia danych”. Rozporządzenie określa zasady postępowania funkcjonariuszy Policji zarówno w stosunku do ofiar, jak i podejrzanych (sprawców przestępstw). Jedna z zasad zawartych w Rozporządzeniu mówi o tym, że poszkodowany w wyniku przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności powinien być, w miarę możności, przesłuchany przez odpowiednio wyszkolonego funkcjonariusza Policji tej samej płci;  

- umieszczenie cudzoziemców w pomieszczeniach w ośrodkach strzeżonych i ośrodkach zatrzymań w celu wydalenia musi być zgodne ze szczegółowymi zasadami, które wezmą pod uwagę wiek i płeć cudzoziemca oraz konieczność ochrony cudzoziemców przed agresją i auto-agresją; 
- w pomieszczeniach przeznaczonych dla osób aresztowanych lub zatrzymanych w celu wytrzeźwienia w jednostkach Policji, zatrzymane kobiety i mężczyźni oraz osoby poniżej 18 roku życia mają być umieszczani w osobnych pomieszczeniach (z mocy prawa kobiety mają być umieszczane w strefach indywidualnych, osoby zatrzymane płci żeńskiej oddzielone od zatrzymanych mężczyzn, a osoby nieletnie izolowane od osób dorosłych);
- przygotowywany jest projekt Kodeksu Postępowania z Ofiarami Przestępstw jako część Krajowego Programu na rzecz Ofiar Przestępstw, wprowadzanego w życie przez międzyresortowy Zespół do Opracowania Krajowego Programu na rzecz Ofiar Przestępstw, powołany do życia 1 lutego 2006 r. Kodeks ma regulować, inter alia, standardy postępowania z ofiarami przestępstw przemocy wobec kobiet, w tym ofiar zgwałceń i molestowania seksualnego.
Zgodnie ze standardem przyjętym przez Ministerstwo Sprawiedliwości w odniesieniu do gromadzenia danych statystycznych dotyczących przestępstw, gromadzone są dane odnośnie kwalifikacji prawnej czynu i wydanego wyroku. Statystyki nie podają informacji takich jak płeć czy wiek ofiar przestępstw. Jedyne rozróżnienie, które przewiduje polski ustawodawca, dotyczy przestępstw o podłożu seksualnym, które podzielone są na przestępstwa popełnione wobec osób dorosłych i nieletnich.

Odpowiedź na pytanie 8

Biorąc pod uwagę poprzednie zalecenia Komitetu do 3. okresowego sprawozdania Państwa Strony odnośnie do kwestii odpowiedzialności funkcjonariusza państwowego wykonującego polecenie przełożonego i, co do którego uważa się, że popełnił on przestępstwo tortur lub okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania lub karania - proszę wskazać jakie środki zostały podjęte w tym zakresie.

W związku z zaleceniami Komitetu po rozpatrzeniu III Sprawozdania RP, poddano analizie regulacje prawne w zakresie odpowiedzialności funkcjonariusza publicznego popełniającego przestępstwo w wyniku wykonania polecenia przełożonego. Analiza objęła stosowne przepisy Kodeksu karnego (m.in. art. 115 § 18,  318, 344 oraz 246, 247, 231 – tekst w załączeniu) oraz regulacje pozakodeksowe. Bowiem na mocy wymienionych niżej ustaw przepisy art. 115 § 18, 318 i 344 Kodeksu karnego mają odpowiednie zastosowanie do funkcjonariuszy wszystkich służb opartych na zasadzie dyscypliny i podporządkowania. Są nimi funkcjonariusze: Policji (art. 141a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji), Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (art. 153 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu), Straży Granicznej (art. 143a ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej), Państwowej Straży Pożarnej (art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej) i Służby Więziennej (art. 58a ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej). Przeprowadzona analiza wykazała brak luk w prawie, które umożliwiłyby sprawcom czynów będących torturami powoływanie się na kontratyp w postaci polecenia przełożonego i tym samym uniknięcie odpowiedzialności karnej. 

Odpowiedź na pytanie 9

Proszę dostarczyć dalszych informacji na temat szczególnych gwarancji przeciwko non-refoulement funkcjonujących w Polsce i praktyki Państwa w tym zakresie, łącznie z przykładami spraw, w których władze nie zdecydowały się na ekstradycję, powrót lub wydalenie ze względu na obawę, że osoby mogą być torturowane.

Według art. 20 (1) ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wszczęcie postępowania o nadanie statusu uchodźcy powoduje z mocy prawa wstrzymanie wykonania decyzji o wydaleniu cudzoziemca – do dnia doręczenia mu decyzji ostatecznej w sprawie o nadanie statusu uchodźcy.
W odniesieniu do instytucji pobytu tolerowanego, informacje o zakazie wydalenia cudzoziemca zostały zawarte w punktach od 85 do 95 Sprawozdania. 
	Należy dodać, że zgoda na pobyt tolerowany może zostać udzielona zarówno w ramach procedury wydalenia – na mocy decyzji o odmowie wydalenia cudzoziemca z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak i w ramach postępowania dotyczącego przyznania cudzoziemcowi statusu uchodźcy – na mocy decyzji o odmowie przyznania statusu uchodźcy. 
Według poprawki do ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, która weszła w życie dnia 1 października 2005 r., zgoda na pobyt tolerowany może zostać udzielona także na mocy decyzji o wycofaniu statusu uchodźcy bądź azylu. 
Zgoda na pobyt tolerowany może zostać wydana także na mocy osobnej decyzji, jeżeli po wydaniu powyższych decyzji zaszły okoliczności, o których mowa w art. 97 (1) ust. 1 powyższej ustawy.
W celu ustalenia, czy zachodzi przesłanka – jak wzmiankowana powyżej – dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany, właściwy organ bierze pod uwagę ogólną sytuację występującą w państwie pochodzenia cudzoziemca w zakresie poszanowania praw człowieka, poprzez wykorzystanie ogólnie dostępnych sprawozdań sporządzonych, m.in. przez organizacje praw człowieka, a także wyjaśnienia samego cudzoziemca, które wskazują na prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożeń określonych w art. 97 (1) ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 
Prawdopodobieństwo poddania cudzoziemca torturom w kraju, do którego nastąpiłaby deportacja, nie jest osobno oceniane w ramach postępowania wyjaśniającego przyczyny udzielenia zgody na pobyt tolerowany.
Postępowania ekstradycyjne zakończone odmową wydania osób ściganych ze względu na obawę tortur rejestrowane są w Biurze Obrotu Prawnego z Zagranicą Prokuratury Krajowej. Przykładowo można wskazać postępowania o ekstradycję prowadzone z wniosku władz Turcji wobec obywateli tureckich: Behsata Sakar oraz Mustafa Duzgunce. 
W obu przypadkach Strona turecka zarzucała poszukiwanym, między innymi, przynależność do organizacji przestępczych.
Negatywne decyzje Ministra Sprawiedliwości (z dnia 11.01.2005r. – B. Sakar i 10.02.2006r. – M. Duzgunce) były konsekwencją obligatoryjnego uwzględnienia prawomocnych postanowień sądowych o niedopuszczalności ekstradycji. W obu sprawach sądy stanęły na stanowisku, że wydanie byłoby sprzeczne z polskim porządkiem prawnym, w związku z przyjęciem, że w Turcji nie są przestrzegane normy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 roku, formułujące zakaz tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.

Odpowiedź na pytanie 10

Proszę dostarczyć dane statystyczne w odniesieniu do implementacji art. 3 Konwencji w sprawach wydalenia lub powrotu (refoulement) cudzoziemców, wskazujące w szczególności:
a) ilość osób starających się o azyl i ilość odesłanych [returnees], łącznie z państwami powrotu;
b) jak prawdopodobne ryzyko tortur jest oszacowywane przy rozstrzyganiu i w procesie zaskarżania decyzji 
c) procedurę rozpatrywania wniosków o azyl składanych na granicy
d) dostarczyć informacje na temat spraw wydalenia, powrotu (refoulement) lub ekstradycji przez Państwo Stronę wniesionych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

a)	Liczba osób starających się o azyl oraz liczba osób odesłanych, łącznie z państwami powrotu
Załączone dane statystyczne:
1.	Cudzoziemcy, którzy ubiegali się o nadanie statusu uchodźcy w okresie od 1 stycznia      2004 r. do 8 lutego 2007 r. (Załącznik 2),
2.	Cudzoziemcy, w stosunku do których Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wydał decyzję o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (wykonanie decyzji zostało wstrzymane do dnia doręczenia negatywnej decyzji ostatecznej w sprawie o nadanie statusu uchodźcy). (Załącznik 3),
3.	Cudzoziemcy, którym Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców odmówił nadania statusu uchodźcy i nakazał opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 8 lutego 2007 r. (Załącznik 4),
4.	Cudzoziemcy, którzy poddali się procedurze dobrowolnego wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W 2005 r. wyjazd 116 (w 2006 r. 139) osób został zorganizowany przez Urząd do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców oraz wyjazd 53 (w 2006 r. 244) osób – przez Urząd we współpracy z Międzynarodową Organizacją do Spraw Migracji (Załącznik 5).
b) Prawdopodobieństwo ryzyka tortur przy rozstrzyganiu i w procesie zaskarżania    decyzji
W celu ustalenia w ramach postępowania o wydalenie cudzoziemca z terytorium polski, że zachodzi w/w przesłanka udzielenia zgody na pobyt tolerowany, właściwy organ bierze pod uwagę ogólną sytuację w kraju pochodzenia cudzoziemca związaną z przestrzeganiem praw człowieka, korzystając z ogólnodostępnych raportów sporządzanych m. in. przez organizacje praw człowieka oraz wyjaśnienia złożone przez samego cudzoziemca, wskazujące na prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożeń, o których mowa w art. 97 ust.1 pkt 1  ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 
Prawdopodobieństwo wystąpienia możliwości poddania cudzoziemca torturom w kraju, do którego miałby zostać wydalony nie jest odrębnie oszacowywane w ramach postępowań, w których bada się przesłanki udzielenia zgody na pobyt tolerowany.
c) Procedura rozpatrywania wniosków o azyl składanych na granicy
Wnioski o nadanie statusu uchodźcy lub azylu składane na granicy zgodnie z prawem polskim rozpatrywane są według takich samych reguł jak wnioski złożone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Dane przedstawione poniżej wskazują liczbę cudzoziemców, którzy złożyli wnioski o nadanie statusu uchodźcy za pośrednictwem komendantów Placówek Straży Granicznej w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 8 lutego 2007 r.

2004	2005	2006	2007	
Number of applications	Number of people	Number of applications	Number of people	Number of applications	Number of people	Number of applications	Number of people	
2654	6960	2088	5052	1538	3432	113	220	

d) Informacje dotyczące spraw wydalenia, powrotu lub ekstradycji przez Państwo Stronę wniesionych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 

1.	Shamsa przeciw Polsce, Wyrok z dnia 27 listopada 2003 r., Appl. nr 45355/99 & 45357/99

Skarżącymi byli dwaj obywatele Libii zatrzymani w strefie tranzytowej Międzynarodowego Portu Lotniczego w Warszawie po kilku nieudanych próbach deportacji. W maju 1997 r. władze polskie podjęły decyzję o wydaleniu obu do kraju pochodzenia gdyż nie potrafili przedstawić pozwoleń na pobyt. W dniu 28 maja 1997 r. Prokuratura Rejonowa w Warszawie wydała postanowienie o zastosowaniu wobec skarżących aresztu w celu wydalenia, które miało odbyć się w terminie 90 dni. Na przełomie sierpnia i września 1997 r. zostali oni zatrzymani przez Straż Graniczną na terenie warszawskiego portu lotniczego, skąd władze polskie podjęły przynajmniej trzy próby deportacji skarżących do Libii. Za każdym razem byli oni zawracani do Polski, gdyż po znalezieniu się w kraju tranzytowym odmawiali kontynuowania stamtąd podróży. Po swoim ostatnim powrocie do Polski w dniu 11 września 1997 r., skarżących uznano za osoby niepożądane na terytorium Polski i byli przetrzymywani przez Straż Graniczną na lotnisku w Warszawie. Jednakże rozpoczęli oni strajk głodowy i w październiku 1997 r. trafili do szpitala, który opuścili na własną rękę, nie napotykając przeszkód ze strony władz. Skarżący wnieśli skargę przeciwko tej decyzji do sądu polskiego, argumentując, że ich zatrzymanie w strefie tranzytowej Międzynarodowego Portu Lotniczego w Warszawie w okresie od sierpnia do października 1997 r. było bezprawne, jako że okres 90 dni zwłoki w ich wydaleniu upłynął z dniem 25 sierpnia 1997 r. Skarga ta i kolejne apelacje zostały odrzucone, co sądy krajowe argumentowały faktem, że strefa tranzytowa nie jest terytorium polskim oraz że skarżący byli tam przetrzymywani, ponieważ uchylali się wielokrotnie przed próbami wydalenia ich z Polski. Z uwagi na brak dokumentów pozwalających na wejście i przebywanie na terytorium Polski, pozostawali w strefie tranzytowej, lecz nie byli w niej przetrzymywani sensu stricte. Skarga wniesiona do Sądu opiera się więc na art. 5 ust. 1 EKPC, gdyż skarżący uważają, że zostali bezprawnie pozbawieni wolności. Sąd rozpoczął od ustalenia, czy przebywając w strefie tranzytowej skarżący znajdowali się w sytuacji pozbawienia wolności. Sąd rozpoznał charakter, czas trwania i okoliczności ograniczenia wolności i ustalił, że skarżący znajdowali się faktycznie w sytuacji pozbawienia wolności, gdyż byli oni stale nadzorowani przez Straż Graniczną oraz byli pozbawieni swobody poruszania się. Badając legalność zatrzymania w okresie od 25 sierpnia do 3 października 1997 r., Sąd stwierdził, że skarżący byli przetrzymywani w strefie tranzytowej jedynie na podstawie wewnętrznego regulaminu Straży Granicznej. Dla Sądu regulamin ten nie może stanowić podstawy prawnej dla stosowania środka zatrzymania. Sąd stwierdził występowanie w polskim prawie luki prawnej polegającej na braku szczegółowych uregulowań dotyczących przetrzymywania cudzoziemców po upływie ostatecznego terminu na ich wydalenie. Sąd wskazał ponadto, iż decyzję o zastosowaniu środka zatrzymania trwającego kilka dni musi podjąć sąd, sędzia lub osoba z uprawnieniami sędziowskimi. Zatrzymanie skarżących w strefie tranzytowej po upływie ostatecznego terminu na ich wydalenie zostało w związku z tym uznane za sprzeczne z art. 5 ust. 1 EKPC.

2.	Gordiejew przeciw Polsce, Orzeczenie z dnia 3 maja 2005 r., Appl. nr 43369/98 i 51777/99

Skarżący był obywatelem Białorusi. Na podstawie zarzutów o fałszowanie dokumentów postawionych przez prokuratora Republiki Białoruś, został wydalony z Polski w 2000 r. pomimo wielokrotnych wniosków o zwolnienie i odwołań od postanowienia o ekstradycji. Dnia 9 września 1997 r. skarżący, zatrzymany w celu wydalenia, wystąpił z wnioskiem o udzielenie azylu. Skarżący utrzymywał, że jako członek białoruskiej organizacji opozycyjnej, tj. Białoruskiego Frontu Ludowego „Odrodzenie”, był narażony na złe traktowanie przez władze państwowe. Podnosił także, że postawione mu zarzuty były oparte na prowokacji byłego oficera KGB. Skarga została całkowicie odrzucona.

Skarżący skarżył się, powołując na artykuły 5 § 1 (c) i 5 § 1 (f) EKPC, że jego zatrzymanie było niezgodne z prawem z powodu braku podstaw w polskim systemie prawnym, a także oparte na niekompletnym wniosku o ekstradycję na Białoruś, który to wniosek nie został w terminie uzupełniony. Podnosił także, że władze polskie nie wykazały należytej staranności w przeprowadzeniu ekstradycji. Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną, w oczywisty sposób pozbawioną podstaw i odrzucił ją.

Odpowiedź na pytanie 11

Proszę dostarczyć więcej informacji na temat nowej instytucji „pobytu tolerowanego” wprowadzonej ustawą o przyznawaniu ochrony cudzoziemcom z czerwca 2003, łącznie z danymi odnośnie do ilości osób, które z tego korzystały, ich krajów pochodzenia i czasu trwania w przypadku każdej sprawy. (Sprawozdanie Państwa Strony, para. 83)

Informacje dotyczące udzielania zgody na pobyt tolerowany, wprowadzony do polskiego porządku prawnego na mocy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zostały zawarte w Sprawozdaniu w odpowiedzi na pytanie nr 9.
Ponadto należy zauważyć, że cudzoziemcowi, któremu udzielono zgody na pobyt tolerowany, wydaje się kartę pobytu, która upoważnia go do przekraczania granicy bez posiadania wizy i jest ważna przez okres jednego roku. Cudzoziemcy posiadający zgodę na pobyt tolerowany korzystają z takich samych praw jak obywatele polscy w zakresie świadczenia pracy bez obowiązku uzyskania pozwolenia, wykonywania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz korzystania ze świadczeń socjalnych. 
Ponadto można stwierdzić, że cudzoziemcowi, któremu udzielono zgody na pobyt tolerowany, przysługują uprawnienia cudzoziemca, któremu udzielono zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, o ile przepisy ustawowe nie stanowią inaczej.
Cudzoziemcowi, któremu wydano zgodę na pobyt tolerowany nie można wydać decyzji o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ani decyzji o wydaleniu.

Na mocy art. 102 powyższej ustawy, zgodę na pobyt tolerowany cofa się, jeżeli: 

  1)   ustanie przyczyna, dla której została ona udzielona; 
  2)   cudzoziemiec dobrowolnie zwrócił się o ochronę do władz kraju pochodzenia;  
3)	cudzoziemiec opuścił na stałe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;  
4)	dalsze jej obowiązywanie mogłoby spowodować poważne zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Ponadto, na podstawie art. 103 powyższej ustawy, zgoda na pobyt tolerowany wygasa z mocy prawa z dniem: 

  1)   nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy; 
  2)   nabycia przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego;  
3)	zawiadomienia przez cudzoziemca, na piśmie, Prezesa Urzędu o zrzeczeniu się prawa do korzystania ze zgody na pobyt tolerowany; 
4)	uzyskania zezwolenia na osiedlenie się.
Większość decyzji o udzieleniu zgody na pobyt tolerowany wydawanych jest w ramach postępowania o przyznanie statusu uchodźcy, na mocy decyzji o odmowie przyznania statusu uchodźcy. Biorąc pod uwagę narodowość, największą liczbę pozwoleń na pobyt tolerowany wydano obywatelom Federacji Rosyjskiej, w większości narodowości czeczeńskiej.
Załączone dane:
1. Cudzoziemcy, którym zgody na pobyt tolerowany udzielił Prezes Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców bądź Rada do Spraw Uchodźców w ramach postępowania o przyznanie statusu uchodźcy w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 8 lutego 2007 r. (Załącznik 6),
2. Cudzoziemcy, którym zgody na pobyt tolerowany udzielili wojewodowie lub Prezes Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców w ramach postępowania o wydanie zgody na pobyt tolerowany w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 8 lutego 2007 r. (Załącznik 7),
3. Cudzoziemcy, którym zgody na pobyt tolerowany udzielili wojewodowie lub Prezes Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców w ramach postępowania o wydalenie cudzoziemca z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 8 lutego 2007 r. (Załącznik 8), 
4. Cudzoziemcy, którym zgody na pobyt tolerowany udzielili wojewodowie lub Prezes Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców w ramach postępowania o wydanie pozwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na mocy art. 138 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 8 lutego 2007 r. (tymczasowe rozporządzenie wydane w związku z wprowadzeniem instytucji „zgody na pobyt tolerowany” w dniu 1 września 2003 r.) (Załącznik 9),
5. Ogólna liczba osób, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 8 lutego 2007 r. (Załącznik 10).

Odpowiedź na pytanie 12

Proszę skomentować zarzuty zawarte w raporcie Committee on Legal Affaires and Human Rights of the Parliamentary Assembly of the Council of Europe z maja 2006 dotyczące istnienia “tajnego miejsca zatrzymań” [secret detention centre] na terytorium Państwa Strony. Proszę dostarczyć informacje na temat dochodzenia [enquiry] prowadzonego ostatnio przez polski Parlament odnośnie do tych zarzutów i tego, jakie były jego wyniki. Proszę zawrzeć w odpowiedzi strukturę i metodologię tego dochodzenia, nazwiska osób, które je prowadziły oraz kopię ostatecznych konkluzji.

W związku z pojawiającymi się spekulacjami o istnieniu na terytorium Polski ośrodków odosobnienia, w których mieliby być przetrzymywani cudzoziemcy podejrzewani o działania terrorystyczne, przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w tej sprawie. Czynności te prowadzone były w trybie niejawnym, gdyż dotyczyły spraw objętych tajemnicą państwową, pozostających w obszarze działania służb specjalnych. O wynikach prac zespołu poinformowani zostali – poprzez sejmową Komisję ds. Służb Specjalnych – polscy parlamentarzyści. Oficjalne stanowisko władz RP w tej kwestii zostało przedstawione publicznie w oświadczeniu rzecznika prasowego rządu w dniu 10 listopada 2005 r., w którym poinformowano, iż „rząd polski stanowczo dementuje pojawiające się w mediach przypuszczenia o istnieniu na terytorium RP tajnych więzień, w których mieliby być przetrzymywani cudzoziemcy podejrzewani o terroryzm. W Polsce nie ma takich więzień i nie ma więźniów osadzonych wbrew prawu i międzynarodowym konwencjom, których Polska jest sygnatariuszem”.

Odpowiedź na pytanie 13

Proszę dostarczyć szczegółowe informacje odnośnie tego czy Polska zaangażowała się lub uczestniczyła w jakiejkolwiek formie w tzw. „nadzwyczajnych wydawaniach” [extraoridnry renditions] (od tłumacza - chodzi o pozakonwencyjny tryb „wydawania” bądź „zwrotu, odsyłania” osób podejrzanych o terroryzm).

Polska nie uczestniczyła i nie uczestniczy w jakiejkolwiek formie w „nadzwyczajnych wydawaniach” osób podejrzanych o terroryzm. W ramach zwalczania międzynarodowego terroryzmu polskie służby specjalne aktywnie kooperują z partnerami zagranicznymi. Współpracę tę cechuje wzajemne zaufanie, profesjonalizm i poszanowanie obowiązujących procedur prawnych. 

Odpowiedź na pytanie 14

Proszę wyjaśnić prawne i administracyjne ramy, które regulują zasady użycia siły/przymusu przez Policję. W jakich okolicznościach i w jakich sytuacjach siły bezpieczeństwa publicznego są upoważnione do użycia broni palnej? Czy przeprowadzono jakieś naukowe badania lub weryfikację rezultatów i ryzyka użycia amunicji niepenetracyjnej?
Ustawa o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 r. stanowi prawną podstawę użycia środków przymusu bezpośredniego (ŚPB). Przepisy uszczegóławiające katalog środków przymusu bezpośredniego, które mogą być stosowane przez organa Policji i jej funkcjonariuszy w razie niepodporządkowania się wydanym na podstawie prawa poleceniom zawarte są w art. 16 ust. 1. Ponadto, ustęp 2 stanowi, że funkcjonariusze Policji mogą stosować jedynie środki przymusu bezpośredniego odpowiadające potrzebom wynikającym z istniejącej sytuacji i niezbędne do osiągnięcia podporządkowania się wydanym poleceniom.  
Na mocy art. 16 ust. 4 w/w ustawy, w dniu 17 września 1990 r. Rada Ministrów wydała Rozporządzenie w sprawie określenia przypadków oraz warunków i sposobów użycia przez policjantów środków przymusu bezpośredniego.
Zgodnie z brzmieniem art. 17 w/w ustawy „Jeżeli środki przymusu bezpośredniego, wymienione w art. 16 ust. 1, okazały się niewystarczające lub ich użycie, ze względu na okoliczności danego zdarzenia, nie jest możliwe, policjant ma prawo użycia broni palnej.” Okoliczności, w których możliwe jest stosowanie broni palnej określone są w art. 17 ust. 1 ustawy.
Kwestie dotyczące użycia broni palnej przez Policję reguluje art. 18 ustawy. Stanowi on, że w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa publicznego lub niebezpiecznego zakłócenia porządku publicznego, zwłaszcza poprzez sprowadzenie:
1)	niebezpieczeństwa powszechnego dla życia, zdrowia lub wolności obywateli,
2)	bezpośredniego zagrożenia dla mienia w znacznych rozmiarach,
3)	bezpośredniego zagrożenia obiektów lub urządzeń ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa, na siedziby naczelnych organów władzy, naczelnych i centralnych organów administracji państwowej albo wymiaru sprawiedliwości, na obiekty gospodarki lub kultury narodowej oraz na przedstawicielstwa dyplomatyczne i urzędy konsularne państw obcych albo organizacji międzynarodowych, a także na obiekty dozorowane przez uzbrojoną formację ochronną utworzoną na podstawie odrębnych przepisów,
4)	zagrożenia przestępstwem o charakterze terrorystycznym bądź popełnienie takiego przestępstwa w stosunku do obiektów lub urządzeń ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa lub przestępstwa, które może doprowadzić do zagrożenia życia ludzkiego, 
Prezes Rady Ministrów może zarządzić użycie uzbrojonych oddziałów lub pododdziałów Policji w celu zapewnienia bezpieczeństwa publicznego lub przywrócenia porządku publicznego. 
Zgodnie z art. 17 ust. 4, szczegółowe kwestie dotyczące stosowania broni palnej reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i zasad użycia broni palnej przez funkcjonariuszy Policji oraz zasad stosowania broni palnej przez oddziały i pododdziały Policji. Powyższe rozporządzenie uchyliło Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków i zasad użycia broni palnej przez funkcjonariuszy Policji. 

Art. 17 ust. 3 stanowi, że policjant ma prawo użycia broni palnej „przeciwko osobie, która usiłuje bezprawnie, przemocą odebrać broń palną policjantowi lub innej osobie uprawnionej do posiadania broni palnej.” Powyższe zasady mają zastosowanie w każdych okolicznościach.
W odniesieniu do wysiłków zespołowych, funkcjonariusze Policji stanowiący oddział Policji mogą użyć broni palnej wyłącznie na rozkaz dowódcy oddziału, który może wydać taki rozkaz jedynie w przypadkach wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, po uprzednim uzyskaniu zgody właściwego komendanta wojewódzkiego Policji lub Komendanta Głównego Policji. Zgoda taka nie jest wymagana w przypadkach, gdy jakiekolwiek opóźnienie w użyciu broni palnej mogłoby narazić na niebezpieczeństwo ludzkie życie. W przypadku niemożności skontaktowania się z komendantem, funkcjonariusz Policji ma prawo do użycia broni palnej, z zachowaniem postanowień art. 17 ust. 1 ustawy w sprawie obowiązujących zasad indywidualnego użycia danego środka przymusu bezpośredniego. 
Bezpośrednio przed wydaniem rozkazu użycia broni przez funkcjonariuszy Policji stanowiących oddział, dowódca zobowiązany jest do:  
-	wezwania osób do zachowania zgodnego z prawem, w szczególności zaś do rzucenia broni lub niebezpiecznego narzędzia oraz do przerwania niezgodnych z prawem działań lub stosowania przemocy;
-	ostrzeżenia przed użyciem broni palnej;
-	wydania rozkazu do oddania strzału ostrzegawczego (salwy ostrzegawczej) w bezpiecznym kierunku.
Dowódca pododdziału może odstąpić od zastosowania powyższej procedury wyłącznie w sytuacji, gdy dalsze opóźnienie w użyciu broni palnej mogłoby narazić na niebezpieczeństwo ludzkie życie. Oddział Policji przerywa ogień na rozkaz dowódcy niezwłocznie po osiągnięciu celu zamierzonego przez użycie broni palnej.    
Komenda Główna Policji przeprowadziła odpowiednią analizę zmierzającą do weryfikacji skutków i ryzyka użycia amunicji niepenetracyjnej przed jej wprowadzeniem do uzbrojenia policyjnego.
Odpowiedź na pytanie 15

Incydenty, które miały miejsce podczas świąt studenckich w maju 2004 w Łodzi skutkowały śmiercią dwóch osób z powodu użycia amunicji penetracyjnej przez siły policyjne. Czy miało miejsce dochodzenie? Czy zakresy odpowiedzialności (tj. administracyjnej, cywilnej, karnej, politycznej itd.) zostały zidentyfikowane? Jeśli tak, jakie środki i/lub sankcje zostały wdrożone? (Sprawozdanie Państwa Strony, para.117-199 – w polskiej wersji 62)
Przebieg i okoliczności wydarzeń podczas juwenaliów studenckich w Uniwersytecie Łódzkim w maju 2004 r. były przedmiotem dochodzenia zespołu kontrolnego Komendy Głównej Policji. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami, Komendant Główny Policji wydał instrukcję komendantom wojewódzkim Policji w sprawie przeprowadzenia natychmiastowej kontroli co do przestrzegania:  
- zasad ewidencjonowania, przechowywania i wydawania broni służbowej, w szczególności broni gładkolufowej kaliber 12/76, oraz amunicji do tej broni,
- zasad wydawania tej broni z magazynu podręcznego oraz szkoleń dyżurnych funkcjonariuszy Policji wydających broń i amunicję, 
- przeprowadzania szkoleń zawodowych w zakresie ćwiczeń strzeleckich dla funkcjonariuszy Policji używających broni kaliber 12/76.
W celu eliminacji jakiegokolwiek prawdopodobieństwa ponownego zaistnienia podobnego wypadku, Komenda Głównej Policji: 
- wprowadziła zmiany w Rozporządzeniu Komendanta Głównego Policji w sprawie standardów i typów uzbrojenia na wyposażeniu Policji; 
- wprowadziła zmiany w standardach uzbrojenia zespołowego i indywidualnego dla oddziałów i pododdziałów Policji, które m.in. bardzo rygorystycznie precyzują, jakie rodzaje amunicji kalibru 12/70 mogą być użyte przez poszczególne formacje policyjne.  
Obecnie do użycia wszystkich typów amunicji do broni gładkolufowej uprawnieni są funkcjonariusze policji z pododdziałów antyterrorystycznych oraz Centralnego Biura Śledczego przy Komendzie Głównej Policji.
Oprócz powyższych kroków, powołano do życia grupę roboczą do opracowania programu szkoleń specjalistycznych z zakresu wykorzystywania broni gładkolufowej kaliber 12/76 i użycia pocisków niepenetracyjnych przez pododdział Policji. Program ten został zatwierdzony do oficjalnego stosowania Decyzją nr 652 Komendanta Głównego Policji z dnia 14 grudnia 2004 r. Ukończenie szkolenia oraz uzyskanie oceny pozytywnej z końcowego egzaminu stanowiły warunek niezbędny dla uzyskania pozwolenia na użycie pocisków niepenetracyjnych przez pododdział Policji.  
Od 9 maja 2004 r. Prokuratura Okręgowa w Łodzi prowadzi śledztwo w sprawie wydarzeń w Łodzi. Śledztwo dotyczy zaniedbania obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy Policji podczas interwencji na campusie uniwersyteckim na ul. Lumumby w Łodzi w nocy z dnia 8 maja na 9 maja 2004 r. i nieumyślne spowodowanie śmierci Damiana T. i Moniki K., tj. przestępstwa z art. 155 Kodeksu karnego i art. 231 § l Kodeksu karnego wykonawczego w związku z art. 11 § 2 Kodeksu karnego.
Materiał dowodowy zebrany w trakcie śledztwa pomógł ustalić, że podczas interwencji Policji spowodowanej zamieszkami wywołanymi przez uczestników imprezy „Juwenalia 2004”, funkcjonariusze Policji omyłkowo wystrzelili 5 pocisków typu „Breneka” z kulami ołowianymi zamiast amunicji niepenetracyjnej. Dwie z tych kul spowodowały śmierć Damiana T. i Moniki K. Kolejne 4 osoby zostały ranne.
Zarzuty popełnienia przestępstwa z art. 231 § l i 3 Kodeksu karnego oraz z art. 165 § l, 2 i 4 Kodeksu karnego zostały postawione funkcjonariuszom Policji: Romanowi I. i Radosławowi S. Z powodu koniecznego przeprowadzenia dalszych czynności śledczych, np. uzyskania opinii biegłych z przesłuchania 11 płyt CD zapisu stenograficznego, śledztwo zostało przedłużone do dnia 9 lutego 2007 r. Sprawa jest na bieżąco monitorowana bardzo dokładnie przez Biuro Postępowania Przygotowawczego Prokuratury Krajowej.

Odpowiedź na pytanie 16

Jakie były następstwa [follow-up] poprzednich zaleceń Komitetu, zgodnie z którymi Polska powinna ustanowić niezależny mechanizm nadzoru w celu zapewnienia, że działania funkcjonariuszy publicznych są zgodne z prawem.

Zagadnienia odnoszące się do mechanizmu nadzoru zapewniającego zgodność z prawem działań funkcjonariuszy publicznych zostały opisane szczegółowo w rozdziale poświęconym art. 13 Konwencji – Skargi.
W związku z ratyfikacją przez Rzeczpospolitą Polską Protokołu Dodatkowego do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, trwają prace nad stworzeniem krajowego mechanizmu prewencyjnego.
Na mocy art. 18 Protokołu, zadania krajowego mechanizmu powierzane są niezależnemu organowi, stąd też zadecydowano o powierzeniu wyżej wymienionego zadania Rzecznikowi Praw Obywatelskich (RPO). Rzecznik Praw Obywatelskich spełnia ten wymóg, gdyż art. 210 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje niezależność Rzecznika Praw Obywatelskich od innych organów państwa. 
Zadania krajowego mechanizmu prewencyjnego powierzone zostały Zespołowi Prawa Karnego Wykonawczego działającemu w ramach Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Podstawowe uprawnienia krajowego mechanizmu prewencyjnego określone w Protokole są identyczne z zadaniami ustawowymi powyższego Zespołu; dotyczy to, m.in. regularnych kontroli traktowania osób pozbawionych wolności w miejscach odosobnienia określonych w art. 4 Protokołu. 

Odpowiedź na pytanie 17
Proszę wskazać czy Państwo Strona odrzuciło, z jakiegokolwiek powodu, jakikolwiek wniosek Państwa trzeciego o ekstradycję osoby podejrzanej o popełnienie zbrodni tortur i w rezultacie wszczęło własne postępowanie. Jaki jest status i wynik takiego postępowania (-ań)?

Nie było takiej sytuacji.

Odpowiedź na pytanie 18

Proszę dostarczyć uaktualnione informacje na temat zmiany art. 113 polskiego Kodeksu karnego odnoszącego się do zastosowania polskiego prawa karnego do obywateli i cudzoziemców, którzy popełnili przestępstwo zagranicą, ale do których ścigania Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana zgodnie z umowami międzynarodowymi. (Sprawozdanie Państwa Strony, para.131 - w polskiej wersji 75)

Aktualne brzmienie art. 113 k.k.:
Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia przestępstwa, ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca, którego nie postanowiono wydać, w razie popełnienia przez niego za granicą przestępstwa, do którego ścigania Rzeczpospolita Polska  jest zobowiązana na mocy umów międzynarodowych. 

Odpowiedź na pytanie 19

Proszę dostarczyć informacje o instrukcjach i programach szkoleniowych dla funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości (od tłumacza – sformułowanie to obejmuje również Policję) i innych funkcjonariuszy publicznych w odniesieniu do praw człowieka, zwłaszcza dotyczących traktowania zatrzymanych oraz grup szczególnie narażonych, w tym Romów. Proszę poinformować Komitet, czy organizacje społeczeństwa obywatelskiego są zaangażowane w przygotowanie i wdrożenie takich programów. W takim wypadku, proszę dostarczyć listę takich organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

1. Szkolenie sędziów i prokuratorów
Na podstawie ustawy z dnia 1 lipca 2005 roku znowelizowanej 31 grudnia 2005 roku utworzone zostało Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury, które rozpoczęło swoją działalność w dniu 1 września 2006 roku. Celem istnienia Krajowego Centrum jest wprowadzenie jak najwyższych standardów kształcenia kadr wymiaru sprawiedliwości. Szkolenia obejmą: sędziów, prokuratorów, asesorów sądowych, asesorów prokuratury, referendarzy sądowych, asystentów sędziów, zawodowych kuratorów sądowych oraz urzędników sądów i prokuratury.
Krajowe Centrum realizując zadania wskazane w Krajowym Programie Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi na lata 2005-2006 zorganizowało w dniach 4-6 grudnia 2006 roku szkolenie dla sędziów orzekających w sprawach karnych na temat „Wybrane zagadnienia postępowania wobec cudzoziemców w aspekcie ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach oraz ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej”. W szkoleniu tym, prowadzonym w formie wykładów i seminarium, wzięło udział łącznie 83 sędziów z całego kraju.
W 2006 roku zorganizowano też szkolenia dla sędziów na temat obrotu prawnego z zagranicą w zakresie prawa rodzinnego (uprowadzenie dziecka poza granice kraju – Konwencja Haska z 25 października 1980 roku, sytuacja prawna małoletnich cudzoziemców bez opieki ubiegających się o status uchodźcy, sytuacja dzieci cudzoziemskich przebywających w placówkach opiekuńczych – pozbawienie, ograniczenie władzy rodzicielskiej rodziców, przysposobienie, ze szczególnym uwzględnieniem prawa unijnego) i postępowania wobec cudzoziemców w przedmiocie stosowania zatrzymania, umieszczenia w strzeżonym ośrodku i areszcie w celu wydalenia – ustawa z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach oraz ustawa z dnia 13 czerwca 2006 roku o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terenie RP (właściwość sądu, przesłanki aresztu w celu wydalenia i umieszczenia w strzeżonym ośrodku ). 
W 2007 roku przewidziano przeprowadzenie szkoleń dla sędziów na temat wykonania kary pozbawienia wolności, w ramach której orzeczono leczenie w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego oraz dla prokuratorów na temat odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie.
Zagadnienia dotyczące prowadzenia postępowań karnych o przestępstwa dotyczące handlu ludźmi i nielegalnej migracji są przedmiotem Podyplomowych Studiów z Zakresu Przestępczości Zorganizowanej i Terroryzmu dla Prokuratorów organizowanych przez Krajowe Centrum we współpracy z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W studiach tych uczestniczy 103 prokuratorów pracujących w wydziałach do spraw przestępczości zorganizowanej w prokuraturach w całym kraju. Inauguracja powyższych Studiów Podyplomowych odbyła się w dniu 13 października 2006 roku, a ich zakończenie nastąpi w czerwcu 2007 roku.
Należy wskazać, że szkolenia poświęcone zagadnieniom praw człowieka organizowane były przez organizacje pozarządowe dzięki finansowej pomocy Rządu RP w ramach programu Usprawnienia sądownictwa Phare 2003, wdrażanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. We wrześniu 2005 r. przyznano granty na wdrożenie 45 projektów; organizacje pozarządowe zaangażowane były w głównej mierze w przedsięwzięcia resocjalizacyjne i zmierzające do podniesienia znajomości prawa wśród osób skazanych wyrokiem sądu (zob. Załącznik 11 – lista przykładowych organizacji pozarządowych współpracujących z Ministerstwem Sprawiedliwości).
Jeden z wdrażanych projektów miał na celu rozwój nowych form pracy z młodzieżą romską poprzez wzrost jej udziału w rozpoznawaniu i rozwiązywaniu problemów związanych z byciem ofiarą lub sprawcą przestępstwa, a także poprzez przyjęcie nowej koncepcji współpracy administracji publicznej ze społecznością romską w rozwiązywaniu powyższych problemów. Projekt został przeprowadzony przez krakowskie Centrum Interwencji Kryzysowej.
Ponadto, w okresie 2002-2004 Ministerstwo Sprawiedliwości we współpracy z Helsińską Fundacją Praw Człowieka i TAIEX przeprowadziło 7 szkoleń dla sędziów zainteresowanych zagadnieniami praw człowieka i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W szkoleniach tych uczestniczyło ogółem blisko 180 osób.
2. Służba Więzienna
Zagadnienia związane z realizacją Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, a także zapobieganiem dyskryminacji rasowej, zwalczaniem i zapobieganiem antysemityzmowi, ksenofobii i nietolerancji w kontekście praw człowieka zostały wprowadzone do programów kursów przygotowawczych i wszystkich typów szkół Służby Więziennej. Szkoły te funkcjonują w Centralnym Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu. Słuchacze poznają m.in. wybrane zagadnienia prawne, międzynarodowe standardy postępowania z osobami pozbawionymi wolności, wybrane aspekty etyki zawodowej, podstawy prawne regulujące zatrudnianie więźniów, czy przepisy prawne regulujące wykonywanie kar i środków skutkujących pozbawieniem wolności.
Na przykład, w Szkole Oficerskiej Służby Więziennej program nauczania, w ramach bloku tematycznego poświęconego międzynarodowym standardom postępowania z osobami pozbawionymi wolności, obejmuje następujące przedmioty: ochrona praw osób pozbawionych wolności, Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania oraz użyta w niej definicja tortur i nieludzkiego traktowania, organizacje zajmujące się prawami osób pozbawionych wolności (działalność monitorująca Rzecznika Praw Obywatelskich, Europejskiego Komitetu do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu – CPT, Amnesty International, Komitetu Helsińskiego), zapobieganie antysemityzmowi, ochrona praw migrantów, uchodźców oraz grup narodowościowych i etnicznych itp.
Szczegółowe harmonogramy szkoleń dotyczących praw człowieka dla funkcjonariuszy Służby Więziennej zostały opisane w akapicie 150 Sprawozdania. W okresie dwóch lat od okresu sprawozdawczego, harmonogramy zostały zmodyfikowane, lecz zakres tematyczny pozostał niezmieniony. 

3. Policja
Szkolenia funkcjonariuszy Policji z zakresu praw człowieka organizowane są na wszystkich szczeblach: podstawowym, specjalistycznym i zaawansowanym. Na poziomie podstawowym, realizacja treści odnoszących się do praw człowieka polega głównie na analizie skarg na działanie Policji skierowanych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz na interpretacji orzecznictwa Trybunału Strasburskiego. Zajęcia z zakresu interwencji policyjnych, obowiązków wykonywanych w pomieszczeniach dla osób zatrzymanych itp. są prowadzone z wykorzystaniem wniosków i zaleceń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W trakcie wykonywania obowiązków służbowych, takich jak np. zatrzymywanie osoby, przesłuchiwanie podejrzanego, przeszukiwanie osoby i jej mienia itp. wymagane jest postępowanie zgodne z poszanowaniem praw człowieka. Program podstawowy szkoleń przygotowuje funkcjonariuszy Policji do pracy w zgodzie z takimi zasadami.
W programach specjalistycznych kwestia praw człowieka obejmuje zagadnienia istoty, klasyfikacji i znaczenia praw człowieka, systemu ochrony praw człowieka – krajowego oraz międzynarodowego (w tym systemu ochrony praw człowieka ONZ), działania Policji a prawa człowieka – rola i zadania Policji w zakresie przestrzegania i ochrony praw człowieka.  
W programie przeznaczonym dla absolwentów szkół wyższych, kwestie praw człowieka obejmują wprowadzenie do zagadnienia praw człowieka, międzynarodowe instrumenty praw człowieka, międzynarodowe akty prawne odnoszące się do statusu i zasad wykonywania czynności przez Policję, system monitorowania przestrzegania standardów praw człowieka.
Rząd RP przykłada szczególną wagę do współpracy z organizacjami pozarządowymi. Także przy opracowywaniu szkoleń, Policja współpracuje z organizacjami pozarządowymi, m. in. z Fundacją Dzieci Niczyje, Helsińską Fundacją Praw Człowieka, Fundacją Itaka oraz Fundacją La Strada.  
4. Straż Graniczna
Specjalistyczne szkolenia dla funkcjonariuszy Straży Granicznej obejmują specyfikę ich pracy w zakresie kontaktów z cudzoziemcami. Funkcjonariusze Straży Granicznej prowadzący postępowania administracyjne w związku z cudzoziemcami (w tym funkcjonariusze pracujący w ośrodkach zatrzymań) uczestniczą w szkoleniach mających na celu zapoznanie ich z zagadnieniami dotyczącymi różnorodności kulturowej.
W 2006 r. przeprowadzono dwa szkolenia w Centralnym Ośrodku Szkoleniowym Straży Granicznej w Koszalinie, poświęcone „Strategiom komunikacji z cudzoziemcami zatrzymanymi w celu wydalenia.” W tym samym roku Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców (przy współudziale organizacji „La Strada”) zorganizował szkolenie funkcjonariuszy Straży Granicznej na temat ochrony uchodźców i ofiar handlu ludźmi, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących zarządzaniem w sytuacjach kryzysowych. 

Odpowiedź na pytanie 20

Jakie - jeśli jakiekolwiek - mechanizmy kontrolne i ewaluacyjne zostały użyte w celu oszacowania wpływu programów szkoleniowych przeprowadzonych dla personelu wymiaru sprawiedliwości? (Sprawozdanie Państwa Strony, para. 146-163 – w polskiej wersji 80 i nast.)

Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury przyjęło jako podstawę mechanizmu nadzoru i oceny kwestionariusze wypełniane anonimowo przez uczestników szkoleń; kwestionariusze te zawierają pytania o przydatność szkoleń w pracy zawodowej na zajmowanych przez uczestników stanowiskach. Szkolenia te oceniane są bardzo wysoko.
Ocena programów nauczania odbywa się każdorazowo po ukończeniu danego cyklu szkoleń w Centralnym Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu. Służba Więzienna nie prowadzi oceny wpływu programów szkoleń na wypełnianie obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy więziennictwa objętych szkoleniem. Opracowany został program długofalowej oceny szkoleń, który ma w najbliższym czasie zostać przyjęty do realizacji.

Odpowiedź na pytanie 21

Proszę dostarczyć informacje na temat minimalnego wieku odpowiedzialności karnej i skomentować fakt, że, w niektórych sprawach, nawet dzieci mające po 10 lat mogą być skazywane na środki edukacyjne. Proszę dostarczyć reprezentatywne przykłady takich „środków edukacyjnych”.

W polskim prawie karnym jako zasadę dotyczącą dolnego progu, od którego możliwe jest ponoszenie odpowiedzialności karnej, przyjęto wiek 17 lat, co dotyczy tak odpowiedzialności za przestępstwa (art. 10 § 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1997 r. – Kodeks karny), jak i wykroczenia (art. 8 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń). 
Wszelkie  wyjątki  od  tej  zasady  dotyczą sytuacji nadzwyczajnych. Na podstawie art. 10 § 2 Kodeksu karnego możliwa jest odpowiedzialność na zasadach przewidzianych w Kodeksie karnym osoby, która po ukończeniu 15 lat dopuściła się czynów karalnych o charakterze szczególnie niebezpiecznym, to jest:
- zamachu na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (art. 134 kk),
- zabójstwa i jego kwalifikowanych form (art.148 § 1, 2 i 3  kk),
- spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 § 1 kk) z następstwem śmierci człowieka (art. 156 § 3 kk),
- sprowadzenia niebezpieczeństwa powszechnego (art. 163 § 1 kk) z następstwem śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób (art. 163 § 3 kk),
- uprowadzenia statku wodnego lub powietrznego (art. 166 kk),
- sprowadzenia katastrofy w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym zagrażającej życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach (art. 173 § 1 kk) z następstwem śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób (art.173 § 3 kk),
- gwałtu zbiorowego (art. 197 § 3 kk),
- wzięcia zakładnika (art. 252 § 1 kk) z następstwem śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób (art. 252 § 2 kk),
- rozboju (art. 280 kk),
a okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich reguluje działania sądów wobec małoletnich, którzy popełnili czyny karalne lub ulegli demoralizacji i nie ogranicza dolnej granicy wieku osób, wobec których takie działania mogą być podejmowane. W razie ustalenia przez sąd, iż nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopuścił się czynu karalnego, ustawa pozwala stosować wobec niego środki opiekuńczo-wychowawcze albo środek poprawczy. 
Przepis art. 6 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich stanowi, że wobec nieletnich sąd rodzinny może:
1) udzielić upomnienia,
2) 	zobowiązać do określonego postępowania, a zwłaszcza do naprawienia wyrządzonej szkody, do wykonania określonych prac lub świadczeń na rzecz pokrzywdzonego lub społeczności lokalnej, do przeproszenia pokrzywdzonego, do podjęcia nauki lub pracy, do uczestniczenia w odpowiednich zajęciach o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, do powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach albo do zaniechania używania alkoholu lub innego środka w celu wprowadzania się w stan odurzenia,
3) 	ustanowić nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekuna,
4) 	ustanowić nadzór organizacji młodzieżowej lub innej organizacji społecznej, zakładu pracy albo osoby godnej zaufania - udzielających poręczenia za nieletniego,
5) 	zastosować nadzór kuratora,
6) 	skierować do ośrodka kuratorskiego, a także do organizacji społecznej lub instytucji zajmujących się pracą z nieletnimi o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, po uprzednim porozumieniu się z tą organizacją lub instytucją,
7) 	orzec zakaz prowadzenia pojazdów,
8) 	orzec przepadek rzeczy uzyskanych w związku z popełnieniem czynu karalnego,
9) orzec umieszczenie w rodzinie zastępczej, w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, w młodzieżowym ośrodku socjoterapii albo w ośrodku szkolno-wychowawczym,
10) orzec umieszczenie w zakładzie poprawczym,
	11) zastosować inne środki zastrzeżone w niniejszej ustawie do właściwości sądu rodzinnego, jak również zastosować środki przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Stosowanie najsurowszego środka poprawczego dopuszczalne jest wyłącznie wobec nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego stanowiącego przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (co, wobec brzmienia art. 1 § 1 ust. 2 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oznacza osobę, która ukończyła 13 lat, ale nie ukończyła 17 roku życia), jeżeli przemawiają za tym wysoki stopień demoralizacji nieletniego oraz okoliczności i charakter czynu, zwłaszcza gdy inne środki wychowawcze okazały się nieskuteczne lub nie rokują resocjalizacji nieletniego.

Odpowiedź na pytanie 22

Jaki jest maksymalny czas trwania tymczasowego aresztowania ustanowiony w polskim systemie prawnym? Proszę skomentować wysoką liczbę osób tymczasowo aresztowanych i korzystanie prze Państwo Stronę z alternatywnych metod nadzoru [alternative custodial measures], jeśli takie istnieją.

Zgodnie z art. 263 § 3 Kodeksu postępowania karnego łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat, przy czym w okresie tym mieści się również okres stosowania tymczasowego aresztowania w toku postępowania przygotowawczego. Zgodnie natomiast z art. 263 § 2 Kodeksu postępowania karnego maksymalny okres stosowania tymczasowego aresztowania w toku postępowania przygotowawczego może wynosić 12 miesięcy. Przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania poza wyżej wymienione okresy może dokonać tylko sąd apelacyjny, w którego okręgu toczy się postępowanie, na wniosek sądu, przed którym sprawa się toczy, a w postępowaniu przygotowawczym na wniosek właściwego prokuratora apelacyjnego. Przedłużenie okresu stosowania tymczasowego aresztowania przez sąd apelacyjny możliwe jest jednak tylko w przypadku, gdy konieczność  taka powstaje w związku z zawieszeniem postępowania karnego, przedłużającą się obserwacją psychiatryczną oskarżonego, przedłużającym się opracowywaniem opinii przez biegłego, wykonywaniem czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, celowym przewlekaniem postępowania przez oskarżonego, a także z powodu innych istotnych przeszkód, których usunięcie było niemożliwe (art. 263§4 Kodeksu postępowania karnego), przy czym ta ostatnia podstawa nie dotyczy postępowania przygotowawczego. 
Jeśli natomiast zachodzi potrzeba stosowania tymczasowego aresztowania po 
wydaniu pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji, każdorazowe jego przedłużenie może następować na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy (art. 263 § 7 Kodeksu postępowania karnego), przy czym w razie orzeczenia kary pozbawienia wolności tymczasowe aresztowanie może być stosowane aż do chwili rozpoczęcia kary (art. 249 § 4 Kodeksu postępowania karnego).
W polskim ustawodawstwie brak jest przepisu określającego górną, nieprzekraczalną granicę tymczasowego aresztowania po rozpoczęciu rozprawy głównej, ale istnieje ścisła 
reglamentacja przesłanek uzasadniających konieczność stosowania i przedłużania tego środka zapobiegawczego, a decyzje w tym przedmiocie mogą zapadać tylko i wyłącznie w drodze postanowień sądu, które podlegają kontroli instancyjnej, a czas przedłużenia tymczasowego aresztowania musi być każdorazowo ściśle określony.
Ustosunkowując się do kwestii wysokiej liczby osób tymczasowo aresztowanych zauważyć należy, że zgodnie z dostępnymi danymi statystycznymi, odnośnie do sądów pierwszej instancji, liczba osób tymczasowo aresztowanych, w tym osób, wobec których areszt tymczasowy trwał powyżej 2 lat, zaczyna spadać.
	Wysoka liczba tymczasowych aresztowań wynika przy tym m.in. ze stałego, znaczącego od 2000 roku wzrostu spraw dotyczących zorganizowanej przestępczości (od 0,026% ogólnej liczby wniesionych aktów oskarżenia w 2000 roku do 0,12% w 2005 roku) oraz ze zwiększenia się liczby spraw związanych z popełnieniem przestępstwa przez cudzoziemców, w szczególności z państw wschodnich i dalekowschodnich. W przeważającej części tych spraw stosowanie tymczasowego aresztowania konieczne jest dla zabezpieczenia materiału dowodowego i zapewnienia prawidłowego toku postępowania. W przypadku każdej natomiast sprawy, gdzie koniecznym jest zastosowanie środka zapobiegawczego, ale nie musi być to środek o charakterze izolacyjnym, prokuratorzy (w postępowaniu przygotowawczym) i sądy stosują środki zapobiegawcze w postaci poręczenia majątkowego lub dozoru policji, rzadziej w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych, wykonywaniu zawodu, nakazu powstrzymania się od określonej działalności lub prowadzenia określonego rodzaju pojazdów oraz zakazu opuszczania kraju, który może być połączony z zatrzymaniem paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy lub z zakazem wydania takiego dokumentu (art. 266-277 Kodeksu postępowania karnego).

Odpowiedź na pytanie 23
Proszę dostarczyć dalszych informacji na temat wpływu jaki niektóre środki podjęte w celu zajęcia się wzrastającym przeludnieniem w więzieniach mogły mieć na materialne warunki zatrzymania w takich więzieniach, zwłaszcza że wspólne przestrzenie, takie jak świetlice, siłownie, sale odpraw itd. ... są używane dla celów mieszkalnych. (Sprawozdanie Państwa Strony, para.261- w polskiej wersji 154).

W porównaniu z okresem opisanym w Sprawozdaniu, wzrosła liczba miejsc dla osadzonych. Ponadto, Służba Więzienna opracowała strategię ograniczenia przeludnienia w jednostkach penitencjarnych w okresie 2006-2009. Ma ona na celu powiększenie bazy zakwaterowania dla osadzonych w okresie kolejnych 4 lat o około 26 000 miejsc. W efekcie działań określonych w Strategii, przy założeniu, że w danym okresie nie zostaną wyłączone miejsca z powodu remontów, na koniec 2009 r. więziennictwo będzie dysponowało około 97 000 miejsc zgodnie z normą 3 m² powierzchni celi na jednego osadzonego. Cel ten ma zostać osiągnięty dzięki następującym działaniom:
1)	realizacja inwestycji założonych w „Programie pozyskania 17 000 miejsc w jednostkach organizacyjnych więziennictwa w latach 2006-2009”, przyjętym przez Rząd RP dnia 14 lutego 2006 r.
 	Szczegółowy program pozyskania nowych miejsc zakłada:
a)	kontynuację zadań inwestycyjnych rozpoczętych w okresie 2004-2005, 
b)	budowę nowych pawilonów w istniejących jednostkach penitencjarnych – standardowe pawilony mieszkalne typu „Ustka”, po 153 miejsc każdy (typ pół-otwarty) oraz typu „Suwałki”, po 208 miejsc każdy (typu zamkniętego),
c)	przystosowanie budynków gospodarczych, byłych przedsiębiorstw przywięziennych, budynków pomocniczych i innych, zlokalizowanych na terenie aresztów śledczych i zakładów karnych na pawilony penitencjarne,
d)	budowę nowych jednostek penitencjarnych na terenie znajdującym się obecnie pod zarządem więziennictwa,
e)	rekonstrukcję pawilonów penitencjarnych wyłączonych z funkcjonowania z racji stanu technicznego,
2)	przystosowanie pomieszczeń pozyskanych przez więziennictwo od wojska, nieobjętych powyższym programem,
3)	wykorzystanie partnerstwa publiczno-prywatnego w celu budowy, rozbudowy i zarządzania jednostkami penitencjarnymi.

Podjęto ponadto działania legislacyjne zmierzające do umożliwienia odbywania kar pozbawienia wolności poza jednostką penitencjarną dzięki systemowi „nadzoru elektronicznego” i „kar weekendowych”. Choć środki te nie doprowadzą do poszerzenia bazy lokalowej dla osadzonych, pozwolą na zwolnienie pewnej liczby miejsc w jednostkach penitencjarnych. Zakładając, że powyższe nowe rozwiązania będą mogły zostać zastosowane do ok. 15 000 skazanych, w 2009 r. cały system odbywania kar pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania mógłby obejmować około 112 000 osadzonych.
Stopniowo, dzięki poszerzeniu bazy zakwaterowania, świetlice, sale gimnastyczne i inne pomieszczenia przystosowane przed kilku laty do wypełniania funkcji mieszkalnej są coraz częściej wykorzystane w zgodzie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Do końca 2005 r., na terenie aresztów śledczych i zakładów karnych znajdowało się około 609 świetlic, co daje statystycznie około 3 świetlice na każdą jednostkę penitencjarną, włącznie z oddziałami zewnętrznymi.
Administracja jednostek penitencjarnych podejmuje próby znalezienia dodatkowych pomieszczeń przeznaczonych na ćwiczenia fizyczne, wyposażając je w sprzęt spełniający standardy bezpieczeństwa. 

Odpowiedź na pytanie 24

Proszę dostarczyć informacje i wyjaśnić postanowienie art. 223a Kodeksu karnego wykonawczego z 1 września 2003, który reguluje sytuację „tymczasowo aresztowanego, wobec którego wykonywana jest kara pozbawienia wolności w innej sprawie”, zwłaszcza w odniesieniu do ograniczeń jego/jej praw, miedzy innymi „widzeń, korespondencji, korzystania z aparatów telefonicznych oraz innych środków łączności przewodowej i bezprzewodowej, posiadania przedmiotów w celi, korzystania ze świadczeń zdrowotnych (...)” (Sprawozdanie Państwa Strony, para. 214 – w polskiej wersji 121).

Art. 223a Kodeksu karnego wykonawczego jednoznacznie potwierdza możliwość wykonywania kary pozbawienia wolności i stosowania tymczasowego aresztowania w stosunku do tej samej osoby, co jest powszechną praktyką zarówno w sądach powszechnych, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego. 
Art. 223a w rzeczywistości odwołuje się do treści postanowień Kodeksu karnego wykonawczego mających zstosowanie w sytuacji prawnej osoby tymczasowo aresztowanej. I tak, w kwestii m.in.:
-	widzeń, odwołuje się do zasad określonych w art. 217,
-	korespondencji, odwołuje się do postanowień art. 217a,
-	korzystania z aparatów telefonicznych, odwołuje się do postanowienia art. 217c, zgodnie z którym osoba tymczasowo aresztowana nie może korzystać z aparatu telefonicznego oraz innych środków łączności przewodowej i bezprzewodowej,
-	posiadania przedmiotów w celi, odwołuje się do postanowień art. 216.

Tymczasowo aresztowany, wobec którego wykonywana jest kara pozbawienia wolności w innej sprawie:
-	przed skorzystaniem z uprawnienia określonego w art. 141a Kodeksu karnego wykonawczego (zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego na czas nieprzekraczający 5 dni w wypadkach szczególnie ważnych dla osadzonego) musi uzyskać zgodę organu, w którego dyspozycji pozostaje,
-	nie ma prawa do korzystania z przepustek wymienionych w art. 91 pkt 7 Kodeksu karnego wykonawczego (jest to przepustka udzielana w zakładzie typu półotwartego nie częściej aniżeli raz na dwa miesiące, na łączny czas nieprzekraczający 14 dni w roku),
-	nie ma prawa do korzystania z przepustek wymienionych w art. 92 pkt 9 Kodeksu karnego wykonawczego (jest to przepustka udzielana w zakładzie typu otwartego nie częściej aniżeli raz na miesiąc, na łączny czas nieprzekraczający 28 dni w roku),
-	nie korzysta z nagród wymienionych w art. 138 § 1 pkt 7 i 8 Kodeksu karnego wykonawczego (są to: widzenie bez dozoru poza zakładem karnym, z najbliższą osobą  lub osobą godną zaufania, na czas nieprzekraczający jednorazowo 30 godzin oraz zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego bez dozoru, na okres nieprzekraczający jednorazowo 14 dni),
-	nie otrzymuje zezwolenia wymienionego w art. 165 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego (jest to zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego łącznie na czas do 14 dni).

Ponadto, należy podkreślić, że zgodnie z § 3 art. 223a Kodeksu karnego wykonawczego, organ w którego dyspozycji pozostaje skazany, wobec którego stosowane jest tymczasowe aresztowanie w innej sprawie może zarządzić stosowanie wobec niego również innych przepisów dotyczących tymczasowo aresztowanych.
Podsumowując, ograniczenia praw skazanego, który jest jednocześnie tymczasowo aresztowanym zostały wprowadzone w celu zabezpieczenia właściwego przebiegu postępowania karnego. Ograniczenia dotyczą wyłącznie tych praw, z których korzystanie mogłoby utrudniać działanie wymiaru sprawiedliwości. Należy podkreślić, że będąc w takiej sytuacji osoba tymczasowo aresztowana nie jest pozbawiana swoich praw, jednak zakres tych praw zmienia się z uwagi na zmianę statusu prawnego danej osoby. 

Odpowiedź na pytanie 25

Proszę skomentować regulacje zawarte w art. 115 ust. 7 Kodeksu karnego wykonawczego, zgodnie z którym osobie w „zakładzie karnym typu zamkniętego” dostarcza się usług medycznych w obecności „funkcjonariusza nie wykonującego zawodu medycznego.” [officer who is not a medical professional] (Sprawozdanie Państwa Strony, para. 280 - w polskiej wersji 165).

Służba Więzienna dokłada starań, by osoby pozbawione wolności korzystały ze wszystkich uprawnień do intymności i ochrony danych osobowych w czasie korzystania ze świadczeń lekarskich. Osadzeni informowani są o podstawowych prawach pacjenta w trakcie badania wstępnego przy przyjęciu do jednostki penitencjarnej. Ponadto, treść przepisów regulujących te kwestie dostępna jest u wychowawców oraz kierowników ambulatoriów we wszystkich aresztach śledczych i zakładach karnych. 
Zgodnie z art. 70 Kodeksu karnego wykonawczego, typy zakładów karnych różnią się między sobą stopniem zabezpieczenia i izolacji skazanych oraz wynikającymi z tego ich obowiązkami i uprawnieniami w zakresie poruszania się po i poza terenem zakładu karnego. W polskim więziennictwie skazani odbywają karę pozbawienia wolności w zakładach karnych typu: zamkniętego, półotwartego i otwartego.  
	W zakładzie typu zamkniętego odbywają karę skazani, którzy z racji swojego zachowania, cech osobowych i prezentowanej postawy winni przebywać w warunkach podwyższonej dyscypliny, kontroli, nadzoru, i bezpieczeństwa. W związku z tym w zakładach karnych tego typu są umieszczani przestępcy mogący stwarzać różnego rodzaju zagrożenia. Dlatego też art. 115 § 7 Kodeksu karnego wykonawczego zawiera postanowienie o udzielaniu świadczeń zdrowotnych skazanemu odbywającemu karę w zakładzie zamkniętym w obecności osoby niewykonującej zawodu medycznego (co w praktyce oznacza obecność funkcjonariusza z działu ochrony). Pomimo to, druga część przepisu mówi, że „na wniosek funkcjonariusza lub pracownika więziennego zakładu opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności, świadczenia zdrowotne mogą być udzielane skazanemu bez obecności funkcjonariusza niewykonującego zawodu medycznego”.
Na podstawie danych zebranych w ramach kontroli/nadzoru (wywiady przeprowadzone z osobami udzielającymi świadczeń zdrowotnych), można stwierdzić, że obecność funkcjonariusza z działu ochrony ograniczona jest wyłącznie do sytuacji, gdy świadczenia zdrowotne udzielane są skazanym stanowiącym zagrożenie dla osób udzielających świadczeń, zwłaszcza w sytuacji, gdy osobami tymi są kobiety. Według tych samych danych, w praktyce zasadą jest udzielanie świadczeń zdrowotnych skazanemu bez obecności funkcjonariusza, a w przypadku, gdy obecność taka jest konieczna, badanie lekarskie przeprowadzane jest w sposób ograniczający do minimum potencjalne naruszenie intymności skazanego. 
Możliwość prawem potwierdzonego zapewnienia dodatkowej ochrony określonej kadry medycznej, nie będąc nadużywana, poprawiła poczucie bezpieczeństwa tej kadry. Należy ponadto wspomnieć, że rozmowy przeprowadzone ze skazanymi podczas powyższych wizytacji wykazały, że nie zgłaszali oni żadnych uwag mogących świadczyć o ich negatywnej ocenie praktycznego zastosowania powyższego przepisu.
Zapis art. 115 § 7 Kodeksu karnego wykonawczego nie przewiduje możliwości odwołania funkcjonariusza ochrony w przypadku udzielania skazanemu świadczeń zdrowotnych przez osoby niebędące pracownikami więziennego zakładu opieki zdrowotnej. W praktyce dotyczy to sytuacji, gdy świadczenia zdrowotne są udzielane poza zakładem karnym. Także w tych sytuacjach dąży się do zminimalizowania wpływu obecności funkcjonariusza Służby Więziennej na sposób udzielania świadczeń zdrowotnych. Jak wynika z praktyki, obecność funkcjonariusza w wyżej wymienionych sytuacjach znacząco ogranicza próby ucieczek osadzonych z sal zabiegowych i pomaga eliminować próby przekupstwa. Nie wolno także zapominać o konieczności zapewnienia bezpieczeństwa lekarzom i pielęgniarkom, którzy nie mają możliwości oceny skali zagrożenia ze strony osadzonych poddawanych badaniu lekarskiemu.

Odpowiedź na pytanie 26

Proszę skomentować sytuację starających się o azyl dzieci i nieletnich umieszczonych w placówkach pogotowia ? [emergency blocks], łącznie z informacją o reżimie pobytu dzieci, ich rozdzieleniu od nieletnich i maksymalnym okresie czasu pobytu w placówkach pogotowia ? [emergency blocks]. W związku z tym, proszę dostarczyć informacje na temat statusu adopcji w nowym Kodeksie Nieletnich.

Po pierwsze, należy podkreślić, że małoletnich bez opieki ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy nie umieszcza się w pogotowiu opiekuńczym dla dzieci.
Organ przyjmujący wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożony przez małoletniego występuje niezwłocznie do sądu właściwego ze względu na miejsce pobytu małoletniego, z wnioskiem o  ustanowienie kuratora do reprezentowania małoletniego w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy oraz umieszczenie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub ośrodku dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy.
Na mocy porozumienia zawartego przez Miasto Stołeczne Warszawę i Urząd do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, małoletni bez opieki są umieszczani w domach dziecka, gdzie warunki bytowe są o wiele lepsze, aniżeli w ośrodku. Stałą opiekę nad małoletnimi sprawuje trzech specjalnie w tym celu zatrudnionych wychowawców. Dzieci mieszkają w jedno-, dwu-, lub trzyosobowych pokojach, które mogą same urządzać i ozdabiać. Małoletnim zapewniona jest także opieka medyczna, a wszyscy małoletni mogą korzystać z edukacji szkolnej (na różnych poziomach, w zależności od wieku). Małoletni cudzoziemcy przebywający w domach dziecka mają do dyspozycji czas na odrabianie zadań domowych i naukę języka polskiego.
Dzieci przyjęte do domu dziecka nie są izolowane od pozostałych przebywających w nim dzieci. Przebywanie z dziećmi polskimi ma zdecydowanie pozytywny wpływ na proces integracyjny młodych cudzoziemców i umożliwia im poznanie polskiej kultury w naturalnym środowisku.
Pracownik Biura Organizacji Ośrodków dla Cudzoziemców Ubiegających się o Nadanie Statusu Uchodźcy lub Azylu przy Urzędzie do Spraw  Repatriacji i Cudzoziemców sprawujący funkcję kuratora wobec małoletniego nadzoruje zapewnienie takiemu małoletniemu odpowiednich warunków bytowych oraz dostępu do edukacji i opieki zdrowotnej, będzie współpracował w zakresie zagospodarowania czasu wolnego małoletniego, z uwzględnieniem wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, a także udzieli pomocy zmierzającej do odnalezienia członków rodziny małoletniego, kontaktu z krajowymi i międzynarodowymi organizacjami pozarządowymi prowadzącymi statutową działalność na rzecz małoletnich i uchodźców.
Po osiągnięciu pełnoletności małoletni przekazywani są do ośrodków dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy, o ile procedura o nadanie statusu uchodźcy została wcześniej ukończona.
Na mocy art. 52 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, małoletniego bez opieki, któremu odmówiono nadania statusu uchodźcy, pozostawia się w ośrodku lub umieszcza się w miejscu wyznaczonym mu do przebywania przez sąd opiekuńczy, właściwy ze względu na miejsce pobytu małoletniego, do czasu przekazania go organom lub organizacjom kraju pochodzenia, do których zadań statutowych należą sprawy małoletnich. Organizacjami bezpośrednio zaangażowanymi w sprawowanie opieki nad małoletnimi bez opieki są m.in. Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców, Fundacja „Dzieci Niczyje” oraz Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Biuro Organizacji Ośrodków dla Cudzoziemców Ubiegających się o Nadanie Statusu Uchodźcy lub Azylu współpracuje również z domami małego dziecka, w których z zasady umieszczane są dzieci w wieku do 3 lat. 
Według najnowszego projektu ustawy nowelizującej ustawę o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i niektórych innych ustaw, przekazanego obecnie pod obrady Komitetowi Europejskiemu Rady Ministrów, organ przyjmujący wniosek będzie zobligowany do zapewnienia małoletniemu bez opieki profesjonalnej, niezwiązanej więzami pokrewieństwa, rodziny zastępczej w rodzaju pogotowia opiekuńczego lub placówki opiekuńczo-wychowawczej. Małoletni bez opieki będzie pozostawać w profesjonalnej, niezwiązanej więzami pokrewieństwa, rodzinie zastępczej w rodzaju pogotowia opiekuńczego lub placówki opiekuńczo-wychowawczej do momentu wydania przez sąd opiekuńczy postanowienia o miejscu przebywania małoletniego.
Zarówno przepisy obowiązującej dziś (ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich) jak i planowanej (Kodeks nieletnich) regulacji prawnej odpowiedzialności nieletnich nie obejmują kwestii adopcji (przysposobienia).  Sprawa ta wyczerpująco uregulowana została w przepisach art. 114 i następnych ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.  - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dział II. Przysposobienie) i obecnie nie rozważa się istotnych zmian w tej materii. 
Nadto w przypadku prowadzenia postępowania z elementem zagranicznym,  właściwe prawo materialne dotyczące przysposobienia wskazywane jest stosownie do przepisów prawa prywatnego międzynarodowego (art. 22 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe).

Odpowiedź na pytanie 27

Proszę skomentować i dostarczyć dalszych informacji na temat środków podjętych w odniesieniu do użycia siły fizycznej i „środków przymusu bezpośredniego” wobec osób tymczasowo aresztowanych i uwięzionych, zwłaszcza na temat używania mechanicznych środków powstrzymujących [mechanical restraint measures] (od tłumacza - chodzi o kajdanki, kaftany bezpieczeństwa itp.) jako uzupełnienia umieszczania w celi bezpieczeństwa. Proszę dostarczyć informacji na temat kontroli użycia tych metod poprzez telewizję i ich rejestrację jak również o szkoleniu personelu co do ich właściwego użycia. (Sprawozdanie Państwa Strony, para. 307 – w polskiej wersji 175). Proszę również dostarczyć informacje czy wpływały skargi w tych kwestiach i o rezultatach tych skarg.

Policja jest jednym z organów posiadających uprawnienia do stosowania środków przymusu bezpośredniego. Uprawnienia te mogą być wykorzystane w razie niepodporządkowania się wydanym na podstawie prawa poleceniom organów lub funkcjonariuszy Policji. Rodzaje środków przymusu bezpośredniego oraz okoliczności, w jakich mogą one być stosowane zostały zawarte w Sprawozdaniu.   
Ponadto, należy wymienić zasady, którymi musi kierować się Policja stosując środki przymusu bezpośredniego. Są to: 
•	zasada celowości – która oznacza, że zarówno zastosowanie jakiegokolwiek środka przymusu (dopuszczonego prawem), jak też wybór konkretnego środka przymusu bezpośredniego musi być uzależniony okolicznościami zdarzenia oraz zmierzać do określonego celu.
•	zasada ostrzeżenia – polega na obowiązku wcześniejszego wezwania przez policjanta do zachowania się zgodnego z prawem a następnie uprzedzenia o użyciu przymusu bezpośredniego, gdy wezwanie to okaże się bezskuteczne. Zasada ta nie obowiązuje, gdy zachodzi konieczność natychmiastowego działania, tzn. jeżeli zwłoka groziłaby niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego, a w wypadku użycia innych niż broń środków, także dla mienia. 
•	zasada niezbędności – nakazuje stosowanie przymusu tylko w granicach niezbędnych do usunięcia zagrożeń. Odstępuje się od użycia środków przymusu, gdy zagrożenie minęło (osoba podporządkowała się poleceniu) albo gdy użycie przymusu nie przyniosło i wiadomo, że nie przyniesie pożądanego skutku.  
•	zasada minimalizacji skutków – formułuje obowiązek używania środków przymusu bezpośredniego w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą dolegliwość, w szczególności niepowodujący uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.
Jeżeli chodzi o użycie mechanicznych środków obezwładniających (kajdanek i kaftana bezpieczeństwa), należy wskazać, że podstawą prawną dla ich użycia jest Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia przypadków oraz warunków i sposobów użycia przez policjantów środków przymusu bezpośredniego z dnia 17 września 1990 r. (z późniejszymi zmianami). Użycie kajdanek jest obligatoryjne – na polecenie sądu lub prokuratora, bądź opcjonalne – w stosunku do osób skazanych, tymczasowo aresztowanych bądź zatrzymanych w celu udaremnienia ucieczki albo zapobieżenia czynnej napaści lub czynnemu oporowi. Nie stosuje się kajdanek i prowadnic wobec osób w wieku poniżej 17 lat z wyjątkiem nieletnich w wieku powyżej 16 lat podejrzanych o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu. W związku z obowiązującym zakazem stosowania kajdanek w stosunku do osób poniżej 17. roku życia, w celu udaremnienia ucieczki albo zapobieżenia czynnej napaści lub czynnemu oporowi Policja może użyć prowadnic. 
Kaftan bezpieczeństwa, pasy czy siatka obezwładniająca (...) są stosowane wobec osób, których zachowanie stanowi zagrożenie dla ludzkiego zdrowia lub życia i dla mienia, o ile użycie innych środków przymusu bezpośredniego nie jest możliwe lub okazało się nieskuteczne. Siatka obezwładniająca może być stosowana podczas pościgu za podejrzanym o popełnienie przestępstwa lub w celu uniemożliwienia ucieczki skazanemu, osobie tymczasowo aresztowanej bądź zatrzymanemu przestępcy. Należy podkreślić, iż „cele zabezpieczające” funkcjonują również w pomieszczeniach policyjnych przeznaczonych dla osób aresztowanych. 
 	Kwestia przestrzegania praw człowieka jest przedmiotem wszystkich szczebli szkoleń zawodowych  funkcjonariuszy Policji. W trakcie szkoleń główny nacisk kładzie się na wykształcenie właściwych nawyków zawodowych wśród funkcjonariuszy Policji, zwłaszcza podejmujących działania takie, jak inter alia stosowanie środków przymusu bezpośredniego. Organizowane szkolenia mają na celu zapoznanie funkcjonariuszy Policji z zasadami obligującymi ich do poszanowania ludzkiej godności, stosowania przemocy jedynie w razie absolutnej konieczności, zakazu stosowania tortur, ochrony zdrowia i życia osób aresztowanych. 
W odniesieniu do telewizyjnego monitorowania pomieszczeń dla osób zatrzymanych lub aresztowanych w celu wytrzeźwienia, nie ma zapisów określających jego obligatoryjne zastosowanie. Jednakże w pomieszczeniach, gdzie taki monitoring jest już stosowany, odgrywa on rolę „kontrolującą” także w odniesieniu do należytego wykonywania obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy Policji nadzorujących pomieszczenia dla osób zatrzymanych. W ramach szerokiej modernizacji starych pomieszczeń dla osób aresztowanych i dzięki przeznaczeniu odpowiednich środków na ten cel do dyspozycji komendantów jednostek Policji, instalowane są telewizyjne systemy monitorowania. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadkach budowania nowych placówek dla osób pozbawionych wolności. 
	Na mocy § 1 ust. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2005 r., zmieniającego Rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków stosowania środków przymusu bezpośredniego oraz użycia broni palnej lub psa służbowego przez funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz sposobu postępowania w tym zakresie, Służba Więzienna została zobligowana do wyposażenia cel zabezpieczających w telewizyjny system monitorowania z nasłuchem, umożliwiający nagrywanie i archiwizację obrazu i dźwięku. Wymóg ten został spełniony przez wszystkich dyrektorów aresztów śledczych i zakładów karnych. Dyrektorzy systematycznie monitorują przypadki stosowania środków przymusu bezpośredniego.
Kwestia użycia środków przymusu bezpośredniego była i jest przedmiotem szkoleń przeprowadzanych przez Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu w ramach szkół podoficerskiej, chorążych i oficerskiej. Zagadnienie powyższe obejmuje także program szkoleń dla kierowników działów ochrony, dowódców zmian i funkcjonariuszy pełniących służbę w oddziałach mieszkalnych.
	Uwzględniając wagę kwestii dotyczących użycia środków przymusu bezpośredniego oraz dokumentacji przypadków ich użycia, dyrektorzy jednostek penitencjarnych zostali zobowiązani do przeprowadzania odpowiednich specjalistycznych szkoleń i nadzorowania, w ramach kontroli i nadzoru, czy środki przymusu bezpośredniego używane są w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Ponadto, okręgowi dyrektorzy Służby Więziennej zostali zobowiązani do nadzoru sposobu rejestracji obrazu i dźwięku, jak również sposobu przechowywania informacji dotyczących pobytu osadzonego w celi zabezpieczającej oraz kontroli prawidłowości działań funkcjonariuszy Służby Więziennej w tym zakresie.
	Sposób implementacji § 1 ust. 3 Rozporządzenia oraz częstotliwość teoretycznych i praktycznych szkoleń z zakresu użycia środków przymusu bezpośredniego przeprowadzanych w jednostkach są systematycznie kontrolowane przez funkcjonariuszy Centralnego Zarządu Służby Więziennej i specjalistów z okręgowych inspektoratów Służby Więziennej odpowiedzialnych za kwestie bezpieczeństwa.
W 2006 r. odnotowano 1 026 przypadków użycia środków przymusu bezpośredniego w jednostkach Służby Więziennej. Umieszczenie w celi zabezpieczającej zostało wykorzystane w 807 przypadkach, kajdanki – w 312 przypadkach, kaftan bezpieczeństwa – w 94 przypadkach, jednoczęściowy pas obezwładniający – w 275 przypadkach, trzyczęściowy pas obezwładniający – w 82 przypadkach. Należy podkreślić, że kajdanki były zazwyczaj używane przy transporcie osadzonych, a kaftan bezpieczeństwa, jednoczęściowy pas obezwładniający i trzyczęściowy pas obezwładniający były użyte w połączeniu z umieszczeniem w celi zabezpieczającej.
	W 2006 r. wniesiono 3 569 zarzutów na nieodpowiednie traktowanie osób pozbawionych wolności przez funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej. Z 2 995 zarzutów rozpoznanych przez Służbę Więzienną, 25 zostało uznanych za uzasadnione, a żaden z nich nie dotyczył naruszenia nietykalności cielesnej osadzonego. Spośród wszystkich zarzutów na nieodpowiednie zachowanie w stosunku do osadzonych ze strony funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej – 29 dotyczyło użycia środków przymusu bezpośredniego, 91 – pobicia, 449 – agresji słownej (1 uznano za uzasadniony) a 2 426 – innych form nieodpowiedniego traktowania, z których 24 uznano za uzasadnione. Pozostałe 574 zarzuty zostały przekazane sądom, prokuraturom oraz do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.
Zob. także Załącznik 12 przedstawiający liczbę skarg na traktowanie osób zatrzymanych przez Policję w latach 2003–2006.
Odpowiedź na pytanie 28

Proszę skomentować środki podjęte w celu zapewnienia anonimowości tym, którzy wnoszą skargi w trakcie bycia zatrzymanym [while in detention] oraz jak Państwo Strona gwarantuje, że wnoszenie przez nich skarg nie ma negatywnych konsekwencji na osoby pozbawione wolności.

Zgodnie z art. 63 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., „Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków i skarg określa ustawa.” Ustawą określającą procedurę rozpatrywania wniosków, petycji i skarg obywateli jest Kodeks postępowania administracyjnego. Na mocy art. 225 § 1 tego Kodeksu „Nikt nie może być narażony na jakikolwiek uszczerbek  lub zarzut z powodu złożenia skargi lub wniosku albo z powodu dostarczenia  materiału do publikacji o znamionach skargi lub wniosku, jeżeli działał w  granicach prawem dozwolonych”.
Także osoby tymczasowo aresztowane i skazane na karę pozbawienia wolności mają zagwarantowane prawo do składania skarg. Art. 102 pkt 10 i 11 Kodeksu karnego wykonawczego stanowi, że skazany ma w szczególności prawo do: „...składania wniosków, skarg i próśb organowi właściwemu do ich rozpatrzenia oraz przedstawiania ich, w nieobecności innych osób, administracji zakładu karnego, kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, sędziemu penitencjarnemu, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich” (pkt 10), a także do „prowadzenia korespondencji, bez jej cenzurowania, z organami państwowymi i samorządowymi oraz Rzecznikiem Praw Obywatelskich” (pkt 11). Na mocy art. 7 Kodeksu karnego wykonawczego, skazany może zaskarżyć do sądu decyzję organu Służby Więziennej, w tym dyrektora zakładu karnego, dyrektora aresztu śledczego, a także dyrektora okręgowego i Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, z powodu jej niezgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ponadto, art. 103 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego mówi, że: „Skazani, ich obrońcy i pełnomocnicy oraz właściwe organizacje pozarządowe mają prawo kierować skargi do organów powołanych na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka. Korespondencja, w tych sprawach, osób pozbawionych wolności powinna być bezzwłocznie przekazywana do adresata i nie podlega cenzurze.”
	Rozpatrywanie skarg osadzonych w jednostkach więziennictwa reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Art. § 8 ust. 6 stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach skarga powinna być rozpoznana bezpośrednio na miejscu zdarzenia przez przedstawicieli jednostki organizacyjnej nadrzędnej nad jednostką organizacyjną, której skarga dotyczy. „Uzasadnione przypadki” oznaczają tu zwłaszcza skargi dotyczące pobicia, znęcania się, czy użycia środków przymusu bezpośredniego. 

Odpowiedź na pytanie 29

Zgodnie z informacjami, którymi dysponuje Komitet, sądownictwo Państwa Strony stoi w obliczu poważnych problemów poczynając od braku standardów zawodowego postępowania [professional conduct] i niedostatecznego szkolenia do zarzutów korupcji i/lub braku niezależności. Proszę dostarczyć konkretne informacje na temat trudności, wobec których stoi sądownictwo, środków podjętych w celu poprawy tej sytuacji takich jak procedury selekcji, wynagrodzenia, szkolenia, inspekcje sądowe, postępowania dyscyplinarne i ich rezultaty.

Prawo o ustroju sądów powszechnych (ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – u.s.p.) w art. 61 określa wymagania, jakie powinien spełniać kandydat na stanowisko sędziego (tzw. cenzus sędziowski). Poza wysokimi kwalifikacjami zawodowymi, wymaga się od kandydatów także wysokich kwalifikacji moralnych, dużego poczucia odpowiedzialności oraz szerokich horyzontów intelektualnych. Zgodnie z brzmieniem przepisów ustawy: kandydat na sędziego powinien mieć nieskazitelny charakter (art. 61 § 1 pkt 2); zgłaszający swoją kandydaturę na wolne stanowisko sędziowskie dołącza do karty zgłoszenia informację z Krajowego Rejestru Karnego dotyczącą jego osoby (art. 57 § 1 zdanie drugie); Minister Sprawiedliwości zasięga od właściwego organu Policji informacji o każdym z kandydatów do objęcia pierwszego stanowiska sędziowskiego, którą to informację przekazuje następnie Krajowej Radzie Sądownictwa (art. 58 § 4-6).
Dnia 19 lutego 2003 r. Krajowa Rada Sądownictwa, na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa uchwaliła zbiór zasad etyki zawodowej sędziów obejmujący zasady pełnienia służby, jak i zasady postępowania sędziego poza służbą.
Ponadto, sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków (art. 178 ust. 2 Konstytucji). Wysokość wynagrodzenia sędziów sądów równorzędnych różnicuje tylko staż pracy 
i pełnione funkcje (art. 91 § 1 u.s.p.).
Wszystkie kierowane wobec sędziów zarzuty dotyczące nieprzestrzegania standardów zawodowego postępowania, aż po zarzuty korupcji i/lub braku niezależności, są skrupulatnie wyjaśniane przez rzecznika dyscyplinarnego lub jego zastępców w ramach odpowiedzialności dyscyplinarnej, przewidzianej w art. 107-133 u.s.p. Zgodnie z art. 107 za przewinienia służbowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa i uchybienia godności urzędu (tzw. przewinienia dyscyplinarne) sędzia odpowiada dyscyplinarnie; sędzia odpowiada dyscyplinarnie także za swoje postępowanie przed objęciem stanowiska, jeżeli przez nie uchybił obowiązkowi piastowanego wówczas urzędu państwowego lub okazał się niegodnym urzędu sędziego. 
Rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności na żądanie Ministra Sprawiedliwości, prezesa sądu apelacyjnego lub okręgowego oraz kolegium sądu apelacyjnego lub okręgowego, Krajowej Rady Sądownictwa, a także z własnej inicjatywy, po wstępnym wyjaśnieniu okoliczności koniecznych do ustalenia znamion przewinienia. W razie potwierdzenia się zarzutów wszczynane jest postępowanie dyscyplinarne, w wyniku którego mogą być wobec sędziego zastosowane następujące sankcje: upomnienie, nagana, usunięcie z zajmowanej funkcji, przeniesienie na inne miejsce służbowe, złożenie sędziego z urzędu. Jeżeli przewinienie zawiera znamiona przestępstwa, sąd dyscyplinarny z urzędu rozpoznaje sprawę w zakresie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, co nie wstrzymuje biegu postępowania dyscyplinarnego. 
Analiza dotychczasowego orzecznictwa w sprawach dyscyplinarnych wskazuje, że w każdym przypadku stwierdzenia winy sędziego przy zarzutach o charakterze korupcyjnym orzekana była kara złożenia z urzędu. 
Spośród toczących się aktualnie postępowań dyscyplinarnych ok. 70% to postępowania dotyczące przewinień popełnionych przez sędziów w związku 
z pełnieniem służby; w tym 8 postępowań, w których sędziom postawiono zarzuty 
o charakterze korupcyjnym (w każdym z tych przypadków równolegle toczy się postępowanie karne). Przedmiotem pozostałych postępowań (ok. 30%) są przewinienia służbowe popełniane przez sędziów poza służbą (np. spowodowanie wypadków drogowych itp.). 
Ponadto organizowane są szkolenia dla pracowników wymiaru sprawiedliwości. Dla przykładu w listopadzie 2006 r. przeprowadzono szkolenie dla rzeczników dyscyplinarnych w prokuraturach i członków Sądów Dyscyplinarnych przy Prokuratorze Generalnym RP, w którym uczestniczyło 100 prokuratorów z terenu całego kraju. Podczas szkolenia omówiono m.in. zagadnienia dotyczące postępowań dyscyplinarnych przeciwko prokuratorom w aspekcie ewentualnego występowania korupcji w tym środowisku zawodowym z uwzględnieniem korupcjogennych obszarów zagrożenia w tej kategorii przestępstw. Na 2007 r. Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury zaplanowało zorganizowanie szeregu szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości dotyczących tak merytorycznej, jak i etycznej strony ich pracy.

Odpowiedź na pytanie 30

Proszę dostarczyć uaktualnionych informacji na temat zmiany ustawy o ustroju sądów powszechnych z 1 czerwca 2005 odnoszącej się do wyboru ławników, łącznie z nowymi kryteriami wyboru, czasem trwania mandatu i powodami zakończenia mandatu.

Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych [u.s.p.]oraz niektórych innych ustaw dokonała m.in. zmian w zakresie wyboru ławników. Przede wszystkim wprowadzono regulacje zapewniające apolityczność ławników przez bezpośrednie wyłączenie partii politycznych spośród podmiotów uprawnionych do zgłaszania radom gmin kandydatów na ławników. Ponadto:
-   ograniczono udział ławników w rozpoznawaniu niektórych spraw,
-  poszerzono katalog osób wyłączonych od możliwości pełnienia funkcji ławnika, zawarty w art. 159 § 1 u.s.p., o radnych gminy, która dokonuje wyboru ławników do sądów z danego obszaru właściwości,
- wprowadzono wymóg posiadania przez ławnika co najmniej wykształcenia średniego oraz przedstawienia odpowiedniego zaświadczenia, że kandydat na ławnika jest zdolny ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków ławnika,
- poza obowiązkiem załączenia do zgłoszenia kandydata na ławnika informacji z Krajowego Rejestru Karnego, wprowadzono obowiązek załączenia oświadczenia kandydata, że nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne,
- wyeliminowano wymóg z art. 158 § 2 u.s.p. dotyczący szczególnych kwalifikacji dla ławnika, który miałby orzekać w sprawach pracy.
Ustawa nie wprowadziła zmian w zakresie czasu trwania kadencji ławników. Kadencja ławników sądów okręgowych i rejonowych trwa cztery lata kalendarzowe następujące po roku, w którym dokonano wyborów, jednak mandat ławnika wybranego dodatkowo wygasa z upływem kadencji ogółu ławników (art. 165 u.s.p.).
Wprowadziła ona jednak istotną zmianę dotyczącą wygaśnięcia mandatu ławnika tj. mandat ławnika wygasa w przypadku prawomocnego skazania za przestępstwo bądź wykroczenie, w tym również za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe.

Odpowiedź na pytanie 31 

Proszę skomentować fakt, że rasowo motywowane molestowanie i akty przemocy wobec członków społeczności romskiej nie były właściwie zbadane/ścigane [investigated] przez funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości. (od tłumacza –sformułowanie to obejmuje również Policję) Proszę dostarczyć informacji na temat ilości aktów przemocy, aktów oskarżenia (jeśli jakieś były) i wyrokach skazujących w tych sprawach.

Przepisy Kodeksu karnego w art. 256 i 257 przewidują kary za przestępstwa związane z bezprawnym naruszaniem praw i wolności na tle różnic narodowościowych, etnicznych i rasowych. Stosowanie przemocy i gróźb bezprawnych wobec grupy osób lub poszczególnej osoby czy też nawoływanie do popełnienia takiego przestępstwa ścigane jest na podstawie art. 119 § 1 i 2 Kodeksu karnego.
W Polsce występuje jeden z najniższych wskaźników mniejszości narodowych w Europie (2,5 -3 % populacji). Stąd też liczby przestępstw tego rodzaju nie są wysokie. Niewątpliwie istnieje "ciemna" liczba rzeczywistych zdarzeń, a jej przyczyny są złożone. Przede wszystkim istnieje problem dowodowego wykazania i udokumentowania motywu działania sprawcy w kontekście podmiotowych znamion przestępstw z art. 119, 256 czy 257 Kodeksu karnego. Najczęściej pokrzywdzony zgłasza przestępstwo Policji, a funkcjonariusz ustala przede wszystkim przebieg zdarzenia, np. pobicia, napaści, mniej uwagi poświęcając motywom zdarzenia i sposobowi działania sprawcy, co ma z kolei istotne znaczenie dla kwalifikacji tych przestępstw. Umknąć może wówczas "niska pobudka", o której jest mowa w art. 115 § 2 Kodeksu karnego (motywacja, sposób zachowania sprawcy zasługujący na potępienie), a więc tym samym wysoki stopień społecznego niebezpieczeństwa, mający wpływ na zaostrzenie kary. Innym problemem są trudności z ustaleniem czy dane przestępstwo zostało popełnione na tle rasowym i odzwierciedlenie tego w dostępnych statystykach. Wynikać to może z faktu braku danych dot. narodowości i wyznania w formularzach protokołów przesłuchań świadków-ofiar. Takie dane przeprowadzający czynność procesową pytać nie może, chyba że pokrzywdzony sam ujawni narodowość, wyznanie i powody zdarzenia lub w inny sposób prowadzący je ustali.
 W związku z tymi trudnościami prowadzone są prace nad stworzeniem odpowiedniej bazy danych w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. 
W roku 2004 zarejestrowano 24 sprawy dotyczące antysemityzmu, w roku następnym 29. Zakończono łącznie 20 postępowań, w tym w 6 sprawach zostały skierowane akty oskarżenia, w 9 sprawach umorzono postępowania i w 5 odmówiono wszczęcia postępowania przygotowawczego.
W 2005 r. zakończono łącznie 37 spraw, w tym w 7 sprawach skierowano akty oskarżenia, a w 17 postępowania umorzono, zaś w 13 - odmówiono wszczęcia postępowania.
W trzech kwartałach 2006 r. do prokuratur wpłynęło 29 nowych spraw o przestępstwa popełnione z pobudek rasistowskich lub ksenofobicznych, w tym związane z funkcjonowaniem stron internetowych zawierających teksty nawołujące do nienawiści na tle różnic narodowościowych i wyznaniowych. Z danych obejmujących w/w okres wynika, że merytorycznie zakończono 23 postępowania, w tym w czterech sprawach skierowano akty oskarżenia, w 14 umorzono postępowanie, a w 5 sprawach odmówiono wszczęcia postępowania.
Zdecydowana większość prowadzonych postępowań dotyczyła przestępstw o podłożu antysemickim i faszystowskim. Odnotowano jedynie pojedyncze sprawy dotyczące naruszenia praw członków społeczności romskiej.
Znamienne, że w latach 2004 - 2006 wpływ wszystkich postępowań do organów Prokuratury odpowiednio wynosił w poszczególnych latach: 1.696.880 (2004r.),  1.662.800 (2005r.)  i 1.556.611 (2006r.), co obrazuje, jakim znikomym problemem w warunkach polskich jest przestępczość popełniana na tle rasowym lub ksenofobicznym.
Zarzuty podnoszone wobec policjantów, że niewłaściwie ścigają przestępstwa na tle rasistowskim występują incydentalnie. Na przestrzeni ostatnich lat odnotowano jedno wystąpienie jednej z organizacji pozarządowych dotyczące rzekomego dyskryminowania przez Policję przedstawicieli społeczności Romów, będących ofiarami czynów przestępczych. Przeprowadzone szczegółowe postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło podniesionych zarzutów. Z dokonanych ustaleń wynika, że działania wykrywacze i procesowe odbywały się zgodnie z obowiązującą procedurą i przepisami prawnymi, zaś Romowie traktowani byli analogicznie jak inni obywatele naszego kraju. 
W latach 2003 -2006 do Policji wpłynęły trzy skargi dotyczące sposobu traktowania przez policję osób narodowości romskiej: dwie na niewłaściwy sposób lub okoliczności zatrzymania oraz jedna na bezzasadne użycie siły fizycznej i środków przymusu bezpośredniego podczas zatrzymania.

Odpowiedź na pytanie 32

Proszę opisać środki podjęte w celu wykorzenienia zjawiska rasizmu i dyskryminacji, w szczególności rasowo motywowanej przemocy przeciwko Romom i innym grupom mniejszościowym lub cudzoziemcom, łącznie z bezzwłocznymi i bezstronnymi postępowaniami dotyczącymi zarzutów popełnienia przestępstw - zgodnie z artykułami 1 i 16 Konwencji.

W ramach rządowego programu "Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Związanej z nimi Nietolerancji 2004-2009" - Prokuratura Krajowa podjęła działania mające na celu skuteczniejszą walkę z przestępstwami popełnionymi na tle rasowym, etnicznym, czy narodowościowym. Zalecono podległym jednostkom prokuratury, aby od roku 2004 (to jest od chwili przystąpienia do realizacji programu rządowego) - wszystkie postępowania przygotowawcze o czyny popełnione na tle rasowym były obejmowane nadzorem służbowym prokuratur okręgowych w celu wyeliminowania pochopnego odmawiania w nich wszczęcia postępowania lub ich umorzenia z powodu znikomej społecznej szkodliwości. Prokuratury apelacyjne okresowo (raz na kwartał) badają sprawy dotyczące tej kategorii przestępstw zakończone odmową wszczęcia postępowania lub jego umorzeniem oraz dokonują oceny zasadności tych decyzji, przedstawiając Prokuraturze Krajowej informacje o wynikach badania.
Po analizie wyników tych badań, Prokuratura Krajowa przekazuje oceny wraz z uwagami i spostrzeżeniami wszystkim jednostkom prokuratury w kraju do dalszego stosowania celem ujednolicenia metodyki prowadzenia postępowań przygotowawczych w tej kategorii przestępstw. Stwierdzone uchybienia i błędy są każdorazowo omawiane na szkoleniach prokuratorów.
W przyszłości dane statystyczne, a także ocena tego rodzaju przestępstw będą mogły być przekazane do wykorzystania w stworzonej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - Bazie Danych. 
W roku 2005 Prokuratura Krajowa, w ramach programu rządowego, podjęła działania zmierzające do ustalenia, czy w Polsce funkcjonują organizacje działające w oparciu o idee antysemickie lub rasistowskie. W tym zakresie zlecono wszystkim prokuraturom apelacyjnym przeprowadzenie badania, czy w podległych im jednostkach prokuratury w prowadzonych postępowaniach „przewijały się” takie organizacje. Ponieważ nie stwierdzono funkcjonowania tego rodzaju organizacji, nie podejmowano działań administracyjno-prawnych zmierzających do ewentualnej ich delegalizacji.
W roku bieżącym tj. 2007 planuje się nadal, w celu zapewnienia prawidłowości prowadzonych postępowań w tej kategorii przestępstw, ich systematyczne monitorowanie poprzez dokonywanie kwartalnych analiz zakończonych postępowań, pod kątem zasadności podjętych decyzji merytorycznych. Stała koordynacja metodyki prowadzenia tych postępowań pozwoli na ujednolicenie praktyki we wszystkich jednostkach organizacyjnych prokuratury.
Ponadto, w myśl § 44 Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, prokuratorzy są zobowiązani do informowania prokuratora nadrzędnego o sprawach dużej wagi, ze względu na ich rodzaj, charakter i skutki. W takim przypadku prokurator nadrzędny może objąć taką sprawę nadzorem służbowym.

Odpowiedź na pytanie 33

Proszę opisać środki podjęte przez Państwo Stronę w celu rozpowszechnienia informacji o dostępności procedury skarg indywidualnych na podstawie art. 22 Konwencji.

Rząd RP podejmuje działania zmierzające do propagowania w społeczeństwie wiedzy o prawach człowieka w celu uświadamiania obywateli o ich prawach. Celowi temu służą, m.in. informacje prezentowane na stronach internetowych Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Sejmu. Oprócz tekstów konwencji ONZ z zakresu praw człowieka, na powyższych stronach internetowych publikowane są także bieżące sprawozdania okresowe Rządu RP, informacje o możliwości przedkładania skarg poszczególnym Komitetom (w tym Komitetowi Przeciwko Torturom) oraz wzory skarg i odpowiednie dane adresowe. Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadziło praktykę wydawania drukiem bezpłatnych publikacji zawierających tekst sprawozdań, protokoły skrócone, zalecenia końcowe i krótkie informacje dotyczące zasad rozpatrywania sprawozdań przez Komitety, tekst Paktu lub Konwencji, wzór skargi i informacje odnośnie procedury skargowej. Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza kontynuować tę praktykę, przygotowując podobne publikacje po rozpatrzeniu IV Sprawozdania okresowego z wprowadzania w życie postanowień Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Publikacja taka, wzorem poprzednich, zostanie przekazana odpowiednim organizacjom pozarządowym, ważniejszym bibliotekom publicznym, wszystkim bibliotekom akademickim, jak również organom administracji rządowej zobowiązanym do realizacji postanowień Konwencji i szczegółowych zaleceń Komitetu. Ponadto, Ministerstwo Sprawiedliwości planuje przygotowanie publikacji informującej o procedurze skargowej w Komitetach ONZ. Publikacja ta będzie zawierać teksty odpowiednich konwencji, wzory skarg i informacje odnośnie procedury skargowej, jak również przypadki spraw rozpatrywanych przez Komitety. 

Odpowiedź na pytanie 34

Proszę dostarczyć dalszych informacji na temat środków odszkodowawczych [redress and compensation measures] zasądzanych przez sąd i rzeczywiście uzyskanych przez ofiary tortur lub ich rodziny od 2000 r., w szczególności odszkodowania wynikającego z ograniczenia praw człowieka w okresach wymagających wprowadzenia nadzwyczajnych środków jak przewidziano w ustawie o wyrównywaniu strat majątkowych z listopada 2002 r. Te informacje powinny zawierać dane na temat ilości wniesionych wniosków, ilości wniosków uwzględnionych [granted] oraz zasądzonych odszkodowań w każdej sprawie. (Sprawozdanie Państwa Strony, para. 371 - w polskiej wersji 30 i 216)

We wskazanym okresie toczyły się tylko 4 sprawy, których przedmiotem było odszkodowanie wynikające z ograniczenia praw człowieka 
w okresach wymagających wprowadzenia nadzwyczajnych środków przewidzianych 
w w/w ustawie. Sprawy te rozpoznano w Sądzie Okręgowym w Rzeszowie oraz Sądzie Okręgowym w Katowicach.
W pierwszej sprawie wyrokiem z dnia 25 czerwca 2003r. zasądzono od pozwanego Skarbu Państwa - I Urzędu Skarbowego w Rzeszowie na rzecz powodów kwotę 230 tys. zł. 
z ustawowymi odsetkami od dnia 25 czerwca 2003 r., w drugiej - wyrokiem z dnia 22 stycznia 2004 r. zasądzono od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Skarbu Państwa na rzecz powódek kwotę 11.584zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 21 czerwca 2001 r., w kolejnych dwóch sprawach oddalono powództwa przeciwko Skarbowi  Państwa (Prezesowi Sądu Okręgowego w Katowicach oraz Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji i Komendantowi Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach).

Odpowiedź na pytanie 35

Proszę opisać jakiekolwiek środki podjęte przez Państwo Stronę w celu zajęcia się problemem przemocy wobec kobiet, łącznie z gwałtem i molestowaniem seksualnym, zwłaszcza w miejscach zatrzymań. Proszę włączyć dodatkowe informacje na temat ujawnionych spraw, aktów oskarżenia i wyroków.
Należy podkreślić, że Policja z należytą wnikliwością bada wszelkie zarzuty dotyczące użycia przemocy wobec kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem pobytu na terenie komisariatów Policji. W latach 2003-2006 Policja otrzymała 7 skarg dotyczących użycia przemocy wobec kobiet, z których jedna potwierdziła się. W tym samym okresie, złożono 4 skargi dotyczące molestowania seksualnego i zgwałceń. Jedna z tych skarg została potwierdzona i przekazana do prokuratury.  
W odniesieniu do Służby Więziennej, w okresie 2005-2006 nie stwierdzono ani jednej skargi na użycie przemocy wobec kobiet ani przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, ani przez osadzonych.
Zob. także odpowiedź na Pytanie nr 7. 

Odpowiedź na pytanie 36

Proszę dostarczyć uaktualnione informacje na temat jakiegokolwiek nowego ustawodawstwa i/lub środków przyjętych w celu zapobiegania i zwalczania handlu seksualnego, zwłaszcza kobietami i dziećmi oraz udzielania pomocy ofiarom, włącznie z uwrażliwianiem funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości w kontaktach z tymi ofiarami. 

		Rząd RP przywiązuje wielką wagę do kwestii zwalczania i zapobiegania handlowi ludźmi. Świadom zagrożenia powodowanego przez nasilające się w Europie i na świecie zjawisko handlu ludźmi, Rząd RP podjął różnorodne działania zmierzające do przeciwdziałania temu problemowi.   
	Prawo karne zezwala na ściganie osób odpowiedzialnych za wszelkie czyny noszące znamiona handlu ludźmi (art. 253 i art. 204 § 4 Kodeksu karnego). Polska ratyfikowała  Protokół Dodatkowy do Konwencji ONZ o zwalczaniu międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, zawierający definicję handlu ludźmi. Ponadto, 16 maja 2005 r. przyjęto w Warszawie Konwencję Rady Europy na rzecz Działań Przeciwko Handlu Ludźmi (obecnie trwają przygotowania do ratyfikacji tej Konwencji). Do celów Konwencji należy m.in.: zapobieganie i zwalczanie handlu ludźmi z zagwarantowaniem równości płci i ochrony praw ofiar handlu ludźmi, wprowadzenie kompleksowego planu ochrony i pomocy ofiarom i świadkom, przy zagwarantowaniu równości płci i zapewnieniu skutecznego dochodzenia i ścigania. 
Nowelizacja Kodeksu karnego wspomniana w odpowiedzi na Pytanie nr 1 przewiduje penalizację przygotowań do przestępstwa handlu ludźmi. Zakłada się, że górna granica kary pozbawienia wolności za przygotowania do przestępstwa handlu ludźmi ma być podniesiona do 3 lat. Nowelizacja przewiduje ponadto zmiany w art. 204 § 4 polegające, inter alia, na podniesieniu sankcji (dotychczas obowiązująca – od jednego roku do 10 lat, proponowana – od 3 do 15 lat). 
		Istotnym krokiem na drodze nowelizacji polskiego prawa w zakresie walki z handlem ludźmi było przyjęcie dnia 22 kwietnia 2005 r. ustawy zmieniającej ustawę o cudzoziemcach oraz ustawę o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych ustaw. Nowelizacja (która weszła w życie dnia 1 października 2005 r.) przewiduje możliwość wydania cudzoziemcowi (ofierze handlu ludźmi) wizy pobytowej bądź zezwolenia na pobyt na okres oznaczony w celu umożliwienia współpracy z Policją. Wprowadzany w życie Program pomocy i ochrony ofiar handlu ludźmi jest bezpośrednio związany z postanowieniami powyższej ustawy. Program ten został zainicjowany w ramach Krajowego Programu Zwalczania i Zapobiegania Handlu Ludźmi na lata 2005-2006 i był realizowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Fundację „La Strada”. Ma on za zadanie zabezpieczenie potrzeb ofiary handlu ludźmi (cudzoziemca) poprzez wydanie wizy pobytowej na czas niezbędny do podjęcia przez ofiarę decyzji o współpracy z Policją (okres namysłu) oraz, w przypadku zgody ofiary na podjęcie takiej współpracy, zezwolenia na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres 6 miesięcy (z możliwością ponownego ubiegania się o zezwolenie na pobyt na dalsze 6 miesięcy). Uczestnictwo w Programie jest nieobowiązkowe. Propozycję uczestnictwa w Programie składa funkcjonariusz Policji lub Straży Granicznej bądź przedstawiciel Fundacji „La Strada”, który następnie powiadamia o tym osobę odpowiedzialną za realizację Programu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. W każdym przypadku uzasadnionego podejrzenia, że cudzoziemiec jest ofiarą handlu ludźmi, funkcjonariusze Straży Granicznej mają obowiązek powiadomienia o nim właściwego miejscowo prokuratora rejonowego.
Ponadto, Polska zakończyła wdrażanie Programu Współpracy, podpisanego w 2001 r. pomiędzy Rządami Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Czeskiej oraz Biurem ONZ ds. Narkotyków i Przestępczości Ośrodka ds. Międzynarodowej Prewencji Przestępczości, zatytułowanego „Prawne i karne reakcje na handel ludźmi w Republice Czeskiej i Rzeczpospolitej Polskiej.” Uzyskane doświadczenie zostało wykorzystane przy opracowaniu Krajowego Programu Zwalczania i Zapobiegania Handlu Ludźmi, przyjętego przez Radę Ministrów dnia 16 września 2003 r. W 2004 r. powołany został międzyresortowy Zespół ds. Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi. Zespół tworzą przedstawiciele administracji rządowej, Policji i organizacji pozarządowych zajmujących się zjawiskiem handlu ludźmi. W efekcie prac Zespołu przyjęto i przeprowadzono Krajowy Program Zwalczania i Zapobiegania Handlu Ludźmi na lata 2005-2006. Trwają obecnie prace związane z przyjęciem Krajowego Programu [...] na lata 2007-2008. 
Warto zauważyć, że w ramach realizacji zadań określonych w I Krajowym Programie na rzecz zapobiegania handlu ludźmi przygotowano wytyczne postępowania dla prokuratorów, funkcjonariuszy Policji i Straży Granicznej prowadzących czynności w sprawach handlu ludźmi. Prokuratura Krajowa koordynuje śledztwa dotyczące tego typu przestępstw i nadzoruje występowanie tego zjawiska. Prokuratorzy i sędziowie regularnie uczestniczą w szkoleniach w zakresie handlu ludźmi. 
W celu usystematyzowania wysiłków Policji podejmowanych w przypadku wykrycia przestępstwa handlu ludźmi i w związku z wdrażaniem powyższego Programu, w lutym 2006 r. Policja i Straż Graniczna otrzymały „Algorytm postępowania funkcjonariuszy Policji w przypadku wykrycia przestępstwa handlu ludźmi.” Algorytm ten jest szeroko rozpowszechniany w trakcie szkoleń, konferencji, w publikacjach informacyjnych itp. 
Ponadto, zagadnienia dotyczące handlu ludźmi są omawiane na poziomie podstawowych szkoleń dla funkcjonariuszy Policji i Straży Granicznej. Wszystkie te szkolenia zaznajamiają funkcjonariuszy z zasadami postępowania w przypadku kontaktu z ofiarami handlu ludźmi. Zarówno Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i funkcjonariusze Policji i Straży Granicznej od lat aktywnie współpracują z organizacjami pozarządowymi. Współpraca ta polega na wymianie doświadczeń, wzajemnym wykorzystywaniu ekspertów i rozpowszechnianiu pozyskanej wiedzy. Funkcjonariusze biorą także udział w szkoleniach organizowanych przez organizacje pozarządowe.  
 
Odpowiedź na pytanie 37

Czy Polska przewiduje wycofanie swojego zastrzeżenia dotyczącego art. 20 Konwencji, a jeśli nie, to dlaczego?

W dniu 13 stycznia 1986 r. przy podpisaniu Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania Polska złożyła zastrzeżenia do art. 20 i 30 § 1 Konwencji. Przy składaniu dokumentu ratyfikacyjnego w dniu 26 lipca 1989 r. zastrzeżenia te nie zostały potwierdzone. Jednak na oficjalnej stronie Depozytariusza Konwencji (untreaty.un.org) Polska jest wskazana jako państwo, które złożyło w/w zastrzeżenia. W związku z wątpliwościami odnośnie do obowiązywania powyższych zastrzeżeń, w październiku 2006 r. rząd polski zwrócił się do Sekretarza Generalnego NZ z prośbą o stanowisko w tej sprawie. W listopadzie 2006 r. Sekretarz Generalny NZ przekazał rządowi polskiemu swoje stanowisko, w którym stwierdza, co następuje:
“Art. 19 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie traktatów, kodyfikującej międzynarodowe prawo zwyczajowe w tym zakresie, przewiduje zgłaszanie zastrzeżeń w chwili podpisywania, ratyfikacji, przyjęcia lub zatwierdzenia traktatu oraz przy przystąpieniu do niego. Gdy zastrzeżenie zostało zgłoszone przy zwykłym podpisaniu (tj. podpisaniu wymagającym ratyfikacji, przyjęcia lub zatwierdzenia), ma ono jedynie charakter deklaracyjny i musi być sformułowane na piśmie w chwili wyrażenia zgody na związanie się tym traktatem. W obecnym przypadku, jako że zastrzeżenia nie zostały potwierdzone, są bezskuteczne. W zgodzie z praktyką przyjętą przez Sekretarza Generalnego, depozytariusza traktatów międzynarodowych, zastrzeżenie może zostać zgłoszone po ratyfikacji, przyjęciu lub zatwierdzeniu traktatu oraz przy przystąpieniu do niego. W takich przypadkach depozytariusz przekazuje takie zgłoszone później zastrzeżenie wszystkim zainteresowanym Państwom, o ile ma ono odpowiednią formę (zastrzeżenie winno być ważnie podpisane przez Głowę Państwa, szefa Rządu bądź  Ministra Spraw Zagranicznych. Sekretarz Generalny przyjmuje takie zastrzeżenie do depozytu, o ile żadne Państwo nie powiadomi go o swoim sprzeciwie w terminie 12 miesięcy od daty powiadomienia przez depozytariusza o zastrzeżeniu.”
W związku z powyższym, zastrzeżenia złożone w momencie podpisania Konwencji, ale nie potwierdzone przy ratyfikacji, nie obowiązują i wobec tego nie ma potrzeby ich wycofywania.

Odpowiedź na pytanie 38

Proszę wskazać czy w Polsce istnieje ustawodawstwo, którego celem jest zapobieganie i zakazanie produkcji, handlu, eksportu i używania wyposażenia specjalnie zaprojektowanego do zadawania tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Jeśli nie, proszę wskazać czy jest rozważane przyjęcie takiego ustawodawstwa.

W Polsce w zakresie zapobiegania obrotowi towarowemu (eksport i import) urządzeniami przeznaczonymi do zadawania tortur, a także świadczenia pomocy technicznej odnośnie do takich urządzeń obowiązuje Rozporządzenie Rady UE Nr 1236/ 2005 z dnia 27 czerwca 2005 r. w sprawie handlu niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, które weszło w życie w dniu 30 lipca 2006 r.
Zastosowanie w Polsce przepisów ww. rozporządzenia Rady UE zapewniają następujące akty prawne:
- ustawa z dnia 10 marca 2006 r. o administrowaniu obrotem usługowym z zagranicą, 
- ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą,
- rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 7 czerwca 2006 r. w sprawie pozwoleń na dostarczanie lub przyjmowanie pomocy technicznej związanej z niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kar lub tortur,
- rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 7 czerwca 2006 r. w sprawie pozwoleń na przywóz z kraju trzeciego lub wywóz do kraju trzeciego niektórych towarów, które mogłyby być użyte do wykonywania kar lub tortur.

Odpowiedź na pytanie 39

Proszę dostarczyć informacje na temat legislacyjnych, administracyjnych i innych środków podjętych przez Rząd w reakcji na groźbę terroryzmu oraz proszę wskazać jeśli i jak wpłynęło to na gwarancje praw człowieka w prawie i w praktyce.

Zwalczanie terroryzmu w Polsce odbywa się przede wszystkim w oparciu o Kodeks karny. Postępowania karne w sprawach o przestępstwa o charakterze terrorystycznym prowadzone są w oparciu o przepisy polskiego Kodeksu postępowania karnego, który stosuje się również wobec sprawców innych przestępstw.
W dniu 1 maja 2004r. weszła w życie ustawa zmieniająca Kodeks karny, która implementując Decyzję ramową Rady Unii Europejskiej z dnia 13.06.2002 r. o zwalczaniu terroryzmu, wprowadziła szereg nowych uregulowań związanych ze zwalczaniem terroryzmu środkami prawno karnymi. Najważniejsze zmiany to: 

1.	Wprowadzenie definicji przestępstwa o charakterze terrorystycznym. 
Przestępstwem o charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat, popełniony w celu: 
-	poważnego zastraszenia wielu osób,
-	zmuszenia organu władzy publicznej Rzeczpospolitej Polskiej lub innego państwa albo organu organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania określonych czynności,
-	wywołania poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce Rzeczpospolitej Polskiej, innego państwa lub organizacji międzynarodowej – a także groźba popełnienia takiego czynu. 
2.	Zaostrzenie kary w przypadku popełnienia przestępstw o charakterze terrorystycznym.
Poszerzono przepis o charakterze ogólnym zobowiązujący sąd do zaostrzenia kary wobec sprawców popełniających przestępstwo w zorganizowanej grupie oraz recydywistów i sprawców, którzy z popełniania przestępstw uczynili sobie stałe źródło dochodu  o sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym. W tych wypadkach sąd wymierza karę pozbawienia wolności  w wysokości powyżej dolnej granicy i górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za dane przestępstwo. (podwyższenie górnej granicy jest ograniczone w przypadku zbrodni).  
3.	Poszerzenie jurysdykcji krajowej o przypadki popełnienia przez cudzoziemca za granicą przestępstwa o charakterze terrorystycznym.
4.	Poszerzenie kwalifikowanego typu przestępstwa udziału w zorganizowanej grupie o przestępstwa o charakterze terrorystycznym. 
Kodeks karny przewiduje przestępstwo polegające na „braniu udziału” w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw. Jeśli taka grupa ma charakter zbrojny, albo ma na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym sprawca podlega surowszej karze.
5.	Wprowadzenie możliwości nałożenia sankcji na osobę prawną w przypadku popełnienia przez osoby objęte ustawą z dnia 27 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny popełnione pod groźbą kary przestępstw o charakterze terrorystycznym. 
Obok Kodeksu karnego ważnym aktem prawnym zawierającym uregulowania zmierzające do przeciwdziałania i zwalczania zjawiska prania pieniędzy jest Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowania terroryzmu. Ustawa pozwala m.in. na blokadę rachunku osób, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mają związek z popełnieniem aktu terrorystycznego.  
Ponadto Polska związana jest szeregiem umów międzynarodowych zawierających instrumenty walki z terroryzmem (konwencje Organizacji Narodów Zjednoczonych, Europejską konwencję o zwalczaniu terroryzmu i inne).
W związku z zaleceniami Komitetu Antyterrorystycznego ONZ, utworzonego na mocy rezolucji 1373 z 2001 roku, w których podkreślono, że niezbędne jest przyjęcie w ustawodawstwie krajowym odrębnego typu przestępstwa polegającego na finansowaniu terroryzmu oraz mając na uwadze postanowienia konwencji ONZ z 1999 roku o zwalczaniu finansowania terroryzmu, w Ministerstwie Sprawiedliwości podjęto prace legislacyjne w kierunku nowelizacji Kodeksu karnego poprzez wprowadzenie przestępstwa penalizującego finansowanie terroryzmu.
	Do środków o charakterze administracyjnym należy zaliczyć utworzenie - zarządzeniem nr 33 Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 marca 2005 roku  - Zespołu do Spraw Koordynacji Działań Operacyjno - Rozpoznawczych w Zwalczaniu Terroryzmu Politycznego, który jest organem pomocniczym Prezesa Rady Ministrów. Do jego zadań należy bieżąca analiza i ocena występujących i potencjalnych zagrożeń aktami terroryzmu politycznego.
Przedstawione wyżej środki zwalczania terroryzmu pozostają w zgodzie z międzynarodowymi standardami w dziedzinie ochrony praw człowieka i respektują gwarancje praw człowieka określone w aktach prawnych o charakterze międzynarodowym, ratyfikowane przez Polskę.