Aneta Natalia Preibisz
Karnoprawna ocena żądania korzyści za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy 
Ustawodawca w kodeksie karnym z 1997 roku w art. 286 § 2 stypizował nieznany dotychczas w polskim prawie karnym czyn polegający na żądaniu korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. W literaturze przedmiotu w takiej typizacji dostrzega się reakcję ustawodawcy na zachowania złodziei samochodowych. Dodać należy, że owa kryminalizacja zapewne podyktowana była również trudnościami w zakwalifikowaniu działań polegających na bezprawnym zaborze cudzej rzeczy i następnie żądaniu korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy, jeżeli żądający nie wyczerpywał znamion zmuszania do określonego działania lub zaniechania ani wymuszenia rozbójniczego. S. Łagodziński jako pierwszy nazwał czyn stypizowany w art. 286 § 2 k.k. „oszustwem pokradzieżowym”, Sąd Apelacyjny w Katowicach nazwał żądnie korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy wyłudzeniem pokradzieżowym. Typizacja żądania korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy w art. 286 k.k., tj. obok klasycznej postaci oszustwa, musi rodzić pytanie o wzajemny stosunek tych dwóch czynów, a ściślej rzecz ujmując, wobec takiej techniki ustawodawczej nasuwa się pytanie, czy ustawodawca w art. 286 § 2 k.k. stypizował czyn stanowiący postać oszustwa, a więc czyn, którego istotą są oszukańcze zabiegi. Postawiony w tym miejscu problem wynika również z tego, że niektórzy przedstawiciele polskiej doktryny prawa karnego wprost wskazują na bliskie pokrewieństwo klasycznej postaci oszustwa do żądania korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. I tak L. Gardocki pisze, że ustawodawca umieścił w art. 286 § 2 k.k. nowy typ przestępstwa podobny do klasycznego oszustwa, Rzeczpospolita zaś czyn ten określiła jako specjalną postać oszustwa. Również propozycja S. Łagodzińskiego, aby żądanie korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy określać pojęciem oszustwa pokradzieżowego mogłaby sugerować, że istotą tego czynu są oszukańcze zabiegi. 
W literaturze jednak również pojawiły się głosy, że „w opisie (...) tego czynu nie ma wymogu podejmowania przez sprawcę tzw. oszukańczych zabiegów (wprowadzenia w błąd czy wykorzystania błędu ofiary)”. Również G. Pala stwierdza, że w przypadku czynu z art. 286 § 2 k.k. o sposobie działania charakterystycznym dla oszustwa, odróżniającym je od innych przestępstw przeciwko mieniu, polegającym na wprowadzeniu w błąd, wyzyskaniu błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, nie ma mowy. B. Michalski formułuje tezę, że stwierdzenie, iż w art. 286 § 2 k.k. stypizowano odmianę oszustwa może budzić uzasadnione wątpliwości, związane już tylko z zawartym w tym przepisie znamieniem czasownikowym „żąda korzyści majątkowej” w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy, które jest bardziej charakterystyczne dla wymuszenia niż dla oszustwa. 
Rozbieżność w literaturze co do tego, czy czyn z art. 286 § 2 k.k. stanowi odmianę klasycznej postaci oszustwa, wymaga analizy znamion czynu z art. 286 § 2 k.k. w kontekście wcześniej dokonanej analizy znamion klasycznego oszustwa. 
Bez wątpienia klasyczne oszustwo i tzw. oszustwo pokradzieżowe mają wspólny rodzajowy przedmiot ochrony, którym jest mienie. Przy czym w obu wypadkach należy je rozumieć szeroko. Zatem wydaje się, że pod pojęciem mienia jako rodzajowego przedmiotu ochrony należy rozumieć zarówno aktywa, jak i pasywa danego podmiotu. Można przecież wyobrazić sobie taką sytuację, kiedy dłużnik pana X dokona zaboru jego samochodu, a następnie zażąda od niego w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy zwolnienia z długu. W takiej sytuacji sprawca żąda korzyści majątkowej w postaci umorzenia pasywu jakim jest dług. Nie ma również wątpliwości, że mienie jako rodzajowy przedmiot ochrony zakazu karnego z art. 286 § 2 k.k. należy utożsamiać z cywilistycznym pojęciem majątku, tj. ogółu praw majątkowych przysługujących danemu podmiotowi. Teza ta w odniesieniu do oszustwa pokradzieżowego wynika ze znamienia czasownikowego „żądać”. S. Łagodziński wyraźnie stwierdza, że żądanie z art. 286 § 2 k.k. musi mieć adresata, do którego jest kierowane, bowiem żądanie nie mające adresata nie odpowiada pojęciu żądania. Zatem w przypadku oszustwa pokradzieżowego sprawca musi sobie uświadamiać, składając żądanie, o którym mowa w art. 286 § 2 k.k., że czyni zamach na składniki majątku konkretnego podmiotu. Ta konkretyzacja podmiotu, do którego należy przedmiot zamachu w postaci żądanej korzyści majątkowej, jak się wydaje, w przypadku oszustwa pokradzieżowego musi być dalej posunięta aniżeli w przypadku klasycznego oszustwa. Sprawca bowiem klasycznego oszustwa nie musi sobie uświadamiać konkretnego właściciela lub osoby uprawnionej do składnika mienia, będącego przedmiotem zamachu. Musi jedynie mieć świadomość, że owo mienie nie jest niczyje i że nie przysługuje mu względem niego wyłączne majątkowe prawo podmiotowe. 
Co do ewentualnych różnic lub podobieństw obu analizowanych w tym miejscu czynów w zakresie szczególnych przedmiotów ochrony będzie można zająć stanowisko dopiero po interpretacji pozostałych znamion czynu z art. 286 § 2 k.k. Owo odłożenie problemu jest uzasadnione tym, że w niniejszej pracy dowiedziono, że szczególnym przedmiotem ochrony zakazu karnego z art. 286 § 1 k.k. jest wolność od oszukańczych zabiegów w zakresie rozporządzenia mieniem. Określenie zaś, czy istotą oszustwa pokradzieżowego są oszukańcze zabiegi będzie możliwe, jak już wskazywano, po analizie znamion tego czynu. 
Oszustwo pokradzieżowe należy również, podobnie jak i klasyczne oszustwo, do przestępstw kierunkowych. W obu bowiem wypadkach sprawca musi działać z kierunkowym zamiarem osiągnięcia korzyści majątkowej, który należy tłumaczyć w identyczny sposób w przypadku obu analizowanych czynów zabronionych. M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas stwierdzają przy tym, że mimo, iż w zespole znamion ustawodawca nie zawarł sformułowania „w celu osiągnięcia korzyści majątkowej”, to czyn z art. 286 § 2 k.k. należy zaliczyć do przestępstw kierunkowych, gdyż znamiona tego typu wyraźnie zawierają motyw działania sprawcy oraz cel, do którego on dąży, podejmując opisane w znamionach zachowanie. Zdaniem tych autorów przestępstwo opisane w art. 286 § 2 k.k. winno być uznane za przestępstwo kierunkowe, tj. jednoznacznie określające w zestawie znamion cel i motyw działania sprawcy. Ze znamienia żąda można wyprowadzić szczególne nastawienie sprawcy, podobnie jak i z takich znamion „ukrywa” i „zataja”, zaś celem jest, ich zdaniem, uzyskanie korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. 
Ponadto dla bytu obu czynów nie jest niezbędne osiągnięcie korzyści majątkowej, do której sprawca zmierza. Oba czyny należą bowiem do grupy przestępstw z wybiegającą tendencją wewnętrzną. Jednak klasyczne oszustwo stanowi przestępstwo materialne, zaś tzw. oszustwo pokradzieżowe stanowi przestępstwo formalne, albowiem dla dokonania czynu z art. 286 § 2 k.k. nie jest konieczne doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, już samo żądanie korzyści majątkowej stanowi dokonanie oszustwa pokradzieżowego. Bez wątpienia również oszustwo pokradzieżowe należy do przestępstw dwuaktowych. W związku zaś z tym, że stanowi przestępstwo z wybiegającą wewnętrzną, należy je zaliczyć, podobnie jak i oszustwo z art. 286 § 2 k.k., do niepełnych przestępstw trzyaktowych. Pierwszy akt czynu stypizowanego w art. 286 § 2 k.k. stanowi bezprawny zabór rzeczy, drugi zaś żądanie korzyści majątkowej w zamiar za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy, trzeci zaś wypełnia zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej, który realizuje się w psychice sprawcy, jej osiągnięcie zaś nie należy do znamion czynu zabronionego. Wydaje się, że o ile w przypadku klasycznego oszustwa zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej musi przyświecać sprawcy już na etapie podejmowania przez sprawcę oszukańczych zabiegów opisanych w art. 286 § 1 k.k., o tyle w przypadku czynu z art. 286 § 2 k.k. może się on pojawić dopiero po dokonaniu bezprawnego zaboru rzeczy. Można przecież wyobrazić sobie sytuację, kiedy sprawcy po dokonaniu bezprawnego wyzucia z posiadania określonej rzeczy, wspólnie i w porozumieniu z inną osobą następnie porzucą uprzednio powzięty i przyświecający im przy dokonywaniu bezprawnego zaboru zamiar sprzedaży rzeczy będącej przedmiotem wyzucia, a następnie postanowią zażądać określonej sumy pieniężnej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. W takiej sytuacji sprawcy zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej powzięli dopiero po bezprawnym zaborze rzeczy. Zamiar ten nie przyświecał im z góry. Wydaje się jednak, że nie ma przeszkód, aby analizowane w tym miejscu działanie zakwalifikować z art. 286 § 2 k.k. 
Dodać należy, oszustwo pokradzieżowe ma, podobnie jak i klasyczne oszustwo, dwa przedmioty czynności wykonawczej – osobę (od której sprawca żąda korzyści majątkowej) i mienie. Przy czym w przypadku klasycznego oszustwa osoba, na której świadomość dokonywano zamachu, nie musi być tożsama z osobą, której przysługuje majątkowe prawo podmiotowe do składnika mienia, na które sprawca oszustwa z art. 286 § 1 k.k. dokonuje zamachu. Taka tożsamość podmiotowa nie musi występować również w przypadku tzw. oszustwa pokradzieżowego. Osoba bowiem, do której sprawca kieruje żądanie korzyści majątkowej, nie musi być tożsama z osobą, której bezprawnie zabrano rzecz. 
Analiza pozostałych znamion strony przedmiotowej oszustwa pokradzieżowego musi skłaniać do sformułowania tezy, że istotą oszustwa pokradzieżowego nie są oszukańcze zabiegi. Jak wiadomo znamieniem czasownikowym oszustwa pokradzieżowego jest żądanie. W literaturze znamię to rozumie się jako „oświadczenie woli sprawcy, skierowane do określonej osoby, którego celem jest uzyskanie korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. Żądanie może być przedstawione w jakiejkolwiek formie: ustnej, pisemnej, telefonicznej, telegraficznej, przekazywanej przy pomocy poczty elektronicznej (tzw. e-mail) itp.”. W literaturze podnosi się również, iż treść żądania może być wyeksplikowana w dowolny sposób, byleby z zachowania sprawcy dała się odczytać treść żądania w sposób dostatecznie jasny. Zatem żądanie z art. 286 § 2 k.k. może być wyrażone za pomocą słowa, pisma, gestu, w sposób konkludentny. M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas wyrażają pogląd, że żądanie jako znamię oszustwa pokradzieżowego może być wyrażone przez przemilczenie. Odnośnie tego zagadnienia wypowiada się B. Michalski. Stwierdza on, że znamiona „żąda korzyści majątkowej” oznaczają „wyrażoną w sposób jednoznacznie kategoryczny wolę sprawcy uzyskania takiej korzyści”. Oznacza to, że z desygnatem żądania korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy nie będziemy mieli do czynienia, jak dowodzi autor, gdy osoby znajdujące się w posiadaniu bezprawnie zabranej rzeczy informują byłego posiadacza, że owa rzecz znajduje się w ich władztwie i oczekują od niego propozycji, z którą najczęściej zgodnie z ich oczekiwaniami występuje uprzedni posiadacz proponując określoną korzyść majątkową w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. Wydaje się, że należy zaakceptować pogląd B. Michalskiego. Za takim zapatrywaniem przemawia argument, że istotą żądania z art. 286 § 2 k.k. jest to, iż jest to akt woli uzyskania korzyści majątkowej. Znamię żądania wymaga ponadto aktywności po stronie sprawcy uzewnętrzniającej tę wolę, może być zatem wypełnione tylko przez działanie, a nie również przez zaniechanie jak sugerują M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas. 
Z brzmienia art. 286 § 2 k.k. jednoznacznie wynika, że żądanie korzyści majątkowej musi być połączone z przyrzeczeniem zwrotu bezprawnie zabranej rzeczy. Zatem obok oświadczenia woli, którego treścią jest kategoryczne żądanie korzyści majątkowej, sprawca czynu z art. 286 § 2 k.k. musi wyrazić oświadczenie woli, którego treścią jest obietnica zwrotu bezprawnie zabranej rzeczy. B. Michalski czyn z art. 286 § 1 k.k. określa wprost propozycją sprawcy zawarcia z pokrzywdzonym swoistej transakcji wzajemnej. W literaturze niektórzy wskazują, że obietnica zwrotu bezprawnie zabranej rzeczy może być wypełniona przez sprawcę działaniem mającym cechy zachowania oszukańczego. W literaturze również pojawił się pogląd przyjmujący czyn z art. 286 § 2 k.k. w sytuacji, kiedy sprawca posiadający istotnie zabraną pokrzywdzonemu rzecz żąda w zamian za jej zwrot korzyści majątkowej, otrzymuje ją, lecz mimo to nie zwraca pokrzywdzonemu tej rzeczy. Bez wątpienia takie zachowanie stanowi wypełnienie znamion oszustwa pokradzieżowego. Wydaje się jednak, że stanowi również wypełnienie znamion klasycznego oszustwa. Za przyjęciem takiego zbiegu przemawia argument, że przecież sprawca doprowadził pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, uzyskując okup za bezprawnie zabraną rzecz. Ponadto działał z góry powziętym zamiarem osiągnięcia korzyści majątkowej już w chwili wprowadzania w błąd pokrzywdzonego. Błąd zaś w analizowanym wypadku dotyczy okoliczności wewnętrznej – rzeczywistego zamiaru zwrotu bezprawnie zabranej korzyści majątkowej. Gdyby sprawca w analizowanej sytuacji nie doprowadził do zapłaty żądanego okupu bez wątpienia można byłoby mu zarzucić oszustwo pokradzieżowe. Pod rozwagę natomiast należałoby brać jego ewentualny zbieg z usiłowaniem klasycznego oszustwa. Przypisanie sprawcy czynu wypełniającego jednocześnie dyspozycję art. 286 § 2 k.k. i art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 13 § 1 k.k. zależałoby od istnienia na takie sprawstwo dowodów, w szczególności osobowych, którym żądający okupu wyraziłby swoją wewnętrzną wolę braku zamiaru zwrotu bezprawnie zabranej rzeczy. 
Dodać również należy, że znamię żądania jest realizowane w chwili dotarcia do osoby, od której sprawca żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy – czyli z chwilą uświadomienia sobie treści tego żądania przez pokrzywdzonego. Do czasu takiego uświadomienia żądanie już uzewnętrznione, ale jeszcze nie uświadomione przez pokrzywdzonego, należy oceniać jako usiłowanie oszustwa pokradzieżowego. Pokrzywdzony zatem czynem z art. 286 § 2 k.k. jest świadomy tego, że sprawca dąży do osiągnięcia określonej korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej mu rzeczy, innymi słowy ma świadomość karalnego na gruncie art. 286 § 2 k.k. działania. Bez wątpienia w przypadku klasycznego oszustwa pokrzywdzony nie ma świadomości karalnego zachowania sprawcy tego czynu. Ten brak świadomości albo dotyczy działania sprawcy polegającego na wprowadzeniu go błąd, albo zaniechania zmierzającego do wykorzystania tego błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Może być natomiast tak, że pokrzywdzony klasycznym oszustwem będzie miał świadomość tego, że sprawca dąży do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, gdyż czynność prawna, do której sprawca dąży ze swej istoty polega na wyjściu aktywów z majątku pokrzywdzonego, który w zamian za swoje świadczenie nie uzyskuje świadczenia ekwiwalentnego. Takimi czynnościami są np. darowizny albo zwolnienie z długu. Dodać jednak należy, że pokrzywdzony klasycznym oszustwem może nie mieć świadomości, że sprawca dokonuje zamachu na jego świadomość w sposób opisany w art. 286 § 1 k.k., jak i, że dana czynność jest dla jego majątku niekorzystna, a nawet, że sprawca dąży do osiągnięcia korzyści majątkowej. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia kiedy sprawca wprowadzi w błąd inną osobę co do znaczenia prawnego i ekonomicznego czynności prawnej, jaką jest np. potrącenie, zrzeczenie się dziedziczenia. 
Bez wątpienia z uwagi na zespół znamion z art. 286 § 2 k.k. niezbędnymi warunkami sprawstwa tego czynu obok oświadczeń woli, których treścią będzie żądanie korzyści majątkowej i obietnica zwrotu w zamian za tę korzyść bezprawnie zabranej rzeczy, jest oświadczenie wiedzy sprawcy o zaborze rzeczy pokrzywdzonemu. Pojawia się natomiast pytanie, czy istotą czynu z art. 286 § 2 k.k. jest wiedza sprawcy co do tego, gdzie bezprawnie zabrana pokrzywdzonemu rzecz się znajduje. Tak postawione pytanie zawiera w swej treści problem tego, czy oszustwo pokradzieżowe jest przestępstwem powszechnym, czy też indywidualnym, oraz problem kwalifikacji prawnej działania sprawcy nie posiadającego rzeczy bezprawnie zabranej pokrzywdzonemu w zamian za jej zwrot, mimo że sprawca ów nie ma jej w swoim posiadaniu i nie wie, gdzie ona się znajduje, a jedynie wie o tym, że pokrzywdzony utracił taką rzecz w wyniku bezprawnego zaboru. 
W literaturze nie ma zgodności co do tego, czy oszustwo pokradzieżowe jest przestępstwem powszechnym, czy też indywidualnym. O. Górniok, M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas zaliczają ten typ przestępstwa do grupy przestępstw powszechnych. Innym razem jednak M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas stwierdzają, że przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k. jest przestępstwem indywidualnym. Piszą bowiem, że „sprawcą tego przestępstwa może być bowiem jedynie osoba posiadająca szczególne właściwości, przejawiające się albo w posiadaniu bezprawnie zabranej rzeczy, albo w dysponowaniu informacjami dotyczącymi tej rzeczy, a umożliwiającymi jej odzyskanie po świadczeniu określonej w żądaniu korzyści majątkowej. Z kolei B. Michalski uznaje, że w pewnych sytuacjach czyn z art. 286 § 2 k.k. może być przestępstwem powszechnym, a w innych indywidualnym. Według niego oszustwo pokradzieżowe należy zaliczyć do przestępstw powszechnych, jeżeli jego sprawcą jest ten, kto dowiedziawszy się o utracie przez pokrzywdzonego rzeczy wprowadza go w błąd zapewnieniem, że zwróci mu ją w zamian za korzyść majątkową. Oszustwo pokradzieżowe będzie zaś jego zdaniem przestępstwem indywidualnym wtedy, kiedy jego sprawcą jest osoba, która jest w posiadaniu bezprawnie zabranej rzeczy i jest w stanie ją zwrócić po uzyskaniu korzyści majątkowej. Wydaje się, że oszustwo pokradzieżowe należy zaliczyć do przestępstw indywidualnych. Zatem sprawca tego przestępstwa albo musi posiadać informacje o tym, gdzie rzecz bezprawnie zabrana pokrzywdzonemu się znajduje, natomiast nie musi ona znajdować się w posiadaniu sprawcy tego przestępstwa, albo musi on mieć ją w swoim posiadaniu. Zatem istotą oszustwa pokradzieżowego są oświadczenia woli, których treścią jest żądanie korzyści majątkowej i obietnica zwrotu pokrzywdzonemu bezprawnie zabranej rzeczy oraz oświadczenia wiedzy co do tego, że sprawca wie o tym, że danej osobie bezprawnie zabrano rzecz i co do tego, gdzie ta rzecz się znajduje. Wydaje się, że te oświadczenia woli i wiedzy muszą być zgodne z rzeczywistością, tj. w przypadku oświadczeń woli – zgodne z wolą wewnętrzną, a w przypadku oświadczeń wiedzy – zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. W przeciwnym wypadku pojawia się potrzeba rozważenia kwalifikowania takich zachowań w zbiegu z klasyczną postacią oszustwa. O przypadku wprowadzenia w błąd pokrzywdzonego co do zamiaru zwrotu bezprawnie zabranej rzeczy była już mowa, w miejscu tym wypada zająć się zagadnieniem kwalifikacji działania polegającego na wprowadzeniu bezprawnie wyzutego posiadacza w błąd co do miejsca przechowywania bezprawnie zabranej rzeczy i żądaniu korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy, pomimo że żądający nie zna miejsca przechowywania owej rzeczy. Wydaje się, że takie działanie należy zakwalifikować jako usiłowanie klasycznego oszustwa (jeżeli sprawca nie doprowadził adresata żądania do niekorzystnego rozrządzenia mieniem), albo jako dokonanie czynu z art. 286 §1 k.k. (jeżeli przez takie działanie sprawca doprowadził adresata żądania do niekorzystnego rozporządzenia mieniem). Analizowane natomiast działanie nie wypełnia równocześnie znamion oszustwa pokradzieżowego, gdyż sprawca nie posiada szczególnej właściwości, która decyduje o karalności za ten czyn, bowiem nie posiada wiedzy o tym, gdzie znajduje się rzecz, z której posiadania adresat żądania sprawcy został wyzuty. Nie można również przyjąć, że żądający korzyści majątkowej obok klasycznego oszustwa wypełnia znamiona oszustwa pokradzieżowego w postaci jego usiłowania nieudolnego, gdyż w analizowanym stanie faktycznym sprawca ma świadomość tego, że dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak środka nadającego się do popełnienia czynu z art. 286 § 2 k.k. Jak wiadomo bowiem warunkiem usiłowania nieudolnego jest brak świadomości po stronie sprawcy, że dokonanie czynu jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego albo ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego. Środkiem do popełnienia czynu zabronionego z art. 286 § 2 k.k. jest oświadczenie woli w postaci żądania popełnienia czynu zabronionego, ale i oświadczenie sprawcy wyrażające zarówno wolę zwrotu danej rzeczy, jak i wiedzę o miejscu znajdowania się bezprawnie zabranej rzeczy. 
Sądzić również należy, że nie można mieć wątpliwości co do tego, iż korzyść majątkowa, do której sprawca czynu z art. 286 § 2 k.k. dąży, ma charakter korzyści nienależnej. Teza taka wynika z posłużenia się przez ustawodawcę w analizowanym przepisie znamieniem bezprawnie zabranej rzeczy. M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas stwierdzają, że rzecz bezprawnie zabrana to rzecz, która znalazła się w posiadaniu sprawcy w sposób sprzeczny z przepisami prawa. Użycie takiego sformułowania wskazuje na przekroczenie jakiejś normy sankcjonowanej, nie zezwalającej na naruszenie władztwa nad rzeczą określonej osoby. Źródłem zaś takiej normy sankcjonowanej mogą być przepisy jakiegokolwiek działu prawa. Bezprawny zabór rzeczy z art. 286 § 2 k.k. wykazuje pewne podobieństwo zaboru w celu przywłaszczenia z art. 278 § 1 k.k. S. Łagodziński stwierdza nawet, że są to określenia mające takie same desygnaty. Skłoniło go to zresztą do nazwania czynu stypizowanego w art. 286 § 2 k.k. oszustwem pokradzieżowym. Według niego w przypadku tożsamości sprawczej bezprawnego zaboru rzeczy i żądania korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy, żądanie z art. 286 § 2 k.k. „to nic innego, jak tylko dokonana przez sprawcę «zamiana» pierwotnej korzyści na wtórną, wręczaną przez pokrzywdzonego w zamian za rezygnację z korzyści pierwotnej. Przy tożsamości sprawczej uprzedniej kradzieży, oszustwo pokradzieżowe to tylko zmiana taktyki działania złodzieja z przedmiotem przestępstwa, «przedłużenie» czynu uprzedniego, gdzie jego owoc ma postać nie rzeczy kradzionej, lecz żądanej i uzyskanej korzyści majątkowej. W ekonomicznym efekcie przestępczego działania nie następuje tu po stronie pokrzywdzonego zwiększenie szkody spowodowanej kradzieżą (wysokość okupu jest zawsze niższa i to znacznie niższa od wartości pojazdu), zaś po stronie sprawcy realizującego oba typy czynu także nie następuje zwiększenie korzyści uzyskanej pokradzieżowym oszustwem. W ekonomicznej alternatywie sprawcy kradzieży, skradziona rzecz bądź uzyskana za jej zwrot korzyść majątkowa, są tożsamym owocem jednego czynu, a również i jednego przestępstwa”. W opinii S. Łagodzińskiego w wypadku sprawczej tożsamości kradzieży i pokradzieżowego oszustwa oraz zwrócenia przedmiotu kradzieży w zamian za uzyskaną korzyść brak jest podstaw do przyjęcia zbiegu realnego obu tych czynów i ukarania sprawcy za oba przestępstwa, gdyż, jak argumentuje autor, mamy tu do czynienia z klasycznym przykładem współukaranego przestępstwa następczego. Autor jednocześnie wskazuje, że „przy braku sprawczej tożsamości zaboru pojazdu i żądania korzyści za jego zwrot, oba te zdarzenia będą czynami wzajemnie niezależnymi i skutkującymi odpowiedzialność ich sprawców stosownie do naruszonej normy prawa”. Odmienną ocenę prawną działań wypełniających jedynie znamię „bezprawnego zaboru rzeczy” prezentuje B. Michalski. Stwierdza on, że żądania korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy nie można traktować jako kradzieży, z uwagi na szczególny cel działania sprawcy zawarty w art. 286 § 2 k.k. i celu przywłaszczenia przyświecającego sprawcy.
Wydaje się, że pogląd B. Michalskiego jest słuszny. Bezprawnego zaboru rzeczy z art. 286 § 2 k.k. nie można traktować jako kradzieży. Pogląd ten należy zaakceptować pod pewnymi warunkami. Bezprawny zabór rzeczy nie stanowi kradzieży, w sytuacji, kiedy sprawca ma zamiar dokonania zwrotu zabranej rzeczy i ją rzeczywiście zwróci, tj. bądź fizycznie przeniesie posiadanie, albo wskaże miejsce przechowywania owej rzeczy. Gdyby bowiem tego nie uczynił, to z takich okoliczności przedmiotowych należy wnioskować o zamiarze przywłaszczenia przyświecającemu sprawcy. Pogląd ten koreluje z rozumieniem zamiaru przywłaszczania jako zaborem i zawładnięciem daną rzeczą, tj. chęcią postępowania z zabraną rzeczą jak ze swoją własnością, co wyraża się albo chęcią włączenia zabranej rzeczy do swojego majątku, albo obracania nią. Bezprawny zabór rzeczy z art. 286 § 2 k.k. należy traktować jedynie jako uprzedmiotowienie pierwszego etapu zamiaru przywłaszczenia, tj. bezprawnego wyjęcia cudzego spod władztwa rzeczy. Takie jednak okoliczności przedmiotowe nie mogą być podstawą do wnioskowania o zamiarze przywłaszczenia, skoro nie następuje po nich uprzedmiotowienie chęci postępowania następnie z rzeczą, tak jakby była własnością danej osoby. Nie można zatem zgodzić się z poglądem Sądu Apelacyjnego w Katowicach, iż w sytuacji, gdy sprawca dopuścił się zaboru rzeczy, by za jej zwrot właścicielowi bądź innemu uprawnionemu uzyskać korzyść majątkową, to w pierwszej kolejności należy rozważyć zastosowanie art. 12 k.k.. Wydaje się również, że nie można zgodzić się z poglądem prezentowanym przez S. Łagodzińskiego, że wypełnienie znamion z art. 286 § 2 k.k. stanowi zamianę przez sprawcę korzyści pierwotnej na wtórną. Praktyka pokazuje, że sumy żądane przez sprawców czynów z art. 286 §2 k.k. w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy nie odpowiadają jej wartości, a są zdecydowanie mniejsze. Nie można zatem powiedzieć, że w przypadku czynu z art. 286 § 2 k.k. mamy do czynienia z zamianą korzyści pierwotnej na wtórną. Jak bowiem traktować ową różnicę pomiędzy wartością bezprawnie zabranej rzeczy a żądaną sumą? Jeżeli sprawca ma zamiar zwrotu np. bezprawnie zabranego samochodu i żąda sumy mniejszej od wartości tego samochodu, to nie można stwierdzić, że co do tej różnicy przyświecał mu zamiar przywłaszcenia, gdyż nie ma on zamiaru włączenia zabranej rzeczy do swojego majątku. O kradzieży nie będzie również mowy w sytuacji braku tożsamości sprawczej uprzedniego bezprawnego zaboru rzeczy i następnie żądania korzyści majątkowej w zamian za jej zwrot. Teza ta ma swoje uzasadnienie w pojmowaniu zamiaru przywłaszczenia. W braku tożsamości sprawczej obu działań, żądający swoim działaniem nie uprzedmiotowił pierwszego etapu zamiaru przywłaszczenia, to jest wyjęcia spod władztwa osoby uprawnionej rzeczy. Nie można jednak zgodzić się bez żadnych zastrzeżeń z poglądem S. Łagodzińskiego, że brak tożsamości sprawczej zaboru pojazdu i żądania korzyści majątkowej za jego zwrot będzie skutkował odpowiedzialnością osoby, która dokonała zaboru za kradzież, a osoby żądającej korzyści w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy za czyn z art. 286 § 2 k.k. Sądzić należy, że teza ta będzie uprawniona tylko wtedy, kiedy pomiędzy tymi dwoma osobami nie będzie porozumienia co do całości bezprawnej, analizowanej w tym miejscu, akcji. W sytuacji bowiem, kiedy sprawcy działali wspólnie i w porozumieniu, na mocy zaś tego porozumienia jeden z nich dokonał bezprawnego zaboru rzeczy, zaś drugi żądał korzyści majątkowej, przy czym obydwaj mieli zamiar zwrócenia tej rzeczy, mamy do czynienia z postacią współsprawstwa określanego pojęciem współsprawstwa właściwego. Znamionuje ją to, że każda z działających osób swoim zachowaniem wypełnia tylko część znamion czynu zabronionego, pełny zaś zespół znamion zawarty jest dopiero w sumie ich zachowań. Wydaje się natomiast, że jako kradzież należy kwalifikować te zachowania sprawców, kiedy będąc w posiadaniu rzeczy bezprawnie zabranej, przy czym zabranej osobiście lub wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, żądają oni korzyści majątkowej, nie mając rzeczywistego zamiaru zwrotu tej rzeczy. W takiej sytuacji mamy do czynienia z wyraźnym uprzedmiotowieniem zamiaru przywłaszczenia, gdyż sprawca lub sprawcy najpierw wyjęli spod władztwa innej osoby rzecz, a następnie włączają ją do swojego majątku, nie mają bowiem zamiaru jej zwrotu. Jednocześnie jednak wprowadzają w błąd osobę, której składają ofertę złożenia okupu co do zamiaru zwrotu zabranej rzeczy. Żądając zaś korzyści majątkowej i składając taką oszukańczą ofertę, dopuszczają się usiłowania klasycznej postaci oszustwa. Gdyby zaś uzyskali korzyść majątkową za pomocą takiego działania, mamy do czynienia z dokonaniem klasycznego oszustwa.