Polityka w zakresie wprowadzania mechanizmów przeciwdziałania i zwalczania nadużyć finansowych 
Instytucji Pośredniczącej 
w ramach działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia 
Priorytet FENX.06 Zdrowie 
Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027

Ministerstwo Zdrowia
Warszawa,  marzec 2024

SPIS TREŚCI
Wykaz skrótów
Podstawa prawna
Słownik pojęć
Rozdział 1 - Zakres i cel polityki
Rozdział 2 - Zasady ogólne
Podrozdział 2.1 - Zakres odpowiedzialności
Rozdział 3 – Metody zwalczania nadużyć
Podrozdział 3.1 – Działania prewencyjne
Sekcja 3.1.1 - Kultura etyczna
Sekcja 3.1.2 - System zarządzania i kontroli
Sekcja 3.1.3 - System kontroli wewnętrznej16
Sekcja 3.1.4  -  Przeciwdziałanie konfliktowi interesów
Sekcja 3.1.5 - Szkolenia i podnoszenie świadomości pracowników20
Podrozdział 3.2 – Identyfikacja i zgłaszanie nadużyć finansowych20
Podrozdział 3.3 - Informowanie, raportowanie i korygowanie22
Rozdział 4 - Zarządzanie ryzykiem nadużyć finansowych23
Rozdział 5 - Analiza ryzyka wystąpienia nadużyć finansowych23
Podrozdział 5.1 – Sposób przeprowadzania analizy ryzyka24
Podrozdział 5.2 – Zespół ds. własnej oceny

Wykaz skrótów

EFRR - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
IMS - Irregularity Management System, system informatyczny uruchomiony i administrowany przez Komisję Europejską za pomocą którego informacje o nieprawidłowościach przekazywane są przez państwa członkowskie do KE 
IP - Instytucja Pośrednicząca (MZ – DOI)
IZ - Instytucja Zarządzająca FEnIKS tj. Departament Programów Infrastrukturalnych Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej 
KE - Komisja Europejska
FEnIKS 2021-2027 – Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027
UE - Unia Europejska

Podstawa prawna
1)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/1060  z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego  i Akwakultury, a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy  oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego  na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (Dz. Urz. UE L 231  z 30.06.2021 r., str. 159, z późn. zm.), zwane dalej „rozporządzeniem ogólnym”;
2)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, EURATOM) nr 2018/1046 z dnia 18.07.2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE), (UE) 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylające rozporządzenie (UE, Euratom) nr 996/2012 (Dz. Urz. UE L 193/1 z 30.07.2018 r., str. 1, z późn. zm.), zwane dalej „rozporządzeniem finansowym”;
3)	Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. L 312 z 23.12.1995, str. 1);
4)	Konwencja o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich, sporządzona w Brukseli dnia 26 lipca 1995 r., Protokół do Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich z dnia 26 lipca 1995 r., sporządzony w Dublinie dnia 27 września 1996 r., Protokół w sprawie interpretacji w trybie orzeczenia wstępnego przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich z dnia 26 lipca 1995 r., sporządzony w Brukseli dnia 29 listopada 1996 r., oraz Drugi Protokół do Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich z dnia 26 lipca 1995 r., sporządzony w Brukseli dnia 19 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 208 poz. 1603);
5)	Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz. U. poz. 1079), zwana dalej „ustawą wdrożeniową”;
6)	Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1270, z późn. zm.), zwana dalej „ustawą o finansach publicznych”;
7)	Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 184), zwana dalej „ustawą o CBA”;
8)	Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17);
9)	Wytyczne Komisji Europejskiej dla państw członkowskich i organów zarządzających programami w sprawie ryzyka nadużyć finansowych oraz skutecznych i proporcjonalnych środków zwalczania nadużyć finansowych z 16 czerwca 2014 r. (EGESIF_14-021-00-16/06/2014 ze zm.), zwane dalej „Wytycznymi KE”;
10)	Wytyczne dotyczące sposobu korygowania nieprawidłowości na lata 2021-2027;

Słownik pojęć
Użyte w dokumencie pojęcia oznaczają:
1)	nieprawidłowość - zgodnie z art. 2 pkt 31 Rozporządzenia ogólnego oznacza każde
naruszenie mającego zastosowanie prawa, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie go nieuzasadnionym wydatkiem;
2)	nadużycie finansowe - zgodnie z art. 1 lit. a Konwencji sporządzonej na mocy art. K.3 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot
Europejskich jest to jakiekolwiek celowe działanie lub zaniechanie naruszające interesy finansowe Wspólnot Europejskich;
a)	w odniesieniu do wydatków, polegające na:
•	wykorzystaniu lub przedstawieniu nieprawdziwych, niepoprawnych lub niepełnych oświadczeń lub dokumentów, które ma na celu sprzeniewierzenie lub bezprawne zatrzymanie środków z budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich lub budżetów zarządzanych przez Wspólnoty Europejskie lub w ich imieniu,
•	nieujawnieniu informacji z naruszeniem szczególnego obowiązku, w tym samym celu,
•	niewłaściwym wykorzystaniu takich środków do celów innych niż te, na które zostały pierwotnie przyznane;
b)	w odniesieniu do przychodów, jakimkolwiek umyślnym działaniu lub zaniechaniu dotyczącym:
•	wykorzystania lub przedstawienia fałszywych, nieścisłych lub niekompletnych oświadczeń lub dokumentów, które ma na celu bezprawne zmniejszenie środków budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich lub budżetów zarządzanych przez lub w imieniu Wspólnot Europejskich,
•	nieujawnienia informacji z naruszeniem szczególnego obowiązku, w tym samym celu,
•	niewłaściwego wykorzystania korzyści uzyskanej zgodnie z prawem, 
w tym samym celu.
3)	korupcja - zgodnie z art. 1 ust. 3a ustawy o CBA, oznacza czyn:
a)	polegający na obiecywaniu, proponowaniu lub wręczaniu przez jakąkolwiek osobę, bezpośrednio lub pośrednio, jakichkolwiek nienależnych korzyści osobie pełniącej funkcję publiczną dla niej samej lub dla jakiejkolwiek innej osoby, w zamian za działanie lub zaniechanie działania w wykonywaniu jej funkcji; 
b)	polegający na żądaniu lub przyjmowaniu przez osobę pełniącą funkcję publiczną bezpośrednio, lub pośrednio, jakichkolwiek nienależnych korzyści, dla niej samej lub dla jakiejkolwiek innej osoby, lub przyjmowaniu propozycji lub obietnicy takich korzyści, w zamian za działanie lub zaniechanie działania w wykonywaniu jej funkcji;
c)	popełniany w toku działalności gospodarczej, obejmującej realizację zobowiązań
względem władzy (instytucji) publicznej, polegający na obiecywaniu, proponowaniu lub wręczaniu, bezpośrednio lub pośrednio, osobie kierującej jednostką niezaliczaną do sektora finansów publicznych lub pracującej w jakimkolwiek charakterze na rzecz takiej jednostki, jakichkolwiek nienależnych korzyści, dla niej samej lub na rzecz jakiejkolwiek innej osoby, w zamian za działanie lub zaniechanie działania, które narusza jej obowiązki i stanowi społecznie szkodliwe odwzajemnienie;
d)	popełniany w toku działalności gospodarczej obejmującej realizację zobowiązań względem władzy (instytucji) publicznej, polegający na żądaniu lub przyjmowaniu bezpośrednio lub pośrednio przez osobę kierującą jednostką niezaliczaną do sektora finansów publicznych lub pracującą w jakimkolwiek charakterze na rzecz takiej jednostki, jakichkolwiek nienależnych korzyści lub przyjmowaniu propozycji lub obietnicy takich korzyści dla niej samej lub dla jakiejkolwiek innej osoby, w zamian za działanie lub zaniechanie działania, które narusza jej obowiązki i stanowi społecznie szkodliwe odwzajemnienie.

Na potrzeby niniejszego dokumentu przyjmuje się, że korupcja stanowi szczególny rodzaj nadużycia finansowego.
4)	beneficjent - podmiot, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy wdrożeniowej;
5)	wnioskodawca - podmiot, o którym mowa w art. 2 pkt 34 ustawy wdrożeniowej. 

Rozdział 1 - Zakres i cel polityki
Instytucja Pośrednicząca w ramach działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027 zobowiązuje się przestrzegać norm prawnych, etycznych i moralnych na najwyższym poziomie, zasad rzetelności, obiektywizmu i uczciwości oraz pragnie być postrzegana jako przeciwna nadużyciom i korupcji w sposobie prowadzenia swojej działalności. Ponadto, do zachowania takiego zobowiązuje się wszystkich pracowników IP. Celem Polityki jest zatem propagowanie kultury zniechęcającej do nieuczciwych zachowań oraz ułatwienie zapobiegania nadużyciom finansowym i ich wykrywania, a także stworzenie procedur, które pomogą prowadzić dochodzenia w sprawie nadużyć finansowych i powiązanych przestępstw oraz zapewnią podejmowanie właściwych działań w odpowiednim czasie na wypadek zaistnienia takich sytuacji.
Zgodnie z art. 74 ust. 1 lit. c rozporządzenia ogólnego, Instytucja Zarządzająca dysponuje skutecznymi i proporcjonalnymi środkami i procedurami zwalczania nadużyć finansowych, uwzględniając stwierdzone rodzaje ryzyka. Ponadto, zgodnie z art. 74 ust. 1 lit. d rozporządzenia ogólnego Instytucja Zarządzająca zapobiega nieprawidłowościom, wykrywa je i koryguje. Niniejszy dokument wskazuje podstawowe założenia realizacji obowiązków nałożonych ww. przepisami.
Głównym celem Polityki jest zapewnienie odpowiedniego poziomu zarządzania ryzykiem nadużyć finansowych przez IP w tym zakresie.
Dokumenty związane z Polityką są upubliczniane w celu zakomunikowania stanowiska IP w zakresie zapobiegania i zwalczania nadużyć finansowych.
Polityka zawiera postanowienia dotyczące:
•	minimalnych założeń przyjętych przez IP w zakresie zwalczania nadużyć finansowych;
•	zasad związanych z zarządzaniem ryzykiem nadużyć finansowych;
•	samooceny ryzyka nadużyć finansowych (zespół ds. samooceny, narzędzie do dokonywania samooceny).
Polityka będzie obowiązywać w okresie realizacji przez IP zadań w ramach działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027.

Rozdział 2 - Zasady ogólne
W związku z realizacją obowiązków wynikających z art. 74 ust. 1 lit. c rozporządzenia ogólnego, IP zapewnia funkcjonowanie racjonalnego systemu zarządzania ryzykiem nadużyć finansowych oraz wprowadza proporcjonalne i skuteczne środki i procedury ich zwalczania, 
w celu ochrony interesów finansowych UE.
IP w ramach w ramach działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027 kieruje się w swoich działaniach polityką absolutnego braku tolerancji dla nadużyć finansowych, zarówno w odniesieniu do swoich struktur organizacyjnych, jak i zachowań wnioskodawców i beneficjentów.
Zgodnie z zapisami Wytycznych KE, instytucje wdrażające programy w procesie zarządzania ryzykiem nadużyć finansowych stosują następujące zasady ogólne:
•	dokonują odpowiedniej oceny ryzyka nadużyć finansowych stosując przy tym narzędzie do przeprowadzania samooceny ryzyka nadużyć finansowych opisane w Wytycznych KE;
•	uwzględniają przy dokonywaniu oceny postrzeganego stopnia narażenia na korupcję i nadużycia finansowe opracowany przez Transparency International wskaźnik postrzegania korupcji oraz przygotowane przez Komisję Europejską sprawozdanie o zwalczaniu korupcji;
•	wprowadzają rzetelne systemy kontroli mające na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa zmaterializowania się ryzyka nadużyć finansowych;
•	wprowadzają w razie konieczności dodatkowe procedury wykrywania nadużyć finansowych i podejmowania stosownych działań w przypadku ich podejrzenia.
IP zapewnia skuteczną współpracę i koordynację działań pomiędzy instytucjami biorącymi udział w systemie realizacji Programu FEnIKS 2021-2027, organami dochodzeniowo-śledczymi oraz instytucjami zaangażowanymi w zwalczanie nadużyć finansowych.

Podrozdział 2.1 - Zakres odpowiedzialności
Poszczególne komórki organizacyjne realizujące zadania w ramach Priorytetu FENX.06 Zdrowie oraz działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia w ramach Programu FEnIKS 2021-2027 w Ministerstwie Zdrowia odpowiedzialne są za realizację zadań, związanych z zarządzaniem ryzykiem nadużyć finansowych, w zakresie określonym w Instrukcji Wykonawczej IP w ramach działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027. W ramach zarządzania ryzykiem nadużyć finansowych realizowane są następujące zadania:
1)	przeprowadzanie we współpracy z wyznaczonymi komórkami IP regularnej analizy ryzyka nadużyć finansowych przy pomocy zespołu ds. samooceny ryzyka;
2)	wypracowanie skutecznej polityki zwalczania nadużyć finansowych i planów reagowania w tego typu sytuacjach przy pomocy zespołu ds. samooceny ryzyka;
3)	zapewnienie, aby pracownicy IP byli świadomi problemów związanych z nadużyciami finansowymi, poprzez bieżące przekazywanie informacji na temat przyjętej polityki zwalczania nadużyć finansowych;
4)	zapewnienie, że w przypadku wykrycia nadużycia właściwa komórka organizacyjna 
IP w zakresie swoich zadań niezwłocznie przekaże taką informację do Wydziału Obsługi Prawnej III w Departamencie Prawnym, w celu dokonania zgłoszenia właściwym organom dochodzeniowo-śledczym;
5)	określenie ram korygowania i usuwania skutków nadużyć finansowych zgodnie 
z obowiązującymi przepisami prawa.

Rozdział 3 – Metody zwalczania nadużyć
Zgodnie z art. 74 rozporządzenia ogólnego, system zarządzania i kontroli przez Instytucję Zarządzającą zapewnia zapobieganie, wykrywanie i korygowanie przypadków nadużyć finansowych. Niniejszy rozdział zawiera podstawowe zasady i metody działania służące zwalczaniu nadużyć finansowych, które są stosowane przez instytucje uczestniczące w systemie realizacji Programu FEnIKS 2021-2027. 
W IP funkcjonuje uporządkowany system w zakresie skutecznego przeciwdziałania problemowi nadużyć finansowych. System ten składa się z trzech podstawowych procesów wzajemnie zależnych od siebie i przenikających się:
1)	zapobieganie (IP określa sposoby zapobiegania i przeciwdziałania potencjalnym zjawiskom korupcyjnym, nadużyciom finansowym i wszelkim tego typu nieprawidłowościom);
2)	wykrywanie i zgłaszanie (IP określa sposoby wykrywania i zgłaszania zdarzeń korupcyjnych, wszelkich incydentów związanych z nadużyciami i nieprawidłowościami);
3)	informowanie, raportowanie i korygowanie (IP określa zasady przekazywania informacji na temat nadużyć finansowych i nieprawidłowości właściwym organom oraz zasady współpracy z organami ścigania i instytucjami zaangażowanymi 
w zwalczanie nadużyć finansowych).

Podrozdział 3.1 – Działania prewencyjne 
Zgodnie z Wytycznymi KE, trudności w udowodnieniu nadużyć finansowych oraz w naprawie
nadszarpniętego wizerunku i odbudowanie dobrej reputacji instytucji zaangażowanych 
w realizację Programu FEnIKS 2021-2027, które towarzyszą zdarzeniom korupcyjnym i innym nadużyciom finansowym, determinują konieczność wypracowania skutecznych środków zapobiegania tego typu incydentom. W związku z powyższym, IP mając na uwadze potencjalne koszty wystąpienia nadużyć finansowych, ustanawia system zapobiegania wystąpieniu nadużyć finansowych oparty na następujących środkach prewencyjnych :
1)	zdefiniowanie zasad kultury etycznej, do których przestrzegania są zobowiązani wszyscy pracownicy instytucji realizujący zadania w ramach działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027;
2)	ustanowienie systemu zarządzania i kontroli, opartego na przejrzystym podziale obowiązków wewnątrz IP; 
3)	wdrożenie rzetelnych systemów kontroli wewnętrznej, zapewniających zminimalizowanie ryzyka wystąpienia nadużyć finansowych, w oparciu o uprzednio dokonaną ocenę ryzyka przez zespół ds. samooceny ryzyka;
4)	weryfikacja prawidłowości funkcjonowania systemu zarządzania i kontroli - w tym 
w zakresie nadużyć finansowych - obowiązujących w IP, w odniesieniu do wyników przeprowadzanych przez IZ kontroli systemowych oraz kontroli wewnętrznych funkcjonowania systemu zarządzania i kontroli; 
5)	prowadzenie kompleksowych szkoleń i działań podnoszących poziom świadomości na temat nadużyć finansowych - rekomendacje dotyczące zakresu szkoleń oraz innych działań informacyjnych będą opracowywane podczas rocznego spotkania roboczego zespołu ds. samooceny ryzyka. Zgodnie z Wytycznymi KE szkolenia 
i podnoszenie świadomości mogą stanowić element ogólnej strategii organizacji 
w dziedzinie zarządzania ryzykiem. Szkolenia, w tym praktyczne i teoretyczne, mogą obejmować wszystkich pracowników, nie tylko podnosząc ich świadomość w kwestii realizowanej przez IP polityki zapobiegania nadużyciom finansowym, ale również pomagają im w rozpoznawaniu oznak wystąpienia nadużyć finansowych 
i reagowaniu na tego typu działania. Szkolenia mogą obejmować wszystkie aspekty polityki zwalczania nadużyć finansowych, poszczególne zadania i obowiązki oraz mechanizmy zgłaszania nadużyć. Szkolenia, w tym praktyczne i teoretyczne, powinny obejmować wszystkich pracowników IP realizujących zadania w ramach działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027. Szkoleniami mogą również zostać objęte osoby uczestniczące w ocenie merytorycznej wniosków o dofinansowanie (eksperci zewnętrzni).

Sekcja 3.1.1 - Kultura etyczna
Zwalczanie nadużyć finansowych jest kluczem zarówno do zapobiegania potencjalnym oszustwom, jak i zwiększania zaangażowania pracowników w zwalczanie nadużyć finansowych w IP.
IP oczekuje stosowania najwyższych standardów etycznych przez pracowników zaangażowanych we wdrażanie działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027. Ponadto należy mieć na uwadze, że dokumentem regulującym wymagania etyczne wobec urzędników korpusu służby cywilnej są Wytyczne w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej przyjęte Zarządzeniem nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. (M.P. Nr 93 poz. 953). 
W tym celu przyjmuje się następujące zasady postępowania:
1)	zasada praworządności - oznacza wykonywanie obowiązków z zachowaniem najwyższej staranności, przestrzegając przepisów obowiązującego prawa;
2)	zasada rzetelności - oznacza sumienne wykonywanie obowiązków z wykorzystaniem
posiadanej wiedzy i umiejętności, opierając swoje działania na prawidłowo dokonanych ustaleniach oraz wykorzystując uzyskane informacje wyłącznie do celów służbowych i zgodnie z ich przeznaczeniem. Ponadto, zasada rzetelności oznacza podejmowanie racjonalnych decyzji, uznanie popełnionych błędów i naprawy ich konsekwencji oraz kierowanie się przepisami prawa i przyjętymi procedurami;
3)	zasada bezstronności - oznacza traktowanie wszystkich wnioskodawców/beneficjentów w sposób niedyskryminujący, pozbawiony uprzedzeń ze względu na kolor skóry, płeć, stan cywilny, pochodzenie etniczne, język, religię, orientację seksualną, niepełnosprawność, reputację lub pozycję społeczną. Ponadto, oznacza lojalne i rzetelne wykonywanie zadań, zgodnie z przyjętymi procedurami, bez względu na własne przekonania i poglądy polityczne oraz nieprzyjmowanie, 
w związku ze swoją pracą, żadnych korzyści materialnych ani osobistych, nienadużywanie władzy, a także nieuleganie wpływom i naciskom;
4)	zasada unikania konfliktu interesów - oznacza nieprzyjmowanie żadnych zobowiązań
wynikających z pokrewieństwa, znajomości lub przynależności oraz niepodejmowanie żadnych prac ani zajęć, które pozostawałyby w sprzeczności 
z obowiązkami służbowymi. W przypadku zaistnienia konfliktu interesu w sprawach prywatnych i służbowych, pracownik zobowiązany jest do wyłączenia się z działań mogących wywołać podejrzenia o stronniczość lub interesowność;
5)	zasada profesjonalizmu - oznacza dbałość o systematyczne podnoszenie kwalifikacji
zawodowych, pełną znajomość aktów prawnych, umiejętność merytorycznego 
i prawnego uzasadnienia podjętych decyzji i sposobu postępowania, a także profesjonalną współpracę wewnątrz i na zewnątrz instytucji;
6)	zasada jawności - oznacza wykonywanie zadań w oparciu o przyjęte procedury, informując o sposobie postępowania zainteresowane strony, z zastrzeżeniem ochrony informacji prawnie chronionej;
7)	zasada odpowiedzialności - oznacza nieuchylanie się od podejmowania trudnych
rozstrzygnięć oraz od odpowiedzialności za swoje postępowanie, dzielenie się własnym doświadczeniem i wiedzą, dążenie do wzmacniania wiarygodności IP.
Określone powyżej zasady są zobowiązani stosować wszyscy pracownicy zaangażowani we wdrażanie działania FENX.06.01 System ochrony zdrowia Priorytet FENX.06 Zdrowie Programu FEnIKS 2021-2027.
IP zwraca szczególną uwagę na problem zapobiegania i zwalczania zjawisk korupcyjnych. Ze względu na charakter zadań wykonywanych przez IP, pracownicy zatrudnieni w tych instytucjach są narażeni na zjawiska korupcyjne. Mając na uwadze, że pracownicy IP są funkcjonariuszami publicznymi, zobowiązani są do przestrzegania najwyższych standardów zachowań w celu uniknięcia wszelkich podejrzeń odnośnie prawidłowości realizowanych przez siebie zadań. W szczególności pracownicy IP nie mogą przyjmować jakichkolwiek korzyści w związku z wykonywanymi przez siebie zadaniami.
W sytuacji, gdy pracownik IP lub ekspert oceniający wniosek o dofinansowanie, spotka się 
z próbą korupcji, zobowiązany jest do:
1.	zdecydowanej odmowy przyjęcia propozycji korupcyjnej;
2.	niezwłocznego zgłoszenia informacji o zaistniałej sytuacji bezpośredniemu przełożonemu lub innej osobie z kierownictwa oraz zawiadomienie właściwych organów ścigania;
3.	opisania zdarzenia w notatce służbowej;
4.	współpracy z organami ścigania w celu wyjaśnienia okoliczności zdarzenia.
Szczegółowe zasady postępowania dotyczące zjawisk korupcyjnych obowiązujące nie tylko w IP, ale też i w całym Ministerstwie Zdrowia znajdują się na stronie internetowej pod adresem: https://www.gov.pl/web/zdrowie/przeciwdzialanie-korupcji
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że w Ministerstwie Zdrowia funkcjonuje szereg rozwiązań organizacyjnych mających charakter antykorupcyjny, które pomimo, że nie są ujęte w jednym dokumencie i są regulowane odrębnymi aktami bez wątpienia łącznie tworzą system antykorupcyjny Ministerstwa Zdrowia. W szczególności są to:
1)	 Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 listopada 2023 r. w sprawie prowadzenia prac legislacyjnych w Ministerstwie Zdrowia (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 107);
2)	Zarządzenie Nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej (M.P. Nr 93 poz. 953);
3)	Zarządzenie nr 26 Dyrektora Generalnego Ministerstwa Zdrowia z dnia 25 marca 2019 r. w sprawie procedury postępowania z prezentami w Ministerstwie Zdrowia;
4)	Zarządzenie nr 6 Dyrektora Generalnego Ministerstwa Zdrowia z dnia 16 marca 2017 r. w sprawie procedury postępowania w sytuacjach korupcyjnych;
5)	Zarządzenie nr 23 Dyrektora Generalnego Ministerstwa Zdrowia z dnia 24 listopada 2014 r. w sprawie trybu powoływania, zadań oraz zasad funkcjonowania w Ministerstwie Zdrowia koordynatorów działań antykorupcyjnych. Na mocy, którego do obowiązków koordynatorów działań antykorupcyjnych (wyznaczonych w komórkach organizacyjnych Ministerstwa Zdrowia, w których prowadzone są prace legislacyjne) należy m.in.:
•	analizowanie i opiniowanie projektów aktów prawnych przygotowywanych w komórce organizacyjnej, w której pełni funkcje,  w zakresie przeciwdziałania korupcji oraz konfliktowi interesów;
•	wypełnienie metryki projektu aktu prawnego poprzez jego podpisanie w odpowiednich rubrykach zgodnie z Zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 listopada 2023 r. 
w sprawie prowadzenia prac legislacyjnych w Ministerstwie Zdrowia (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 107);
•	pomoc oraz doradzanie osobom zatrudnionym w tej samej komórce organizacyjnej 
w zakresie rozstrzygania wątpliwości oraz rozwiązywania sytuacji problematycznych 
z zakresu korupcji oraz konfliktu interesów;
6)	Zarządzenie nr 1 Dyrektora Generalnego Ministerstwa Zdrowia z dnia 9 lutego 2022 r. w sprawie odbywania służby przygotowawczej w Ministerstwie Zdrowia (z późn. zm. );
7)	Zarządzenie nr 2 Dyrektora Generalnego Ministerstwa Zdrowia z dnia 12 lutego 2015 r. w sprawie sposobu postępowania pracowników Ministerstwa Zdrowia wobec działań podejmowanych przez podmioty wykonujące zawodową działalność lobbingową oraz podmioty wykonujące bez wpisu do rejestru czynności z zakresu zawodowej działalności lobbingowej;
8)	Funkcjonowanie w Ministerstwie Zdrowia doradcy etycznego;
9)	Umieszczanie informacji dotyczących problemu korupcji na  stronie internetowej oraz 
w intranecie Ministerstwa Zdrowia;
10)	Skrzynka mailowa antykorupcja@mz.gov.pl, na którą można przesyłać informacje 
o przypadkach korupcji;
11)	Procedury antykorupcyjne stosowane w ramach funduszy europejskich;
12)	Regulamin przyznawania patronatu honorowego Ministra Zdrowia oraz uczestnictwa Ministra Zdrowia w komitecie honorowym wydarzenia lub przedsięwzięcia.

Ponadto regulacjami mającymi zapobiegać zagrożeniom korupcyjnym i nadużyciom finansowym są także:
1)	Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 września 2019 r. w sprawie instrukcji sporządzania, obiegu i kontroli dokumentów finansowo-księgowych dysponenta głównego środków budżetowych części 46 – Zdrowie (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 73);
2)	Instrukcja wewnętrzna Departamentu Budżetu i Finansów Ministerstwa Zdrowia z dnia 8 stycznia 2024 r., IK: 3623820 obiegu dokumentów finansowo – księgowych w zakresie środków budżetowych części - 46 - Zdrowie i środków pozabudżetowych oraz zasady sporządzania przez Wydziały Departamentu Budżetu i Finansów zbiorczych sprawozdań budżetowych i pozabudżetowych oraz przekazywania sprawozdań do właściwych odbiorców w zakresie budżetu państwa;
3)	Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 września 2023 r. w sprawie zasad (polityki) rachunkowości Ministerstwa Zdrowia dysponenta środków budżetowych części 46 – Zdrowie (Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 79);
4)	Instrukcja wewnętrzna Departamentu Budżetu i Finansów z dnia 14 marca 2024 r., znak: BFN.321.29.2024.WK, w sprawie prowadzenia postępowań dotyczących dochodzenia lub zwrotu należności budżetu państwa  w ramach działu 46 -Zdrowie, określająca następujące procedury:
Część I. Postępowanie administracyjne obowiązujące przy określaniu należności budżetowych, ich windykacji lub umorzeniu. 
Część II. Postępowanie administracyjne obowiązujące przy określaniu należności budżetowych stanowiących środki budżetu UE. 
Część III. Postępowanie w sprawach cywilnoprawnych należności budżetowych, ich windykacji oraz udzielaniu ulgi w spłacie przez umarzanie, rozkładanie na raty oraz odraczanie terminów ich płatności. 
Część IV. Przeciwdziałanie zagrożeniu korupcyjnemu przy określaniu należności budżetu państwa. 

Procedury przyjęte w Ministerstwie Zdrowia i sposób realizacji powierzonych mu zadań mają zapewnić maksymalną uczciwość, skuteczność i transparentność prac. Rozwiązania 
o charakterze antykorupcyjnym przyjęte w Ministerstwie Zdrowia są wieloaspektowe. 
To pozwala sądzić, że urząd zidentyfikował obszary działalności, które są najbardziej narażone na wystąpienie korupcji.

Sekcja 3.1.2 - System zarządzania i kontroli
IP ustanawia przejrzysty system zarządzania i kontroli funkcjonujący w ramach Programu FEnIKS 2021-2027, na który składa się zarówno system instytucjonalny, jak i system procedur 
i dokumentów programowych określający sposób działania instytucji. System zarządzania i kontroli Programu FEnIKS 2021-2027, opiera się na procedurach zapewniających właściwą ścieżkę audytu, pozwalającą odtworzyć proces decyzyjny. Ponadto, zapewnia wdrożenie sprawnie i skutecznie działającego skomputeryzowanego systemu przekazywania wiarygodnych i aktualnych informacji CST2021.
W celu zapewnienia właściwego systemu  zarządzania i kontroli, zmierzającego 
do eliminowania i zwalczania nadużyć finansowych, IP zapewnia rozdzielność funkcji. Powyższe rozwiązanie zostało odzwierciedlone w obowiązujących IP procedurach zawartych w Opisie Systemu Zarządzania i Kontroli oraz Instrukcjach Wykonawczych. W strukturach organizacyjnych IP przewidziano i zapewniono zarazem jasny podział kompetencji 
i odpowiedzialności za realizację powierzonych pracownikom zadań, który ma na celu wyeliminowanie dowolności w określeniu sposobu pracy i procedowania. Szczególną uwagę zwraca się na zapewnienie prawidłowej rozdzielności funkcji odnośnie procesów związanych z oceną projektów i kontrolą projektów.

Sekcja 3.1.3 - System kontroli wewnętrznej
Zgodnie z Wytycznymi KE, najbardziej efektywnym mechanizmem zapobiegania wystąpieniu nadużyć finansowych jest dobrze zaprojektowany i wdrożony system kontroli wewnętrznej. Podstawą prawidłowego skonstruowania systemu kontroli wewnętrznej jest analiza ryzyka, która determinuje konieczność podjęcia określonych działań kontrolnych, a także decyduje 
o ich zakresie, intensywności oraz częstotliwości.
Za prowadzenie analizy ryzyka nadużyć finansowych odpowiedzialny jest zespół 
ds. samooceny ryzyka, o którym mowa w rozdziale 5.

Sekcja 3.1.4  -  Przeciwdziałanie konfliktowi interesów 
IP deklaruje, że przyjęte w Polityce regulacje dotyczące kwestii przeciwdziałania konfliktowi interesów są zgodne z Wytycznymi dotyczącymi kontroli realizacji programów polityki spójności na lata 2021–2027. Konflikt interesów istnieje wówczas, gdy bezstronne i obiektywne pełnienie funkcji podmiotu działającego w sferze finansów lub innej osoby uczestniczącej w wykonaniu budżetu, zarządzaniu budżetem, audycie lub kontroli budżetu, jest zagrożone z uwagi na względy rodzinne, emocjonalne, sympatie polityczne lub przynależność państwową, interes gospodarczy lub jakiekolwiek inne bezpośrednie lub pośrednie interesy osobiste.

Zidentyfikowano następujące procesy w szczególności narażone na wystąpienie rzeczywistego konfliktu interesów, tj.:
a)	przeprowadzanie zamówień publicznych;
b)	wybór projektów do dofinansowania;
c)	rozpatrywanie środków odwoławczych (np. ryzyko wydania decyzji korzystnej dla beneficjenta w wyniku wystąpienia konfliktu interesów);
d)	prowadzenie kontroli (np. ryzyko ograniczania zastrzeżeń w wynikach kontroli wskutek wystąpienia konfliktu interesów);
e)	informowanie o nieprawidłowościach (np. ryzyko nieuznania danej sytuacji za nieprawidłowość, pomimo istnienia do tego przesłanek, ze względu na konflikt interesów);
f)	wydawanie decyzji administracyjnych w przedmiocie zwrotu środków oraz rozpatrywanie odwołań od decyzji administracyjnych w przedmiocie zwrotu środków (np. ryzyko uchylenia decyzji wskutek wystąpienia konfliktu interesów);
g)	weryfikacja wniosków o płatność, poświadczeń i deklaracji wydatków (certyfikacja wydatków niedostatecznie zweryfikowanych lub niekwalifikowalnych w wyniku wystąpienia konfliktu interesów).

IP stosuje następujące mechanizmy zapobiegające wystąpieniu konfliktu interesów 
w procesach, w których jako IP realizuje swoje obowiązki, tj.: 
a)	podpisywanie odpowiednich deklaracji/oświadczeń o bezstronności; 
b)	podpisywanie oświadczeń o zaistnieniu lub nieistnieniu okoliczności, o których mowa
w art. 56 ust. 2  ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1605, z późn. zm., zwanej dalej „ustawą PZP” ) oraz oświadczeń o braku konfliktu interesów;
c)	zobowiązaniu pracowników do bezzwłocznego poinformowania bezpośredniego przełożonego o możliwości wystąpienia konfliktu interesów, celem ewentualnego wyłączenia pracownika z wykonywania danej czynności służbowej;
d)	stosowanie zasady „dwóch par oczu”;
e)	weryfikowanie i zatwierdzanie zadań przez bezpośredniego przełożonego;
f)	zapewnienie odpowiedniego podziału zadań w instytucji;
g)	odpowiednie szkolenia zwiększające poziom świadomości pracowników w tym
obszarze.
Powyższe mechanizmy wynikają wprost ze stosowanych przez IP procedur zawartych 
w Opisie Systemu Zarządzania i Kontroli oraz Instrukcjach Wykonawczych. 
Ponadto, w celu zapewnienia właściwego systemu  zarządzania i kontroli, zmierzającego 
do eliminowania i zwalczania nadużyć finansowych, IP zapewnia rozdzielność funkcji. 
W strukturach organizacyjnych IP wdrożono skuteczne rozwiązania służące zapobieganiu wystąpienia konfliktu interesów. Powyższe możliwe będzie poprzez:
a) zdefiniowanie potencjalnych zagrożeń i ciągłe ich monitorowanie;
b) bezwzględne przeciwdziałanie potencjalnym, pozornym i rzeczywistym konfliktom interesów;
c) stałe edukowanie pracowników w zakresie przeciwdziałania konfliktom interesów oraz promowanie postaw etycznych;
d) bieżące rozwiązywanie sytuacji problemowych;
     e) zachęcanie do informowania o zaistniałych problemach i podejrzeniach wystąpienia konfliktów interesów;
f) zachęcanie do podnoszenia świadomości w zakresie wykrywania i przeciwdziałania występowaniu ww. konfliktów.
Zgodnie z postanowieniem art. 17 ust. 3 ustawy Pzp, czynności związane z przygotowaniem oraz przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wykonują osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. Natomiast art. 56 ust. 4 ustawy Pzp stanowi, że osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia składają, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, pisemne oświadczenie w zakresie określonym w art. 56 ust. 2 ustawy Pzp, który stanowi, że osoby te podlegają wyłączeniu, jeżeli:
a) ubiegają się o udzielenie tego zamówienia;
b) pozostają w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia, lub są związane z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli albo pozostają we wspólnym pożyciu z wykonawcą, jego zastępcą prawnym lub członkami organów zarządzających lub organów nadzorczych wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia;
c) w okresie 3 lat przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia pozostawały w stosunku pracy lub zlecenia z wykonawcą, otrzymywały od wykonawcy wynagrodzenie  z innego tytułu lub były członkami organów zarządzających lub organów nadzorczych wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia;
d) pozostają z wykonawcą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do ich bezstronności lub niezależności w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia z uwagi na posiadanie bezpośredniego lub pośredniego interesu finansowego, ekonomicznego lub osobistego w określonym rozstrzygnięciu tego postępowania, oraz w zakresie art. 56 ust. 3 ustawy Pzp, który stanowi, że osoby te podlegają wyłączeniu z dokonywania tych czynności, jeżeli zostały prawomocnie skazane za przestępstwo popełnione w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia, o którym mowa w art. 228-230a, art. 270, art. 276, art. 286, art. 287, art. 296, art. 296a, art. 297, art. 303 lub art. 305 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17, z późn. zm.). Obowiązek złożenia oświadczenia w zakresie określonym w art. 56 ust. 2 ustawy Pzp składa się niezwłocznie po powzięciu wiadomości o ich istnieniu, a oświadczenie o braku istnienia tych okoliczności nie później niż przed zakończeniem postępowania o udzielenie zamówienia. Natomiast oświadczenie o braku lub istnieniu okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 3, składa się przed rozpoczęciem wykonywania czynności związanych z przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia. Powyżej przytoczone przepisy ustawy Pzp kreują zatem po stronie zamawiającego obowiązek zapewnienia, aby czynności przygotowawcze, jak i czynności w ramach wszczętego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, były wykonywane przez osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. Po stronie zamawiającego istnieje, obowiązek zapewnienia, aby osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego złożyły stosowne oświadczenie. W praktyce obowiązek ten spoczywa na kierowniku zamawiającego albo na pracowniku zamawiającego, któremu kierownik zamawiającego powierzył pisemnie wykonywanie zastrzeżonych dla niego czynności, określonych w ustawie Pzp (art. 52 ust. 2 ustawy Pzp).
Zgodnie ze stanowiskiem UZP, niewyłączenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego osoby podlegającej wyłączeniu z takiego postępowania na podstawie art. 56 ust. 2 i 3 ustawy Pzp stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych określone w art. 17 ust. 5 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 104). Podobnie, naruszenie dyscypliny finansów publicznych stanowi niezłożenie przez kierownika zamawiającego, członka komisji przetargowej oraz inne osoby wykonujące czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego po stronie zamawiającego lub mogące mieć wpływ na wynik tego postępowania oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie z tego postępowania (art. 17 ust. 4 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych).
W sytuacji, gdy pracownik posiada wiedzę, iż może wystąpić konflikt interesów zagrażający jego bezstronności lub niezależności w ramach danego postępowania, bezzwłocznie informuje o tym fakcie przełożonego i wnioskuje o wyłączenie z postępowania.
Zgodnie z Wytycznymi dotyczącymi unikania konfliktów interesów i zarządzania takimi konfliktami na podstawie rozporządzenia finansowego (2021/C 121/01) organy krajowe na każdym szczeblu powinny opracować w ramach swoich systemów kontroli wewnętrznej środki zapewniające przejrzystość i rozliczalność. W celu ograniczenia przypadków wystąpienia konfliktu interesów, w politykach/procedurach powinny być ujęte informacje dotyczące składania oświadczenia woli o braku konfliktu interesów/deklaracje bezstronności również w innych, niż postępowanie o udzielenie zamówienia, działaniach prowadzonych przez pracowników zaangażowanych w realizację Programu.
Należy jak najwcześniej zażądać złożenia oświadczenia przez pracownika (i zaktualizować je, gdy tylko nastąpi zmiana sytuacji konfliktu interesów). Złożone oświadczenie o braku konfliktu interesów podlega weryfikacji przez bezpośredniego przełożonego pracownika składającego to oświadczenie. Weryfikacja oświadczenia obejmuje analizę przedstawionych w nim informacji pod względem zgodności z zakresem czynności powierzonych i podejmowanych przez pracownika, których to oświadczenie dotyczy. W przypadku posiadania informacji wskazujących na możliwość wystąpienia konfliktu interesów następuję niezwłoczne wyłączenie pracownika z realizacji danego procesu.

Sekcja 3.1.5 - Szkolenia i podnoszenie świadomości pracowników
Kompleksowe działania szkoleniowe mające na celu podnoszenie świadomości na temat nadużyć finansowych, odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu wystąpienia nadużyć finansowych. IP w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu realizacji obowiązków szkoleniowo-informacyjnych podejmuje następujące zadania:
1)	przeprowadza szkolenia/działania informacyjne, na podstawie ustaleń i ewentualnych rekomendacji zespołu ds. samooceny ryzyka, w zakresie dotyczącym nadużyć finansowych;
2)	informuje pracowników o przyjętych zasadach zwalczania nadużyć finansowych poprzez wewnętrzne systemy komunikacji (m.in. intranet, spotkania kadry kierowniczej, spotkania z pracownikami) w celu podniesienia świadomości w kwestii realizowanej przez IP polityki zwalczania nadużyć finansowych oraz rozpoznawania oznak nadużyć finansowych i reagowania na tego typu działania;
3)	publikuje informacje skierowane do wnioskodawców/beneficjentów dotyczące polityki zwalczania nadużyć finansowych na stronie internetowej;
4)	informuje wnioskodawców/beneficjentów o przyjętej polityce zwalczania nadużyć finansowych podczas spotkań roboczych oraz szkoleniowych.

Podrozdział 3.2 – Identyfikacja i zgłaszanie nadużyć finansowych
Odpowiedzialność za dostrzeganie potencjalnych sygnałów nieuczciwej działalności 
i odpowiednie na nie reagowanie spoczywa na wszystkich osobach zaangażowanych 
w realizację Programu FEnIKS 2021-2027. Zgodnie z art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 37, z późn. zm.) każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Biorąc powyższe pod uwagę należy przyjąć, że w sytuacji, gdy pracownicy IP w związku z realizacją powierzonych zadań dowiedzą się o popełnieniu takiego czynu, to spoczywa na nich obowiązek prawny związany z powiadomieniem odpowiednich organów ścigania. Niedopełnienie tego obowiązku może zostać potraktowane jako niedopełnienie obowiązku, tj. czyn z art. 231 Kodeksu karnego.
IP jest odpowiedzialna za utworzenie i upowszechnienie przejrzystych mechanizmów wykrywania i zgłaszania nadużyć finansowych. Mechanizmy te poddane będą analizie podczas spotkań roboczych zespołu ds. samooceny ryzyka a następnie w sytuacji, kiedy zajdzie taka potrzeba mogą podlegać zmianom i modyfikacjom.
IP jest zobowiązana brać pod uwagę wszelkie sygnały dotyczące podejrzenia wystąpienia nadużycia finansowego i podjąć stosowne kroki w celu zweryfikowania uzyskanej informacji. W szczególności źródłem informacji na temat nadużyć finansowych może być:
1.	IP, która w zakresie powierzonych zadań jest odpowiedzialna za wykrywanie nadużyć finansowych w realizacji projektów Programu FEnIKS 2021-2027 w trakcie prowadzonych przez siebie czynności kontrolnych na podstawie art. 74 ust. 1 lit. a rozporządzenia ogólnego. Czynności te przyjmują formę przede wszystkim weryfikacji administracyjnych w odniesieniu do składanych przez beneficjentów wniosków o płatność oraz kontroli na miejscu realizacji projektów.
2.	Instytucja lub organ zewnętrzny. Źródłem informacji o podejrzeniu nieprawidłowości lub
nadużycia finansowego w realizacji projektów Programu FEnIKS 2021-2027 może być instytucja lub organ, zarówno uczestniczący, jak i nieuczestniczący w procesie zarządzania 
i kontroli Programu FEnIKS 2021-2027 , w szczególności:
•	Komisja Europejska, Europejski Urząd ds. zwalczania nadużyć finansowych,
Europejski Trybunał Obrachunkowy,
•	Urząd Celno – Skarbowy – Izba Administracji Skarbowej,
•	Najwyższa Izba Kontroli,
•	Urząd Zamówień Publicznych,
•	Właściwe wspólnotowe lub krajowe organy ścigania przestępstw,
•	inne instytucje kontrolne.
3.	Pozostałe źródła. Informacja o podejrzeniu nadużycia finansowego może zostać otrzymana od dowolnego podmiotu w formie informacji anonimowej, prasowej lub innej niepotwierdzonej informacji. W takiej sytuacji, IP (w zakresie swoich kompetencji) przeprowadza postępowanie sprawdzające w celu potwierdzenia otrzymanej informacji. Ponadto, IP informuje na swojej stronie internetowej wnioskodawców i inne podmioty 
w jaki sposób mogą przekazać posiadaną informację o podejrzeniu nadużycia finansowego.  
W przypadku powzięcia informacji o podejrzeniu nadużycia finansowego IP zgłasza ją do właściwych organów dochodzeniowo-śledczych celem wszczęcia postępowania administracyjnego lub sądowego. 

Podrozdział 3.3 - Informowanie, raportowanie i korygowanie
IP, która wykryła lub uzyskała informację o podejrzeniu nadużycia zgłasza przedmiotową informację do właściwych organów dochodzeniowo-śledczych celem wszczęcia postępowania administracyjnego lub sądowego na poziomie krajowym w celu stwierdzenia zamierzonego działania. Przed zgłoszeniem do organów dochodzeniowo-śledczych, 
IP weryfikuje uzyskane informacje o podejrzeniu nadużycia finansowego, zgodnie 
z przyjętymi procedurami określonymi w pkt 3 (Instrukcje dotyczące wykrywania i zwalczania nadużyć finansowych i korupcji) obowiązującej Instrukcji Wykonawczej. IP zobowiązana jest do przekazania zgłoszenia organom ścigania, jeśli zebrany materiał dowodowy uprawdopodobni podejrzenie nadużycia finansowego. Ponadto, IP po otrzymaniu informacji o podejrzeniu nadużycia finansowego może podjąć dodatkowe działania weryfikacyjne 
w tym zakresie (np. przeprowadzić kontrolę doraźną).
W przypadku, gdy podejrzenie nadużycia finansowego zostało zgłoszone do organów ścigania przez IP, jest ona również zobowiązana do powiadomienia o zaistniałym zdarzeniu niezwłocznie w formie pisemnej IZ.
Zgodnie z art. 69 ust. 12 rozporządzenia ogólnego państwo członkowskie zobowiązane jest do informowania KE o stwierdzonych nieprawidłowościach. Informacja o każdym podejrzeniu nadużycia zostaje zgłoszona Komisji Europejskiej zgodnie z Wytycznymi dotyczącymi sposobu korygowania nieprawidłowości na lata 2021-2027 za pomocą systemu IMS (Irregularity Managenment System). IP na bieżąco monitoruje postęp raportowanych spraw oraz na bieżąco informuje KE w formie uaktualniania informacji w raportach przekazywanych za pomocą systemu IMS.
Po wykryciu podejrzenia nadużycia finansowego i zgłoszeniu go IZ, IP uruchamia procedurę odzyskiwania środków. 
Następnie, IP wzywa beneficjenta do zwrotu środków na podstawie art. 207 ust. 8 ustawy 
o finansach publicznych. W przypadku niewypełnienia przez beneficjenta powyższego wezwania, IP wydaje na podstawie art. 207 ust. 9 ustawy o finansach publicznych decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków. Niezależnie od wydania decyzji o zwrocie, przed stwierdzeniem czy przypadek stanowi nieprawidłowość o charakterze nadużycia finansowego, IP może wstrzymać płatności w ramach projektu do czasu ostatecznego wyjaśnienia sprawy.
Ponadto, w przypadku nie zwrócenia środków w terminie na podstawie art. 207 ust. 4 pkt. 1, 3
i 4 ustawy o finansach publicznych, Beneficjent zostaje wykluczony z możliwości otrzymania środków UE.
Rejestr podmiotów wykluczonych na podstawie art. 207 ustawy o finansach publicznych, prowadzi Minister Finansów.

Rozdział 4 - Zarządzanie ryzykiem nadużyć finansowych 
Wspierającym elementem systemu zwalczania nadużyć finansowych jest wykorzystanie 
w praktyce informacji uzyskanych w wyniku przeprowadzanej na bieżąco oceny ryzyka nadużyć finansowych w postaci oceny wpływu poszczególnych typów ryzyka oraz identyfikacji najczęściej występujących nadużyć wraz z oszacowaniem prawdopodobieństwa ich wystąpienia. IP na bieżąco monitoruje i reaguje na wykryte w trakcie kontroli ryzyko wystąpienia nadużyć finansowych, w formie podejmowania działań naprawczych, których celem byłaby przede wszystkim redukcja zidentyfikowanego ryzyka oraz wdrażanie skutecznych i efektywnych działań naprawczych. Działania IP powinny zmierzać do minimalizowania wpływu zidentyfikowanego ryzyka nadużyć poprzez wprowadzenie skutecznych mechanizmów kontrolnych dostosowanych do systemu realizacji Programu FEnIKS 2021-2027.
W następstwie oceny ryzyka, IP opracowuje metodologię wyznaczania specyficznych
wskaźników nadużyć finansowych (tzw. czerwonych flag). 
Zarządzanie ryzykiem nadużyć finansowych skoncentrowane jest na procesach najbardziej
narażonych na wystąpienie nadużyć finansowych. Największym ryzykiem obarczone są zatem następujące procesy:
•	nabór, ocena i wybór projektów do dofinansowania,
•	realizacja i weryfikacja działań w projektach,
•	poświadczanie i płatności.

Rozdział 5 - Analiza ryzyka wystąpienia nadużyć finansowych
IP powołuje Zespół ds. samooceny ryzyka składający się z przedstawicieli wyodrębnionych komórek IP, który dokonuje okresowej samoceny ryzyka nadużyć finansowych. Opisane 
w podrozdziale 5.1 narzędzie do oceny ryzyka nadużyć finansowych ma za zadanie ułatwić dokonywanie samooceny wpływu i prawdopodobieństwa wystąpienia określonych przypadków nadużyć. Dalsza część rozdziału zawiera opis metodologii przeprowadzania samooceny, szczegółowe informacje dotyczące zakresu i trybu działania zespołu ds. samooceny ryzyka oraz częstotliwości dokonywania samooceny.

Podrozdział 5.1 – Sposób przeprowadzania analizy ryzyka 
Zgodnie z Wytycznymi KE, stosowana przez zespół ds. samooceny metodologia szacowania ryzyka nadużyć finansowych opiera się na pięciu podstawowych działaniach:
1)	ilościowym określeniu ryzyka wystąpienia danego typu nadużycia finansowego 
w oparciu o ocenę wpływu i prawdopodobieństwa (ryzyko całkowite);
2)	ocenie skuteczności obecnych kontroli w celu ograniczenia ryzyka całkowitego;
3)	ocenie ryzyka rezydualnego po uwzględnieniu wpływu obecnych kontroli i ich skuteczności, czyli sytuacji w momencie dokonywania oceny ryzyka (rezydualnego);
4)	ocenie wpływu planowanych kontroli ograniczających ryzyko na ryzyko rezydualne;
5)	określeniu ryzyka docelowego, czyli poziomu ryzyka, które IP uważa za dopuszczalny po skutecznym wdrożeniu wszelkich mechanizmów kontrolnych.
W przypadku każdego rodzaju ryzyka, ogólnym celem jest ocena ryzyka całkowitego wystąpienia danego przypadku nadużycia finansowego, a następnie określenie i ocena skuteczności działających kontroli ograniczających ryzyko wystąpienia nadużyć albo zapewnienie ich wykrywalności. Po dokonaniu tej oceny otrzymywane jest bieżące ryzyko rezydualne, na podstawie którego, o ile jego stopień określono jako wysoki lub krytyczny, wprowadza się wewnętrzny plan działania w celu usprawnienia kontroli i dodatkowego ograniczenia negatywnych skutków ryzyka (czyli podjęcie dodatkowych, skutecznych 
i proporcjonalnych środków zwalczania nadużyć finansowych w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne).

Podrozdział 5.2 – Zespół ds. własnej oceny
Zespół ds. samooceny ryzyka składa się z przedstawicieli wytypowanych z poszczególnych komórek IP. Skład zespołu tworzą osoby, posiadające różne zadania i kompetencje, 
tj. wybór projektów, kontrola administracyjna i na miejscu, certyfikacja, zamówienia publiczne. Przewiduje się również, że będą to osoby pełniące funkcje kierownicze/koordynatorzy lub pracujące na stanowisku Głównego/Starszego Specjalisty, w celu zapewnienia możliwie największej rzetelności i precyzyjności oceny, a także sprawnego jej przeprowadzania. 
Głównym zadaniem zespołu ds. samooceny ryzyka jest dokonywanie regularnej (okresowej) oceny ryzyka nadużyć finansowych oraz przygotowywanie planów reagowania
(odpowiednich kontroli) w tego typu sytuacjach. Samoocena nie będzie dokonywana przez
podmioty zewnętrzne, bowiem wymaga ona dobrej znajomości systemu zarządzania 
i kontroli Programu FEnIKS 2021-2027 a także wiedzy na temat beneficjentów.
Do zakresu zadań zespołu ds. samooceny należy ponadto:
•	wskazywanie obszarów, które powinny podlegać weryfikacji (np. kontroli na miejscu) poprzez  stworzenie „planów reagowania”, zapewniających prewencję, wykrywanie czy ograniczanie nadużyć finansowych,  
•	przygotowywanie rekomendacji odnośnie tematyki i zakresu szkoleń oraz innych działań informacyjnych prowadzonych w IP,
•	ocena przejrzystości podziału obowiązków w zakresie funkcjonowania systemu zarządzania i kontroli, 
•	analiza mechanizmów zgłaszania nadużyć obowiązujących w IP.
Zespół ds. samooceny ryzyka co do zasady dokonuje kompletnej oceny nadużyć finansowych raz w roku. Podczas okresowej oceny podejmowane są także inne decyzje będące 
w zakresie zadań zespołu ds. samooceny ryzyka. Wyniki samooceny są uwzględniane przez IP podczas sporządzania Rocznych Planów Kontroli na kolejny rok obrachunkowy. 
W szczególności, IP jest zobowiązana do uwzględnienia podczas planowania kontroli 
(ich zakresu, metodologii doboru próby oraz wielkości próby) ryzyk zidentyfikowanych przez zespół ds. samooceny.