Piotr Górecki
Recenzja książki A. Gaberlego i M. Korcyl-Wolskiej, Komentarz do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, Wydawnictwo „Arche”, Gdańsk 2002, s. 491
Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (u.p.n.), która weszła w życie z dniem 13 maja 1983 r. została uchwalona w dniu 26 października 1982 r.. Zastąpiła ona pochodzące z okresu międzywojennego – nowatorskie jak na owe czasy – przepisy regulujące postępowanie w sprawach nieletnich. Omawiana ustawa nie była przez wiele lat nowelizowana. Dopiero z dniem 1 stycznia 1996 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o zmianie Kodeksu postępowania karnego, ustawy o ustroju sądów wojskowych, ustawy o opłatach w sprawach karnych i ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, która wprowadziła pewne zmiany do u.p.n.. W tym kształcie ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich obowiązywała do chwili kolejnej nowelizacji dokonanej w roku 2000. Ta ostatnia nowelizacja wprawdzie nie zmieniła samego modelu postępowania, to jednak w sposób istotny wpłynęła na zasadnicze rozwiązania materialnoprawne całej ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Zapewne te właśnie zmiany ustawy spowodowały, że wzrosło zainteresowanie tą problematyką, a na rynku księgarskim ukazało się w ostatnim okresie szereg nowych i wartościowych komentarzy do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Należy do nich również recenzowany Komentarz autorstwa A. Gaberlego i M. Korcyl-Wolskiej, który w sposób istotny wzbogacił dotychczasową literaturę z zakresu postępowania w sprawach nieletnich. Wypada też wspomnieć, że Autorzy od dawna zajmują się problematyką związaną z postępowaniem w sprawach nieletnich. 
Nowatorskość recenzowanego Komentarza polega przede wszystkim na jego zawartości. Składa się on bowiem nie tylko z pełnego tekstu ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich zaopatrzonego w wyczerpujące tezy do poszczególnych artykułów, ale także zawiera aż 28 aktów prawnych związanych z ustawą. Autorzy szeroko wykorzystali piśmiennictwo oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego. Wśród aktów prawnych zamieszczonych w Komentarzu znalazły się prawie wszystkie rozporządzenia wykonawcze do u.p.n. jak i inne akty bezpośrednio związane z ustawą. Autorzy uznali za celowe uwzględnienie również Konwencji o Prawach Dziecka, Europejskiej Konwencji o Wykonywaniu Praw Dzieci, a nadto trzy ważne dokumenty międzynarodowe. Te ostatnie obejmują Wskazania Narodów Zjednoczonych dotyczące Zapobiegania Przestępczości Nieletnich (tzw. Wskazania Rijadskie), Wzorcowe Reguły Minimum Narodów Zjednoczonych Dotyczące Wymiaru Sprawiedliwości Wobec Nieletnich (tzw. Reguły Pekińskie) oraz Reguły Narodów Zjednoczonych Dotyczące Ochrony Nieletnich Pozbawionych Wolności. Wybór powyższych aktów prawa międzynarodowego jest wyjątkowo trafny. Warto też zwrócić uwagę, że dotychczasowe komentarze do u.p.n. ich nie zawierały. Zamieszczenie w Komentarzu szeregu dokumentów międzynarodowych pozwoli przybliżyć je szerszemu środowisku praktyków. Nie można bowiem zapominać, że prawo międzynarodowe będzie odgrywało coraz większą rolę w naszym systemie prawa i to także w zakresie postępowania w sprawach nieletnich.
Opracowanie zostało uzupełnione o najważniejsze pozycje literaturowe obejmujące komentarze, monografie i niektóre artykuły związane z ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich. 
Bardzo wysoko należy ocenić stronę merytoryczną Komentarza przygotowanego przez pracowników naukowych Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Profesor A. Gaberle opracował preambułę do ustawy, Dział I, II, art. 24–25a, art. 64–95 oraz art. 95d–95h Działu III i art. 96–104 Działu V u.p.n. Natomiast dr M. Korcyl-Wolska opracowała tezy do art. 15–23 oraz art. 26–63a Działu III i Dział IV. Autorzy poruszają w swoich opracowaniach w zasadzie wszystkie istotne problemy związane z zawiłymi przecież przepisami u.p.n., powołując zarazem orzecznictwo Sądu Najwyższego, jak i poglądy innych autorów. Na szczególną uwagę zasługuje zamieszczenie na stronie 47 Komentarza aneksu do art. 5 u.p.n. zawierającego zwięzły komentarz do art. 10 Kodeksu karnego, który w sposób naturalny łączy się z szeregiem unormowań zawartych w przepisach u.p.n. 
Dobrze się stało, że Komentatorzy nie unikali wnikania w sporne problemy związane ze stosowaniem poszczególnych uregulowań materialnoprocesowych ustawy. W wielu miejscach Autorzy przedstawiają w tym względzie swoje poglądy w sposób jednoznaczny, szeroko je argumentując. Między innymi zdecydowanie opowiadają się za wydawaniem wyroku uniewinniającego w toku postępowania poprawczego w sytuacji, gdy z poczynionych ustaleń wynika, że nieletni czynu karalnego nie popełnił lub gdy brak jest dowodów na przypisanie mu popełnienia takiego czynu (teza 4 do art. 55). Przedstawiona argumentacja wydaje się być przekonywająca. Jest to istotne o tyle, że omawiana kwestia była prezentowana w dotychczasowej literaturze w sposób niejednolity, a praktyka sądów rodzinnych szła w kierunku umarzania postępowania w oparciu o przepis art. 21 § 2 u.p.n.. Wydaje się, że zarówno ten, jak i cały szereg innych istotnych problemów podnoszonych przez Autorów, powinny uzmysłowić ustawodawcy na istniejące niedomogi całej ustawy.
Godzi się zwrócić dodatkowo uwagę, że omawiana książka wspaniale prezentuje się także i pod względem edytorskim. 
Uważam, że recenzowany Komentarz może być przydatny nie tylko dla praktyków zajmujących się przestępczością nieletnich (sędziowie, prokuratorzy, policjanci, kuratorzy), ale również może służyć jako pomoc dydaktyczna dla studentów i pracowników naukowych. Książkę oceniam bardzo wysoko, będąc zarazem głęboko przekonanym, że Czytelnik znajdzie w niej odpowiedzi na liczne problemy praktyczne, jakie od dawna wyłaniają się w związku ze stosowaniem przepisów u.p.n.