Prawo Karne
Sąd Najwyższy
Art.                                                                                                                Str.
4 k.k. 	   7
46 § 1 k.k. 	   7
115 § 14 i art. 271 k.k. 	   8
90 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane 	   8
12 pkt 3 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed
następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych 	   9
398 k.p.k. 	   9
433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. 	   9
450 § 3 k.p.k. 	 10
457 § 3 k.p.k. 	 10
10 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach 
świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym 	 10
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa 
strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki 	 10
7 § 1 k.k.s. 	 11
55 § 2 k.k.s. 	 11
9 § 2 k.w. 	 11
38 k.w. 	 11
Sąd Apelacyjny
9 § 1 k.k. 	 12
44 § 3 k.k. 	 12
310 § 1 k.k. 	 12
258 § 2 k.p.k. 	 13
387 k.p.k. 	 13
387 i 545 k.p.k. 	 14
424 k.p.k. 	 14
438 k.p.k. 	 14
446 § 1 k.p.k. 	 15
545 § 1 pkt 2 k.p.k.	 15
552 § 4 k.p.k. 	 15
8 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie 
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez 
nieuzasadnionej zwłoki 	 16
Prawo cywilne
Sąd Najwyższy
1 k.p.c. w zw. z art. 4 i nast. ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. 
o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania 
w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach 
i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 162, poz. 1112 ze zm.) 	 17
394 § 1 pkt 11 k.p.c. w zw. z art. 229 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – 
Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 534 ze zm.) 	 20
394 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – 
Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 534 ze zm.) 	 21
194 ust. 1 w zw. z art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – 
Prawo zamówień publicznych (Dz. U. Nr 19, poz. 177 ze zm.) 	 24
68 § 2 k.r. i o. w zw. z art. 5 k.c. 	 25
446 w zw. z art. 412 k.p.c. 	 26
231 k.p. w zw. z art. 2418 § 1 i 2 k.p. 	 28
50 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu 
społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych 
(Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) 	 31
3932 k.p.c. w zw. z art. 2 i nast. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. 
o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy 
w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. 
Nr 179, poz. 1843) 	 34

Prawo administracyjne
Naczelny Sąd Administracyjny
27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług 
oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) i art. 109 
ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług 
(Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) 	 43
Trybunał Konstytucyjny
1, art. 8 pkt 27, art. 15 pkt 1 lit. j i pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. 
o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie 
niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz 
organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi 
właściwemu do spraw finansów publicznych 
(Dz. U. Nr 137, poz. 1302) 	 48

Prawo karne
Sąd Najwyższy
Prawo karne materialne
Art. 4 k.k.
1
Stosowanie reguł intertemporalnych wskazanych w art. 4 k.k. jest obowiązkiem sądu i w oparciu o te reguły rozwiązywać należy kolizje wynikające z różnic uregulowań prawnych zawartych w różnych ustawach obowiązujących w chwili popełnienia czynu oraz w okresach późniejszych, aż po dzień orzekania przez sąd odwoławczy.
Wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. II KK 297/04.
2
Nie ulega wątpliwości, iż przepis art. 4 § 1 k.k. normuje zagadnienia tzw. prawa intertemporalnego. Tym mianem doktryna i orzecznictwo określają przepisy zawierające reguły stosowania ustawy karnej w przypadku wystąpienia “kolizji” ustaw karnych w czasie, to jest wówczas, gdy inna ustawa obowiązuje w czasie popełnienia przestępstwa (ustawa dawna), a inna w czasie orzekania (ustawa nowa). Przyjmuje się wówczas prymat stosowania ustawy nowej, obowiązującej w czasie orzekania. Od tej zasady – tenże przepis – przewiduje wyjątek – na rzecz ustawy obowiązującej poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. A zatem w razie modyfikacji penalizacji ustawa nowa ma więc zastosowanie wtedy, gdy nie jest dla sprawcy surowsza. W razie wątpliwości, którą z kolidujących ustaw należy uznać za względniejszą dla sprawcy, stosuje się – zgodnie z treścią art. 4 § 1 k.k. – ustawę nową.
Wyrok SN z dnia 5 maja 2005 r., sygn. V KK 414/04.
3
Art. 46 § 1 k.k.
Zgodnie z dyspozycją tego przepisu orzeczenie środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej w wyniku popełnienia jednego z przestępstw należących do zakreślonego w nim kręgu – może nastąpić na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej.
Wyrok SN z dnia 7 czerwca 2005 r., sygn. IV KK 15/05.

4
Art. 115 § 14 i art. 271 k.k.
Definicja dokumentu przedstawiona w art. 115 § 14 k.k. ma szerokie znaczenie, wyrażające się stwierdzeniem, że dokumentem jest każdy przedmiot, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności o potencjalnym znaczeniu prawnym. 
Status dokumentu zależy więc niejednokrotnie od indywidualnej oceny i dlatego też o tym, czy określony przedmiot stanowi dokument, decyduje jego faktyczna i subiektywna ocena w konkretnej sprawie. 
Strona przedmiotowa czynu zabronionego z art. 271 § 1 k.k. polega na poświadczeniu w dokumencie nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne, bez względu na to, czy ma on znaczenie na zewnątrz, czy tylko jest wykorzystywany na wewnętrzne potrzeby. Chodzi tu więc o faktyczną doniosłość prawną poświadczenia nieprawdy, rozpatrywaną obiektywnie w oparciu o indywidualne okoliczności sprawy. 
Dokument, o którym mowa w art. 271 § 1 k.k., musi nie tylko odpowiadać cechom wymienionym w art. 115 § 14 k.k., lecz ponadto musi być wystawiony przez funkcjonariusza publicznego lub inną osobę do tego uprawnioną i zawierać w swojej treści poświadczenie, któremu przysługuje cecha zaufania publicznego, a w związku z tym domniemanie prawdziwości. Do takich dokumentów należą przede wszystkim dokumenty urzędowe w znaczeniu nadanym temu pojęciu przez art. 244 k.p.c. i art. 76 k.p.a., a ponadto inne dokumenty, którym moc dowodową nadają inne przepisy (por. wyrok SN z dnia 9 października 1996 r., V KKN 63/96, OSP 1998, nr 7–8, poz. 147).
Wyrok SN z dnia 20 kwietnia 2005 r., sygn. III KK 206/04.
5
Art. 90 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane
Zgodnie z treścią art. 90 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane przestępstwem jest wykonywanie robót budowlanych określonych w art. 48, art. 50 ust. 1 pkt 1 lub art. 50 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy. Natomiast zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego, co w świetle ustaleń dokonanych w rozpoznawanej sprawie uczynił Edward M., mimo że wymaga uzyskania pozwolenia właściwego organu administracji (art. 71 ust. 1 cyt. ustawy) jest wykroczeniem określonym w art. 93 pkt 4 tejże ustawy, jeżeli zmiana ta następuje z naruszeniem art. 71. Jak więc słusznie wywodzi dalej Autor kasacji, ustalony przez sąd stan faktyczny pozwalał, w dacie orzeczenia, zakwalifikować zachowanie Edwarda M. wyłącznie jako wykroczenie z art. 93 pkt 4 wymienionej ustawy.
Wyrok SN z dnia 24 czerwca 2005 r., sygn. III KK 66/05.
6
Art. 12 pkt 3 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych
“Wprowadzeniem do obrotu handlowego”, w rozumieniu art. 12 pkt 3 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 1996 r., Nr 10, poz. 55 ze zm.), jest przekazanie przez producenta lub importera po raz pierwszy do obrotu handlowego wyrobów tytoniowych, o których mowa w tej ustawie. 
Uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 21 września 2005 r., sygn. I KZP 29/05.
Prawo karne procesowe
7
Art. 398 k.p.k.
W razie stwierdzenia, że oskarżony działał w obronie koniecznej, rozpoznanie oskarżenia go o czyn z art. 162 § 1 k.k. popełniony wobec sprawcy zamachu możliwe jest wyłącznie w trybie art. 398 k.p.k. 
Wyrok SN z dnia 9 czerwca 2005 r., sygn. V KK 446/04.
8
Art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
Na podkreślenie zasługuje to, że z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż w świetle wskazywanych wyżej przepisów, na sądzie odwoławczym ciąży obowiązek analitycznej kontroli każdego z podniesionych w apelacji zarzutów, przy czym ograniczenie się w zasadzie do zaaprobowania ocen i wniosków wyprowadzonych przez sąd merytoryczny, w sytuacji gdy właśnie te ustalenia i oceny były przez skarżącego kwestionowane i poparte konkretną argumentacją, nie spełnia standardów proceduralnych, o jakich mowa w przepisach art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Wielokrotnie w judykaturze Sądu Najwyższego zwracano też uwagę na to, że jeżeli z uzasadnienia wyroku sądu II instancji wyraźnie nie wynika, że określony zarzut apelacji, który w ocenie skarżącego rzutuje na treść wyroku, był przedmiotem szczegółowych rozważań, to nie można wykluczyć, że pozostawał on poza tą sferą czynności sądu odwoławczego, co mogło mieć wpływ na proces decyzyjny. W istocie rzeczy brak szczegółowego odniesienia się do zarzutów apelacji mógłby znaleźć jedynie usprawiedliwienie w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku sądu I instancji zawierałoby pełną i wszechstronną ocenę dowodów, co musiałoby wiązać się z powtórzeniem przytoczonej już raz i to zasadnie argumentacji.
Wyrok SN z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. II KK 280/04.
9
Art. 450 § 3 k.p.k.
Przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność obrońcy naruszało również przepis art. 117 § 2 k.p.k., ponieważ zgodnie z treścią art. 450 § 3 k.p.k. rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym nie tamuje niestawiennictwo obrońcy tylko wtedy, gdy został on należycie zawiadomiony o terminie rozprawy. Nierespektowanie wskazanych przepisów spowodowało pozbawienie oskarżonego możliwości skorzystania z pomocy ustanowionego obrońcy w toku rozprawy odwoławczej, co jest rażącym naruszeniem art. 6 k.p.k., mogącym mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.
Wyrok SN z dnia 24 czerwca 2005 r., sygn. III KK 102/05.
10
Art. 457 § 3 k.p.k.
Doręczenie stronie tylko fragmentu uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego rozpoczynające bieg terminu do wniesienia kasacji, w sytuacji gdy przyczyny niesporządzenia uzasadnienia w całości leżą po stronie sądu, nie może wywoływać skutków dla strony niekorzystnych, a brak w doręczonym stronie fragmencie uzasadnienia ustosunkowania się do zarzutów zawartych w środku odwoławczym jest rażącym naruszeniem przepisu art. 457 § 3 k.p.k., nawet jeśli w terminie późniejszym brakujący fragment uzasadnienia zostanie sporządzony i stronie tej doręczony.
Wyrok SN z dnia 11 maja 2005 r., sygn. III KK 248/04.
11
Art. 10 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym
“Wynagrodzenie biegłego za wykonaną pracę”, o którym stanowi art. 10 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. z 1950 r., Nr 49, poz. 445 ze zm.), nie obejmuje zwrotu należności za czas zużyty na dojazd do miejsca czynności sądowej.
Uchwała SN z dnia 21 września 2005 r., sygn. I KZP 27/05.
12
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
Prokurator może brać udział w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843) jedynie wtedy, gdy na skutek złożenia skargi stał się stroną tego postępowania (skarżącym w rozumieniu tej ustawy).
Uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 21 września 2005 r., sygn. I KZP 24/05.
Prawo karne skarbowe
13
Art. 7 § 1 k.k.s.
Jeżeli ten sam czyn wyczerpuje znamiona przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, sąd skazuje tylko za jedno przestępstwo skarbowe na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów, chyba że zbieg tych przepisów ma charakter pozorny (pomijalny).
Uchwała SN z dnia 21 września 2005 r., sygn. akt I KZP 23/05.
14
Art. 55 § 2 k.k.s.
Jedyną sankcją przewidzianą za przestępstwo określone w art. 55 § 2 k.k.s. jest kara grzywny do 720 stawek dziennych. Niewątpliwym jest także, iż przepis art. 54 § 2 k.k.s., będący również podstawą skazania Zygmunta Mariana P., przewiduje sankcję analogiczną do określonej w art. 55 § 2 k.k.s., stanowiącym podstawę wymiaru kary, tj. grzywnę do 720 stawek dziennych.
Wyrok SN z dnia 18 maja 2005 r., sygn. II KK 67/05.
Prawo o wykroczeniach
15
Art. 9 § 2 k.w.
W myśl art. 9 § 2 k.w., jeżeli jednocześnie orzeka się o ukaraniu za dwa lub więcej wykroczeń, to wymierza się łącznie karę w granicach zagrożenia określonych w przepisie przewidującym najsurowszą karę, co nie stoi na przeszkodzie w orzeczeniu środków karnych na podstawie innych naruszonych przepisów. Spośród trzech przepisów, z których zakwalifikowano przypisane obwinionemu wykroczenie (art. 65 § 1 k.w., 87 § 1 k.w. i 94 § 1 k.w.), najsurowsze zagrożenie przewiduje art. 87 § 1 k.w. Nie ma w nim jednak zagrożenia karą ograniczenia wolności, a jedynie karą aresztu albo grzywny nie niższej niż 50 zł.
Wyrok SN z dnia 23 maja 2005 r., sygn. V KK 140/05.

16
Art. 38 k.w.
Przepis art. 38 k.w. przewiduje nadzwyczajne zaostrzenie kary i możliwość wymierzenia aresztu, choćby wykroczenie było zagrożone karą łagodniejszą, tylko w stosunku do takiego obwinionego, który co najmniej dwukrotnie w ciągu 2 lat od ostatniego ukarania popełnił trzecie umyślne wykroczenie podobne do poprzednio popełnionych.
Wyrok SN z dnia 18 maja 2005 r., sygn. II KK 118/05.
Sąd Apelacyjny
Prawo karne materialne
17
Art. 9 § 1 k.k.
W działaniu oskarżonego nie da się dostrzec żadnych przejawów premedytacji. Premedytacja polega na uprzednim obmyśleniu przestępstwa, zaplanowania okoliczności jego popełnienia (czasu, miejsca, sposobu), zabezpieczenia ucieczki, zatarcia śladów, często przygotowania alibi itd. Oskarżony zaś działał nagle, bo w mieszkaniu pokrzywdzonego znalazł się na jego wyraźne życzenie i jedynie po to, aby spożywać z nim alkohol, nie mógł zatem przewidywać jakiegokolwiek konfliktu między nim a jego konkubiną, bo była to sytuacja przypadkowa. Nagłość zamiaru oskarżonego wyznacza stopień jego winy, zawsze niższy w przypadku zamiaru nagłego niż w przypadku przestępczych działań planowanych. Z kolei stopień winy limituje wymiar kary zgodnie z treścią art. 53 § 1 k.k. 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 2 marca 2005 r., sygn. II AKa 33/05.
18
Art. 44 § 3 k.k.
Nie należy orzekać przepadku przedmiotu dużej wartości, jeżeli posłużył on do popełnienia błahego przestępstwa (J. Wojciechowski, Kodeks karny, Orzecznictwo 1998, t. 5, s. 105–106). Przepadek przedmiotu powinien być współmierny do wagi czynu, za który jest orzekany (wyrok SO w Tarnowie – KZS 2003, nr 4, poz. 86). 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. II AKa 12/05.
19
Art. 310 § 1 k.k.
Dla interpretacji znamion czynnościowych podrobienia pieniędzy lub papierów wartościowych z art. 310 § 1 k.k. istotne znaczenie ma poziom imitacji. Chodzi o to, czy musi on osiągnąć stopień zdolny wprowadzić w błąd osobę przeciętnie doświadczoną czy też osiągnięcie takiego stopnia jest dla jego realizacji obojętne. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć, że do uznania, iż nastąpiło podrobienie pieniędzy, nie jest konieczne osiągnięcie przez sprawcę tak łudzącego podobieństwa falsyfikatu, by mogło to wprowadzić w błąd nawet doświadczoną osobę, lecz wystarczy takie podobieństwo, aby człowiek niedoświadczony nie mógł od razu przekonać się o nieprawdziwości wręczonego mu jako pieniądz przedmiotu (zob. wyrok SN z dnia 26 lipca 1982 roku – I KR 321/81, OSP 1983, nr 7, poz. 161 oraz wyrok SA w Gdańsku z dnia 24 lutego 1993 roku – II AKr 357/02, OSP 1994, nr 10, poz. 188). Dla bytu tego przestępstwa nie jest istotne jakich środków działania (prymitywnych czy doskonałych) użyto do podrobienia pieniądza. 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 8 marca 2005 r., sygn. II AKa 35/05.
Prawo karne procesowe
20
Art. 258 § 2 k.p.k.
Z biegiem czasu i postępów procesu słabnie znaczenie niektórych przesłanek tymczasowego aresztowania, zwłaszcza znaczenia zagrożenia surową karą, a to wobec perspektywy zaliczenia okresu aresztowania na poczet kary prognozowanej. Kryterium oceny jest tu nie tylko prognoza kary, ale i sprawność postępowania, z której wynika respektowanie prawa do osądzenia bez zbędnej zwłoki. 
Postanowienie SA w Krakowie z dnia 30 marca 2005 r., sygn. II AKz 108/05.
21
Art. 387 k.p.k.
Decyzja o uwzględnieniu wniosku oskarżonego, by skazać go bez przeprowadzenia postępowania dowodowego (art. 387 § 1–2 k.p.k.) zobowiązuje sąd do orzeczenia kary zgodnej z wnioskiem. Wymierzenie kary surowszej oznacza złamanie swoistej ugody określającej warunki dobrowolnego poddania się karze i stanowi podstawę do apelacji, gdyż jest rażącym naruszeniem prawa procesowego mającym istotny wpływ na treść wyroku (zob. wyrok SN z dnia 7 września 1999 roku, WKN 32/99, OSNKW 1999, nr 11–12, poz. 77). 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2005 r., sygn. II AKa 257/04.

22
Art. 387 i 545 k.p.k.
Skazując oskarżoną na jej wniosek (art. 387 k.p.k.), sąd nie ma obowiązku analizowania rozmaitych możliwych skutków tego orzeczenia, w tym i ewentualności zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej. Brak adnotacji, że oskarżoną poinformowano o takiej możliwości, nie uzasadnia wznowienia postępowania. Może to nastąpić jedynie z przyczyn przewidzianych w art. 545 § 1–3 k.p.k. 
Postanowienie SA w Krakowie z dnia 6 kwietnia 2005 r., sygn. II AKz 95/05.
23
Art. 424 k.p.k.
Wady uzasadnienia wyroku, a to za mało precyzyjne określenie działań poszczególnych oskarżonych, jak też sumaryczne powoływanie dowodów poszczególnych faktów – i to nawet dowodów sprzecznych wewnętrznie i wzajemnie – czynią to orzeczenie niezrozumiałym dla stron i sprawiają, że zarzuty skarg odwoławczych są zasadne, bo Sąd Apelacyjny nie może przeprowadzić kontroli prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia. 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 1 marca 2005 r., sygn. II AKa 23/05.
Art. 438 k.p.k.
24
Apelacja została wadliwie zredagowana. Skoro bowiem na wstępie skargi zadeklarowano, że dotyczy ona orzeczenia o karze i powołano się na podstawę odwoławczą z art. 438 pkt 4 k.p.k., postąpienie to należy oceniać jako aprobatę skarżącego co do pozostałego zakresu wyroku, a to ustaleń faktycznych, kwalifikacji prawnej i dalszych jego części możliwych do zaskarżenia. Jednakże apelacja podważa ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku, bo powołuje się na motyw działania oskarżonego rzekomo przyjęty przez sąd okręgowy, a w rzeczywistości przez sąd odrzucony, albo gdy zarzuca, że materiał dowodowy budzi poważne wątpliwości, wreszcie gdy kwestionuje skazanie oskarżonego z art. 190 § 1 k.k. 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 15 marca 2005 r., sygn. II AKa 42/05.
25
Jeśli skarżący kwestionuje przyjętą przez sąd kwalifikację prawną, negując sprawstwo oskarżonego, to podstawą takiej apelacji może być tylko zarzut błędnych ustaleń faktycznych, określony w art. 438 pkt 3 k.p.k. (tak SN w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2002 r. – V KKN 319/99, niepubl., wyrok SA w Łodzi z dnia 15 stycznia 2002 r. – II AKa 219/01, KZS 2004, nr 7–8, poz. 80, 82). 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 1 marca 2005 r., sygn. II AKa 26/05.
26
Art. 446 § 1 k.p.k.
Jak to Sąd Apelacyjny stwierdzał dawniej w innej sprawie, przymus adwokacki przy wnoszeniu apelacji nie ma na celu limitowania stron w korzystaniu z prawa do wniesienia odwołania. Celem tej regulacji jest zapewnienie fachowej pomocy prawnej odwołującym się, by korzystanie przez nich z prawa do odwołania było rzeczywiste, a nie pozorne, by po rzeczowej analizie wyroku I instancji apelacja została należycie opracowana (KZS 2004, nr 1, poz. 38). Nie narusza to przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka, bowiem z art. 2 protokołu 7 do tej Konwencji ustala, że korzystanie z tego prawa (do odwołania – dop. KZS), a także jego podstawy reguluje ustawa. Inną rzeczą jest dokonana przez oskarżonego ocena kompetencji fachowych swego obrońcy oraz składu orzekającego sądu. Czym innym jest też możliwość zapoznania się przez sąd odwoławczy z tekstem “apelacji” autorstwa oskarżonego jako jego oświadczeniem z art. 453 § 2 k.p.k. (o tym KZS 2000, nr 5, poz. 28).
Postanowienie SA w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. II AKz 117/05.
27
Art. 545 § 1 pkt 2 k.p.k.
Wniosek o wznowienie postępowania zarzucający wadliwość badań zawartości alkoholu w organizmie oskarżonej, oparty o treść zarządzenia Komendanta Głównego Policji nr 496 z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu (Dz. Urz. KG Policji, nr 9, poz. 40) oparty jest na przesłance de novis (o tym Z. Doda i A. Gaberle, Kontrola odwoławcza..., 1997, s. 37; P. Hofmański i inni, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 2000, t. III, s. 228, teza 5; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 2003, s. 1342–43, teza 10). Wniosek nie jest uzasadniony, gdy chodzi o urządzenia elektroniczne, do których nie odnoszą się obostrzenia badań ani reguła nieufności wyrażone w § 8 tego zarządzenia. Może być uzasadniony, gdy błąd pomiaru ma znaczenie dla ustalenia osiągnięcia progu nietrzeźwości, jak w przypadku Alkotestu Drägera 7410, którego pomiary są dotknięte błędem 0,3 mg/l wartości zmierzonej. 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 31 marca 2005 r., sygn. II AKz 7/05.
28
Art. 552 § 4 k.p.k.
Gdyby sądy działały sprawnie, rozstrzygnięcie sprawy wnioskodawcy zapadłoby znacznie wcześniej, zatem jego tymczasowe aresztowanie trwałoby odpowiednio krócej. Nie może to być pominięte w orzekaniu o odszkodowaniu za niesłuszne aresztowanie tymczasowe. 
Wyrok SA w Krakowie z dnia 2 marca 2005 r., sygn. II AKa 15/05.
29
Art. 8 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
Przepis art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843) nie jest niezgodny z art. 176 Konstytucji RP wymagającym dwuinstancyjności postępowania. Jest to bowiem wyjątek, który ustawa mogła wprowadzić (art. 78 Konstytucji), gdyż postępowanie, o które chodzi, nie rozstrzyga o odpowiedzialności karnej, a jedynie kontroluje, czy nie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w badaniu odpowiedzialności (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Nie stwierdzając sugerowanej wątpliwości, Sąd Apelacyjny odmawia wnioskowi, by Sąd zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności tego przepisu. 
Postanowienie SA w Krakowie z dnia 30 marca 2005 r., sygn. II AKz 92/05.

Prawo cywilne
Sąd Najwyższy
Izba Cywilna
30
Art. 1 k.p.c. w zw. z art. 4 i nast. ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 162, poz. 1112 ze zm.)
Dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia przez gminę górniczą ustalenia nieważności umowy o restrukturyzację zobowiązań pieniężnych z tytułu opłaty eksploatacyjnej, zawartej na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 162, poz. 1112 ze zm.).
Z uzasadnienia:
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10 lipca 2000 r., Sk 12/99 (OTK 2000, nr 5, poz. 143), orzekając o zgodności art. 1 i art. 2 k.p.c. z Konstytucją, w istocie dokonał wykładni tych przepisów. Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego z kilku ostatnich lat, podzielił wyrażone w nim stanowisko co do rozumienia tych przepisów. Pomimo to pojęcie “drogi sądowej” nadal wywołuje wątpliwości w orzecznictwie sądów powszechnych. (...)
Na tle unormowania przyjętego w art. 1 k.p.c. należy rozróżnić dwa rodzaje spraw cywilnych, po pierwsze: sprawy cywilne w znaczeniu materialnym; są to sprawy wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, a także prawa pracy, po drugie: sprawy cywilne w znaczeniu formalnym; są to sprawy, które w istocie nie mają charakteru cywilnego, ale uchodzą za sprawy cywilne z tego względu, że ich rozpoznanie odbywa się według kodeksu postępowania cywilnego – z mocy przepisów zawartych bądź w tym kodeksie (np. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych – art. 459 i art. 4778 k.p.c., sprawy z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego – art. 6911 k.p.c.), bądź zawartych w innych ustawach, (np. w ustawie z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.). 
W okresie ostatnich kilku lat w publikowanych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. orzeczenia cytowane w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC 2003, nr 10, poz. 129), stanowisko co do znaczenia art. 1 i 2 k.p.c. uległo istotnej zmianie w tym sensie, że pojęcie “sprawy cywilnej” rozumiane jest szeroko. W orzeczeniach tych wydanych w sprawach, w których chodziło o skutki działań władczych administracji publicznej, trafnie podkreślono, że sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 k.p.c. są nie tylko sprawy ze stosunków cywilnoprawnych w rozumieniu art. 1 k.c. Działaniem lub zaniechaniem, którego skutki mogą być rozpoznawane na drodze sądowej, jest – oprócz zdarzeń cywilnoprawnych regulowanych w kodeksie cywilnym, takich jak czynność prawna czy też czyn niedozwolony – także akt administracyjny wywołujący skutki w zakresie prawa cywilnego. Gdy ponadto uwzględni się prezentowaną w doktrynie oraz współczesnej judykaturze tezę, zgodnie z którą dopuszczalność drogi sądowej zależy od twierdzeń, na których powód opiera w pozwie swoje roszczenie, nie jest natomiast warunkowana wykazaniem istnienia roszczenia oraz stosunku prawnego łączącego strony, to rodzi się uzasadniony wniosek, że jeśli roszczenie oparte jest na zdarzeniach prawnych wywołujących konsekwencje cywilnoprawne, droga sądowa jest dopuszczalna, nie można bowiem z góry wykluczyć możliwości powstania stosunku cywilnoprawnego między podmiotami związanymi stosunkiem administracyjno-prawnym, co oczywiście nie przesądza o zasadności powództwa. 
W świetle przedstawionych uwag oraz regulacji przyjętej w art. 1 i 2 § 1 i § 3 k.p.c. przyjąć należy, że droga sądowa jest dopuszczalna, jeśli sprawa ma charakter sprawy cywilnej w znaczeniu materialnym (wyżej przedstawionym) i brak jest przepisu szczególnego, który przekazywałby jej rozpoznanie do właściwości innego organu niż sąd powszechny. Droga sądowa dopuszczalna jest również wtedy, gdy sprawa ma charakter sprawy cywilnej w znaczeniu formalnym. Z niedopuszczalnością drogi sądowej mamy natomiast do czynienia wtedy, gdy sprawa nie ma charakteru sprawy cywilnej ani w znaczeniu materialnym, ani w znaczeniu formalnym, albo sprawa ma wprawdzie charakter sprawy cywilnej w znaczeniu materialnym, ale na podstawie szczególnego przepisu przekazana została do właściwości innego organu niż sąd powszechny. 
Przedmiotem procesu w sprawie przedstawionej do rozstrzygnięcia Sądowi Apelacyjnemu jest roszczenie o ustalenie nieważności umowy restrukturyzacyjnej dotyczącej zobowiązań o charakterze publicznoprawnym. Wskazać należy, że strona powodowa (gminy) nie były wierzycielami zobowiązań z tytułu opłat eksploatacyjnych objętych umową, a jedynie beneficjentami części kwot przypadających z tytułu tych opłat. Umowa została zawarta między Skarbem Państwa – Ministrem Środowiska jako wierzycielem w rozumieniu ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. a przedsiębiorstwem górniczym jako dłużnikiem w rozumieniu tej ustawy. W stanie normatywnym, który miał zastosowanie do zobowiązań z tytułu opłat eksploatacyjnych objętych umową, opłaty takie były wymierzane przez organ koncesyjny (tj. ministra właściwego do spraw środowiska), przy czym 60% tych opłat stanowiło każdorazowo dochód gminy, na terenie której prowadzona była działalność objęta koncesją. Powodowe gminy żądają więc ustalenia nieważności stosunku prawnego łączącego osoby trzecie. Okoliczność, iż przedmiotem tego stosunku prawnego są należności o charakterze publicznoprawnym, nie zmienia jego cywilnoprawnego charakteru, skoro przedmiot tego stosunku regulowany jest – z woli ustawodawcy – umową, której jedną ze stron jest podmiot prawa prywatnego. Sprawę, w której osoba trzecia żąda “ustalenia nieważności” takiej umowy, twierdząc, że ma interes prawny w jej zaskarżeniu, należy więc rozpoznać w postępowaniu przed sądem powszechnym (art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c.). Wyłączenie takiej sprawy z drogi sądowej przed sądem powszechnym musiałoby wynikać z przepisu szczególnego przekazującego jej rozpoznanie do właściwości innych organów. Przepisu takiego nie ma.
Obrona stanowiska przeciwnego nie znajdowałaby usprawiedliwienia także w świetle – notabene spornej w doktrynie – koncepcji tzw. umowy administracyjnej (publicznoprawnej), czyli umowy zawieranej przez organy administracji celem realizacji swoich zadań administracyjnych, skoro jedną ze stron kwestionowanej umowy nie jest organ administracji publicznej, lecz podmiot prawa cywilnego. Wobec tego, że umowy restrukturyzacyjnej nie można traktować jako umowy administracyjnej, to poza szczegółowymi rozważaniami pozostać musi kwestia możliwości poddania sporów powstałych na tle takich umów na drodze postępowania przed sądami administracyjnymi. Ograniczyć należy się zatem tylko do zasygnalizowania, że podstawy dla uruchomienia takiej drogi w celu rozpoznania sporów powstałych z umów administracyjnych można byłoby dopatrywać się w uregulowaniach przyjętych w art. 3 § 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej “p.p.a.”), zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w art. 3 § 2 ust. 2 pkt. 1–3 ustawy akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a także w art. 50 § 1 zdanie 1 p.p.a., w świetle którego uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes. Skoro umowa restrukturyzacyjna nie jest – ze wskazanych przyczyn – umową administracyjną, lecz jest umową cywilnoprawną, która w rozpoznawanej sprawie stanowi zdarzenie stanowiące podstawę zgłoszonego roszczenia, należało przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnąć, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).
Uchwała SN z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. III CZP 85/04.

31
Art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w zw. z art. 229 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 534 ze zm.)
Na postanowienie sędziego–komisarza o odrzuceniu zażalenia na postanowienie, którego przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowych, przysługuje zażalenie.
Z uzasadnienia:
Przepis art. 229 pr.u.n. reguluje stosunek tzw. procesowego prawa upadłościowego do kodeksu postępowania cywilnego i odnosi się do tego etapu postępowania upadłościowego, który – według powszechnie uznawanej terminologii – określany jest mianem właściwego postępowania upadłościowego. Wspomnianą relację w fazie postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości reguluje – identycznie – art. 35 pr.u.n. Przytoczone przepisy są odpowiednikami art. 68 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm.; dalej – pr.u.), który odnosił się jednak do obu etapów postępowania upadłościowego. 
Z art. 229 pr.u.n. wynika, że przepisy procesowe prawa upadłościowego nie normują wszystkich kwestii samodzielnie i wyczerpująco. Przytoczony przepis stanowi bowiem, że do postępowania upadłościowego – w sprawach nieuregulowanych Prawem upadłościowym i naprawczym – stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego, z wyjątkiem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania. Do właściwego postępowaniu upadłościowym znajdują więc – gdy dane zagadnienie nie jest w nim w ogóle uregulowane albo jest unormowane fragmentarycznie – odpowiednie zastosowanie przepisy o procesie. 
Odpowiednie stosowanie jakiś przepisów do drugiego zakresu odniesienia polega – jak wyjaśniono w nauce – na ich stosowaniu wprost, z tym że całkowicie nie mają zastosowania bądź też w pewnej części ulegają zmianie te spośród nich, które ze względu na treść swych postanowień są bezprzedmiotowe lub sprzeczne z przepisami normującymi już te stosunki, do których mają one być zastosowane. Tak rozumiane odpowiednie stosowanie prawa pozwala przyjąć – co potwierdzają wypowiedzi w piśmiennictwie – że do właściwego postępowania upadłościowego stosuje się przepisy księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego regulujące np.: wyłączenie sędziego, współuczestnictwo w sporze, doręczenia (z uwzględnieniem art. 220 pr.u.n.), dowody (z uwzględnieniem art. 217 i art. 218 pr.u.n.), posiedzenia sądowe, postanowienia sądu (z uwzględnieniem art. 220 pr.u.n.), czy zażalenie (z uwzględnieniem art. 222 i art. 224 pr.u.n.).
Wykładnia normy prawnej zawartej w art. 222 ust 1 pr.u.n. (należącym do kategorii procesowych przepisów prawa upadłościowego), dokonana w powiązaniu z art. 229 pr.u.n. prowadzi do wniosku, że interpretowana norma ma zastosowanie – w wypadku postanowień sędziego–komisarza – do tych jego orzeczeń, których przedmiotem są zagadnienia uregulowane przepisami właściwego postępowania upadłościowego. Nie odnosi się ona natomiast do postanowień sędziego–komisarza rozstrzygających kwestie unormowane w przepisach kodeksu postępowania cywilnego, które znajdują – na podstawie art. 229 pr.u.n. – odpowiednie zastosowanie do postępowania upadłościowego. 
Do tych ostatnich postanowień sędziego–komisarza należy zaliczyć postanowienie o odrzuceniu zażalenia na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestii stanowiącej przedmiot rozstrzygnięcia tego postanowienia nie regulują bowiem przepisy właściwego postępowania upadłościowego. Normują ją natomiast przepisy kodeksu postępowania cywilnego (art. 394 § 1 pkt 11). Zatem uzasadniona jest teza, że na postanowienie sędziego–komisarza o odrzuceniu zażalenia na postanowienie, którego przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowych, przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w zw. z art. 229 pr.u.n.). 
Za przedstawionym kierunkiem wykładni wskazanych wyżej przepisów przemawia uchwała z dnia 5 lutego 2004 r., III CZP 111/03 (OSNC 2005, nr 4, poz. 62), w której Sąd Najwyższy przyjął – na podstawie art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w zw. z art. 35 pr.u.n. – że na zarządzenie przewodniczącego, którego przedmiotem jest zwrot wniosku o ogłoszenia upadłości, przysługuje zażalenie. Argumentu wspierającego wspomniany kierunek interpretacji dostarcza także wykładnia historyczna. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 listopada 1993 r., II CRN 132/93 (Radca Prawny 1994, nr 3, s. 57–64), wydanym po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej, podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że – zgodnie z art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c. w zw. z art. 68 pr.u. – na postanowienie sądu o odrzuceniu zażalenia w postępowaniu upadłościowym przysługuje zażalenie.
Uchwała SN z dnia 2 marca 2005 r., sygn. III CZP 96/04.
32
Art. 394 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 534 ze zm.)
Na zarządzenie sędziego–komisarza o zwrocie zgłoszenia wierzytelności przysługuje zażalenie.
Z uzasadnienia:
Prawo upadłościowe, tzw. procesowe, reguluje kwestię dopuszczalności zażalenia w postępowaniu o ogłoszenie upadłości (art. 33) i w postępowaniu upadłościowym (art. 222 ust. 1 zd. pierwsze) w ten sposób, że dopuszcza je na postanowienia kończące postępowanie w sprawie (dotyczy postępowania o ogłoszenie upadłości) oraz w wypadkach wskazanych w ustawie (dotyczy obu postępowań). Przykładowo, przewiduje dopuszczalność zażalenia na postanowienie sędziego–komisarza w przedmiocie kosztów postępowania upadłościowego – art. 231, w przedmiocie zwrotu wierzytelności zgłoszonej po terminie w wypadku niezłożenia zaliczki – art. 235 § 2, na postanowienie sędziego–komisarza wydane po rozpoznaniu sprzeciwu co do uznania bądź odmowy uznania wierzytelności – art. 259, na postanowienie sędziego–komisarza w przedmiocie zmiany lub uzupełnienia listy wierzytelności – art. 261 i 262, w przedmiocie podziału wierzycieli ze względu na kategorie interesów – art. 278. 

Z treści normatywnej art. 33 ust. 1 oraz art. 222 ust. 1 pr.u.n. wynika, że przepisy te nie zawierają zupełnej i wyczerpującej regulacji dopuszczalności zażaleń w postępowaniu upadłościowym (tak też w odniesieniu do art. 33 ust. 1 pr.u.n. przyjął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 lutego 2004 r., III CZP 111/03 – OSNC 2005, nr 4, poz. 62). Taka ich treść jest rezultatem założenia ustawodawcy, aby przepisy tzw. procesowe prawa upadłościowego nie normowały wszystkich kwestii samodzielnie i wyczerpująco, a jedynie specyficzne kwestie postępowania upadłościowego, których nie normuje kodeks postępowania cywilnego. 
Przepisami realizującymi wskazane założenie ustawodawcy są między innymi art. 35 i art. 229 pr.u.n. Oba te przepisy regulują w identyczny sposób stosunek wzajemny przepisów tzw. procesowych prawa upadłościowego i kodeksu postępowania cywilnego. Pierwszy z nich (art. 35) reguluje owy stosunek w fazie postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, natomiast drugi (art. 229) w fazie tzw. właściwego postępowania upadłościowego. Przepisy te są odpowiednikami art. 68 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm.), który odnosił się jednak do obu etapów postępowania upadłościowego. 
Przepis art. 229 pr.u.n. (identycznie art. 35 pr.u.n.) nakazuje odpowiednie stosowanie w postępowaniu upadłościowym przepisów księgi pierwszej części pierwszej tego kodeksu, z wyjątkiem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania. Stosowanie “odpowiednie” oznacza pełne uwzględnienie charakteru postępowania upadłościowego i celu tego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku do księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego, które mają być zastosowane. Kodeks postępowania cywilnego ma przeto odpowiednie zastosowanie w postępowaniu upadłościowym w takim zakresie, w jakim jego przepisy nie zostały wyłączone przez odmienne unormowanie w prawie upadłościowym. W tym znaczeniu w postępowaniu upadłościowym mają odpowiednie zastosowanie przepisy tego kodeksu, a więc również jego art. 394. 
Z przedstawionego unormowania zatem wynika, że przepisy art. 33 ust. 1 oraz art. 222 ust. 1 pr.u.n. mają zastosowanie jedynie do orzeczeń sądu, bądź sędziego–komisarza rozstrzygających specyficzną “materię” upadłościową, uregulowaną w tym prawie, a nie do tych orzeczeń, których przedmiotem jest kwestia uregulowana nie w wymienionym prawie, lecz w przepisach kodeksu postępowania cywilnego, stosowanych odpowiednio w postępowaniu upadłościowym. Te orzeczenia podlegają zaskarżeniu stosownie do uregulowania zawartego w art. 394 k.p.c., o ile należą do kategorii wymienionych w tym przepisie. Takie też stanowisko utrwalone zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle przepisów prawa upadłościowego z 1934 r., w szczególności jego art. 68 (por. postanowienie SN z dnia 19 listopada 1993 r., II CRN 132/93, Radca Prawny 1994, nr 3, s. 57–64). 
Ocena, czy zarządzenie sędziego–komisarza o zwrocie zgłoszenia wierzytelności nie odpowiadającego wymaganiom art. 239 i 240 pr.u.n. lub zawierającego inne braki uniemożliwiające nadanie zgłoszeniu biegu (art. 242 pr.u.n.), jest specyficzne tylko dla postępowania upadłościowego, czy też ma charakter ogólniejszy, co uzasadniałoby uznanie, że dla dopuszczalności zażalenia zastosowanie ma art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez odesłanie z art. 229 pr.u.n., wymaga wyjaśnienia charakteru prawnego zgłoszenia wierzytelności. 
Zgodnie z art. 236 pr.u.n., wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, powinien – jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności – w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić sędziemu–komisarzowi swą wierzytelność. Uprawnienie takie przysługuje wierzycielowi także wtedy, jeżeli wierzytelność była zabezpieczona hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym, hipoteką morską lub przez inny wpis w księdze wieczystej lub w rejestrze okrętowym, jednak w takim wypadku – w braku zgłoszenia – wierzytelności będą umieszczone na liście wierzytelności z urzędu. Wynika z tego, że zgłoszenie wierzytelności (z wyjątkiem wypadku określonego w art. 236 § 2, art. 237 i 238 pr.u.n.) jest warunkiem uczestniczenia w postępowaniu upadłościowym, jak i warunkiem umieszczenia wierzytelności na liście wierzytelności oraz uwzględnienia jej w planie podziału. Z tego właśnie względu uznaje się w doktrynie, że zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest formą jej dochodzenia w postępowaniu sądowym, zatwierdzenie zaś listy wierzytelności jest orzeczeniem co do istoty sprawy. Zgłoszenie wierzytelności spełnia więc taką funkcję, jak wytoczenie powództwa w procesie, czy zgłoszenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Przy ocenie charakteru prawnego zgłoszenia wierzytelności nie można pominąć i tego, że przerywa ono bieg terminu przedawnienia. 
Z przedstawionych względów należy uznać, że zarządzenie o zwrocie zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie jest orzeczeniem charakterystycznym tylko dla tego postępowania, lecz ma charakter ogólniejszy. Brak zatem określenia w art. 242 pr.u.n., że na takie zarządzenie przysługuje zażalenie, nie oznacza braku dopuszczalności tego środka. Oznacza to jedynie, że tzw. procesowe prawo upadłościowe kwestii tej nie reguluje, pozostawiając jej rozwiązanie przepisowi art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c., którego odpowiednie zastosowanie następuje poprzez odesłanie zawarte w jego art. 229. 
Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji uchwały, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. 
Uchwała SN z dnia 2 marca 2005 r., sygn. III CZP 98/04.
33
Art. 194 ust. 1 w zw. z art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. Nr 19, poz. 177 ze zm.)
Zamawiający jest legitymowany do wniesienia skargi na wyrok zespołu arbitrów.
Z uzasadnienia:
Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia jest, jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego, odbiciem kontrowersji, która wyłoniła się w piśmiennictwie, na tle regulacji zawartej w art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. Nr 19, poz. 177 ze zm. – dalej: “p.z.p.”). Przepis ten stanowi, że: środki ochrony prawnej określone w niniejszym dziale, tj. dziale VI p.z.p., przysługują wykonawcom i uczestnikom konkursu, a także innym osobom, jeżeli ich interes prawny w uzyskaniu zamówienia doznał lub może doznać uszczerbku w wyniku naruszenia przez zamawiającego przepisów ustawy. Środkiem ochrony prawnej określonym w wymienionym dziale jest także skarga do sądu na wyrok zespołu arbitrów (art. 194 ust.1 p.z.p.). 
Według jednego z autorów, art. 179 ust. 1 p.z.p. określa zamknięty krąg osób uprawnionych (legitymowanych) do złożenia skargi na wyrok zespołu arbitrów. Pominięcie w tym przepisie zamawiającego oznacza zatem, że nie została mu przyznana legitymacja do wniesienia skargi na wyrok zespołu arbitrów. Interpretacja innych przepisów omawianej ustawy, które mogłyby wskazywać na to, że zamawiający jest legitymowany do złożenia skargi, powinna być podporządkowana treści art. 179 ust. 1 p.z.p. 
Zdaniem natomiast większości przedstawicieli piśmiennictwa, w świetle obowiązującego obecnie prawa, analogicznie jak przyjmowano na gruncie podobnych regulacji obowiązujących poprzednio, również zamawiający jest legitymowany do wniesienie skargi na wyrok zespołu arbitrów.
Nie ma podstaw do przyjęcia, że legitymowany do wniesienia skargi na wyrok zespołu arbitrów jest tylko podmiot wskazany w art. 179 ust. 1 p.z.p. Samo brzmienie art. 179 ust. 1 p.z.p. mogłoby wprawdzie przemawiać za tym, że oprócz wymienionego wyraźnie w art. 195 ust. 4 p.z.p. Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, skargę na wyrok zespołu arbitrów może wnieść tylko podmiot wymieniony w art. 179 ust. 1 p.z.p., jednakże zestawienie tego przepisu z innymi przepisami omawianej ustawy podważa powyższy wniosek. W art. 196 ust. 2 p.z.p. jest mowa o żądaniu, które zamawiający, w określonej bliżej sytuacji, może zamieścić w skardze na wyrok zespołu arbitrów; wyraźnie wysłowionym założeniem tego przepisu jest więc dopuszczalność wniesienia skargi na wyrok zespołu arbitrów przez zamawiającego. Z kolei w przepisach art. 197 p.z.p. jest mowa ogólnie o skardze strony, stroną zaś postępowania odwoławczego jest także zamawiający. Twierdzenie o nadrzędności brzmienia art. 179 ust. 1 p.z.p. w stosunku do wymienionych wyżej przepisów jest dowolne. Wszystkie te przepisy powinny być interpretowane łącznie, i tak, aby żaden z nich nie został bez ważnego powodu pozbawiony doniosłości normatywnej. Temu ostatniemu postulatowi odpowiada uznanie art. 196 ust. 2 i art. 197 p.z.p. za przepisy będące wyrazem poszerzenia wynikającego z art. 179 ust. 1 p.z.p. kręgu osób legitymowanych do wniesienia skargi o osobę zamawiającego. 
Broniona wykładnia harmonizuje z zasadą postępowania cywilnego dopuszczającą wniesienie środka zaskarżenia przez każdą stronę, a należy pamiętać, że do postępowania toczącego się na skutek wniesienia skargi na wyrok zespołu arbitrów odpowiednio stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o apelacji (art. 194 ust. 2 p.z.p.). 
Zarazem pozostaje ona w zgodzie z założeniami Konstytucji. Według art. 78 Konstytucji, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji; wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.
Nie ulega wątpliwości, że wspomniane wyjątki muszą być w ustawie wyraźnie wskazane. Poza tym, zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji, każdy ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd (por. odpowiednio aktualne w niniejszej sprawie uwagi zawarte np. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r., SK 27/03, OTK–A 2005, nr 1, poz. 8).
Uchwała SN z dnia 10 marca 2005 r., sygn. III CZP 100/05.
34
Art. 68 § 2 k.r. i o. w zw. z art. 5 k.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego początkowo wyrażano jednolity pogląd, że w sprawach o prawa stanu nie można oddalić powództwa z powołaniem się na naruszenia zasad współżycia społecznego. Zgodnie z tym zapatrywaniem o wyniku takiej sprawy decydować może tylko zasada prawdy, a więc obiektywne ustalenie pochodzenia dziecka (por. przykładowo orzeczenie z dnia 30 grudnia 1961 r., 2 Cr 781/61, OSNCP 1963, poz. 31). To rygorystyczne stanowisko uległo pewnej zmianie, poczynając od uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 7 czerwca 1971 r., III CZP 87/70 (OSNCP 1972, poz. 42), w której Sąd Najwyższy przyjął, że zasady współżycia społecznego mogą w zupełnie wyjątkowych wypadkach stanowić podstawę oddalenia powództwa o zaprzeczenie macierzyństwa. Teoretyczną możliwość zastosowania art. 5 k.c. w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa rozważał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 września 1997 r., III CKN 192/97 (niepubl.). Judykaty te świadczą o tym, że w szczególnie uzasadnionych sytuacjach dopuszcza się w orzecznictwie możliwość odstąpienia od prymatu zasady prawdy obiektywnej w sprawach o prawa stanu, przez oddalenie powództwa na podstawie art. 5 k.c. Wbrew twierdzeniom kasacji taka wyjątkowa sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.
Z uzasadnienia wyroku SN z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. III CK 126/04.
35
Art. 446 w zw. z art. 412 k.p.c.
Skarga o wznowienie postępowania od wyroku orzekającego rozwiązanie małżeństwa przez rozwód jest – po śmierci małżonka, która nastąpiła po uprawomocnieniu się wyroku – niedopuszczalna.
Z uzasadnienia:
Problemem wznowienia postępowania w sprawach o rozwód po śmierci jednego z małżonków Sąd Najwyższy zajmował się również w okresie powojennym. W orzeczeniu z dnia 13 maja 1960 r., 2 CR 104/60 (OSPiKA 1961, nr 2, poz. 41), przyjęto, że art. 433 d.k.p.c. według tekstu jednolitego z 1950 r. (odpowiednik art. 446 k.p.c. z 1964 r.) ma zastosowanie wyłącznie w toku sprawy o rozwód, a zatem nie dotyczy postępowań incydentalnych lub zainicjowanych po uprawomocnieniu się orzeczenia co do istoty sprawy (np. postępowania o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego, o wznowienie postępowania lub wszczętego rewizją nadzwyczajną). To stwierdzenie stało się podstawą do tezy, że śmierć strony nie stoi na przeszkodzie wznowieniu postępowania w sprawie o rozwód, chyba że po uprawomocnieniu się wyroku orzekającego rozwód jedna ze stron wstąpiła w nowy związek małżeński, co zresztą wyraźnie wynikało z art. 435 d. k.p.c. (obecnie art. 400 k.p.c.), 
W kolejnym orzeczeniu, wydanym zapewne pod wpływem krytyki, z jaką spotkało się ze strony doktryny orzeczenie z dnia 13 maja 1960 r., Sąd Najwyższy skorygował swoje wcześniejsze stanowisko, stwierdzając, że skutki śmierci strony w procesie rozwodowym zostały uregulowane w sposób szczególny w art. 433 d. k.p.c. nie tylko w odniesieniu do sprawy o rozwód pozostającej w toku, ale także w odniesieniu do postępowania o wznowienie postępowania, a ponieważ proces cywilny nie może się toczyć przy udziale tylko jednej strony, to w wypadku śmierci jednego z małżonków po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego skarga o wznowienie postępowania jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu (orzeczenie z dnia 23 października 1962 r., 1 CR 886/61, OSPiKA 1963, nr 9, poz. 237). Sąd Najwyższy zaakcentował, że żądanie rozwodu ma charakter niemajątkowy i jako ściśle związane z osobą małżonka nie przechodzi na jego spadkobierców. W tej sytuacji następstwo procesowe stron w którejkolwiek fazie postępowania jest wyłączone, jak też nie może być mowy o ustanowieniu kuratora, gdyż wypadki jego ustanowienia są regulowane przez ustawę w sposób wyczerpujący. Zważywszy ponadto, że celem wznowienia postępowania – instytucji o charakterze wyjątkowym – jest nie tylko uchylenie prawomocnego orzeczenia co do istoty sprawy, ale także jego ewentualna zmiana, co uszło uwagi składu Sądu Najwyższego wydającego orzeczenie z dnia 13 maja 1960 r., skarga o wznowienie postępowania w sprawach o rozwód po śmierci jednej ze stron nie może być uznana za dopuszczalną. 
Pod rządem kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r. judykatura nie podejmowała już wprost kwestii dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania w omawianym wypadku, podobnie jak nauka prawa procesowego cywilnego, która przechodziła obok tego problemu bez większego zainteresowania. Trzeba jednak odnotować dwie wypowiedzi Sądu Najwyższego nawiązujące do analizowanego zagadnienia. 
W postanowieniu z dnia 3 lipca 1967 r., I CZ 144/66 (OSPiKA 1968, nr 10, poz. 207), wyrażono pogląd, że w postępowaniu z wniosku pozostałej przy życiu strony o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku zaocznego rozwiązującego małżeństwo przez rozwód, sukcesja procesowa przysługuje spadkobiercy zmarłej strony, przy czym – w razie uwzględnienia wniosku – wyrok rozwiązujący małżeństwo przez rozwód przestaje być prawomocny, a postępowanie w przedmiocie żądania rozwodu ulega umorzeniu. Orzeczenie to zostało uznane w piśmiennictwie za dyskusyjne, a w jednym wypadku spotkało się z ostrą krytyką opartą na twierdzeniu, że przywrócenie terminu do zaskarżenia wyroku rozwodowego po śmierci jednego z małżonków jest niedopuszczalne, spadkobiercy zaś zmarłego małżonka nie mają legitymacji do wystąpienia w postępowaniu w przedmiocie przywrócenia terminu w charakterze następców procesowych (por. art. 170 k.p.c.). 
Z kolei w postanowieniu z dnia 30 grudnia 1980 r., II CRN 293/80 (OSNCP 1981, nr 6, poz. 117), Sąd Najwyższy przyjął, nawiązując wyraźnie do poglądów wyrażonych w orzeczeniu z dnia 23 października 1962 r., że wyrok orzekający rozwód nie może być – po śmierci jednego z byłych małżonków – zaskarżony rewizją nadzwyczajną. Zaznaczył w szczególności, że dopuszczenie możliwości wniesienia rewizji nadzwyczajnej równałoby się wyrażeniu zgody na prowadzenie postępowania o rozwód z udziałem tylko jednej strony. 
Przechodząc do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przedstawionego w niniejszej sprawie, trzeba przede wszystkim podkreślić, że – zgodnie z art. 56 § 1 k.r.o. – sprawa o rozwód może się toczyć tylko między małżonkami oraz że tylko jeden z małżonków może wytoczyć powództwo w tym zakresie (por. art. 7 k.p.c.). Ze względu na ściśle osobisty charakter tej sprawy oraz treść art. 446 k.p.c. nie wchodzi również w grę zawieszenie postępowania (art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz wstąpienie do sporu spadkobierców zmarłego małżonka na podstawie art. 180 § 1 pkt 1 k.p.c., jak też wykluczony jest udział kuratora, gdyż przepisy kodeksu cywilnego, kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują możliwości ustanowienia kuratora dla zmarłego małżonka w celu reprezentowania go w sprawie o rozwód. Tym bardziej nie jest możliwe ustanowienie kuratora dla nieżyjącego byłego małżonka do działania w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania. 
Oczywiście, dopuszczalność jakiejkolwiek analogii z art. 450 k.p.c. należy a limine odrzucić, gdyż przepis ten – podobnie jak art. 447 i 448 k.p.c. – odnosi się tylko do spraw o unieważnienie małżeństwa, a więc do spraw, które na podstawie wyraźnych przepisów prawa materialnego mogą być wnoszone lub toczyć się także po śmierci jednego z małżonków (art. 18 zdanie drugie i art. 19 k.r.o.). Przepisów takich dotyczących sprawo rozwód nie ma, a art. 446 k.p.c. – ulokowany w rozdziale zawierającym przepisy dotyczące sprawo rozwód i separację – jednoznacznie nakazuje, w wypadku śmierci jednego z małżonków, umorzyć postępowanie. 
Nie można również, o czym już była mowa, abstrahować od charakteru instytucji wznowienia postępowania. Postępowanie wywołane skargą ma ze swej natury – mimo uchylenia art. 411 k.p.c. – charakter dwufazowy; w pierwszej fazie sąd rozstrzyga o dopuszczalności wznowienia, a dopiero, gdy to uczyni – rozpoznaje sprawę merytorycznie (por. art. 412 § 4 k.p.c.). W tej sytuacji możliwość wniesienia skargi o wznowienia postępowania w sprawie o rozwód po śmierci jednego z byłych małżonków oznaczałaby – w wypadku orzeczenia dopuszczalności wznowienia – zgodę na prowadzenie procesu z udziałem tylko jednej ze stron, co oczywiście należy wykluczyć. Dochodziłoby także do nieusuwalnej kolizji z art. 446 k.p.c., a w konsekwencji cel wznowienia postępowania – tj. ponowne rozpoznanie sprawy i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem co do istoty sprawy, gdy zachodzą oznaczone w ustawie podstawy wznowienia (por. art. 412 § 2 k.p.c.) – nie zostałby spełniony.
Uchwała SN z dnia 22 lipca 2005 r., sygn. III CZP 52/05.
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych 
i Spraw Publicznych
Prawo Pracy
36
Art. 231 k.p. w zw. z art. 2418 § 1 i 2 k.p.
Dopuszczalne jest wypowiedzenie przez pracodawcę warunków umowy o pracę w okresie roku, w którym wobec pracownika przejętego w trybie art. 231 k.p. stosuje się postanowienia dotychczasowego układu zbiorowego pracy (art. 2418 § 1 k.p.), jeżeli wywołuje ono skutek po upływie tego roku (art. 2418 § 2 k.p.).
Z uzasadnienia:
Według art. 2418 § 1 k.p. w okresie jednego roku od dnia przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę do pracowników stosuje się postanowienia układu, którym byli objęci przed przejściem zakładu lub jego części na nowego pracodawcę, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Paragraf drugi art. 2488 stanowi, że po upływie okresu stosowania dotychczasowego układu wynikające z tego układu warunki umów o pracę lub innych aktów stanowiących podstawę nawiązania stosunku pracy stosuje się do upływu okresu wypowiedzenia tych warunków. W drugim zdaniu przepis ten odsyła do art. 24113 § 2 zdanie drugie, według którego przy wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy nie mają zastosowania przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania warunków takiej umowy lub aktu. 
Przepis art. 2418 § 2 k.p. określa w sposób wyraźny końcowy moment obowiązywania warunków umowy o pracę lub innych aktów stanowiących podstawę nawiązania stosunku pracy wynikających z dotychczasowego układu. Z przepisu tego nie wynika natomiast wprost, kiedy nowy pracodawca – przejemca zakładu pracy lub jego części – może dokonać wypowiedzenia tych warunków. Skoro przepis nie określił tego momentu, nasuwa się wniosek, że wypowiedzenie może zostać dokonane w każdym czasie, zarówno przed upływem rocznego okresu stosowania dotychczasowych warunków, jak i po tym okresie. Jednocześnie z brzmienia tego przepisu nie wynika, że cały okres wypowiedzenia ma upłynąć po okresie stosowania dotychczasowego układu, czyli, że dopuszczalne byłoby złożenie wypowiedzenia jeszcze w okresie roku, jednak część okresu wypowiedzenia musiałaby przypadać na czas po upływie roku. Z wykładni logiczno-językowej art. 2418 § 2 k.p. wynikałoby zatem, że dla skuteczności wypowiedzenia wystarczy, żeby koniec okresu wypowiedzenia złożonego w okresie rocznego stosowania dotychczasowego układu przypadł już w następnym dniu po upływie tego okresu. 
Skład Sądu Najwyższego przedstawiający zagadnienie prawne zwrócił uwagę, że z literalnego odczytania art. 2418 § 1 k.p., iż po upływie okresu stosowania dotychczasowego układu wynikające z tego układu warunki stosuje się do upływu okresu wypowiedzenia tych warunków, wynika, iż warunki te w sumie są stosowane dłużej niż przez roczny okres. Można stąd wyprowadzić wniosek, że przed upływem roku zakazane są wszelkie działania pracodawcy zmierzające do uwolnienia się od postanowień układu zbiorowego zawartego przez poprzednika. Można zauważyć, że konkluzja ta, oparta o zasadę wnioskowania a contrario, nie może zostać uznana za pewną, tym bardziej, że samo złożenie oświadczenia woli o wypowiedzeniu zmieniającym nie wywołuje w okresie wypowiedzenia żadnych dalszych konsekwencji poza wymienionymi w art. 42 § 2 i 3 k.p. 
Uwzględniając kontekst systemowy analizowanego przepisu należy wskazać, że art. 2418 § 2 k.p. znajduje odpowiednie zastosowanie w kilku dalszych sytuacjach związanych z ustaniem obowiązywania układu zbiorowego pracy. W przypadku rozszerzenia stosowania układu ponadzakładowego (art. 24118 k.p.) do wniosku o uchylenie rozszerzenia stosowania układu stosuje się odpowiednio przepisy o rozszerzeniu oraz art. 2418 § 2 k.p. W myśl art. 24119 § 2 k.p. w razie rozwiązania organizacji pracodawców lub wszystkich organizacji związkowych, będących stroną układu ponadzakładowego, pracodawca może odstąpić od stosowania układu ponadzakładowego w całości lub części po upływie okresu co najmniej równego okresowi wypowiedzenia układu, składając stosowne oświadczenie na piśmie pozostałej stronie układu, przy czym stosuje się odpowiednio przepis art. 2418 § 2. Z kolei art. 24129 k.p. przewiduje, że w razie rozwiązania wszystkich organizacji związkowych, które zawarły układ zakładowy, pracodawca może odstąpić od stosowania tego układu w całości lub w części po upływie okresu co najmniej równego okresowi wypowiedzenia układu; art. 2418 § 2 k.p. stosuje się odpowiednio. 
Z przytoczonych uregulowań, odsyłających do odpowiedniego stosowania art. 2418 § 2 k.p., nie wynika potrzeba nadania temu przepisowi szczególnej treści, uwzględniającej ten kontekst systemowy. 
Rozważając treść art. 2418 § 2 k.p., nie można pominąć wniosków wynikających z wykładni funkcjonalnej tego przepisu. W tym kontekście należy podkreślić, że przepis ten stanowi element ogólniejszej regulacji prawnej przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, o której mowa w art. 231 k.p. W regulacji prawnej przejścia zakładu pracy dominuje wzgląd na ochronę pracowników, jako strony słabszej w stosunkach pracy, która ponadto nie ma istotnego wpływu na zmiany zachodzące po stronie pracodawcy. Analizowany przepis, przewidując dalsze stosowanie przez okres roku postanowień układu zbiorowego pracy, którym byli objęci pracownicy przejmowanego zakładu (jego części), niewątpliwie stanowi również przejaw ich ochrony. W porównaniu do skutków przejścia dla przejemcy w zakresie indywidualnych stosunków pracy przewidzianych art. 231 k.p., regulacja zawarta w art. 2418 k.p. jest o tyle szczególna, że dotyczy pracodawcy, który nie wstępuje w prawa i obowiązki strony układu zakładowego, nie staje się też podmiotem związanym układem ponadzakładowym, jeżeli układ ten nie obejmuje tego pracodawcy. Obowiązek ograniczonego stosowania przez przejemcę dotychczasowego układu wyraża nie tylko ideę ochrony pracownika, ale ma na względzie również ochronę nowego pracodawcy, niebędącego stroną ani uczestnikiem dotychczasowego układu. Potwierdzeniem takiej funkcji analizowanego przepisu jest odesłanie przez ustawodawcę w zdaniu drugim art. 2418 § 2 do przepisu art. 24113 § 2. W myśl tego przepisu przy wypowiadaniu dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy nie mają zastosowania przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania takiej umowy lub aktu. Trudno wymienioną regulację traktować inaczej niż jako wyraz uwzględnienia również interesów pracodawcy – przejemcy, związanego przez okres roku warunkami pracy wynikającymi z układu zbiorowego pracy poprzedniego pracodawcy, którego nie jest stroną (uczestnikiem), ani też nie zobowiązał się do jego dobrowolnego stosowania, jak miałoby to miejsce w sytuacji określonej art. 2412 § 2 k.p. Wymienione względy nakazują opowiedzenie się za wynikającym z wykładni logiczno-językowej art. 2418 § 2 k.p. wnioskiem, że jest dopuszczalne wypowiedzenie przez pracodawcę warunków umowy o pracę w okresie roku, w którym wobec pracownika przejętego w trybie art. 231 k.p. stosuje się postanowienia dotychczasowego układu zbiorowego pracy, jeżeli wywołuje ono skutek po upływie tego roku. 
Przyjęta wykładnia jest zgodna z dyrektywą Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. dotyczącą zbliżenia prawa państw członkowskich odnoszącego się do ochrony uprawnień pracowniczych w razie transferu przedsiębiorstw, zakładów lub ich części. W myśl art. 3 ust. 3 dyrektywy nabywca jest zobowiązany do dalszego stosowania warunków określonych w układzie zbiorowym w takim zakresie, w jakim miały one zastosowanie do zbywcy, do czasu rozwiązania lub wygaśnięcia układu lub wejścia w życie bądź zastosowania innego układu zbiorowego. Państwa członkowskie mogą ograniczyć okres stosowania takich warunków, jednakże nie może on być krótszy niż jeden rok. Brzmienie przytoczonego postanowienia dyrektywy nie stwarza podstaw do twierdzenia, że okres stosowania dotychczasowych warunków powinien wynosić jeden rok i dodatkowo cały okres wypowiedzenia po upływie tego roku. 
Uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 8 lutego 2005 r., sygn. I PZP 9/04.
Prawo Ubezpieczeń Społecznych
37
Art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.)
Do ustalenia wysokości renty z tytułu choroby zawodowej przyznanej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.), z uwzględnieniem zasady określonej w art. 17 ust. 3 tej ustawy, nie jest wymagane przedstawienie nowej podstawy wymiaru świadczenia, której wskaźnik wysokości byłby wyższy od przyjętego poprzednio.
Z uzasadnienia:
Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., przewiduje nowe, odmienne od ustalonych w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zasady ustalania wysokości świadczeń. W szczególności dotyczy to określonego w art. 17 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym niestosowania ograniczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru renty, o którym mowa w art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co oznacza, że od wejścia jej w życie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru rent z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych wyraża w przybliżeniu zawsze rzeczywisty stosunek przeciętnej podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia, bez redukcji do 250%. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym, zasady ustalania wysokości świadczeń regulowane są przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stosowanymi do świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych odpowiednio. Renty przyznawane po raz pierwszy ustalane są więc według zasady przewidzianej w art. 15 ust. 1 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli stosownie do wysokości składek na ubezpieczenie społeczne z kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat poprzedzających rok zgłoszenia wniosku lub 20 lat przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku z całego okresu ubezpieczenia. Jeżeli ubezpieczony miał już wcześniej ustalone prawo do emerytury, to podstawa jego renty z tytułu niezdolności do pracy może być ustalona na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na nowo w ten właśnie sposób (art. 15) lub jak stanowi art. 21 ust. 2 pkt 2, w kwocie równej podstawie wymiaru renty, z uwzględnieniem rewaloryzacji i wszystkich kolejnych waloryzacji przypadających w okresie następującym po ustaleniu prawa do emerytury, czyli przez “przejęcie” podstawy wymiaru emerytury przyznanej wcześniej 
Unormowania zawarte w art. 17 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym obejmują świadczenia przyznane z tytułu wypadków przy pracy, które nastąpiły począwszy od dnia 1 stycznia 2003 r., i chorób zawodowych, gdy uszczerbek na zdrowiu nimi spowodowany stwierdzony został po dniu 31 grudnia 2002 r. (art. 49a ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym). Ze względu na to, że unormowania te nie odnoszą się wprost do rent przyznanych na podstawie przepisów dotychczasowych, przewidziany został międzyczasowy przepis art. 50, który ma zastosowanie do tych właśnie świadczeń i realizuje cel polegający na dostosowaniu wysokości świadczeń pobieranych w dniu wejścia w życie ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym do wysokości świadczeń nabywanych na podstawie tej ustawy. Należy podkreślić, że w przepisie tym nie przewidziano dodatkowego mechanizmu ustalania podstawy wymiaru świadczeń, poza “uwzględnieniem zasady określonej w art. 17 ust. 3 ustawy”. Jest to zatem regulacja wyczerpująca, nieodwołująca się do innych sposobów przeliczania świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, odpowiednie jednak stosowanie przepisów tej ustawy o emeryturach i rentach z FUS powoduje, że przewidziane w niej zasady ustalania wysokości świadczeń dotyczą świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, z wyjątkiem tej jednej, która stanowi o ograniczeniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru. Reguła ta została wyraźnie wyłączona w art. 17 ust 3 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym i nie znajduje zastosowania do rent przysługujących z tego ubezpieczenia. Konsekwentnie, nie może być również stosowana przy rozpoznaniu przewidzianego w art. 50 ust. 2 tej ustawy wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczeń przyznanych na podstawie przepisów wymienionych w art. 61. 
W art. 17 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym przewidziano wszystkie odrębności ustalania wysokości świadczeń wobec stosowanych odpowiednio zasad obwiązujących w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, a art. 50 ust. 2 odwołuje się tylko do zasady określonej w art. 17 ust. 3, co potwierdza wniosek, że przy ponownym ustaleniu wysokości świadczeń na podstawie art. 50 ust. 2 nie mają zastosowania przepisy art. 15 i 21 ustawy emerytalnej. W sprawie, w której przedstawiono rozstrzygane zagadnienie prawne, organ rentowy pominął, że art. 21 ustawy o rentach i emeryturach z FUS był już zastosowany przy obliczeniu renty ubezpieczonego. Nie ma żadnego powodu do stosowania go przy obecnym ustalaniu wysokości świadczenia, wzgląd zaś na nakazane w art. 17 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym “odpowiednie” stosowanie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS do zasad ustalania wysokości świadczeń z tytułu choroby zawodowej dyktuje niestosowanie tych przepisów, które – jako sprzeczne z art. 17 ust. 3 ustawy – zobowiązują do ograniczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru do 250%. Niezależnie też od tego, w jaki sposób ustalona była wcześniej po raz pierwszy podstawa wymiaru tych świadczeń, zgodnie z art. 15, czy art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponowne ustalenie świadczeń na zasadzie określonej w art. 50 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym dokonywane jest bez ograniczenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru do 250%. Przeliczenie dokonywane jest na podstawie przepisu przejściowego, mającego na celu zrównanie sytuacji prawnej uprawnionych do rent na podstawie poprzedniej i nowej ustawy. (...)
Wniosek zgłoszony na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym nie jest wnioskiem o ponowne ustalenie wysokości świadczenia, podobnym do przewidzianego w art. 109 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na zasadach wynikających z art. 110–113 ustawy o emeryturach i rentach o ponowne ustalenie wysokości świadczenia, lecz dotyczy rent, które z mocy art. 50 ust. 1 stały się rentami z nowej ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym i mają być obliczone według nowoobowiązujących, korzystniejszych zasad. Nie chodzi tu o takie przeliczenie, które przewidywał art. 180 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli zgłoszenie wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia przez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas okresów składkowych lub nieskładkowych według reguł art. 112 i 113 ustawy lub zmianę okresu przyjmowanego za podstawę wymiaru świadczeń, według stosowanych odpowiednio art. 110 lub 111 ustawy. Sposób regulacji przewidziany w art. 50 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym jest zwykle stosowanym przez ustawodawcę trybem wdrożenia nowych zasad ustalania wysokości świadczeń wprowadzanych zmianami w prawie ubezpieczeń społecznych. Przykładem może tu być zbliżony treścią art. 332, wprowadzony do ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) z dniem 1 stycznia 1996 r. (Dz. U. z 1995 r., Nr 138, poz. 681), przewidujący ustalenie podstawy wymiaru świadczeń na nowo w myśl art. 7, gdy nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru okaże się wyższy od poprzednio obliczonego. Na tle tego przepisu Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lutego 1998 r., II UKN 334/97 (OSNAPiUS 1999, nr 3, poz. 99), wskazał na analogiczny do rozpatrywanego wypadku cel przepisu, czyli zrównanie sytuacji emerytów i rencistów pobierających już świadczenia z sytuacją osób składających po dniu 31 grudnia 1995 r. wnioski o przyznanie takiego świadczenia. 
Tylko taka wykładnia ujętych w zagadnieniu prawnym przepisów pozwala na respektowanie w pełni zasady równego traktowania ubezpieczonych, wyrażonej w art. 2a ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w zakresie ustalania wysokości świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, których wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie jest ograniczany do 250%. Ubezpieczeni uzyskujący świadczenia na podstawie nowych i dawnych przepisów traktowani są na równi, zarówno wtedy, gdy podstawa wymiaru ich świadczeń zostanie obliczona na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1, jak też na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w każdym bowiem wypadku – stosownie do art. 17 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu wypadkowym –wskaźnik wysokości jego podstawy nie będzie ograniczony stosownie do art. 21 ust. 1 pkt, ani art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Uchwała SN z dnia 12 maja 2005 r., sygn. I UZP 1/05.
Sprawy Publiczne
38
Art. 3932 k.p.c. w zw. z art. 2 i nast. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843)
Do skargi na przewlekłość postępowania uregulowanej w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843), rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy w sprawie cywilnej, stosuje się przymus adwokacko-radcowski (art. 3932 k.p.c.).
Z uzasadnienia:
Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Według art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), która ma pierwszeństwo przed ustawą w krajowym porządku prawnym (art. 91 w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji RP), każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Każdy, czyje prawa i wolności zawarte w Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego (prawnego) do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe (art. 13 Konwencji). (...)
W ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. przewidziano szczególny środek odwoławczy (prawny) przeciwdziałający przewlekłości postępowania w czasie jego trwania, nazwany skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, a w tekście ustawy “skargą na przewlekłość postępowania”. Z art. 15 i 16 ustawy wynika, że po prawomocnym zakończeniu postępowania co do istoty sprawy, strona może dochodzić od Skarbu Państwa (ewentualnie solidarnie z komornikiem) naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości postępowania, przy czym dotyczy to zarówno sytuacji, gdy strona nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania w jego toku, jak i sytuacji, gdy jej skargę w toku postępowania uwzględniono. “Odpowiednia suma pieniężna”, którą można przyznać w wyniku uwzględnienia skargi, nie stanowi więc pełnego zaspokojenia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. Wynika z tego, że skarga na przewlekłość w toku postępowania ma charakter wstępny i stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą bieżącej (trwającej) przewlekłości postępowania. Jej funkcją jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służy temu zarówno samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy), jak również możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Pamiętać też należy, że skarga na przewlekłość postępowania nie eliminuje możliwości wystąpienia przez stronę o podjęcie czynności w zakresie nadzoru nad działalnością administracyjną sądów. W tym przedmiocie należy wskazać na art. 37 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), według którego w razie stwierdzenia uchybienia w zakresie sprawności postępowania sądowego, Minister Sprawiedliwości oraz prezesi sądów mogą zwrócić na nie, na piśmie, uwagę i żądać usunięcia skutków tego uchybienia. Sędzia, którego dotyczy zwrócona uwaga, może w terminie siedmiu dni złożyć pisemne zastrzeżenie do organu, który zwrócił uwagę, co nie zwalnia go od obowiązku usunięcia skutków uchybienia. Środki nadzoru administracyjnego, skarga na przewlekłość postępowania w jego toku oraz powództwo o odszkodowanie po prawomocnym zakończeniu postępowania, tworzą więc kompleks środków prawnych, których celem jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowania, a w razie jego wystąpienia, zapewnienie odpowiedniego odszkodowania (zadośćuczynienia). 
Skład trzech sędziów Sądu Najwyższego przedstawiający rozpoznawane zagadnienie prawne nie ograniczył jego zakresu do spraw, w których mają zastosowanie przepisy postępowania cywilnego. Takie ograniczenie jest niezbędne, gdyż rozpoznaniu podlega skarga na przewlekłość postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc sprawa cywilna w rozumieniu art. 1 k.p.c. W takiej sprawie zbędna jest więc analiza przepisów procedur karnych. Konieczna jest natomiast wykładnia przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. oraz przepisów postępowania cywilnego. 
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. nie zawiera regulacji kompleksowej, o czym najlepiej świadczy jej art. 8 ust. 2, według którego w sprawach w niej nieuregulowanych do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Ustawa zawiera więc przepisy proceduralne, szczególne względem regulacji procedur postępowania sądowego. Oznacza to, że w sprawach cywilnych ustawa stanowi przepisy szczególne postępowania cywilnego, wyłączające stosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach nieuregulowanych w ustawie, odpowiednie zastosowanie mają przepisy tego Kodeksu. Ustawa nie zawiera żadnych regulacji dotyczących przymusu adwokacko-radcowskiego dla wniesienia skargi na przewlekłość postępowania. Może to oznaczać, że przymus taki nie został wprowadzony lub że kwestia ta nie jest uregulowana, a więc występuje potrzeba sięgnięcia do regulacji ogólnych. Jak wskazano, ustawa nie zawiera regulacji kompleksowych. Analiza jej przepisów wskazuje, że reguluje ona kwestię legitymacji (uprawnienia) do wniesienia skargi na przewlekłość postępowania oraz częściowo kwestię wymagań formalnych stawianych tej skardze. Przepis art. 3 ustawy określa, kto jest uprawniony do wniesienia skargi. Jego istota sprowadza się jednak do rozszerzenia kręgu podmiotów legitymowanych do wniesienia skargi poza strony postępowania (w szczególności pokrzywdzony, który nie jest stroną postępowania karnego). Ustawa określa też pewne szczególne wymagania skargi (art. 6 ust. 2), które jednak nie są zwykłymi wymaganiami formalnymi pisma procesowego, a jej wymaganiami konstrukcyjnymi (nieusuwalnymi). W przypadku niespełnienia tych szczególnych wymagań skarga podlega bowiem odrzuceniu bez wzywania do uzupełnienia braków (art. 9 ust. 1). Zwykłych wymagań formalnych skargi jako pisma procesowego ustawa w ogóle nie reguluje. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy, skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego. Aby stwierdzić, jakie to są wymagania, trzeba sięgnąć (poprzez art. 8 ust. 2 ustawy) do regulacji odpowiednich procedur. Należy więc stwierdzić, że ustawa nie reguluje wielu kwestii dotyczących wniesienia skargi na przewlekłość postępowania i w tym zakresie niezbędne jest odpowiednie stosowanie przepisów procedury cywilnej. Przemawia to przeciwko uznaniu, że ustawa reguluje (w sposób negatywny) kwestię przymusu adwokackiego. 
Wprowadzenie przymusu adwokacko-radcowskiego nie oznacza ograniczenia uprawnienia (legitymacji) do wniesienia środka prawnego, ani wprowadzenia szczególnego wymagania formalnego (nawet konstrukcyjnego). Jest to kwestia tak zwanej zdolności postulacyjnej, czyli zdolności do samodzielnego działania w procesie. Jego wprowadzenie wyłącza taką możliwość, choć nie pozbawia strony legitymacji do wniesienia środka. Jego niezachowanie nie podlega uzupełnieniu jako brak formalny (por. postanowienie z dnia 14 stycznia 1997 r., I CZ 23/96, OSNC 1997 nr 6–7, poz. 77; postanowienie z dnia 24 kwietnia 1997 r., II UZ 25/97, OSNAPiUS 1997, nr 20, poz. 410; postanowienie z dnia 5 stycznia 1998 r., II UZ 119/97, OSNAPiUS 1998, nr 23, poz. 696; postanowienie z dnia 8 stycznia 1998 r., II CZ 154/97, OSNC 1998 nr 7–8, poz. 122, Palestra 1999, nr 3–4, s. 226 z glosą A. Zielińskiego; postanowienie z dnia 9 stycznia 1998 r., I CKN 334/97, OSNC 1998 nr 7–8, poz. 126; postanowienie z dnia 16 kwietnia 1998 r., I CKN 776/97, Wokanda 1998, nr 7, s. 8; postanowienie z dnia 7 marca 2000 r., IV CZ 12/00, OSNC 2000, nr 9, poz. 165). Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. reguluje samodzielnie kwestie dotyczące uprawnienia do wniesienia skargi oraz niektóre kwestie dotyczące jej wymagań formalnych. Nie reguluje natomiast w ogóle kwestii dotyczących zdolności postulacyjnej do wniesienia skargi. (...)
Postępowanie ze skargi na przewlekłość postępowania jest postępowaniem incydentalnym (wpadkowym) w ramach postępowania co do istoty sprawy. (...)
Rozstrzygnięcie stwierdzające przewlekłość postępowania wiąże wprawdzie w ewentualnym postępowaniu odszkodowawczym po zakończeniu postępowania (art. 15 ust. 2 ustawy), ale waloru takiego nie mają już rozstrzygnięcia negatywne, w tym zwłaszcza polegające na odrzuceniu skargi. Strona, której skargę odrzucono (np. z powodu niespełnienia wymagań z art. 6 ust. 2 ustawy), może wnieść skargę ponownie po uzupełnieniu wymagań. Postępowania ze skargi na przewlekłość nie można traktować jako samodzielnej, oddzielnej sprawy choćby ze względu na niepełną (ułomną) możliwość udziału w niej Skarbu Państwa (prezesa właściwego sądu). Postanowienia rozstrzygające skargę na przewlekłość postępowania mają wprawdzie pewną szczególną cechę, polegającą na wiążącym charakterze w innym postępowaniu w przypadku stwierdzenia przewlekłości, ale z pewnością nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej. Postanowienia odrzucające skargę nie mają nawet cechy polegającej na uniemożliwieniu jej złożenia przed upływem 12 miesięcy (art. 14 ustawy). 
Wprowadzenie takiego środka prawnego (incydentalnego, wpadkowego) było wolą ustawodawcy. (...)
W obowiązującym stanie prawnym przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu cywilnym dotyczy nie tylko wniesienia kasacji (art. 3932 k.p.c.), ale także zażalenia (art. 39318 § 3 w zw. z art. 3932 k.p.c.) oraz działania strony na rozprawie lub na posiedzeniu wyznaczonym dla rozpoznania zagadnienia prawnego (art. 3939 § 11 k.p.c.; z wyjątkiem spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych – art. 465 § 1 zdanie drugie k.p.c.). Funkcją wprowadzenia przymusu adwokacko-radcowskiego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym nie jest więc tylko konieczność zapewnienia odpowiednio wysokiego poziomu merytorycznego związanego z wysokimi wymaganiami stawianymi względem rozpoznawanych środków prawnych. Taka funkcja przymusu adwokackiego występowała jako jedyna wówczas, gdy dotyczył on wyłącznie kasacji (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1997 r., III ZP 16/97, OSNAPiUS 1998, nr 7, poz. 204). Zgodnie jednak z art. 183 Konstytucji RP, Sąd Najwyższy nie tylko sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji RP), ale także (a nawet przede wszystkim) sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania oraz wykonuje inne czynności określone w Konstytucji i ustawach. Ta szczególna pozycja ustrojowa Sądu Najwyższego uzasadnia obarczanie tego Sądu tylko najważniejszymi zadaniami w zakresie sprawowania wymiaru sprawiedliwości, a przeciwstawia się obarczaniu go sprawami o niewielkim ciężarze gatunkowym. Rozszerzenie zakresu obowiązkowego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Dz. U. Nr 48, poz. 554) oznacza uznanie przez ustawodawcę, że – także w interesie samych stron – ma to służyć podniesieniu merytorycznego poziomu ochrony prawnej udzielanej im w postępowaniu przed tym Sądem. Dlatego też w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 września 2000 r., III CZP 14/00 (OSNC 2001, nr 2, poz. 21), Sąd Najwyższy przyjął, że adwokat ustanowiony dla strony przez sąd może odmówić sporządzenia kasacji, jeżeli byłaby ona niedopuszczalna lub oczywiście bezzasadna. W uzasadnieniu tej uchwały trafnie wskazano, że cel kasacji, a obecnie także zażalenia do Sądu Najwyższego, nie może być spełniony, gdyby o dopuszczalności, celowości czy nawet możliwości wywiedzenia tych środków na usprawiedliwionych podstawach lub uzasadnionych zarzutach decydować mogła sama zainteresowana strona. Rola fachowego pełnomocnika byłaby wówczas sprowadzona jedynie do ubrania w wymaganą formę zarzutów samej strony. To zaś musiałoby oznaczać zniweczenie oczywistego celu obowiązkowego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zmuszałoby ich także do odstąpienia od wypełniania obowiązków zgodnie z przepisami prawa. Tymczasem korzystanie z pomocy prawnej na wysokim merytorycznym poziomie leży w uzasadnionym interesie samych stron. Tylko wtedy nie będą obciążane ponoszeniem zbędnych wydatków i obowiązkiem zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu w razie wniesienia chybionego środka odwoławczego. Poglądy te należy w pełni odnieść do skargi na przewlekłość postępowania rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy, zauważając dodatkowo, że jej wniesienie jest uzależnione od spełnienia szczególnych wymagań konstrukcyjnych (art. 6 ust. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy). 
Z dniem 5 lutego 2005 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804). Wprowadza ona dalsze rozszerzenie zakresu obowiązywania przymusu adwokacko-radcowskiego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawach cywilnych. Zostaje dodany nowy art. 871 § 1 k.p.c., według którego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Przepisu tego nie stosuje się, gdy stroną, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat lub radca prawny (art. 871 § 2 k.p.c.). Dodany zostaje także nowy art. 130 § 5 k.p.c. stwierdzający, że pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 k.p.c. podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zostają także skreślone art. 3932, art. 3939 § 11 oraz zdanie drugie w art. 465 § 1 k.p.c. Oznacza to wprowadzenie pełnego przymusu adwokacko-radcowskiego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, bez względu na rodzaj podejmowanej czynności (złożenie pisma procesowego, zastępstwo na rozprawie, czy posiedzeniu) i to nie tylko w zakresie czynności dokonywanych przez stronę wobec sądu, ale także co do czynności podejmowanych przez sąd wobec strony. Zmiana ta jednoznacznie prowadzi do wniosku, że wszelkie czynności strony w postępowaniu cywilnym przed Sądem Najwyższym, a więc także czynności w postępowaniu ze skargi na przewlekłość postępowania, muszą być dokonywane przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym. 
Również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się szczególne funkcje, jakie spełnia wprowadzenie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do środków prawnych rozpoznawanych przez najwyższe instancje sądowe, choć stanowi ono ograniczenie prawa do sądu. Dotyczy to nie tylko konieczności zapewnienia odpowiedniego poziomu merytorycznego (por. postanowienie TK z dnia 25 października 2000 r., Ts 24/00, OTK 2000, nr 7, poz. 268), ale także uznaje się to za konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadna legalizmu oraz zaufania do prawa. (...)
Także w utrwalonym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka akceptowane są regulacje prawne wprowadzające szczególne wymagania dla środków prawnych rozpatrywanych przez sądy najwyższych instancji, w tym ustanowienie przymusu adwokackiego. (...)
Środek odwoławczy w rozumieniu art. 13 Konwencji nie oznacza środka, co do którego istnieje pewność, że przyniesie korzystny rezultat dla skarżącego, ale zwyczajnie każdy dostępny środek odwoławczy do organu państwowego właściwego dla rozpatrzenia meritum skargi (decyzja ETPC z dnia 7 listopada 2002 r. w sprawie Zawadka przeciwko Polsce, skarga nr 48542/99, LEX nr 56779; decyzja ETPC z dnia 23 października 2001 r. w sprawie Beller przeciwko Polsce, skarga nr 51837/99, LEX nr 49835; decyzja ETPC z dnia 30 listopada 2000 r. w sprawie Peryt przeciwko Polsce, skarga nr 42042/98, LEX nr 44913; wyrok ETPC z dnia 16 lutego 2000 r. w sprawie Amann przeciwko Szwajcarii, skarga nr 27798/95, LEX nr 76904). Niewielkie szanse na powodzenie (wniesionego środka) w świetle konkretnych okoliczności nie umniejszają “efektywności” tego środka dla celów art. 13 (wyrok ETPC z dnia 28 października 1994 r. w sprawie Murray przeciwko Wielkiej Brytani, raport EKPC z dnia 4 maja 1993 r., skarga nr 14310/88, LEX nr 80515). Może to być pojedynczy środek odwoławczy dla rozpatrzenia zarzutu o przewlekłość postępowania lub ogół takich środków przewidzianych przez prawo krajowe, przy czym aby być “skutecznymi”, muszą być one zdolne albo do zapobieżenia naruszeniu prawa do “rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie”, czy trwania takiego naruszenia, albo zapewnienia właściwego zadośćuczynienia w związku z naruszeniem, które właśnie nastąpiło (decyzja ETPC z dnia 11 czerwca 2002 r. w sprawie Bukowski przeciwko Polsce, skarga nr 38665/97, LEX nr 54076). We wskazanym wyroku z dnia 26 października 2000 r., skarga nr 30210/96, w sprawie Kudła przeciwko Polsce, ETPC stwierdził, że zakres obowiązków Państw – Stron Konwencji wynikający z art. 13 jest różny w zależności od charakteru skargi, jednakże środek odwoławczy wymagany przez art. 13 musi być “skuteczny”, zarówno pod względem praktycznym, jak i prawnym. “Skuteczność środka odwoławczego” nie jest uzależniona od pewności wystąpienia rezultatu korzystnego dla skarżącego. Podobnie “organ” nie musi koniecznie oznaczać władzy sądowniczej, jednakże w takim wypadku, zakres jego uprawnień oraz gwarancje, które zapewnia, będą odpowiednio stosowne w trakcie dokonywania oceny skuteczności zastosowanego środka odwoławczego. Ponadto, nawet jeśli pojedynczy środek odwoławczy nie spełnia całkowicie wymogów art. 13, wymaganiom tego artykułu może sprostać całość środków odwoławczych przewidzianych przez prawo wewnętrzne.
Nie może budzić wątpliwości, że skarga zapewnia szybką reakcję na trwającą zwłokę w rozpoznaniu sprawy i umożliwia uzyskanie ryczałtowego zadośćuczynienia. Pozwala na przyspieszenie trwającego postępowania i w powiązaniu z powództwem odszkodowawczym zapewnia pełne odszkodowanie. Odniesienie do niej wymagania złożenia przy zastosowaniu przymusu adwokackiego w przypadku rozpatrywania przez Sąd Najwyższy nie odróżnia jej w żaden sposób od innego środka odwoławczego, tj. zażalenia. Nie stanowi to więc prawnego, nieuzasadnionego utrudnienia. Jest to bowiem zastosowanie tej samej miary wymagań prawnych. Nie można też powiedzieć, aby był to w takiej sytuacji środek praktycznie nieskuteczny. Dotyczy to bowiem tylko zakresu właściwości Sądu Najwyższego, a więc sytuacji, gdy skarga dotyczy postępowania przed Sądem Najwyższym lub sądem apelacyjnym (art. 4 ust. 2 ustawy). W pierwszym przypadku strona w zasadzie musi mieć pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, bo takie wymagania stawiane są innym środkom prawnym rozpoznawanym przez Sąd Najwyższy. Jeżeli skarga dotyczy postępowania przed sądem apelacyjnym, to często strona będzie miała takiego pełnomocnika. Jeżeli strona działa samodzielnie, to może takiego pełnomocnika ustanowić, choćby tylko do tej czynności. Jeżeli nie pozwala jej na to sytuacja majątkowa, to może uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jest to pewne utrudnienie, ale usprawiedliwione względem na szybkość postępowania oraz ustrojową pozycję Sądu Najwyższego. Biorąc pod uwagę wzgląd na szybkość postępowania nie można bowiem przeoczyć, że rozpatrywanie skarg na przewlekłość postępowania nie może powodować skutków odwrotnych do zamierzonych i zamiast przyspieszać rozpoznanie spraw, prowadzić do ich przewlekłości. Łatwo tak się może stać, jeżeli Sąd Najwyższy, zamiast spełniać swoje szczególne zadania ustrojowe, będzie rozpoznawał nadmierną liczbę skarg na przewlekłość postępowania (por. argumentację ETPC w uzasadnieniu wskazanego orzeczenia w sprawie Kudła przeciwko Polsce). Należy wreszcie zauważyć, że strona nie ponosi żadnych szczególnych konsekwencji wskutek odrzucenia skargi wniesionej bez zachowania przymusu adwokackiego. Po uzupełnieniu tego wymagania może wnieść skargę ponownie. Powyższe argumenty prowadzą do następujących konkluzji. Skarga na przewlekłość postępowania jest incydentalnym środkiem odwoławczym w rozpoznawanej sprawie. W regulacjach jej dotyczących nie występują żadne szczególne cechy różniące ją w istotny sposób od zażalenia. Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. nie zawiera regulacji kompleksowej co do warunków wniesienia skargi, w tym zawiera jedynie częściową regulację co do wymagań formalnych i w ogóle nie reguluje problematyki zdolności postulacyjnej (przymusu adwokackiego – radcowskiego). W przypadku skargi rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy niezbędne jest w tym zakresie sięgnięcie do przepisów o postępowaniu zażaleniowym w sprawach cywilnych. Stosowanie tych przepisów powinno nastąpić wprost, gdyż nie ma istotnych różnic między tą skargą a zażaleniem. W postępowaniu cywilnym przed Sądem Najwyższym przymus adwokacko-radcowski dotyczy każdego zażalenia. Nie ma szczególnych przyczyn, aby odmienne zasady stosować do skargi na przewlekłość postępowania. Wręcz odwrotnie, funkcje jakie spełnia przymus adwokacko-radcowski są adekwatne także do skargi na przewlekłość postępowania. Wprowadzenie tego przymusu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym nie narusza wzorców konstytucyjnych (zasady równości wobec prawa), nie zaprzecza też samej istocie skargi. Nie występują przyczyny, aby uznać skargę na przewlekłość postępowania rozpoznawaną przez Sąd Najwyższy jako środek nieskuteczny prawnie, czy praktycznie, zwłaszcza w powiązaniu z innymi środkami przeciwdziałającymi przewlekłości postępowania. 
Wprowadzenie tego przymusu nie oznacza też żadnego nieuzasadnionego utrudniania realizacji tego środka. Wręcz odwrotnie, z uwagi na ustrojowe zadania Sądu Najwyższego oraz podstawowe wymaganie, aby postępowanie przed Sądem Najwyższym również przebiegało bez nieuzasadnionej zwłoki i kończyło się w rozsądnym terminie, zachowanie przymusu adwokackiego jest racjonalnie uzasadnione.
Uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 16 listopada 2004 r., sygn. III SPP 42/04 – przyjęta jako zasada prawna.

Prawo administracyjne
Naczelny Sąd Administracyjny
39
Art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) i art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm. )
Po dniu 30 kwietnia 2004 r. dopuszczalne jest ustalenie podatnikowi podatku od towarów i usług dodatkowego zobowiązania podatkowego za okresy rozliczeniowe sprzed dnia 1 maja 2004 r. na podstawie art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.).
Z uzasadnienia:
Stosownie do treści art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów. Użyte w cytowanym przepisie sformułowanie “zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości” oznacza tylko rzeczywiste wątpliwości, które dotyczą kwestii prawnych o zasadniczym znaczeniu w sprawie objętej skargą kasacyjną. Wątpliwości te muszą mieć charakter obiektywny, tj. wiązać się ze stanem prawnym w określonej sprawie, a wyjaśnienie ich musi nastręczać znaczne trudności. Podstawą przyjęcia, że pojawiła się omawiana przesłanka, będzie również wystąpienie w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego [por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowo-administra-cyjne, Warszawa 2004, s. 352 oraz A. Kabat, Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zagadnienia wybrane, Warszawa 2003, s. 120–121].
W rozpatrywanej sprawie, w związku z zarzutem skargi kasacyjnej dotyczącym naruszenia art. 27 ust. 5 w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed 1 maja 2004 r. oraz w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) i w zw. z art. 99 ust. 12, art. 109 ust. 4 i art. 175 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) polegające na przyjęciu, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 6 września 2004 r., nr PPl/4407–109/04 oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Lublinie z dnia 9 czerwca 2004 r., nr K 22–079–06040285, w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe wydane zostały bez podstawy prawnej oraz w związku z rozbieżnym orzecznictwem wojewódzkich sądów administracyjnych w tej kwestii, zostały spełnione przesłanki formalne do udzielenia merytorycznej odpowiedzi. 
Odpowiedź na pytanie prawne w tej sprawie ma zasadnicze znaczenie przy ustalaniu możliwości wydania decyzji dotyczącej dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, a zatem ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. 
Przedstawione pytanie prawne jest jednoznaczne. Wątpliwości sprowadzają się do wyjaśnienia dopuszczalności ustalenia podatnikowi podatku od towarów i usług dodatkowego zobowiązania podatkowego w tym podatku w związku ze zmianą stanu prawnego w tym podatku, wynikającego z uchylenia ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. i wejścia w życie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. 
W świetle przedstawionych okoliczności nie ma przeszkód, aby udzielić merytorycznej odpowiedzi na tak postawione pytanie. 
Na wstępie trzeba zauważyć, że podatek od towarów i usług, jak również dodatkowe zobowiązanie podatkowe w tym podatku, określone przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r., stanowią kontynuację podatku od towarów i usług oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego wprowadzonego do polskiego systemu podatkowego ustawą z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. 
Uchwalenie nowej ustawy nie oznaczało wprowadzenia nowej kategorii zobowiązań podatkowych, a w szczególności nowej kategorii w postaci dodatkowego zobowiązania podatkowego. 
Dodatkowe zobowiązanie podatkowe stanowi element prawa materialnego wynikający z obu wyżej wymienionych ustaw. 
Ustawodawca, uchwalając ustawę z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, przewidział w tej ustawie identyczną instytucję prawną jak w poprzedniej ustawie. 
Stan taki prowadzi do wniosku, że nie do przyjęcia jest koncepcja luki w prawie, prowadząca w skutkach do stwierdzenia braku podstawy prawnej do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w sytuacji opisanej w zadanym pytaniu. 
Niezależnie od powyższego taki wniosek byłby ewidentnie sprzeczny z wyrażoną w art. 32 Konstytucji zasadą równości wobec prawa, gdyż w sposób nieuzasadniony różnicowałby sytuację podatników. 
Ustawodawca nie wypowiedział się w przepisach przejściowych i końcowych tej ustawy (Dz. XIII, rozdział 2) na temat skutków wejścia w życie nowej ustawy dla stanów prawnych zaistniałych pod rządem poprzedniej ustawy, w odniesieniu do dodatkowego zobowiązania podatkowego. 
Milczenie ustawodawcy w tym względzie oznacza założenie bezpośredniego stosowania nowego prawa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 994/04). Rozpatrując tą kwestię, Sąd miał na uwadze, iż w tym przypadku nie narusza to zasady lex retro non agit. 
Nie ulega bowiem wątpliwości, że zamiarem ustawodawcy było zachowanie ciągłości instytucji dodatkowego zobowiązania podatkowego w kształcie uregulowanym w poprzedniej ustawie. 
Konkretyzując to stwierdzenie, trzeba zauważyć, że skutki wadliwego odliczenia kwoty podatku do zwrotu są identyczne zarówno w przepisach uchylonej, jak i w nowej ustawie, bowiem nowa ustawa nie wprowadza zmiany w zakresie powstawania dodatkowego zobowiązania podatkowego. Sytuacja podatnika nie ulega zatem żadnej zmianie, a w szczególności pogorszeniu. 
Wnioskować stąd należy, iż nawet mając na uwadze sankcyjny charakter dodatkowego zobowiązania podatkowego, nie ma żadnych przeszkód do przyjęcia ciągłości prawnej tej instytucji i bezpośredniego działania nowego prawa w odniesieniu do zdarzeń zaistniałych pod rządem poprzedniej ustawy. 
Prawidłowość takiego stosowania prawa potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K 24/97, akcentując dopuszczalność bezpośredniego stosowania nowego prawa w sytuacji, gdy nowe unormowanie nie zaskakuje adresatów, którzy powinni się liczyć z konsekwencjami naruszeń dotychczasowych przepisów. 
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny uznał w tej sprawie, że wobec braku przepisów intertemporalnych należy zastosować generalną zasadę o obowiązywaniu nowego prawa. 
Nie stoi temu na przeszkodzie konstytutywny charakter decyzji ustalającej dodatkowe zobowiązanie podatkowe. W podatku tym różny jest bowiem termin powstania obowiązku podatkowego i zobowiązania podatkowego. 
Przypomnieć trzeba, iż obowiązek podatkowy powstały przed dniem 1 maja 2004 r. na podstawie art. 27 ust. 5 poprzedniej ustawy istnieje nadal po tej dacie, mimo uchylenia ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. Art. 175 nowej ustawy nie eliminuje z obrotu prawnego wymienionego obowiązku podatkowego. 
Zatem mimo zmiany przepisów na podatniku ciąży obowiązek podatkowy, którego konkretyzacja może nastąpić do daty przedawnienia. 
Oznacza to, że jeśli po uchyleniu poprzedniej ustawy podatkowej istnieje przepis pozwalający na konkretyzację obowiązku podatkowego, to nie ma przeszkód do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. 
Jak wyżej wskazano, ustawodawca zarówno w poprzedniej, jak i nowej ustawie zawarł tę samą instytucję, z takimi samymi regulacjami prawnymi. 
Uprawniony jest więc wniosek, że nie ma żadnych przeszkód prawnych do konkretyzacji istniejącego po wejściu w życie nowej ustawy “starego” obowiązku podatkowego, który jest identyczny z obowiązkiem powstającym na gruncie nowej ustawy. 
Nie ma żadnego przepisu ani zasady prawnej eliminującego dopuszczalność ustalenia zobowiązania podatkowego wynikającego z obowiązku podatkowego, który istnieje nadal pod rządami nowego aktu prawnego przewidującego tożsamy podatek. 
Identyczność stanu prawno-podatkowego pod rządami obu ustaw przesądza, że jest to ten sam obowiązek podatkowy. Jego konkretyzacja może się więc odbyć na podstawie prawnej obowiązującej w dacie wydania decyzji, bez względu na to, że obowiązuje wtedy nowa ustawa. 
Od dnia 1 maja 2004 r. ustawodawca przewidział możliwość konkretyzacji obowiązku podatkowego w zakresie dodatkowego zobowiązania podatkowego w art. 109 ust. 4 nowej ustawy. 
Przepis ten stanowi podstawę prawną do konkretyzacji obowiązku podatkowego, powstającego w przypadku złożenia nieprawidłowej deklaracji podatkowej albo w ogóle jej nie złożenia. Ustawodawca nie przesądził, że w dacie wydania decyzji nie można ustalić dodatkowego zobowiązania podatkowego tożsamego z zobowiązaniem podatkowym wynikającym z obowiązku podatkowego powstałego po wejściu w życie nowej ustawy. 
Tożsamość obowiązku podatkowego przesądza w tym przypadku, że wprowadzenie nowej ustawy nie różni się w skutkach od nowelizacji ustawy. 
Należy przypomnieć, iż nowelizacja starej ustawy, w zakresie dodatkowego zobowiązania podatkowego, nie zawsze zawierała przepisy intertemporalne i nowe przepisy stosowano wprost (np. ustawa z dnia 9 grudnia 1993 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym – Dz. U. Nr 129, poz. 599). 
Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że stosowanie nowej ustawy wprost do obowiązków podatkowych, w zakresie dodatkowego zobowiązania podatkowego, powstałych pod rządem poprzedniej ustawy, nie pozwala podzielić argumentów wynikających z analizy charakteru wydawanych decyzji. 
Pogląd powyższy nie jest odosobniony. Podobne stanowisko prezentował Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt SK 39/03 (OTK ZU 2004, nr 5/A, s. 561): “Fakt, iż w jakimś zakresie ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie co do kwestii intertemporalnej (stosowania ustawy do sytuacji zapoczątkowanych przed wejściem w życie ustawy) – bynajmniej nie oznacza luki w prawie. Ustawodawca nie regulując wyraźnie kwestii intertemporalnej, otwiera drogę do tego, aby w danej sytuacji stosować zasadę tempus regit aktum. Tak więc i wobec braku wyraźnej regulacji intertemporalnej kwestia międzyczasowa i tak będzie rozstrzygnięta, tyle, że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej, od momentu wejścia jej w życie, do stosunków nowo powstających i tych, które trwając w momencie wejścia w życie ustawy – nawiązały się wcześniej”. 
W odniesieniu do niniejszej sprawy oznacza to konkretnie, że art. 109 ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. będzie miał zastosowanie zarówno do nowych obowiązków podatkowych, jak i do tych, które istniejąc w momencie wejścia w życie tej ustawy – powstały pod rządem ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. 
Powyższa uchwała nie przesądza o zgodności art. 109 ust. 4 nowej ustawy z ustawodawstwem europejskim, a w szczególności z VI Dyrektywą Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EWG) – gdyż nie ocenia zgodności art. 109 ust. 4 nowej ustawy z tą dyrektywą. 
Uchwała skład 7 sędziów NSA z dnia 12 września 2005 r., sygn. I FPS 2/05.

Trybunał Konstytucyjny
40
Art. 1, art. 8 pkt 27, art. 15 pkt 1 lit. j i pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr 137, poz. 1302)
1. Art. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr 137, poz. 1302) jest zgodny z art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Art. 8 pkt 27 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65, Nr 64, poz. 594, Nr 91, poz. 868, Nr 171, poz. 1800 i Nr 173, poz. 1808) w części, w jakiej dotyczy uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o osobach, jest niezgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
3. Art. 8 pkt 27 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie art. 36a oraz ustala brzmienie art. 36b ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.), jest niezgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
4. Art. 8 pkt 27 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim ustala brzmienie art. 36c ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.), jest zgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
5. Art. 8 pkt 27 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim ustala brzmienie art. 36d ust. 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.) w części, w jakiej dopuszcza przechowywanie materiałów uzyskanych w czasie stosowania kontroli operacyjnej, które są nieprzydatne dla celów uzasadniających tę kontrolę, przez okres 2 miesięcy po zakończeniu kontroli, jest niezgodny z art. 2 oraz z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
6. Art. 15 pkt 1 lit. j i pkt 2 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim ustala brzmienie art. 5 ust. 9a–9c oraz art. 5a ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 121, poz. 1267 i Nr 273, poz. 2703), jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Art. 8 pkt 27 ustawy powołanej w części I w punkcie 1, w odniesieniu do przepisów ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.) wskazanych w części I w punktach 2, 3 i 5, traci moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2006 r.
Z uzasadnienia:
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
Złożony przez grupę posłów wniosek obejmuje przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr 137, poz. 1302; dalej: ustawa o w.k.s.). W szczególności wnioskodawca kwestionuje art. 1 ustawy o w.k.s., na podstawie którego utworzono Wojewódzkie Kolegia Skarbowe, art. 8 pkt 27 ustawy, w części nowelizującej art. 36–36e ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 1999 r., Nr 54, poz. 572 ze zm.; dalej: ustawa o kontroli skarbowej) oraz art. 15 pkt 1 lit. j i pkt 2 ustawy o w.k.s., na podstawie którego znowelizowano przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. Nr 106, poz. 489 ze zm.; dalej: ustawa o urzędach i izbach skarbowych).
W istocie rozpoznawany wniosek dotyczy trzech ustaw. W petitum wnioskodawca kwestionuje jedynie przepisy ustawy o w.k.s., jednakże w uzasadnieniu wniosku – w przypadku ustaw znowelizowanych – zarzuty niekonstytucyjności skierowano bezpośrednio wobec zmienionych przepisów ustawy o kontroli skarbowej (odnosząc je do poszczególnych ustępów art. 36–36e) oraz wobec przepisów ustawy o urzędach i izbach skarbowych (art. 5 ust. 9a–9c i art. 5a). Trybunał Konstytucyjny, związany granicami wniosku, w sentencji wyroku odniósł swoją ocenę do wskazanych w petitum wniosku przepisów ustawy o w.k.s. w zakresie, w jakim nowelizują poszczególne przepisy ustawy o kontroli skarbowej oraz ustawy o urzędach i izbach skarbowych.

1. Zakwestionowany przepis art. 1 ustawy o w.k.s. powołuje do życia Wojewódzkie Kolegia Skarbowe (ust. 1), działające na terenie poszczególnych województw.
Jak podnieśli projektodawcy, “ustawa nie tworzy nowych organów, porządkuje jedynie kompetencje organów podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych. Funkcjonowanie służby skarbowej w nowym kształcie oparte będzie o dotychczasową bazę i struktury tych służb” (uzasadnienie – druk sejmowy nr 991/IV).
Zadaniem Kolegium jest konsolidacja i koordynacja działań w zakresie realizacji polityki finansowej państwa, w szczególności polityki podatkowej, celnej i kontrolnej – na obszarze województwa (ust. 2). 
Na terenie poszczególnych województw funkcjonują trzy odrębne struktury organów skarbowych: urzędy skarbowe (izby skarbowe), urzędy celne (izby celne) oraz urzędy kontroli skarbowej, realizujące przynależne im zadania w zakresie polityki finansowej państwa. Jak wynika z opinii dotyczącej projektu ustawy, szczególnie uciążliwym, zwłaszcza z punktu widzenia samego podatnika, jest brak rozgraniczenia kompetencji kontrolnych między organami podatkowymi a organami kontroli skarbowej. W praktyce zdarzają się przypadki, w których inspektor kontroli skarbowej, w tym samym czasie co organ podatkowy, prowadzi postępowanie obejmujące ten sam zakres przedmiotowy. Sytuacja ta, bezpośrednio godzi w interesy podatnika, podważając tym samym jego zaufanie do organów państwa (zob. L. Etel, Opinia do projektu ustawy o w.k.s. z 29 października 2002 r., ekspertyzy i opinie BSiE do projektu, druk sejmowy 991).
Uchwalona ustawa miała rozwiązywać istniejące problemy, określając “instrument umożliwiający poszczególnym pionom administracji skarbowej w województwie koordynację swych działań w stopniu uzasadnionym potrzebami tych służb i ich funkcjami, wymianę informacji, inicjowanie i opiniowanie rozwiązań w zakresie prawa podatkowego” (uzasadnienie – druk sejmowy nr 991/IV, s. 75). Tym “instrumentem” stały się Wojewódzkie Kolegia Skarbowe. 
W skład Kolegium wchodzą: dyrektor izby skarbowej, dyrektor izby celnej, dyrektor urzędu kontroli skarbowej oraz naczelnik urzędu skarbowego, reprezentujący naczelników urzędów z obszaru województwa – wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych (ust. 3). Posiedzenia Kolegium, w których bierze udział również wojewoda (ust. 4), mają się odbywać w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz w miesiącu (ust. 5). Uzgodnienia z posiedzenia są zamieszczone w protokole podpisanym przez członków Kolegium (ust. 7), a nadzór nad działalnością Kolegiów sprawuje Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej (ust. 9). Organizację i tryb odbywania posiedzeń oraz zasady współdziałania jego członków określa regulamin Kolegium wydany w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 1 pkt 10 ustawy (rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 października 2003 r. w sprawie regulaminu pracy Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych; Dz. U. Nr 190, poz. 1866).
Wnioskodawca zarzucił, że nie określono w ustawie charakteru prawnego Kolegiów. Jak słusznie zauważył Prokurator Generalny, ustawodawca nie miał takiego obowiązku. Żaden przepis Konstytucji nie nakłada na ustawodawcę obowiązku określania charakteru prawego instytucji prawnych, które reguluje (zob. wyrok TK z dnia 23 kwietnia 2002 r., sygn. K 2/01, OTK ZU 2002, nr 3/A, poz. 27). 

1.1. Trybunał Konstytucyjny uznał, że w świetle obowiązującej Konstytucji, nie ma podstaw do kwestionowania podstawy prawnej utworzenia Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych jako ciał działających wewnątrz administracji rządowej. Natomiast ocena celowości utworzenia Kolegiów wykracza poza ramy kontroli konstytucyjnej. Obowiązek wyboru najbardziej trafnych rozstrzygnięć spoczywa na parlamencie, który ponosi odpowiedzialność polityczną za sposób wykorzystania kompetencji prawotwórczych. Do Trybunału Konstytucyjnego należy wyłącznie kontrola zaskarżonych aktów normatywnych z punktu widzenia ich zgodności z aktami normatywnymi wyższego rzędu, a punktem wyjścia jest zawsze założenie racjonalnego działania ustawodawcy oraz domniemanie zgodności ustaw z Konstytucją (wyrok TK z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. K. 9/00, OTK ZU 2000, nr 8, poz. 294, s. 1415).
Przepis art. 1 ustawy o w.k.s. stanowi o koordynacji i uzgadnianiu działań, podejmowanych na podstawie stosownych przepisów (ustawy – Ordynacja podatkowa, ustawy o kontroli celnej, ustawy o kontroli skarbowej). W szczególności chodzi o uzgadnianie działań w zakresie realizacji polityki celnej, podatkowej i kontrolnej, koordynację planów kontroli oraz wykorzystanie wiedzy praktycznej z zakresu stosowania prawa, przez inicjowanie i opiniowanie rozwiązań w zakresie prawa podatkowego i celnego. 
Ustawodawca, przypisując Kolegiom określone zadania (art. 1 ust. 2 pkt 1–4), kładzie nacisk na konieczność koordynacji działań podejmowanych w ramach kompetencji poszczególnych organów. Trudno tu mówić o wyposażeniu Kolegiów w nowe zadania i “doniosłe kompetencje”. Ustawodawca nie tworzy nowych organów administracji rządowej, toteż wnioski wysnute przez wnioskodawcę w oparciu o przepisy Konstytucji (art. 146 ust. 1, art. 148 pkt 4, art. 149, art. 152) oraz ustawodawstwa zwykłego (ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów; Dz. U. z 2003 r., Nr 24, poz. 199 ze zm. oraz ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej; Dz. U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1548 ze zm.) nie są trafne. Wojewódzkie Kolegia Skarbowe nie kształtują i nie prowadzą polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa, ale uzgadniają działania w zakresie realizacji polityki celnej, podatkowej i kontrolnej. Ustawodawca nie wyposażył Kolegiów w uprawnienia władcze, stanowią one w istocie organ pomocniczy ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Zadania przypisane Kolegiom nie naruszają kompetencji Ministra Finansów, a członkowie Kolegiów to organy podległe Ministrowi Finansów, odpowiedzialne za realizację zadań Ministra na terytorium województwa. 
Wojewódzkie Kolegia Skarbowe są ciałami kolegialnymi. Nadzór nad działalnością Kolegiów sprawuje Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej, który jest powoływany i odwoływany przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych (art. 8 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej). Poza oceną skuteczności działań Kolegium, trudno wskazywać inne kryteria odpowiedzialności Głównego Inspektora Kontroli Skarbowej, wziąwszy pod uwagę, że z art. 1 ustawy o w.k.s. nie wynika, by przypisane Kolegiom zadania miały charakter obligatoryjny. Uzgodnienia podejmowane w trakcie posiedzeń Kolegium stanowią wytyczne do działania dla członków Kolegium, w zakresie określonym w art. 1 ust. 2 ustawy o w.k.s. (§ 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 października 2003 r. w sprawie regulaminu pracy Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych; Dz. U. Nr 190, poz. 1866). Kolegium jest wewnątrzadministracyjnym organem koordynującym wykonanie zadań ustawowo określonych dla każdego z członków kolegium. Zadania te z prawnego punktu widzenia są odrębne, ale z punktu widzenia podmiotów, których dotyczą, i materii faktycznej są zbliżone. Działalność Kolegiów nie zdejmuje z poszczególnych organów odpowiedzialności za realizację ich ustawowych zadań, ale pozwala, w ramach swobody administracyjnej, uzgadniać ich realizację.
Reasumując, wątpliwości co do potrzeby utworzenia Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych, nie mogą przesądzać o niekonstytucyjności art. 1 ustawy o w.k.s. Wskazywana przez wnioskodawcę niedookreśloność przepisu, w świetle przypisanych Kolegiom zadań może stwarzać trudności w skutecznej ich realizacji, ale nie odnosi się do sfery praw i wolności obywatelskich (kolegium nie posiada uprawnień władczych czy stanowiących). Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 1 ustawy o w.k.s. nie narusza art. 2 i art. 7 Konstytucji.

2. Ocena zgodności art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s., w części dotyczącej nowelizacji art. 36–36e ustawy o kontroli skarbowej, z art. 2, art. 47, art. 49, art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2.1. Zarzuty wnioskodawcy
Na podstawie zakwestionowanego art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s. nowe brzmienie otrzymał rozdział 4 ustawy o kontroli skarbowej, określający kompetencje i zasady działania wywiadu skarbowego. Wnioskodawca zakwestionował przepis nowelizujący ustawę w części dotyczącej art. 36–36e ustawy o kontroli skarbowej. W uzasadnieniu wniosku grupa posłów skonkretyzowała zarzuty niekonstytucyjności tylko w odniesieniu do wybranych przepisów z tej grupy, tj. do art. 36 ust. 2, art. 36a, art. 36b ust. 1, art. 36c ust. 1 i ust. 4 oraz art. 36d ust. 4 ustawy o kontroli skarbowej i tylko do tych zarzutów mógł odnieść się Trybunał Konstytucyjny, związany granicami wniosku.
W szczególności wnioskodawca kwestionuje: 1) uprawnienie do uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o osobach (art. 36 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej); 2) prawo pracowników wywiadu skarbowego do obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń i dźwięku towarzyszącego tym zdarzeniom w miejscach publicznych (art. 36a); 3) uprawnienie wywiadu skarbowego do uzyskiwania oraz przetwarzania danych identyfikujących abonenta sieci telekomunikacyjnej lub zakończenia sieci, między którymi wykonano połączenie bądź uzyskiwania danych dotyczących próby połączenia między określonymi zakończeniami sieci (art. 36b ust. 1); 4) uprawnienie do stosowania niejawnej kontroli operacyjnej (art. 36c); 5) możliwość przechowywania “nieprzydatnych” materiałów przez okres 2 miesięcy (art. 36d ust. 4).
W ocenie wnioskodawcy, zakwestionowane przepisy sformułowane zostały tak ogólnie i nieprecyzyjnie, że dopuszczają możliwość uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania – w drodze czynności operacyjno-rozpoznawczych – wszelkich informacji o kontrolowanych podmiotach, według swobodnego uznania pracowników wywiadu skarbowego, z naruszeniem chronionej konstytucyjnie sfery prywatności jednostki. 

2.2. Wzorce konstytucyjne
Uprawnienia przyznane wywiadowi skarbowemu na podstawie kwestionowanej nowelizacji niewątpliwie głęboko wkraczają w sferę życia prywatnego jednostki. Wnioskodawca wskazuje na naruszenie prawa do prywatności (art. 47 Konstytucji), wolności komunikowania się (art. 49 Konstytucji) oraz naruszenie zasady autonomii informacyjnej (art. 51 ust. 2 Konstytucji). 
Doniosłość prawa do prywatności (art. 47 Konstytucji) w systemie konstytucyjnej ochrony praw i wolności uwidacznia m.in. okoliczność, że prawo to jest – zgodnie z art. 233 ust. 1 Konstytucji – nienaruszalne nawet w ustawach ograniczających inne prawa, wydawanych w stanie wojennym i wyjątkowym. Oznacza to, że nawet warunki tak wyjątkowe i ekstremalne nie zezwalają ustawodawcy na złagodzenie przesłanek, przy spełnieniu których można wkroczyć w sferę życia prywatnego, nie narażając się na zarzut niekonstytucyjnej arbitralności (por. wyrok TK z 20 listopada 2002 r., sygn. K 41/02, OTK ZU 2002, nr 6/A, poz. 83).
Ochrona życia prywatnego, gwarantowana konstytucyjnie co do zasady w art. 47, obejmuje sobą także autonomię informacyjną (art. 51 Konstytucji) oznaczającą prawo do samodzielnego decydowania o ujawnianiu innym informacji dotyczących swojej osoby, a także prawo do sprawowania kontroli nad takimi informacjami, jeśli znajdują się w posiadaniu innych podmiotów (por. np. wyrok z 19 lutego 2002 r., sygn. U 3/01, OTK ZU 2002, nr 1/A, poz. 3). Informacje dotyczące majątku i sfera ekonomiczna jednostki są niewątpliwie objęte prywatnością i autonomią informacyjną, jakkolwiek w tej sferze odnotować można łagodniejsze kryteria jej ograniczania niż w wypadku sfery czysto osobistej (por. wyroki: z dnia 24 czerwca 1997 r., sygn. K 21/96, OTK ZU 1997, nr 2, poz. 23; z dnia 11 kwietnia 2000 r., sygn. K. 15/98, OTK ZU 2000, nr 3, poz. 86; z dnia 20 listopada 2002 r., sygn. K 41/02, OTK ZU 2002, nr 6/A, poz. 83). 
Zgodnie z treścią art. 51 ust. 1 Konstytucji, nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Przepis ten jest ściśle powiązany z ust. 2, który przewiduje, że władze publiczne mogą pozyskiwać, gromadzić oraz udostępniać wyłącznie takie informacje o obywatelach, które są niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Konstytucja realizuje w ten sposób najbardziej zasadnicze elementy składające się na treść prawa do ochrony życia prywatnego: respekt dla autonomii informacyjnej jednostki, a więc sam obowiązek udostępnienia danych ograniczony do ściśle określonych ustawowo sytuacji; ograniczenie arbitralności ustawodawcy – ustawa nie może zakresu obowiązku kształtować dowolnie (por. wyrok TK z dnia 12 listopada 2002 r., sygn. SK 40/01, OTK ZU 2002, nr 6/A, poz. 81).
Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2002 r., istnienie w art. 51 ust. 2 Konstytucji odrębnej regulacji dotyczącej proporcjonalności wkraczania w prywatność jednostki należy tłumaczyć tym, że naruszenia autonomii informacyjnej poprzez żądanie niekoniecznych, lecz wygodnych dla władzy publicznej informacji o jednostce, jest typowym dla czasów współczesnych instrumentem, po który władza publiczna chętnie sięga i dzięki któremu uzyskuje potwierdzenie swej pozycji wobec jednostki. “Normatywne wyodrębnienie, ustanowienie w art. 51 ust. 2 Konstytucji odrębnego zakazu – ułatwia dostrzeżenie takiego wkroczenia i upraszcza przedmiot dowodu, iż takie wkroczenie nastąpiło. Przedmiotem dowodu staje się wtedy bowiem tylko to, czy pozyskiwanie informacji było konieczne, czy tylko «wygodne» lub «użyteczne» dla władzy” (sygn. K 41/02).
Przejawem prawa do prywatności jest również wolność komunikowania się, która obejmuje nie tylko tajemnicę korespondencji, ale i wszelkiego rodzaju kontakty międzyosobowe (art. 49 Konstytucji). 
Podobnie jak w przypadku prawa do prywatności oraz prawa do zachowania autonomii informacyjnej, ograniczenie korzystania z wolności komunikowania się podlega rygorom wynikającym z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Żadna ze wskazanych przez wnioskodawcę wartości konstytucyjnych nie jest bowiem prawem absolutnym i może zostać ograniczona dla realizacji innej normy konstytucyjnej, poddającej pod ochronę dobro, które w danym przypadku posiada pierwszeństwo przed prywatnością. Ograniczenia są dopuszczalne, jeżeli umożliwiają ochronę bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności publicznej, środowiska albo wolności lub praw innych osób. Muszą one być zgodne z zasadą proporcjonalności. Ustanowione ograniczenia spełniają ten ostatni wymóg, jeżeli wprowadzona regulacja ustawodawcza jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków (zasada przydatności), regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest powiązana (zasada konieczności), a ponadto – jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych przez nią na obywatela (zasada proporcjonalności w ścisłym tego słowa znaczeniu).
Analizując (w sprawie o sygn. K. 19/99) motywy, którymi kierował się ustawodawca, uchwalając ustawę o kontroli skarbowej, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że jedną z ważnych funkcji demokratycznego państwa prawa jest skuteczne zwalczanie tych negatywnych zjawisk, które w skrajnym nasileniu mogą godzić w samo istnienie tego państwa. Dlatego ustawodawca ma nie tylko prawo, ale także obowiązek zwalczania negatywnych zjawisk przez nadawanie takich uprawnień organom kontroli, które to uprawnienia, pozostając w zgodzie z zasadami Konstytucji, będą miały bezpośredni wpływ na zwiększenie sprawności działań kontrolnych, zwłaszcza w zakresie wykrywania i zwalczania tzw. szarej strefy i przestępczości gospodarczej (por. wyrok TK z dnia 13 lutego 2001 r., OTK ZU 2001, nr 2, poz. 30).
Trybunał Konstytucyjny dopuszcza więc wyposażenie organów kontroli w specjalne uprawnienia, akcentując jednocześnie konieczność dochowania zgodności takich uregulowań z Konstytucją. 
Przede wszystkim, należy stwierdzić, że zakwestionowane we wniosku przepisy nowelizujące, przyznające szczególne uprawnienia wywiadowi skarbowemu, stanowią niewątpliwie istotną ingerencję w sferę życia prywatnego jednostki. Nie oznacza to automatycznie niekonstytucyjności przyjętych rozwiązań. Oceniając dopuszczalność ingerencji, należy rozważyć, czy spełnia ona warunki określone w jej art. 31 ust. 3 Konstytucji. Poza tym, ustawodawca – w świetle art. 2 Konstytucji – ma konstytucyjny obowiązek określić przesłanki ingerencji w sferę prywatności w sposób możliwie precyzyjny, tak aby ograniczyć zakres swobody decyzyjnej pozostawionej organom stosującym prawo, a jednocześnie ma on obowiązek stworzyć odpowiednie mechanizmy kontroli nad aktami organów władzy publicznej dotykającymi tej sfery. W sytuacji gdy chodzi o ograniczenie konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela, przepisy muszą charakteryzować się należytą precyzją i jasnością. Nakaz ten jest funkcjonalnie związany z zasadami pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania do państwa i prawa.

2.3. Celem kontroli skarbowej jest: po pierwsze, ochrona interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa oraz zapewnienie skuteczności wykonywania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych (art. 1 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej); po drugie, badanie zgodności z prawem gospodarowania mieniem innych państwowych osób prawnych, przeciwdziałanie i zwalczanie naruszeń prawa obowiązującego w zakresie obrotu towarowego z zagranicą i obrotu towarami przywożonymi z zagranicy oraz zapobieganie i ujawnianie przestępstw określonych w art. 228–231 kodeksu karnego wśród osób zatrudnionych lub pełniących służbę w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (art. 1 ust. 2 ustawy). W tych granicach kontrola skarbowa obejmuje przeprowadzanie czynności wywiadu skarbowego przez komórki organizacyjne wchodzące w skład jednostek organizacyjnych kontroli skarbowej (art. 36 ust. 1 ustawy). 
Realizację celów określonych w art. 1 ustawy o kontroli skarbowej ma umożliwiać między innymi wyposażenie wywiadu skarbowego w odpowiednie uprawnienia (zob. rozdział 4 ustawy o kontroli skarbowej).
Zanim dokonano kwestionowanej nowelizacji ustawy o kontroli skarbowej, wywiad skarbowy dysponował uprawnieniem do uzyskiwania, w tym również w drodze czynności operacyjno-rozpoznawczych, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o dochodach, obrotach, rzeczach i prawach majątkowych podlegających kontroli w celu ustalenia określonych należności, a także w określonych sprawach, z tym że czynności te mogły być podejmowane tylko wówczas, gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo zachodziło wysokie prawdopodobieństwo, że byłyby one nieskuteczne lub nieprzydatne do wykrycia przestępstwa, ujawnienia jego sprawców i ujawnienia oraz zabezpieczenia dowodów (dawny art. 36 ust. 5 ustawy o kontroli skarbowej).
Rozszerzenie uprawnień wywiadu skarbowego, które prowadzi – zdaniem wnioskodawcy – do naruszenia przepisów Konstytucji, polega na przyznaniu wywiadowi skarbowemu także prawa uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o osobach (art. 36 ust. 2). 
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 36 ust. 2, przeprowadzenie czynności wywiadu skarbowego polega na uzyskiwaniu, gromadzeniu, przetwarzaniu i wykorzystywaniu informacji o osobach oraz o dochodach, obrotach, rzeczach i prawach majątkowych podmiotów podlegających kontroli skarbowej. Czynności przeprowadzają pracownicy wywiadu skarbowego (art. 36 ust. 3) także w formie czynności operacyjno-rozpoznawczych, w tym umożliwiających uzyskiwanie informacji oraz utrwalanie śladów i dowodów w sposób niejawny (art. 36 ust. 4).
Przepis art. 36 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej w sposób ogólny określa cel działania wywiadu skarbowego (uzyskiwanie, gromadzenie, przetwarzanie i wykorzystywanie informacji). Dalsze przepisy rozdziału 4 uzupełniają tę regulację, ustalając, jakie czynności techniczne podejmuje wywiad skarbowy, aby pożądany cel osiągnąć. Analiza kolejnych przepisów prowadzi do wniosku, że przy zastosowaniu niektórych form działania gromadzenie informacji o osobie staje się nieuniknione. Nie sposób np. twierdzić, że działania podejmowane na podstawie art. 36b ustawy o kontroli skarbowej nie są uzyskiwaniem informacji o osobie, skoro przepis ten mówi wprost o uzyskiwaniu oraz przetwarzaniu danych identyfikujących abonenta sieci. Podobne skutki łączą się z działaniami podejmowanymi na podstawie art. 36a ustawy (obserwacja i rejestrowanie zdarzeń i dźwięku) czy z kontrolą operacyjną, prowadzoną na podstawie art. 36c. W konsekwencji twierdzenie, że w poprzednim stanie prawnym wywiad skarbowy nie uzyskiwał de facto informacji o osobach byłoby nieuzasadnione. Nowe brzmienie art. 36 ust. 2 ustawy w istocie sankcjonuje wprost ten zakres czynności wywiadu skarbowego, o którym w poprzednim stanie prawnym można było wnioskować z całości ustawowej regulacji.
Odrębną kwestią jest ocena, czy wyposażenie wywiadu skarbowego w uprawnienie do uzyskiwania informacji o osobach, w toku wykonywanych czynności, jest uzasadnione rodzajem wykonywanych zadań i celem, który ma być osiągnięty. W zasadzie realizacja omawianego uprawnienia możliwa jest w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych, które w piśmiennictwie charakteryzuje się jako odrębny system poufnych bądź tajnych działań (uprawnionych organów) prowadzonych poza procesem karnym, lecz zazwyczaj służących aktualnym bądź przyszłym celom tego procesu i wykonywanych dla zapobiegania i zwalczania przestępczości i innych prawnie określonych negatywnych zjawisk społecznych (zob. T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, Kraków 1996, s. 96; por. Społeczeństwo inwigilowane w państwie prawa, red. P. Chrzczonowicza, V. Kwiatkowskiej-Darul, K. Skowrońskiego, Materiały z konferencji naukowej, Toruń 2003, s. 153–154).
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, należy przyjąć założenie, że uzyskiwanie informacji o osobach jest dopuszczalne, ale tylko w określonych okolicznościach, z zachowaniem szczególnych warunków, których ustawodawca, w przypadku omawianej regulacji, nie wskazał. 
W uzasadnieniu projektu nowelizacji brak jest w zasadzie merytorycznych przesłanek, które uzasadniałyby potrzebę dokonania tak szerokich zmian w zakresie uprawnień wywiadu skarbowego. Zdaniem projektodawcy “praktyka wykazała, że prawne możliwości działania wywiadu skarbowego wymagają doprecyzowania. Dotychczasowe rozwiązanie legislacyjne – uregulowanie działania wywiadu skarbowego w czterech artykułach – powoduje, że część materii stanowiącej konsekwencję przyznania wywiadowi skarbowemu prawa do uzyskiwania informacji w drodze stosowania czynności operacyjno-rozpoznawczych została przez ustawodawcę pozostawiona poza regulacją, przez co odbiega od analogicznych uregulowań przyjętych dla Policji czy Straży Granicznej” (uzasadnienie projektu – druk sejmowy nr 991 z dnia 11 października 2002 r.). 
Niewątpliwie wprowadzone zmiany, zwłaszcza w zakresie uzyskanych przez wywiad skarbowy instrumentów kontroli, przybliżyły tę komórkę do wzorca formacji dysponujących szczególnymi środkami ingerencji (zob. R. Zelwiański, Kontrola skarbowa czy policja skarbowa?, Przegląd Podatkowy 2003, nr 3, s. 54 i n.; R. Gwiazdowski, Policja skarbowa czy służba bezpieczeństwa, Przegląd Podatkowy 2003, nr 5, s. 10 i n. ). Należy się domyślać, że na podstawie kwestionowanej nowelizacji ustawy o kontroli skarbowej (wykraczającej poza ramy “doprecyzowania”) wyposażono wywiad skarbowy w uprawnienia, które miały poprawić skuteczność działań tej komórki. Jednakże przeciwwagą dla tak zakreślonego celu są prawa i wolności obywatelskie. Ustawodawca winien więc w sposób precyzyjny określić struktury, zadania, zakres uprawnień wywiadu skarbowego, środki techniczne i operacyjne, jakimi może się posługiwać, procedury działania pracowników operacyjnych (w uzasadnionych wypadkach, pod nadzorem sądu lub prokuratury).
W świetle aktualnych uregulowań, uprawnienie wynikające z art. 36 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej może być stosowane w sposób zbyt dowolny, chociaż z drugiej strony, twierdzenie Prokuratora Generalnego, że działania wywiadu skarbowego (w zakresie uzyskiwania informacji o osobach) dopuszcza możliwość uzyskiwania “wszelkich informacji o każdej osobie”, jest zbyt kategoryczne.
Po pierwsze, podmiotowy zakres kontroli skarbowej, choć w istocie bardzo szeroki, wynika z treści art. 4 ustawy o kontroli skarbowej. Po drugie, czynności wywiadu skarbowego muszą być powiązane z przedmiotowym zakresem kontroli skarbowej. Czynności, o których mowa w art. 36 ust. 2 ustawy, mogą być podejmowane w celu: ustalenia należności, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2, tj. podatków stanowiących dochód budżetu państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, a także innych należności pieniężnych budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych; ujawnienia niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej, a także dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. 
Ponadto czynności wywiadu mają służyć kontroli zgodności z prawem: przywozu towarów dopuszczonych do obrotu na polskim obszarze celnym lub mających inne przeznaczenie celne oraz wywozu towarów za granicę, a także kontroli i ujawnianiu towarów nielegalnie wprowadzonych na polski obszar celny (art. 2 ust. 1 pkt 12); kontroli oświadczeń o stanie majątkowym osób – obowiązanych do ich składania – zatrudnionych lub pełniących służbę w jednostkach organizacyjnych administracji celnej, podatkowej oraz kontroli skarbowej podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych, w tym w urzędzie obsługującym tego ministra (art. 2 ust. 1 pkt 14). 
Analiza przepisów ustawy wskazuje także, iż gromadzenie informacji o osobach może mieć związek z: 1) badaniem prawidłowości stosowania cen urzędowych, a także cen umownych w zakresie objętym ograniczeniami swobodnego kształtowania ich poziomu; 2) rozpoznawaniem, zapobieganiem i zwalczaniem przestępstw i wykroczeń związanych z obrotem z zagranicą towarami i technologiami objętymi kontrolą międzynarodową, naruszających prawa ochrony dóbr kultury narodowej, narodowego zasobu archiwalnego i ochrony własności intelektualnej, wprowadzania na polski obszar celny i wyprowadzania z tego obszaru środków płatniczych pochodzących z przestępstw, a także ściganych na mocy umów i porozumień międzynarodowych; 3) zapobieganiem i ujawnianiem przestępstw, o których mowa w art. 228–231 kodeksu karnego, popełnianych przez osoby zatrudnione lub pełniące służbę w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (art. 3 ustawy o kontroli skarbowej).
Ponadto, zgodnie z art. 36j ust. 1 ustawy, udostępnianie informacji o osobie, uzyskanych w czasie wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych, jest dozwolone wyłącznie na żądanie sądu lub prokuratora, a także Szefa Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych, a wykorzystanie tych informacji może nastąpić tylko w celu wszczęcia lub prowadzenia postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia. Zakaz określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli ustawa nakłada obowiązek udzielenia takich informacji określonemu organowi albo obowiązek taki wynika z umów lub porozumień międzynarodowych, a także w przypadkach, gdy zatajenie takiej informacji prowadziłoby do zagrożenia życia lub zdrowia innych osób (ust. 2). 
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca zbyt szeroko zakreślił obszar zainteresowań wywiadu skarbowego w kontekście uprawnienia do uzyskiwania informacji o osobach. Nie zawsze gromadzenie informacji o osobach jest konieczne przy wykonywaniu zadań, o których była wcześniej mowa. Z art. 36 nie wynika, czy informacje o osobach mogą być pozyskiwane tylko w ramach kontroli operacyjnej, a więc za zezwoleniem sądu (art. 36c), czy też w trakcie innych działań operacyjnych, niewymagających przestrzegania specjalnych procedur.
Ustawodawca nie precyzuje jasno zakresu podmiotowego, warunków ani przesłanek, które muszą wystąpić, aby wywiad skarbowy mógł podjąć działania w stosunku do konkretnej osoby w oparciu o art. 36 ust. 2 ustawy. W aktualnym stanie prawnym ocena tych warunków i przesłanek została pozostawiona uznaniu pracowników wywiadu skarbowego. Art. 12 ustawy o kontroli skarbowej, wprowadzający – jako generalną zasadę – planowość kontroli, nie odnosi się do czynności wywiadu skarbowego (art. 12 ust. 3). W istocie czynności te mają prowadzić do zebrania i przetworzenia materiału, który będzie bądź uzupełnieniem materiału dowodowego zebranego w toku postępowania kontrolnego, bądź też będzie prowadził do wszczęcia takiego postępowania (art. 36d ustawy). Niewykluczone więc, że niektóre przepisy rozdziału 4, a w istocie przewidziane w nich czynności zostaną podjęte wyłącznie ze względów prewencji ogólnej. 
Podsumowując dotychczasowe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny doszedł do przekonania, że uprawnienie do uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o osobach, na podstawie art. 36 ust. 2 ustawy, pozostawia pracownikom wywiadu skarbowego nadmierną swobodę wkraczania w sferę prywatności obywateli. Jak podkreślono wcześniej, przepis powinien zakreślić jednoznacznie ramy takich działań. Już z tych względów należy zgodzić się z zarzutem niedookreśloności przepisu, który tak głęboko ingeruje w sferę prywatności jednostki. 
W wyroku z dnia 30 października 2001 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niejasne i nieprecyzyjne formułowanie przepisu, które powoduje niepewność jego adresatów co do ich praw i obowiązków, oceniać należy jako naruszenie wymagań konstytucyjnych. Powoduje to bowiem stworzenie nazbyt szerokich ram dla organów stosujących ten przepis, które w istocie muszą zastępować prawodawcę w zakresie tych zagadnień, które uregulował on w sposób niejasny i nieprecyzyjny. Ustawodawca nie może przez niejasne formułowanie tekstu przepisów pozostawiać organom mającym je stosować nadmiernej swobody przy ustalaniu w praktyce zakresu podmiotowego i przedmiotowego ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw jednostki. Założenie to można określić ogólnie jako zasadę określoności ustawowej ingerencji w sferę konstytucyjnych wolności i praw jednostki. Kierując się tą zasadą, Trybunał Konstytucyjny reprezentuje stanowisko, iż przekroczenie pewnego poziomu niejasności przepisów prawnych stanowić może samoistną przesłankę stwierdzenia ich niezgodności (sygn. K 33/00, OTK ZU 2001, nr 7, poz. 217; por. też wyrok TK z dnia 20 kwietnia 2004 r., sygn. K 45/02, OTK ZU 2004, nr 4/A, poz. 30).
Ustawodawca powinien precyzyjnie określić, kiedy dopuszczalne jest uzyskiwanie informacji o osobach i w jakim zakresie. Efektywność kontroli skarbowej w dużym stopniu uzależniona jest od wcześniejszego posiadania niezbędnych informacji. Ich pozyskiwanie, jak dowodzą przedstawione wcześniej przepisy, opiera się na wielu źródłach. Wszystkie te działania wkraczają jednak w konstytucyjnie chronione wolności i prawa jednostki, ich ograniczenie może zatem opierać się jedynie na przejrzystych, dookreślonych uregulowaniach, niepozostawiających pracownikom wywiadu skarbowego możliwości dowolnego i uznaniowego ich stosowania. 
Wnioskodawca zwrócił uwagę, że jeszcze przed wejściem w życie zakwestionowanej ustawy, organy kontroli skarbowej i wywiadu skarbowego dysponowały wieloma możliwościami gromadzenia informacji o dochodach obywateli i podmiotów gospodarczych, co przy wykonywaniu określonych zadań powinno być wystarczające. Trudno bowiem znaleźć uzasadnienie dla takich czynności (uzyskiwanie informacji o osobach), gdy nie są one niezbędne dla osiągnięcia celu kontroli skarbowej. Zasadnicze miejsce w kontroli skarbowej zajmuje kontrola prawa podatkowego. Np. kontrola rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatków czy innych należności, a także kontrola nieujawnionych źródeł dochodu (art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2) możliwa jest w oparciu o informacje o dochodach, obrotach, rzeczach i prawach majątkowych podmiotów podlegających kontroli skarbowej. Trybunał Konstytucyjny wskazywał na możliwości wykorzystywania w tym zakresie stosownych instrumentów w swoich wyrokach: z dnia 11 kwietnia 2000 r., sygn. K. 15/98 (OTK ZU 2000, nr 3, poz. 86) oraz z dnia 20 listopada 2002 r., sygn. K 41/02 (OTK ZU 2002, nr 6/A, poz. 83). 
Analiza obowiązujących przepisów dowodzi, że istnieją liczne, wystarczające instrumenty prawne przewidziane w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) i w ustawach regulujących poszczególne podatki, które pozwalają na kontrolę prawidłowości i rzetelności wykonywania zobowiązań podatkowych i innych objętych kontrolą skarbową. Kontrola skarbowa w przedmiocie kontroli rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatków pokrywa się w znacznym stopniu z kontrolą podatkową zdefiniowaną w art. 281 § 2 ordynacji podatkowej, wykonywaną przez organy podatkowe (zob. J. Kulicki, Kontrola skarbowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2004, s. 52–53).
Nie można również zapominać, że zgodnie z art. 7 ustawy o kontroli skarbowej, organy kontroli skarbowej mogą korzystać z informacji gromadzonych przez organy celne i podatkowe, a te również korzystają z szeregu uprawnień (por. rozdział 1c ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej; Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.). Natomiast wywiad skarbowy w zakresie koniecznym do wykonywania ustawowych zadań może uzyskiwać, gromadzić i przetwarzać informacje, w tym również dane osobowe, ze zbiorów danych prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów przez organy władzy publicznej, a w szczególności z Krajowego Rejestru Karnego oraz Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności. Administratorzy danych gromadzonych w tych zbiorach są obowiązani do nieodpłatnego ich udostępniania (art. 36h ustawy o kontroli skarbowej). 
Ponadto wywiad skarbowy, w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych dysponuje szczególnym uprawnieniem – kontrolą operacyjną (art. 36c ustawy). Można zaakceptować uzyskiwanie informacji o osobach w toku takich działań, biorąc pod uwagę rangę celu, jakiemu służą, zmierzają bowiem do wykrycia, ustalenia sprawców oraz uzyskania i utrwalania dowodów przestępstw wymienionych w art. 36c ust. 1. Przy czym możliwość podjęcia czynności kontroli operacyjnej wiąże się z koniecznością spełnienia szeregu warunków i dopełnienia stosownych procedur. 
Konstruując przepis, który ingeruje głęboko w sferę prywatności jednostki, ustawodawca musi, jak dowodzi przedstawiona argumentacja, uwzględnić nie tylko zasady przyzwoitej legislacji (w tym zasadę dookreśloności), ale także rozważyć proporcjonalność zastosowanego środka (art. 31 ust. 3 Konstytucji). W przypadku badanej regulacji warunku tego nie dopełniono. Nie wystarczy, aby stosowane środki “sprzyjały tym celom”, aby “ułatwiały ich osiągnięcie” albo “były wygodne” dla władzy, która ma je wykorzystać do osiągnięcia tych celów (zob. wyrok TK z dnia 20 listopada 2002 r., sygn. K 41/02). 
Biorąc pod uwagę dotychczasowe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s. w zakresie, w jakim nowelizuje art. 36 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej – w części dotyczącej uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o osobach, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, przez to że z powodu niedookreśloności przepisu narusza zasady prawidłowej legislacji, a w konsekwencji w sposób nieuzasadniony wkracza w sferę prywatności, przez co jest także niezgodny z art. 47, art. 49, art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
 
2.4. Z tych samych względów należy zakwestionować nowelizację przepisu art. 36a ustawy o kontroli skarbowej, który uprawnia pracowników wywiadu skarbowego, wykonujących czynności, o których mowa w art. 36 ust. 2, do obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń i dźwięku towarzyszącego tym zdarzeniom w miejscach publicznych. W istocie więc obserwowanie i rejestracja jest dopuszczalna bez względu na przedmiot działań kontrolnych czy rangę czynu zabronionego, którego wykrycie i udowodnienie jest celem działań kontroli skarbowej. Pomieszczenie cytowanego przepisu w rozdziale 4 ustawy o kontroli skarbowej rodzi wniosek, że rejestracja obrazu i dźwięku w miejscach publicznych (nie wiadomo, czy jawna, czy tajna) nie wymaga zezwolenia i nie podlega kontroli sądu. Przepis nie odróżnia obserwacji połączonej z rejestracją samego obrazu od rejestracji obrazu i dźwięku, tak jak np. przepis ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r., Nr 7, poz. 58 ze zm.), który zezwala na rejestrację dźwięku tylko w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych i administracyjno-porządkowych (art. 15 ust. 1 pkt 5a).
Podobnym uprawnieniem dysponuje Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, z tym że od 1 stycznia 2005 r. może korzystać z niego tylko w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych podejmowanych na podstawie ustawy (zob. ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu; Dz. U. Nr 74, poz. 676 ze zm.; dalej: ustawa o ABW i AW; art. 23 ust. 1 pkt 6). Wcześniej ustawa zezwalała na obserwację i rejestrację zdarzeń i dźwięku w całym zakresie działań ABW. Trybunał Konstytucyjny, oceniając w sprawie o sygn. K 45/02 (wyrok z 20 kwietnia 2004 r.) powołany przepis art. 23 ust. 1 pkt 6 ustawy o ABW i AW, uznał, że tak sformułowane przesłanki stosowania obserwacji są niewystarczające, ustawa nie przewiduje przy tym żadnych mechanizmów pozwalających na skontrolowanie, czy podjęcie takich czynności było uzasadnione, a także nie określa sposobu wykorzystania uzyskanych informacji. W związku z wyrokiem Trybunału przepisy ustawy o ABW i AW zostały doprecyzowane w ustawie z dnia 25 listopada 2004 r. o zmianie ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. Nr 267, poz. 2647), przewidując także możliwość złożenia zażalenia do prokuratora na sposób przeprowadzania czynności, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 6 ustawy.
Zdaniem wnioskodawcy, porównanie art. 36a ustawy o kontroli skarbowej z przepisami dotyczącymi zastosowania kontroli operacyjnej (art. 36c) prowadzi do stwierdzenia oczywistej dysproporcji w zagwarantowaniu ochrony wolności, prywatności, tajemnicy komunikowania się i zasady autonomii informacyjnej. Pracownicy wywiadu skarbowego, zamiast stosować kontrolę operacyjną obwarowaną nadzorem sądowym, mogą zbierać i wykorzystywać informację o obywatelu w sposób nieskrępowany i bez żadnej kontroli. W poprzednim stanie prawnym czynności operacyjno-rozpoznawcze umożliwiające uzyskiwanie informacji oraz utrwalanie śladów i dowodów mogły być podjęte tylko wówczas, gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo zachodziło wysokie prawdopodobieństwo, że byłyby one nieskuteczne lub nieprzydatne do wykrycia przestępstwa, ujawnienia jego sprawców i ujawnienia oraz zabezpieczenia dowodów (dawny art. 36 ust. 5 ustawy o kontroli skarbowej). Tym bardziej krytycznie należy oceniać przepis art. 36a ustawy o kontroli skarbowej, który nie formułuje jakichkolwiek przesłanek stosowania przewidzianej w nim techniki operacyjnej, a podjęte działania pozostawia poza jakąkolwiek kontrolą. Pewne ograniczenia, w zakresie wykorzystywania informacji uzyskanych w czasie prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych ustanawia art. 36e i art. 36j ustawy.
Przepis art. 36a ustawy o kontroli skarbowej niewątpliwie ogranicza konstytucyjne prawo do prywatności (art. 47 Konstytucji), wolności komunikowania się (art. 49 Konstytucji) i zasadę autonomii informacyjnej (art. 51 ust. 2 Konstytucji). Zawarte w zakwestionowanym przepisie odwołanie do art. 36 ust. 2 ustawy pozwala, co najwyżej, określić cele zastosowania obserwacji i rejestracji zdarzeń. Jednakże analiza tych celów (art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 i w art. 2 ust. 1 pkt 12 i 14 oraz art. 3 ustawy) rodzi istotną wątpliwość, czy czynności określone w zakwestionowanym przepisie są adekwatne do celów, jakim mają służyć.
Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie stwierdzał, że w treści konstytucyjnej przesłanki konieczności ograniczenia (art. 31 ust. 3 Konstytucji) mieszczą się wymogi niezbędności, przydatności i proporcjonalności sensu stricto. Spełnienie tych wymagań uzależnione jest od faktycznej potrzeby dokonania ingerencji w zakres korzystania z konstytucyjnego prawa lub wolności i od zastosowania przez ustawodawcę środków prawnych rzeczywiście służących realizacji zamierzonych celów. Chodzi ponadto o zastosowanie środków niezbędnych, w tym sensie, że chronić one będą określone wartości w sposób bądź w stopniu, który nie mógłby być osiągnięty przy zastosowaniu innych środków, a jednocześnie winny to być środki jak najmniej uciążliwe dla podmiotów, których prawo bądź wolność ulegają ograniczeniu (zob. wyrok TK z 3 października 2000 r., sygn. K. 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188). 
W kontekście celów ustawy o kontroli skarbowej i działań podejmowanych w ramach kontroli skarbowej (zob. art. 1 i 2 ustawy), rozwiązania wprowadzone na mocy kwestionowanej nowelizacji znajdują uzasadnienie w normach konstytucyjnych, gdyż służą ochronie porządku publicznego. Nie spełniają natomiast wymogu konieczności i proporcjonalności sensu stricto. Niektóre cele założone przez ustawodawcę mogą być osiągnięte za pomocą środków równie skutecznych, ale mniej uciążliwych. 
W konsekwencji art. 8 pkt 27 nadający nowe brzmienie art. 36a ustawy o kontroli skarbowej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji oraz z art. 47, art. 49, art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2.5. Uzasadnione wątpliwości z punktu widzenia zasady określoności przepisów wzbudza również nowelizacja art. 36b ustawy o kontroli skarbowej, który uprawnia wywiad skarbowy do uzyskiwania oraz przetwarzania danych identyfikujących abonenta, zakończenia sieci lub urządzenia telekomunikacyjnego, między którymi wykonano połączenie, oraz danych dotyczących uzyskania lub próby uzyskania połączenia między określonymi zakończeniami sieci, a także okoliczności i rodzaju wykonywanego połączenia. Przed nowelizacją przepis (ówczesny art. 36a) przewidywał, że dane identyfikujące abonenta sieci telekomunikacyjnej lub zakończenia sieci mogą być ujawnione kontroli skarbowej oraz przez nią przetwarzane – wyłącznie w celu zapobiegania lub wykrywania przestępstw. Aktualnie obowiązujący w tym zakresie przepis – art. 36b ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej – takiego ograniczenia nie przewiduje. Analogiczne uprawnienie, przyznane Policji, łączy się również z zastrzeżeniem, że określone dane mogą być ujawnione Policji oraz przetwarzane przez Policję – wyłącznie w celu zapobiegania lub wykrywania przestępstw (art. 20c ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji).
Na podstawie art. 36b ust. 2 i 3 ustawy o kontroli skarbowej, podmioty wykonujące działalność komunikacyjną są obowiązane udostępnić dane, o których mowa w art. 36b ust. 1, pracownikom wywiadu skarbowego, wskazanym w pisemnym wniosku Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej. Krąg podmiotów, którym uzyskane informacje mogą być przekazywane, określa art. 36e ustawy. Informacje uzyskane w czasie czynności podejmowanych na podstawie art. 36b ust. 1 ustawy mogą być wykorzystywane przez organy i jednostki organizacyjne kontroli skarbowej dla celów postępowania kontrolnego oraz postępowania przygotowawczego tylko w sprawach wymienionych w art. 3 pkt 4 i 5 ustawy (rozpoznawanie, zapobieganie, ujawnianie określonych przestępstw i wykroczeń). 
Zgodnie z art. 36d ust. 5 ustawy o kontroli skarbowej, uzyskane na podstawie art. 36b materiały, które nie zawierają informacji mających znaczenie dla postępowania kontrolnego, postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia, w tym również skarbowe, podlegają niezwłocznemu, komisyjnemu i protokolarnemu zniszczeniu. 
Badając zakwestionowany przepis, należy mieć na względzie motywy uchwalenia ustawy o kontroli skarbowej. Przypominał o nich Trybunał Konstytucyjny w powoływanym już wyroku w sprawie o sygn. K. 19/99. Poprzez działanie ustawy o kontroli skarbowej starano się stworzyć warunki ograniczające w ten sposób niebezpieczną dla państwa prawnego tzw. szarą strefę. Wolny rynek i swoboda prowadzenia działalności gospodarczej przyniosły bowiem także negatywne skutki. Należy do nich zaliczyć przypadki wyłudzania podatków, prowadzenia nieujawnionej działalności gospodarczej, dokonywania nielegalnego obrotu dewizowego, w tym “prania brudnych pieniędzy”, niedozwolonego wykorzystywania powiązań kapitałowych między podmiotami itp. (por. wyrok TK z dnia 13 lutego 2001 r.). Tak zakreślony cel ustawy wymaga niewątpliwie stosowania odpowiednich środków, także takich, które ingerują w sferę prywatności jednostki. Zawsze jednak należy wykazać, że wprowadzone restrykcje są uprawnione.
Z art. 51 ust. 2 Konstytucji wynika, że władze publiczne mogą pozyskiwać, gromadzić oraz udostępniać wyłącznie takie informacje o obywatelach, które są niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Prawo do ochrony danych osobowych stanowi niewątpliwie szczególny instrument ochrony tych interesów podmiotu, które są związane z ochroną życia prywatnego. Prawo to jest więc wyspecjalizowanym środkiem ochrony tych samych wartości, które chronione są za pośrednictwem art. 47 Konstytucji (por. wyrok z dnia 12 listopada 2002 r., sygn. SK 40/01). 
W systemie prawa polskiego ochrona danych osobowych znajduje swoje oparcie przede wszystkim w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm.), stanowiącej w istocie realizację gwarancji konstytucyjnej zawartej w art. 51 Konstytucji. Jak podkreślił Trybunał w powołanym wyżej wyroku, istota autonomii informacyjnej każdego człowieka sprowadza się do pozostawienia każdej osobie swobody w określeniu sfery dostępności dla innych wiedzy o sobie. Zasadą powszechnie przyjmowaną wedle takiego ujęcia jest ochrona każdej informacji osobowej i przyznanie podstawowego znaczenia przesłance zgody osoby zainteresowanej na udostępnienie informacji. 
Takie ujęcie konstytucyjnego prawa do ochrony danych osobowych odpowiada w pełni ukształtowanej w ramach standardów Rady Europy koncepcji prawa do autonomii informacyjnej. Zasadnicze elementy tego prawa znajdują swój wyraz w Konwencji Rady Europy nr 108 o ochronie danych osobowych oraz w licznych rekomendacjach (tzw. zaleceniach sektorowych), a także w dyrektywach wspólnotowych (zob. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 95/46/WE z dnia 24 października 1995 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i swobodnym przepływie takich danych – Dz. Urz. WE L 281, 23 listopada 1995 r. oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/58/WE z dnia 12 lipca 2002 r. w sprawie przetwarzania danych osobowych oraz ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej – Dz. Urz. WE L 201, 31 lipca 2002 r.). Postanowienia dyrektyw nakładają na państwa członkowskie obowiązek zagwarantowania praw i swobód osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych, a w szczególności ich prawa do prywatności, celem zapewnienia swobodnego przepływu danych osobowych we Wspólnocie [zob. W. Gromski, Przetwarzanie danych osobowych i ochrona prywatności w łączności elektronicznej, (w:) Europejskie i polskie prawo telekomunikacyjne, Warszawa 2004, s. 163–164].
W świetle art. 159 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.), tajemnica komunikowania się w sieciach telekomunikacyjnych obejmuje m.in. dane dotyczące użytkownika i dane o próbach uzyskania połączenia między określonymi zakończeniami sieci.
Europejski Trybunał Praw Człowieka na tle art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: Konwencja) stwierdził, że z samej swej natury billing musi być rozróżniany od podsłuchu, który jest zjawiskiem niepożądanym i bezprawnym w społeczeństwie demokratycznym, chyba że istnieją ku temu uzasadnione powody. Ale użycie danych wynikających z billingu może, w niektórych okolicznościach, stanowić naruszenie art. 8 Konwencji. Dane billingowe zawierają informacje szczególnie o wybieranych numerach, które stanowią integralny składnik komunikacji telefonicznej. W efekcie ujawnienie tej informacji policji, bez zgody abonenta, również stanowi ingerencję w prawa zagwarantowane w art. 8 (por. wyrok ETPC z dnia 2 sierpnia 1984 r. w sprawie Malone przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 8691/79). Tymczasem w ustawach regulujących uprawnienia Policji, ABW i AW czy Straży Granicznej ustawodawca przewidział znacznie niższy standard ochrony w przypadku pozyskiwania danych billingowych w trakcie prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych niż dla zastosowania podsłuchu (zob. Społeczeństwo inwigilowane w państwie prawa…, s. 167–170).
Generalnie, w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka podkreśla się konieczność zbadania, czy w konkretnym przypadku ingerencji w sferę prywatności istniały podstawy uprawniające działania państwa. Działania można uznać za usprawiedliwione, gdy służą celom wymienionym w klauzulach ograniczających (art. 8 ust. 2 Konwencji). Ingerencja musi być przewidziana przez prawo, co oznacza, że stosowane środki mają mieć podstawę w prawie krajowym, przy czym prawo to ma być dostępne osobom zainteresowanym oraz przewidywalne co do swoich skutków. “Prawo musi być dostatecznie jasne w swych sformułowaniach, by dać obywatelom odpowiednie wskazówki odnośnie do okoliczności i warunków, w jakich władze publiczne są uprawnione do działania w tajemnicy i do potencjalnie niebezpiecznej ingerencji w prawo do życia prywatnego i tajemnicy korespondencji” (wyrok ETPC, Malone przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 8691/79).
Treść art. 36b ustawy o kontroli skarbowej uprawnia do wniosku, że swoboda uznania wywiadu skarbowego, co do podjęcia czynności na podstawie tego przepisu, jest w istocie nieograniczona. W zasadzie każdy podatnik może spodziewać się podjęcia wobec niego czynności, o których mowa w kwestionowanym przepisie. Zabrakło tu nawet odwołania do art. 36 ust. 2 ustawy, jak to uczynił ustawodawca w treści art. 36a ustawy. W ocenie Trybunału tak sformułowany przepis nie jest wystarczająco precyzyjny i jasny i nie zapewnia dostatecznej ochrony przed arbitralną ingerencją wywiadu skarbowego. 
Ograniczony w pewnym stopniu zakres wykorzystywania tych danych (zob. art. 36e w zw. z art. 3 pkt 3 i 5 ustawy o kontroli skarbowej) nie może usprawiedliwiać dowolności samej decyzji o podjęciu określonych czynności. W istocie art. 36b nie określa odpowiednio procedur postępowania. Udostępnianie danych następuje “na pisemny wniosek Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej”. Trudno stwierdzić, czy taki wniosek powinien być uzasadniony. Przepis nie przewiduje więc żadnych gwarancji uniemożliwiających nadużycie uprawnień. W wyroku z 30 lipca 1998 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że kontrola linii telefonicznej jest ingerencją władz publicznych w korzystanie z prawa do poszanowania życia prywatnego i korespondencji. Nie ma znaczenia, że używano jedynie systemu, polegającego na rejestrowaniu połączeń z określonego telefonu. Dlatego w takim przypadku, podobnie jak w przypadku podsłuchu, przepisy powinny zawierać gwarancje, które pozwolą uniknąć nadużyć władzy (por. Valenzuela Contreras przeciwko Hiszpanii, skarga nr 27671/95, omówienie w “Rzeczpospolitej” z 21 września 1998 r.). Wskazane przez Trybunał gwarancje minimalne odpowiadają w zasadzie tym wymogom, jakie sformułowano w ustawie o kontroli skarbowej w przypadku kontroli operacyjnej (art. 36c). Warunków tych w żadnej mierze nie spełnia regulacja przewidziana w art. 36b ustawy. Nie spełnia nawet wymogów, jakie przewidziano w przypadku analogicznego uprawnienia, w ustawie o Policji.
Z powyższych powodów Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s. w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie art. 36b ustawy o kontroli skarbowej, nie spełnia wymogu dostatecznej określoności, a tym samym narusza zasadę przyzwoitej legislacji, wynikającej z art. 2 Konstytucji.
Opierając się na kryteriach sformułowanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, należy ponadto rozważyć, czy ograniczenie – w wyniku podjęcia czynności na podstawie art. 36b ustawy o kontroli skarbowej – sfery prywatności jednostki, spełnia kryterium konieczności. 
Wkroczenie w sferę prywatności obywateli, na podstawie art. 36b ustawy o kontroli skarbowej, ustawodawca wiąże z koniecznością ochrony interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa oraz zapewnienia skuteczności wykonywania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych. Jak wcześniej uznał Trybunał Konstytucyjny, działania wywiadu skarbowego uzasadnia potrzeba utrzymania porządku publicznego. Jednakże nie ma podstaw do stwierdzenia, że działanie przewidziane w art. 36b ustawy o kontroli skarbowej jest działaniem koniecznym w demokratycznym państwie prawnym dla osiągnięcia wspomnianych wyżej celów. 
Jak wykazano wcześniej, cele te można realizować za pomocą wielu innych instrumentów, bez potrzeby sięgania do tak poważnej ingerencji w prywatność podmiotów. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2002 r.: “Ani (…) względy celowości, ani wygody władzy nie uzasadniają naruszenia autonomii informacyjnej. Jej naruszenie może nastąpić, jeżeli jest to «konieczne w demokratycznym państwie prawnym»” (sygn. K 41/02). 
W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka podkreślano, że pojęcie konieczności, o której mowa w art. 8 ust. 2 Konwencji, zakłada, że “ingerencja jest związana z pilną potrzebą społeczną oraz, w szczególności, że jest proporcjonalna do zamierzonego słusznego celu (…), lecz także od szczególnego charakteru przedmiotowej ingerencji” (wyrok ETPC z dnia 26 marca 1987 r., Leander przeciwko Szwecji, skarga nr 9248/81). Interes państwa, wyrażający się w ochronie porządku publicznego, musi być zatem zrównoważony ze stopniem ingerencji w prawo jednostki. W przypadku badanego przepisu, ingerencja ta jest nadmierna, zwłaszcza, że art. 36b ustawy o kontroli skarbowej nie przewiduje odpowiednich i efektywnych gwarancji przeciwko nadużyciom w podejmowaniu działań na tej podstawie. 
Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s. w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie art. 36b ustawy o kontroli skarbowej, jest także niezgodny z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2.6. Kolejną ocenę sformułował Trybunał Konstytucyjny wobec regulacji zawartej w art. 36c ust. 1 i 4 ustawy o kontroli skarbowej, gdyż tylko do tych ustępów przepisu sformułowano zarzuty.
Przepis art. 36c ust. 1 ustawy dopuszcza możliwość przeprowadzenia przez wywiad skarbowy niejawnej kontroli operacyjnej, która polega na: kontrolowaniu treści korespondencji, kontrolowaniu zawartości przesyłek oraz stosowaniu środków technicznych umożliwiających uzyskiwanie w sposób niejawny informacji i dowodów oraz ich utrwalanie, a w szczególności obrazu, treści rozmów telefonicznych i innych informacji przekazywanych przy pomocy sieci telekomunikacyjnych (art. 36c ust. 4). Kontrola operacyjna może być przeprowadzona w celu wykrycia, ustalenia sprawców oraz uzyskania i utrwalenia dowodów przestępstw, enumeratywnie wskazanych w art. 36c ust. 1 pkt. 1–5, i tylko wtedy, kiedy inne środki okazały się bezskuteczne albo zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że będą nieskuteczne lub nieprzydatne.
Kontrola operacyjna może być przeprowadzona na podstawie zarządzenia Sądu Okręgowego w Warszawie, wydanego w formie postanowienia, na pisemny wniosek Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego. W przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy zachodzi obawa utraty informacji lub zatarcia dowodów przestępstwa, kontrolę operacyjną może zarządzić Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej, po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, zwracając się jednocześnie do sądu z wnioskiem o wydanie postanowienia w tej sprawie. W razie nieudzielenia przez sąd zgody w terminie 5 dni od zarządzenia kontroli, Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej wstrzymuje kontrolę operacyjną oraz nakazuje komisyjne zniszczenie materiałów zgromadzonych w wyniku jej stosowania (art. 36c ust. 2). Ustawa określa również szczegółowe wymogi, jakie musi spełniać wniosek Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej (art. 36c ust. 5), a także określa dopuszczalny czas trwania kontroli (art. 36c ust. 6 i ust. 11). Sposób dokumentowania kontroli oraz przechowywania, przekazywania oraz przetwarzania i niszczenia materiałów uzyskanych podczas stosowania tej kontroli ma określić rozporządzenie ministra właściwego do spraw finansów publicznych, wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 36c ust. 17 ustawy.
Materiały uzyskane w czasie stosowania kontroli operacyjnej, niezawierające dowodów pozwalających na wszczęcie albo niemające znaczenia dla postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia, w tym skarbowe, przechowuje się po zakończeniu kontroli przez okres 2 miesięcy, po upływie których Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej zarządza ich protokolarne, komisyjne zniszczenie (art. 36d ust. 4). Długość okresu przechowywania materiałów stanowi odrębną kwestię, wymagającą oceny w dalszych rozważaniach.
Z punktu widzenia zasady określoności przepisów art. 36c ustawy o kontroli skarbowej należy uznać za wystarczająco jasny i precyzyjny. 
Ustawodawca, przyznając wywiadowi skarbowemu specjalne uprawnienia, zobowiązał jednocześnie jego pracowników do podejmowania działań tylko w określonym celu, według szczegółowo określonych procedur. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s., w zakresie ustalającym brzmienie art. 36c ust. 1 i 4 ustawy o kontroli skarbowej, z art. 2 Konstytucji. 
 
Uregulowania dotyczące kontroli operacyjnej pozwalają na stwierdzenie, że wynikająca z nich ingerencja w konstytucyjne prawo jednostki do ochrony życia prywatnego i autonomii informacyjnej (art. 47 i art. 51 ust. 2 Konstytucji) oraz wolność komunikowania się (art. 49 Konstytucji) mieści się w granicach dopuszczalnych przez Konstytucję, określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ustawa ściśle określa sytuacje, które uzasadniają jej przeprowadzenie, a ich charakter wskazuje na istnienie konieczności zastosowania tego rodzaju ograniczeń. Skoro bowiem ustawodawca nakłada na organy kontroli skarbowej zadania polegające na rozpoznaniu i ujawnieniu przestępstw i wykroczeń w niej określonych oraz zapobieganiu im (art. 3 ust. 4 i 5 ustawy), to organy te muszą być wyposażone w instrumenty prawne pozwalające na wykonanie tych zadań. Ustawa szczegółowo reguluje procedurę związaną z przeprowadzeniem kontroli operacyjnej, dopuszczalny czas jej trwania i sposób postępowania z materiałami uzyskanymi w jej wyniku. Kontrola operacyjna zarządzana jest przy tym przez sąd, a to oznacza istnienie gwarancji ochrony praw człowieka. Warto zwrócić uwagę, że Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej przedstawia corocznie Sejmowi i Senatowi informację o działalności określonej w art. 36–36d ustawy o kontroli skarbowej (art. 361 ustawy).
Przyjęte rozwiązania odpowiadają także wymogom formułowanym na gruncie art. 8 ust. 3 Konwencji. W wyroku z dnia 4 maja 2000 r. ETPC stwierdził: “Aby systemy niejawnej inwigilacji były zgodne z art. 8 Konwencji, muszą one zawierać gwarancje prawne stosowane do kontroli działań właściwych służb. Procedury kontrolne muszą odpowiadać wartościom demokratycznego społeczeństwa tak wiernie, jak to możliwe, a w szczególności zasadzie praworządności, która jest w sposób wyraźny przywołana w preambule do Konwencji. Zasada rządów prawa zakłada, między innymi, iż ingerencja ze strony organów władzy wykonawczej w prawa jednostki powinna być przedmiotem skutecznej kontroli, która w normalnych warunkach powinna być przeprowadzona przynajmniej przez organy sądowe, jako że kontrola sądowa zapewnia najlepszą gwarancję niezależności, bezstronności oraz stosowania właściwej procedury” (Rotaru przeciwko Rumunii, skarga nr 28341/95).
Wszystkie te okoliczności uzasadniają ocenę, że art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s. ustalający brzmienie art. 36c ust. 1 i 4 ustawy, jest zgodny z art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
 
2.7. Ostatni z przepisów zawartych w znowelizowanym rozdziale 4 ustawy o kontroli skarbowej, zatytułowanym: “Wywiad skarbowy”, co do którego wnioskodawca skierował zarzuty, to art. 36d ust. 4. 
Zgodnie z tym przepisem, materiały uzyskane w czasie stosowania kontroli operacyjnej niezawierające dowodów pozwalających na wszczęcie albo niemające znaczenia dla postępowania kontrolnego, postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia albo w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe przechowuje się po zakończeniu kontroli przez okres dwóch miesięcy, po upływie których Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej zarządza ich protokolarne, komisyjne zniszczenie. 
Gromadzenie i przechowywanie oraz udostępnianie informacji na temat prywatnego życia jednostki, np. w rezultacie podsłuchu telefonicznego i kontroli łączności pocztowej, jest ingerencją w korzystanie z prawa do poszanowania życia prywatnego (zob. J. Braciak, Prawo do prywatności, Warszawa 2004, s. 75). 
Przed nowelizacją, przepis art. 36 ust. 6 ustawy o kontroli skarbowej przewidywał, że takie materiały podlegają niezwłocznemu zniszczeniu. Podobna zasada obowiązuje Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego (zob. art. 27 ust. 16 ustawy o ABW i AW), której zadaniem jest m.in. rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz jego porządek konstytucyjny, a także rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw szpiegostwa, terroryzmu, naruszenia tajemnicy państwowej i innych przestępstw godzących w bezpieczeństwo albo w interes ekonomiczny państwa. 
Choć przepisy nie definiują pojęcia “niezwłocznie”, to jednak należy uznać, że termin dwumiesięczny stanowiłby w świetle zakresu działań kontroli skarbowej zbędną zwłokę, zwłaszcza że podatnik (inny podmiot) może być objęty kontrolą operacyjną prewencyjnie.
Jak słusznie zauważa Prokurator Generalny, sposób postępowania z materiałami uzyskanymi w wyniku kontroli operacyjnej należy do warunków istotnych z punktu widzenia ochrony prawa do prywatności i autonomii informacji oraz wolności komunikowania się, a także zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zniszczenie takich materiałów niezwłocznie po zakończeniu kontroli operacyjnej stanowi gwarancję, że nie zostaną one wykorzystane w sposób nieuprawniony, czyli z pominięciem zasad wynikających z art. 36d ust. 1 i 2 ustawy o kontroli skarbowej. 
Brak uzasadnienia dla przyjętego rozwiązania prowadzi do stwierdzenia, że art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s. w zakresie, w jakim ustalił brzmienie art. 36d ust. 4, w części dopuszczającej przechowywanie materiałów przez okres dwóch miesięcy, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 47, art. 49 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

3. Wnioskodawca zakwestionował również art. 15 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o w.k.s. – w części dotyczącej pkt 1 lit. j i pkt 2. Na mocy tego przepisu dokonano nowelizacji ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Na podstawie art. 15 pkt 1 lit. j zmieniono art. 5 ustawy o urzędach i izbach skarbowych, przez dodanie w nim ust. 9a–9c. Natomiast na podstawie art. 15 pkt 2 ustawy o w.k.s. dodano do ustawy o urzędach i izbach skarbowych art. 5a. 
Znowelizowane przepisy dają możliwość określenia terytorialnego zasięgu działania urzędu skarbowego wyłącznie w zakresie niektórych podatników lub wykonywania niektórych zadań, przy czym terytorialny zasięg działania określonego urzędu może obejmować zasięg działania innych urzędów skarbowych (art. 5 ust. 9a i 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych – weszły w życie z dniem 1 stycznia 2004 r.). Zakwestionowany przepis art. 5a ustawy o urzędach i izbach skarbowych określa obowiązek podatników, którzy spełnili przesłanki, określone w art. 5 ust. 9a, zawiadomienia o tym właściwego naczelnika urzędu skarbowego, oraz określa moment, od którego następuje zmiana właściwości naczelnika urzędu skarbowego. Ten przepis wszedł w życie z dniem 1 września 2003 r., co spowodowało zrozumiałe problemy interpretacyjne. 

3.1. Wejście w życie znowelizowanych przepisów ustawy o urzędach i izbach skarbowych pozwala utworzyć wyspecjalizowane urzędy skarbowe właściwe do obsługi tylko niektórych kategorii podatników oraz urzędy skarbowe niewypełniające wszystkich zadań, a jedynie niektóre z wymienionych w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Przepis art. 5 ust. 9b ustawy określa krąg podatników objętych właściwością takiego urzędu skarbowego. Zasięg terytorialny działania konkretnego urzędu skarbowego określa rozporządzenie ministra właściwego do spraw finansów publicznych, wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 9c ustawy o urzędach i izbach skarbowych.
Zdaniem wnioskodawcy, w świetle zasady równości, brak jest racjonalnych kryteriów do różnicowania sytuacji prawnej podatników w omawianym zakresie, co pozostaje w sprzeczności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto wskazane przepisy są nieprecyzyjne, co powoduje, że ustalenie prawidłowego zakresu podmiotowego i przedmiotowego ustawy oraz momentu, od którego następuje zmiana właściwości naczelnika urzędu skarbowego, jest utrudnione. W konsekwencji – stwierdza wnioskodawca – znowelizowane przepisy ustawy pozostawiają organom podatkowym nieuprawnioną swobodę działania, naruszając tym samym zasady poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji). 

3.2. Przede wszystkim należy zgodzić się z Prokuratorem Generalnym, że zakwestionowane przepisy nie mogą być rozpatrywane z punktu widzenia zasady równości, ponieważ terytorialna właściwość urzędu skarbowego nie wpływa na sytuację prawną podatnika. W konsekwencji kryteria, które przesądzają o objęciu określonego podmiotu właściwością urzędu skarbowego utworzonego zgodnie z art. 5 ust. 9a pkt 1 ustawy o urzędach i izbach skarbowych, nie muszą odpowiadać wymogom, jakie w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego są niezbędne, by uznać kryterium różnicujące za uzasadnione.
Sytuacja prawna podatników nie mogła ulec zmianie, bo wyznaczenie naczelnika urzędu skarbowego właściwego wyłącznie w zakresie określonych kategorii podatników nie oznacza zmiany kompetencji tego organu, ani odmiennego zakresu działania urzędu skarbowego. Są to równorzędne z innymi urzędy, obejmujące swym działaniem wskazane w ustawie podmioty. Określenie szczególnego zasięgu terytorialnego konkretnych urzędów nie ma wpływu na wymiar podatku (stawki podatkowe pozostają te same), terminy rozliczeń czy zakres kontroli podatkowej (którą wnioskodawca myli z kontrolą skarbową). Zmiana właściwości terytorialnej urzędu skarbowego może mieć skutki praktyczne, na co zresztą wskazuje sam wnioskodawca (utrudnione kontaktowanie się z urzędem, wydłużony dojazd), nie ma jednak wpływu na sytuację prawną podatnika. 
Z uwagi na treść badanych przepisów należy uznać, że wzorzec w postaci art. 32 ust. 1 Konstytucji jest nieadekwatny. Dlatego też art. 15 ustawy o w.k.s., w części dotyczącej pkt 1 lit. j i pkt 2 nie narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji. 

3.3. Wnioskodawca podniósł również zarzut niedookreśloności zakwestionowanej regulacji. W ocenie grupy posłów, ustalenie prawidłowego zakresu podmiotowego i przedmiotowego ustawy oraz momentu, od którego następuje zmiana właściwości naczelnika urzędu skarbowego, jest przez to utrudnione. Świadczyć o tym mają wskazane przykłady.
Brzmienie przepisów art. 5 ust. 9b pkt 7 lit. a w powiązaniu z art. 5a ust. 2 ustawy o urzędach i izbach skarbowych powoduje, że niejasna staje się kwestia, jakie kategorie przychodów, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, mieszczą się w pojęciu “przychodów netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług” i czy możliwe jest pozyskanie wiarygodnych danych w tym zakresie ze sprawozdania finansowego. 
Zarzut niejasności odnosi się także do przepisów art. 5a ust. 1 pkt 2 i art. 5a ust. 2 ustawy o urzędach i izbach skarbowych i dotyczy podatników, których rok podatkowy nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym, co ma znaczenie dla zmiany właściwości naczelnika urzędu skarbowego. Wątpliwości budzi również art. 5 ust. 9b pkt 7 lit. b–d powołanej ustawy, bo z tych przepisów nie wynika, w którym momencie następuje włączenie do danej kategorii podatników, co ma znaczenie dla zmiany właściwości naczelnika urzędu skarbowego.
Wnioskodawca podniósł również, że ustawa nie reguluje sytuacji, gdy osoba prawna nie posiada informacji, np. na temat składu jej wspólników lub akcjonariuszy, a z powołanych wyżej przepisów wynika, że zaliczenie do danej kategorii podatników i ustalenie właściwego urzędu skarbowego jest wynikiem istnienia pewnego obiektywnego stanu, którego stwierdzenie może być niemożliwe dla podatnika.
Zdaniem wnioskodawcy, wskazane niejasności i braki w uregulowaniu niektórych istotnych kwestii należy rozpatrywać w kontekście obowiązków, jakimi obciążono podatników. To na nich bowiem spoczywa obowiązek stwierdzenia właściwości organu skarbowego. Ustawodawca zaś stworzył takie regulacje, że podatnik, przy dołożeniu maksymalnej staranności, nie jest w stanie poprawnie tego obowiązku wypełnić. Jak podnosi wnioskodawca, zaskarżone przepisy, uchwalone w bliżej nieokreślonym celu, wprowadzają niejasność sytuacji prawnej ich adresatów, podważają zaufanie obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Co do celu regulacji, to wynika on jasno z uzasadnienia projektu ustawy (zob. druk sejmowy nr 991/IV, s. 83–84). Projektodawcy zakładali, że wyspecjalizowany naczelnik urzędu skarbowego, do którego należeć będzie wyłącznie obsługa wskazanych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych kategorii podatników, zapewni skuteczne wyegzekwowanie dyscypliny podatkowej. W uzasadnieniu projektu ustawy zaznaczono, że przy ustalaniu terytorialnego zasięgu działania urzędów powinny być brane pod uwagę potrzeby wynikające z zakresu poboru podatków od podatników o szczególnym znaczeniu dla budżetu państwa, których rozliczenie zobowiązań podatkowych, z uwagi na zakres ich działalności bądź też cechy podmiotowe, są wyjątkowo złożone. 
Możliwość zaistnienia niepewności, co do właściwości miejscowej urzędu w konkretnym przypadku, nie może przesądzać o niekonstytucyjności przepisów. Należy zgodzić się z Prokuratorem Generalnym, że tego rodzaju wątpliwość może wystąpić, nie tylko w sprawach podatkowych, i jest rozstrzygana w praktyce stosowania prawa. Co prawda, zgodnie z art. 5a ust. 3 ustawy o urzędach i izbach skarbowych podatnicy, o których mowa w art. 5 ust. 9b, są obowiązani, w przypadku ustalenia właściwości zgodnie z art. 5 ust. 9a pkt 1, zawiadomić o zmianie właściwości dotychczas właściwego naczelnika urzędu skarbowego, ale przepisy nie przewidują jakiejkolwiek sankcji za brak takiego zawiadomienia. Natomiast w przypadku podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 9b lit. a ustawy o urzędach i izbach skarbowych, naczelnik urzędu skarbowego może stwierdzić z urzędu w trakcie czynności sprawdzających, kontroli podatkowej albo postępowania podatkowego, że zaistniały podstawy do zmiany właściwości i poinformować o tym właściwego naczelnika urzędu skarbowego (zob. art. 5a ust. 2 zd. 2 ustawy). Należy przy tym mieć na uwadze, że zgodnie z art. 15 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, organy podatkowe przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Organ podatkowy może łatwiej niż podatnik lub płatnik, bądź osoba trzecia ponosząca odpowiedzialność podatkową ustalić w konkretnym wypadku właściwość rzeczową i miejscową organu podatkowego niż wymienione podmioty. Stąd też wymóg ten odniesiono do “przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej” [zob. C. Kosikowski, (w:) C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2003, wyd. III]. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem wnioskodawcy, że to sam podatnik musi stwierdzić, czy zaistniały przesłanki do zmiany właściwości urzędu skarbowego.
Za nietrafny należy uznać również zarzut naruszenia zasad prawidłowej legislacji przez art. 5a ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Zmiana właściwości naczelnika urzędu skarbowego na właściwego, wyłącznie dla określonych kategorii podatników, następuje z dniem 1 stycznia roku następnego po roku, w którym nastąpiło ich włączenie do danej kategorii podatników – w przypadku podatników wymienionych w art. 5 ust. 9b pkt. 1–6 oraz w pkt. 7 lit. b–d, albo z dniem 1 stycznia drugiego roku następującego po roku, w którym nastąpiło przekroczenie kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 9b pkt 7 lit. a ustawy o urzędach i izbach skarbowych – w przypadku podatników wymienionych w tym przepisie. W tym ostatnim przypadku spełnienie tego warunku stwierdza się na podstawie danych wynikających z zatwierdzonego sprawozdania finansowego za ostatni rok podatkowy. Moment zmiany właściwości urzędu (1 stycznia drugiego roku następującego po roku, w którym nastąpiło przekroczenie kwoty...) jest dostatecznie odległy, żeby mogło nastąpić zatwierdzenie sprawozdania finansowego za ostatni rok podatkowy, i dostatecznie długi, by podatnik mógł wykonać obowiązek zawiadomienia o zmianie właściwości dotychczas właściwego naczelnika urzędu skarbowego (do dnia 15 października roku poprzedzającego rok, od którego nastąpi ta zmiana). Ponadto, jak zaznaczono wcześniej, stwierdzenia zmiany właściwości, o której mowa, może również dokonać naczelnik urzędu skarbowego z urzędu w trakcie czynności sprawdzających, kontroli podatkowej i poinformować o tym właściwego naczelnika urzędu skarbowego (art. 5a ust. 2 ustawy). 
Wnioskodawca podnosi również, iż nie wszystkie podmioty (np. spółki jawne i partnerskie oraz cywilne osób fizycznych) są obowiązane do stosowania ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 694 ze zm.; dalej: ustawa o rachunkowości). Nie dysponują tymi samymi sprawozdaniami finansowymi, które mają stanowić podstawę ustalenia, czy podmiot spełnia warunek określony w art. 5 ust. 9b pkt 7 lit. a (uzyskany przychód netto w rozumieniu przepisów ustawy o rachunkowości). Tymczasem, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości przepisy tej ustawy stosuje się m.in. do mających siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: 1) spółek handlowych (osobowych i kapitałowych, w tym również w organizacji) oraz spółek cywilnych, z zastrzeżeniem pkt 2, a także innych osób prawnych, z wyjątkiem Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego; 2) osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 800 000 euro; 3) jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, z wyjątkiem spółek, o których mowa w pkt 1 i 2. Rachunkowość jednostki obejmuje także sporządzanie sprawozdań finansowych (art. 4 ust. 3 pkt 5 ustawy o rachunkowości).
Reasumując, Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis art. 15 pkt 1 lit. j i pkt 2 ustawy o w.k.s., nowelizujący ustawę o urzędach i izbach skarbowych w sposób dostatecznie jasny, reguluje zasady, które dotyczą zmiany właściwości naczelnika urzędu skarbowego na właściwego wyłącznie w zakresie określonych kategorii podatników. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, niejasność przepisu może uzasadniać stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją, o ile jest tak daleko posunięta, iż wynikających z niej rozbieżności nie da się usunąć za pomocą zwyczajnych środków mających na celu wyeliminowanie niejednolitości w stosowaniu prawa. Pozbawienie mocy obowiązującej określonego przepisu z powodu jego niejasności winno być traktowane jako środek ostateczny, stosowany dopiero wtedy, gdy inne metody usuwania skutków niejasności treści przepisu, okażą się niewystarczające (por. wyrok TK z dnia 3 grudnia 2002 r., sygn. P 13/02, OTK ZU 2002, nr 7/A, poz. 90).
Z powyższych powodów należy uznać, że art. 15 pkt 1 lit. a i pkt 2 ustawy o w.k.s., nowelizujący ustawę o urzędach i izbach skarbowych, nie narusza zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a zatem jest zgodny z art. 2 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny ustalił, że art. 8 pkt 27 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr 137, poz. 1302) w odniesieniu do przepisów ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.) wskazanych w części I wyroku w punktach 2, 3 i 5, traci moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2006 r. Skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności art. 8 pkt 27 ustawy o w.k.s. w zakresie, w jakim kształtuje brzmienie art. 36 ust. 2, art. 36a, art. 36b ust. 1 oraz art. 36d ust. 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.), jest w istocie eliminacja tych przepisów z porządku prawnego. Trybunał Konstytucyjny, przy określaniu terminu utraty mocy obowiązującej przepisu, wziął pod uwagę konieczność nowelizacji ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.) w sposób odpowiadający standardom konstytucyjnym, w szczególności z poszanowaniem zasady określoności oraz gwarancji ochrony konstytucyjnych praw i wolności.
Z tych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł, jak w sentencji.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 czerwca 2005 r., sygn. K 4/04.