Jerzy Skorupka
Przestępstwo oszustwa finansowego z art. 297 k.k. po noweli z marca 2004 r.
Ustawą z dnia 18 marca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks wykroczeń zmieniona została treść art. 297 k.k. Celem tych zmian było dostosowanie przepisów karnych dotyczących oszustwa do wymogów Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich.
Zmiany wprowadzone do treści art. 297 k.k. są liczne i ważne dla interpretacji znamion przestępstwa w nim określonego. Uzasadnia to potrzebę ponownego skomentowania cytowanego przepisu.
Omawianą nowelą określono krąg podmiotów, których interesy majątkowe chronione są przez art. 297 k.k. Dotychczas, zakres tych podmiotów należało wyinterpretować z treści przepisu. Dobrem chronionym były interesy majątkowe każdego podmiotu udzielającego kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej, dotacji, subwencji lub zamówienia publicznego. Dawało to zróżnicowany zakres chronionych podmiotów, albowiem pożyczki bankowej mógł udzielić tylko bank, ale gwarancji kredytowej każda osoba (fizyczna lub prawna) posiadająca zdolność do czynności prawnych. Po noweli z dnia 18 marca 2004 r., zakresem ochrony objęte są interesy majątkowe banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi.
Omawianą nowelą zmieniono i rozszerzono zakres przedmiotów czynności wykonawczych. Pojęcie pożyczki bankowej zastąpiono pojęciem pożyczki pieniężnej, zaś pojęcie gwarancji kredytowej zastąpiono pojęciem gwarancji. Konsekwencją tych zmian jest objęcie ochroną każdej pożyczki pieniężnej i gwarancji udzielonej przez wymieniony wyżej podmiot, a nie tylko pożyczki bankowej i gwarancji kredytowej. Dodano też nowe instytucje finansowe, na które może być dokonany przestępny zamach, a mianowicie poręczenie, akredytywę, potwierdzenie przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektroniczny instrument płatniczy. Rozszerzenie zakresu chronionych instytucji wsparcia finansowego podyktowane zostało koniecznością dostosowania przepisów karnych dotyczących oszustwa do wymogów cyt. wyżej Konwencji.
Wprowadzone nowelą zmiany dotknęły także opisu czynności sprawczych. Zamiast dotychczasowego przedłożenia fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów albo nierzetelnych, pisemnych oświadczeń dotyczących okoliczności mających istotne znaczenie dla uzyskania kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej, dotacji, subwencji lub zamówienia publicznego, czynności sprawcze polegają na przedłożeniu podrobionego, przerobionego, poświadczającego nieprawdę albo nierzetelnego dokumentu albo nierzetelnego, pisemnego oświadczenia dotyczącego okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia. Zmiany te sprowadzają się do sprecyzowania pojęcia fałszywy dokument jako dokumentu podrobionego lub przerobionego i wprowadzeniu pojęcia dokument nierzetelny. Poza tym, dotychczasowe pojęcie „mających istotne znaczenie” zastąpiono pojęciem „o istotnym znaczeniu”. Zrezygnowano także z posługiwania się liczbą mnogą (dokumentów, oświadczeń) na rzecz liczby pojedynczej (dokument, oświadczenie). Również w tych przypadkach, zmiany podyktowane są zachowaniem precyzji terminologicznej. W pierwszym przypadku, odwołują się do art. 270 § 1 k.k., określającego sposoby fałszowania dokumentu; w drugim, w dalszym ciągu, przedłożony przez sprawcę dokument musi mieć istotne znaczenie. Również użycie liczby pojedynczej nie zmienia faktu, że w dotychczasowym brzmieniu art. 297 § 1 k.k. dla wypełnienia znamion tego przestępstwa, wystarczyło przedłożenie pojedynczego dokumentu lub oświadczenia.
W brzmieniu przed nowelą z dnia 18 marca 2004 r., zachowanie sprawcy przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. ukierunkowane było na uzyskanie wsparcia finansowego lub zamówienia publicznego dla siebie lub innej osoby. W literaturze przedmiotu przyjmowano, że chodzi o każdą osobę fizyczną lub prawną, a nawet o jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Cytowaną nowelą pojęcie „lub innej osoby” zastąpiono pojęciem „lub kogo innego”. Jest to daleko idąca zmiana, albowiem ogranicza zakres podmiotów, na wzbogacenie których ukierunkowane jest działanie sprawcy. Pojęcie „kto inny” obejmuje swoim zakresem wyłącznie ludzi; kto inny, to ktoś drugi, druga osoba, inny człowiek, podczas gdy inna osoba, to również inna osoba prawna.
W treści § 2 art. 297 k.k. zmieniono określenie podmiotu sprawczego. W brzmieniu sprzed noweli z dnia 18 marca 2004 r., sprawcą przestępstwa była każda osoba, na której ciążył opisany w treści przepisu obowiązek („kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi...”). W mechanizmie sprawczym, sprawca musiał sprzeniewierzyć się konkretnemu, ciążącemu na nim, obowiązkowi. Po noweli, sprawcą jest każda osoba. Zrezygnowano z identyfikowania sprawcy z konkretnym obowiązkiem, naruszanym przez niego. W mechanizmie sprawczym, sprawca narusza obowiązek, lecz o charakterze ogólnym, ciążący na nim, ale także na innych osobach. Sprawca nie narusza obowiązku ciążącego wyłącznie na nim, ale obowiązek, który ciąży również na innych osobach. Pozostałe zmiany wprowadzone do treści § 2 art. 297 k.k. mają charakter redakcyjny, dostosowujący treść przepisu do brzmienia § 1. Mianowicie, pojęcie właściwego organu lub instytucji zastąpiono pojęciem właściwego podmiotu; zwrot „o powstaniu okoliczności” zastąpiono zwrotem „o powstaniu sytuacji”, zaś zwrot „udzielonego kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji kredytowej, dotacji, subwencji lub zamówienia publicznego” zastąpiono zwrotem „udzielonego wsparcia finansowego, określonego w § 1, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z elektronicznego instrumentu płatniczego”.
O redakcyjnym charakterze należy też mówić odnośnie do zmian wprowadzonych w § 3 art. 297 k.k. Zmiana szyku zdania świadczy o chęci położenia akcentu na moment wyrażenia przez sprawcę czynnego żalu, który ma mieć miejsce przed wszczęciem postępowania karnego.
W nowym brzmieniu, przedmiotem ochrony w art. 297 § 1 k.k. jest niezakłócony obrót finansowy w zakresie działalności banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi, polegającej na udzielaniu kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. Ochroną art. 297 k.k. objęte są także wymienione rodzaje wsparcia finansowego oraz zamówienie publiczne, które mają charakter dóbr abstrakcyjnych. Zakłócenie funkcjonowania wymienionych instytucji uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie rynku finansowego, prowadzi także do ponoszenia szkody przez te instytucje, innych uczestników rynku finansowego, a w dalszej kolejności przez finanse publiczne. Przepis ten chroni więc także ponadindywidualne interesy społeczeństwa.
Legalna definicja banku wyrażona została w art. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Według tego przepisu bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym. Wyraz „bank” może być używany w nazwie oraz dla określenia działalności lub reklamy wyłącznie banku w powyższym rozumieniu, z tym że nie dotyczy to jednostek organizacyjnych używających wyrazów „bank”, z których działalności jednoznacznie wynika, że jednostki te nie wykonują czynności bankowych. Legalna definicja banku oparta jest na przesłankach: reglamentacji działalności bankowej (wymóg posiadania zezwolenia na prowadzenie takiej działalności), przedmiotowego zakresu działalności bankowej obejmującego tzw. czynności bankowe, prowadzenia działalności bankowej wyłącznie przez osobę prawną oraz wiązania tej działalności z określonym ryzykiem. Istotne dla definicji banku jest pojęcie czynności bankowych, którymi są: 
•	przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów, 
•	prowadzenie innych rachunków bankowych, 
•	udzielanie kredytów, 
•	udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie i potwierdzanie akredytyw,
•	emitowanie bankowych papierów wartościowych, 
•	przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych, 
•	wydawanie instrumentu pieniądza elektronicznego, 
•	wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach. 
Czynnościami bankowymi są również następujące czynności, o ile są one wykonywane przez banki: 
•	udzielanie pożyczek pieniężnych,
•	operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty,
•	wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich użyciu, 
•	terminowe operacje finansowe, 
•	nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych, 
•	przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych, 
•	prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych,
•	udzielanie i potwierdzanie poręczeń,
•	wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych, 
•	pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym.
Stosując różne kryteria podziału, w systemie prawa polskiego można wyodrębnić kilka rodzajów banków. Według art. 227 ust. 1 Konstytucji, centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank Polski. Działalność NBP regulowana jest ustawą z 29 sierpnia 1997 r.. Według tej ustawy, oprócz utrzymania stabilnego poziomu cen, do zadań NBP należy także, m.in.: organizowanie rozliczeń pieniężnych, prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi, prowadzenie działalności dewizowej w granicach określonych ustawami. NBP może udzielać bankom kredytu refinansowego w złotych w celu uzupełnienia ich zasobów pieniężnych oraz dla realizacji programu postępowania naprawczego banku. NBP może udzielać kredytu Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu na uzgodnionych z zarządem tego Funduszu warunkach, może też przyjmować od banków weksle do dyskonta i redyskonta. 
Ze względu na formę organizacyjno-prawną należy wyróżnić banki państwowe, banki spółdzielcze lub banki w formie spółek akcyjnych.
Bankiem państwowym jest Bank Gospodarstwa Krajowego działający na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2003 r., do działalności którego stosuje się przepisy ustawy – Prawo bankowe.
Stosując kryterium siedziby banku, należy wyróżnić bank krajowy, tj. bank mający siedzibę na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz bank zagraniczny, czyli bank mający siedzibę za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, na terytorium państwa niebędącego członkiem Unii Europejskiej. W Prawie bankowym zdefiniowano także pojęcia: oddziału banku krajowego za granicą oraz oddziału banku zagranicznego, tj. jednostek organizacyjnych banku krajowego i banku zagranicznego wykonujących w ich imieniu i na ich rzecz wszystkie lub niektóre czynności wynikające z zezwolenia udzielonego bankom, przy czym wszystkie jednostki organizacyjne danego banku odpowiadające powyższym cechom, utworzone na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa, uważa się za jeden oddział banku krajowego, a utworzone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za jeden oddział banku zagranicznego. 
Szczególną kategorię banków akcyjnych stanowią banki hipoteczne działające na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych. Do podstawowych czynności banku hipotecznego należy, m.in. udzielanie kredytów zabezpieczonych i niezabezpieczonych hipoteką.
Szczególny charakter mają także banki zrzeszające banki spółdzielcze, które prowadzą działalność na podstawie ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających. Bank zrzeszający wykonuje czynności bankowe oraz inne czynności określone w Prawie bankowym lub w innych ustawach w zakresie ustalonym w statucie banku oraz różne zadania i usługi na rzecz zrzeszonych w nich banków spółdzielczych.
Obok banku, podmiotem, którego interesy majątkowe chronione są na gruncie art. 297 § 1 k.k., jest jednostka organizacyjna prowadząca podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy. Przyjętym przez ustawodawcę kryterium wyróżniającym wymienione jednostki jest prowadzenie przez nie podobnej do banku działalności gospodarczej. Określenie chronionych podmiotów według wymienionego kryterium rodzi szczególną trudność. Kierując się definicją banku z art. 2 Prawa bankowego stwierdzić należy, że o podobieństwie prowadzonej działalności gospodarczej, świadczyć będzie wykonywanie czynności bankowych, które są najbardziej istotną cechą działalności bankowej. Chodzi o czynności, o których mowa w art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy (tzw. fakultatywne czynności bankowe). Rodzi to pytanie, czy dla ustalenia podobieństwa prowadzonej działalności gospodarczej wystarczające będzie wykonywanie jednej z wymienionych w art. 5 ust. 2 Prawa bankowego czynności, czy też konieczne będzie wykonywanie większej ilości tych czynności, a może wszystkich? Przyjąć należy, że dla ustalenia podobieństwa prowadzonej działalności gospodarczej wystarczające będzie wykonywanie jednej z wymienionych w art. 5 ust. 2 Prawa bankowego czynności. Opowiedzenie się za koniecznością wykonywania większej ilości czynności z art. 5 ust. 2 Prawa bankowego grozi woluntaryzmem w ustalaniu chronionych jednostek, a żądanie wykonywania wszystkich fakultatywnych czynności bankowych sprawi, że niemożliwym będzie ustalenie takich jednostek organizacyjnych. 
Kierując się powyższymi przesłankami, do jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 297 § 1 k.k., zaliczyć wypadnie kasy, zdefiniowane w art. 3 i 2 Prawa bankowego. Z przepisów tych wynika, że wyraz „kasa” może być używany w nazwie oraz dla określenia działalności lub reklamy wyłącznie banku w rozumieniu art. 2 (legalna definicja banku), z tym że wyraz „kasa” może być także używany w nazwie oraz do określenia działalności lub reklamy jednostki organizacyjnej, która na podstawie odrębnej ustawy gromadzi oszczędności oraz udziela pożyczek pieniężnych osobom fizycznym zrzeszonym w tej jednostce.
Na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. działają Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Celem tych kas jest gromadzenie środków pieniężnych wyłącznie swoich członków, udzielanie im pożyczek i kredytów.
Na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1992 r. w sprawie pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w zakładach pracy działają pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe (PKZP). Celem PKZP jest udzielanie członkom pomocy materialnej w formie pożyczek długo- i krótkoterminowych oraz zapomóg – w miarę posiadanych środków – na zasadach określonych w statucie.
Kasami w ww. znaczeniu nie są kasy mieszkaniowe, funkcjonujące na podstawie ustawy z 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego, albowiem stanowią one wyodrębnioną działalność banków polegającą na prowadzeniu imiennych rachunków oszczędnościowo-kredytowych i udzielaniu kredytów kontraktowych.
Poza kasami, do jednostek organizacyjnych prowadzących podobną do banku działalność gospodarczą zaliczyć należy instytucje finansowe, o których mowa w art. 4 ust. 7 Prawa bankowego, międzynarodowe instytucje finansowe, o których mowa w art. 4 ust. 3 cytowanej ustawy, oraz instytucje kredytowe i ich oddziały, o których mowa w art. 4 ust. 17 i 18 cytowanej ustawy. Stosownie do wymienionego przepisu, instytucją finansową jest podmiot niebędący bankiem ani instytucją kredytową, którego podstawowa działalność będąca źródłem większości przychodów polega na wykonywaniu działalności gospodarczej, m.in. w zakresie: udzielania pożyczek ze środków własnych, świadczenia usług w zakresie nabywania i zbywania wierzytelności, świadczenia usług związanych z transferem środków pieniężnych, emitowania instrumentów płatniczych i administrowania nimi, udzielania gwarancji, poręczeń lub zaciągania innych zobowiązań nieujmowanych w bilansie, obrotu na rachunek własny lub rachunek innej osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o ile posiada zdolność prawną terminowymi operacjami finansowymi, instrumentami rynku pieniężnego i papierami wartościowymi, uczestniczenia w emisji papierów wartościowych lub świadczenia usług związanych z taką emisją.
Międzynarodową instytucją finansową jest instytucja finansowa, której większość kapitału własnego należy do państw będących członkami Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju lub banków centralnych takich państw.
Instytucją kredytową jest natomiast podmiot mający swoją siedzibę za granicą Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, prowadzący we własnym imieniu i na własny rachunek, na podstawie zezwolenia właściwych władz nadzorczych, działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów lub innych środków powierzonych pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym i udzielaniu kredytów lub na wydawaniu pieniądza elektronicznego. Oddziałem instytucji kredytowej jest jednostka organizacyjna instytucji kredytowej wykonująca w jej imieniu i na jej rzecz wszystkie lub niektóre czynności wynikające z zezwolenia udzielonego tej instytucji kredytowej, przy czym wszystkie jednostki organizacyjne danej instytucji kredytowej odpowiadające powyższym cechom, utworzone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uważa się za jeden oddział.
Zwrócić należy uwagę, że według art. 4 § 1 ust. 1 Kodeksu spółek handlowych instytucją finansową jest bank, fundusz inwestycyjny, towarzystwo funduszy inwestycyjnych lub powierniczych, narodowy fundusz inwestycyjny, zakład ubezpieczeń, fundusz powierniczy, towarzystwo emerytalne, fundusz emerytalny lub dom maklerski, mające siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej albo w państwie należącym do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Taki stan regulacji uznać należy za niezadowalający oraz utrudniający interpretację art. 297 § 1 k.k. Wyrazić należy stanowisko, że w art. 297 § 1 k.k. chodzi o instytucje finansowe w znaczeniu art. 4 ust. 7 Prawa bankowego, albowiem odpowiada ono pojęciu instytucji finansowej w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe.
Instytucją finansową w ww. znaczeniu są Narodowe Fundusze Inwestycyjne, działające na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 1993 r., których działalność polega, m.in. na wykonywaniu praw z akcji spółek powstałych z przekształcenia przedsiębiorstw państwowych w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa oraz innych spółek akcyjnych i spółek z o.o., prowadzeniu działalności gospodarczej polegającej na nabywaniu i zbywaniu akcji spółek oraz wykonywaniu uzyskanych praw, udzielaniu pożyczek dla realizacji celów ustawowych oraz innych celów statutowych.
Instytucją finansową są również fundusze inwestycyjne, działające na podstawie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych, w tym fundusze prowadzące indywidualne konta emerytalne.
Jednostką organizacyjną, której interesy majątkowe chronione są na gruncie art. 297 § 1 k.k., jest także instytucja pieniądza elektronicznego (krajowa i zagraniczna) oraz oddział zagranicznej instytucji pieniądza elektronicznego, działające na podstawie ustawy z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych. 
Jednostką organizacyjną prowadzącą podobną działalność gospodarczą jest również Bankowy Fundusz Gwarancyjny, działający na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.. Do zadań Funduszu w zakresie udzielania pomocy podmiotom objętym systemem gwarantowania należy, m.in., udzielanie zwrotnej pomocy finansowej, która może polegać na udzielaniu podmiotom objętym systemem gwarantowania pożyczek, gwarancji lub poręczeń na warunkach korzystniejszych od ogólnie stosowanych przez banki.
Stosownie do art. 6a ust. 1 Prawa bankowego, bank może, w drodze umowy zawartej na piśmie, powierzyć przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznemu zawieranie i zmianę umów dotyczących ustanowienia prawnego zabezpieczenia kredytów na sfinansowanie inwestycji mającej na celu zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych kredytobiorcy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz umów kredytu konsumenckiego w rozumieniu ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, a także zawieraniu i zmianie umów o kartę płatniczą, których stroną jest konsument w rozumieniu ustawy o kredycie konsumenckim oraz przyjmowaniu wpłat, dokonywaniu wypłat oraz obsłudze czeków związanych z prowadzeniem rachunków bankowych przez ten bank. W powyższych sytuacjach, ww. jednostka organizacyjna znajdzie się pod ochroną art. 297 § 1 k.k. jako jednostka organizacyjna prowadząca podobną do banku działalność gospodarczą tylko wtedy, gdy przedsiębiorca lub przedsiębiorca zagraniczny, o którym mowa w art. 6a ust. 1 Prawa bankowego, będzie prowadził działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo będzie instytucją dysponującą środkami publicznymi. W przeciwnym razie, interesy majątkowe ww. przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznego nie będą chronione przez art. 297 § 1 k.k. 
Wyszczególnienie podmiotów podpadających pod pojęcie organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi, wymaga wpierw wyjaśnienia pojęcia środków publicznych. Pojęcie to zostało objaśnione w art. 3 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych. 
Cytowana wyżej ustawa, do sektora finansów publicznych zalicza: organy władzy publicznej, organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz związki; jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych; fundusze celowe; państwowe szkoły wyższe; jednostki badawczo-rozwojowe; samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej; państwowe lub samorządowe instytucje kultury; Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i zarządzane przez nie fundusze; Narodowy Fundusz Zdrowia; Polską Akademię Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne; państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego.
Jednostki sektora finansów publicznych mogą być tworzone jedynie w formach przewidzianych ustawami. 
Jednostkami budżetowymi, o których wyżej mowa, są takie jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Zakładami budżetowymi są zaś takie jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, które odpłatnie wykonują wyodrębnione zadania i pokrywają koszty swojej działalności z przychodów własnych. Natomiast gospodarstwem pomocniczym jest wyodrębniona z jednostki budżetowej, pod względem organizacyjnym i finansowym, część jej podstawowej działalności lub działalność uboczna. Gospodarstwo pomocnicze pokrywa koszty swojej działalności z uzyskiwanych przychodów własnych. Z kolei, funduszem celowym jest fundusz ustawowo powołany przed dniem wejścia w życie cytowanej wyżej ustawy, którego przychody pochodzą z dochodów publicznych, a wydatki przeznaczone są na realizację wyodrębnionych zadań. Fundusz celowy może działać jako osoba prawna lub stanowić wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz. Fundusz celowy, który realizuje zadania wyodrębnione z budżetu: 
1)	państwa – jest państwowym funduszem celowym;
2)	gminy, powiatu lub województwa – jest gminnym, powiatowym lub wojewódzkim funduszem celowym. 
Funduszem celowym jest m.in. Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich ulokowany w Banku Gospodarstwa Krajowego, którego przychodami są m.in. dotacje z budżetu państwa określane corocznie w ustawie budżetowej.
Ze środków publicznych Skarb Państwa udziela pomocy publicznej spełniającej przesłanki określone w art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, na postawie ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Wartość pomocy publicznej jest wyrażana w kwocie pieniężnej, po przeliczeniu jej w sposób pozwalający na ustalenie kwoty, jaką otrzymałby beneficjent pomocy, gdyby została ona udzielona w formie dotacji.
Przechodząc do omówienia poszczególnych przedmiotów wykonawczych przestępstwa z art. 297 § 1 k.k., przez kredyt należy rozumieć nie tylko umowę, o której mowa w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, ale też każdą inną umowę „kredytową”, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim. Pod ochroną art. 297 § 1 k.k. znajdować się będą zatem w szczególności: umowa pożyczki, umowa kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego, umowa o odroczeniu konsumentowi terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, umowa, na mocy której świadczenie pieniężne konsumenta ma zostać spełnione później niż świadczenie kredytodawcy, umowa, na mocy której kredytodawca zobowiązany jest do zaciągnięcia zobowiązania wobec osoby trzeciej, a konsument do zwrotu kredytodawcy spełnionego świadczenia, umowa, na mocy której kredytodawca zobowiązuje się do udzielenia kredytu związanego z obowiązkiem wniesienia przez konsumenta, w jakiejkolwiek formie, środków pieniężnych oprocentowanych poniżej stopy rynkowej lub nieoprocentowanych. Pod ochroną cytowanego przepisu znajdą się także umowy o: dyskonto (redyskonto) weksli, zakup obligacji lub innych papierów wartościowych ucieleśniających wierzytelności pieniężne, o tzw. kredyt akceptacyjny, o otwarcie akredytywy, poręczenia, zlecenia udzielenia gwarancji. Wszystkie wymienione umowy mieszczą się w szerokim znaczeniu pojęcia kredyt, albowiem posiadają one funkcję kredytową.
Wspomniana ustawa o kredycie konsumenckim posługująca się pojęciem kredytu sensu largo przesądziła, iż nie można akceptować stanowiska, że przedmiotem ochrony w art. 297 § 1 k.k. jest wyłącznie kredyt bankowy w rozumieniu art. 69 ust. 1 Prawa bankowego.
Kolejnym przedmiotem ochrony w przestępstwie z art. 297 § 1 k.k. jest pożyczka pieniężna. Pożyczka pieniężna to umowa określona w art. 720 § 1 k.c. W nowym brzmieniu art. 297 § 1 k.k., przedmiotem ochrony będzie każda pożyczka pieniężna udzielona przez podmiot wymieniony w treści tego przepisu. 
Przez wymienione w cytowanej wyżej noweli do k.k. poręczenie należy rozumieć instytucję z art. 876 i nast. k.c. 
Gwarancja to zabezpieczenie wystąpienia określonego w przyrzeczeniu gwaranta rezultatu, mogącego polegać na określonym zachowaniu się osoby trzeciej bądź na zdarzeniu nie polegającym na zachowaniu się jakiejkolwiek osoby, poprzez przyjęcie ryzyka gospodarczego związanego z niewystąpieniem zabezpieczonego rezultatu, polegające na obowiązku gwaranta zapłacenia beneficjentowi określonej w gwarancji sumy pieniężnej, dane beneficjentowi gwarancji. Pojęcie gwarancji bankowej objaśnione zostało w art. 81 ust. 1 Prawa bankowego. 
Gwarancje i poręczenia spłaty kredytów bądź pożyczek udzielanych przez banki udzielane są m.in. przez Bank Gospodarstwa Krajowego ze środków Funduszu Poręczeń Unijnych. Na podstawie ustawy z 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne, poręczenia i gwarancje udzielane są przez Skarb Państwa, Bank Gospodarstwa Krajowego ze środków Krajowego Funduszu Poręczeń Kredytowych oraz niebędące bankami oraz zakładami ubezpieczeń następujące podmioty, uprawnione na podstawie odrębnych przepisów do udzielania poręczeń lub gwarancji w ramach powierzonych im zadań publicznych lub w zakresie wykonywanej przez nie działalności gospodarczej: 
a)	państwowe osoby prawne utworzone w drodze ustawy, 
b)	spółki handlowe, w których akcje (udziały) stanowiące własność Skarbu Państwa przekraczają połowę kapitału zakładowego, 
c)	spółdzielnie, w których wartość udziałów stanowiących własność Skarbu Państwa przekracza połowę funduszu udziałowego, 
d)	osoby prawne, w których akcje (udziały) stanowiące własność Skarbu Państwa lub osób prawnych, o których mowa w lit. a–c, przekraczają połowę kapitału zakładowego lub funduszu udziałowego, 
e)	fundacje, w których fundatorami są osoby prawne, o których mowa w lit. a–c.
Na podstawie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych, poręczeń i gwarancji mogą udzielać jednostki samorządu terytorialnego. Skarb Państwa, w drodze umowy poręczenia, udziela bankom poręczeń spłaty kredytów mieszkaniowych.
O gwarancjach ubezpieczeniowych, z których mogą korzystać przedsiębiorcy, mający miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dokonujący eksportu krajowych produktów i usług, dokonujący inwestycji bezpośrednich za granicą lub poszukujący zagranicznych rynków zbytu oraz jednostki finansujące kontrakty eksportowe realizowane przez ww. przedsiębiorców, stanowi ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych.
Natomiast o gwarancjach zapłaty, w postaci gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, a także akredytywy bankowej lub poręczenia banku udzielonego wykonawcy robót budowlanych na zlecenie zamawiającego wykonanie tych robót, stanowi ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o gwarancjach zapłaty za roboty budowlane.
Przez akredytywę rozumieć należy pisemne zobowiązanie banku otwierającego akredytywę z polecenia zleceniodawcy (importera lub nabywcy towaru) do zapłaty lub zabezpieczenia zapłaty określonej kwoty pieniędzy beneficjentowi akredytywy (eksporterowi lub sprzedawcy), pod warunkiem złożenia przez niego wymaganych dokumentów w terminie ważności akredytywy, które mają potwierdzać wypełnienie wszystkich warunków, od których uzależniona została zapłata z akredytywy. W art. 85 ust. 1 Prawa bankowego uregulowana została akredytywa udzielana przez bank. Stosownie do tego przepisu, bank, działając na zlecenie klienta, ale we własnym imieniu (bank otwierający akredytywę), może zobowiązać się pisemnie wobec osoby trzeciej (beneficjenta), że dokona zapłaty beneficjentowi akredytywy ustalonej kwoty pieniężnej, po spełnieniu przez beneficjenta wszystkich warunków określonych w akredytywie (akredytywa dokumentowa).
Przez podobne świadczenie pieniężne na określony cel gospodarczy należy rozumieć jednostronną lub dwustronną czynność o charakterze majątkowym, posiadającą funkcję kredytową lub zabezpieczającą wierzytelność pieniężną albo przysparzającą majątek, przeznaczoną na cel gospodarczy (a zatem nie dla zaspokojenia osobistych celów). Takim świadczeniem będzie m.in. potwierdzenie przez bank zobowiązania innego banku wynikającego z gwarancji bankowej oraz potwierdzenie przez bank zobowiązań wynikających z poręczenia udzielonego przez inny bank. 
Przez dotację należy rozumieć bezzwrotne świadczenie ze środków publicznych przekazane na realizację zadań publicznych lub wsparcia określonej działalności, której finansowanie z tych środków uznaje się za celowe. Dotacja może mieć charakter bezpośredni, polegający na przyznaniu pewnej kwoty pieniędzy, lub pośredni, np. w postaci kredytu poręczonego lub gwarantowanego przez Skarb Państwa.
Subwencja to bezzwrotne świadczenie stanowiące dochód jednostek samorządu terytorialnego, przekazywane z budżetu państwa na ich zadania własne.
W ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych wyróżnia się dotacje celowe, podmiotowe i przedmiotowe. Cytowana ustawa wyróżnia także subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego oraz subwencje dla partii politycznych.
Elektroniczny instrument płatniczy to każdy instrument, w tym z dostępem do środków pieniężnych na odległość, umożliwiający posiadaczowi dokonywanie operacji przy użyciu elektronicznych nośników informacji, w szczególności karta płatnicza, instrument pieniądza elektronicznego lub inny instrument umożliwiający elektroniczną identyfikację posiadacza. Natomiast „instrumentem pieniądza elektronicznego” jest urządzenie elektroniczne, na którym jest przechowywany pieniądz elektroniczny, w szczególności karta elektroniczna zasilana do określonej wartości, dysk twardy komputera.
Przez zamówienie publiczne należy rozumieć odpłatne umowy zawierane między zamawiającym a dostawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane, o których mowa w art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych.
Oszustwo finansowe z art. 297 § 1 k.k. jest przestępstwem kierunkowym „nastawionym” na uzyskanie przez sprawcę wsparcia finansowego, określonego w omawianym przepisie lub zamówienia publicznego. W celu uzyskania przysporzenia w jednej z tych postaci, sprawca wprowadza bank lub jednostkę organizacyjną prowadzącą podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo organ lub instytucję dysponujące środkami publicznymi w błąd w ten sposób, że przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę lub nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia. 
Odnośnie pojęć „dokument podrobiony i przerobiony” oraz „dokument stwierdzający nieprawdę” odwołać się należy do ugruntowanego już orzecznictwa SN w tych kwestiach.
Natomiast nierzetelny dokument to taki, który zawiera informacje nieprawdziwe lub niepełne (tzn. niemówiące o pewnych istotnych okolicznościach), jak też takie, których sposób wypowiedzi może sugerować istnienie stanu rzeczy innego niż w rzeczywistości. Rzetelność informacji odwołuje się do kompleksowości procesu przedstawiania faktów odnoszących się do przeszłości i przyszłości wnioskodawcy. Pojęcie to należy odróżnić od prawdziwości informacji, przez co należy rozumieć adekwatność przedstawionych danych z ich rzeczywistym stanem.
„Dokument” użyty w tym przepisie rozumieć należy zgodnie z art. 115 § 14 k.k. jako każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne, przy czym kwestia ważności tego dokumentu w świetle przepisów prawa cywilnego lub administracyjnego nie ma żadnego znaczenia dla istoty przestępstwa.
Czyn z art. 297 § 1 k.k. jest przestępstwem formalnym; sprawca nie musi więc uzyskać określonego w tym przepisie wsparcia finansowego lub zamówienia publicznego. 
Zakres ochrony przestępstwa z § 2 art. 297 k.k. jest zbieżny z zakresem określonym w § 1 tego artykułu i ogranicza się do penalizowania niepowiadomienia właściwego organu lub instytucji o powstaniu sytuacji mogących mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego lub zamówienia publicznego. Sprawcami przestępstwa mogą być wszyscy, na których ciąży obowiązek powiadomienia właściwego organu lub instytucji o powstaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie korzystania z wymienionych w przepisie instytucji finansowych.
Sprawcami mogą być nie tylko osoby korzystające ze świadczeń, ale również te osoby, na które w danej jednostce organizacyjnej, udzielającej tych świadczeń, obowiązki takie, w ogólny sposób, prawnie zostały nałożone. 
Zachowanie sprawcy może polegać na całkowitym zaniechaniu powiadomienia właściwego organu bądź tylko nieinformowaniu o niektórych danych mogących mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie określonego świadczenia.
Jest to przestępstwo bezskutkowe, którego dokonanie następuje z upływem terminu przekazania informacji o zaszłych okolicznościach, jeśli taki termin był wyznaczony, lub gdy sprawca mimo braku przeszkód nie przekazał takiej informacji bezpośrednio po nastąpieniu określonych w przepisie okoliczności. Organy lub instytucje, o których mowa w analizowanym przepisie, określone są z reguły w decyzjach przyznających dane świadczenie. Najczęściej są nimi podmioty udzielające wsparcia finansowego, a także instytucje sprawujące nadzór nad sposobem i celowością przyznania i wykorzystania tych świadczeń.
W § 3 art. 297 k.k. wyrażona została klauzula bezkarności, w postaci niepodlegania karze, której przesłankami są dobrowolne zapobieżenie wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego, określonych w § 1, zrezygnowanie z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokojenie roszczenia pokrzywdzonego, które muszą nastąpić przed wszczęciem postępowania karnego.