Agnieszka Serzysko
Europejski nakaz aresztowania (ENA)
Europejski nakaz aresztowania (ENA) jest środkiem prawnym funkcjonującym w Unii Europejskiej, powołanym na mocy Decyzji Ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 roku w sprawie Europejskiego Nakazu Aresztowania i procedury przekazywania osób między państwami członkowskimi (2002/584/WSiSW). Decyzja weszła w życie w państwach członkowskich Unii Europejskiej z dniem 1 stycznia 2004 r., a w Polsce na mocy postanowień noweli z 18 marca 2004 r., która obowiązuje w Polsce od 1 maja 2004 roku. Zdaniem T. Safjańskiego ENA „jest to pierwszy konkretny środek w dziedzinie prawa karnego wprowadzający zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach karnych (także orzeczeń skazujących) w stosunkach między państwami członkowskimi UE. Tym samym stanowi podstawę unijnej współpracy sądowej”.
I. Definicja europejskiego nakazu aresztowania
W myśl art. 1 decyzji ramowej, europejski nakaz aresztowania jest decyzją sądową, wydaną przez państwo członkowskie Unii Europejskiej w celu aresztowania i przekazania przez inne państwo członkowskie osoby, której wniosek dotyczy w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego (art. 1 ust. 2 decyzji ramowej). W zakresie zastosowania europejskiego nakazu aresztowania rozróżnia się w k.p.k.: występowanie do państwa członkowskiego UE o przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA (tj. wydanie ENA) oraz postępowanie w przypadku wystąpienia przez inne państwo członkowskie UE o przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA (tj. wykonanie ENA). 

II. Europejski nakaz aresztowania a ekstradycja
Zgodnie z art. 31 decyzji ramowej w stosunkach pomiędzy państwami członkowskimi od dnia 1 stycznia 2004 roku przepisy dotyczące ekstradycji zostają zastąpione przepisami regulującymi europejski nakaz aresztowania. W związku z powyższym faktem pojawiły się wątpliwości dotyczące charakteru prawnego europejskiego nakazu aresztowania. Część przedstawicieli doktryny opowiedziała się za uznaniem ENA za ekstradycję, inni uznawali ENA za całkiem nowy środek prawny. Pytanie to pojawiło się w kontekście art. 55 Konstytucji, który zakazuje ekstradycji polskich obywateli. 
Spór co do charakteru prawnego Europejskiego Nakazu Aresztowania został rozstrzygnięty na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 2005 roku. Zgodnie z nim przekazanie osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania można byłoby uznać za instytucję różną od ekstradycji tylko wtedy, gdyby miało odmienną od niej istotę. Pomimo dostrzeżenia zasadniczych różnic Trybunał Konstytucyjny uznał jednak, iż przekazanie na podstawie europejskiego nakazu aresztowania ma taki sam sens jak ekstradycja i dlatego jest jej szczególnym rodzajem. Zauważone różnice wynikają z postanowień szczytu Europejskiego z Tampere oraz analizy odpowiednich przepisów.
Po pierwsze, nowością w stosunku do tradycyjnych procedur ekstradycyjnych jest odejście w europejskim nakazie aresztowania od zasady podwójnej przestępności czynu. Wystarczającą przesłanką, zgodnie z art. 607w k.p.k., jest fakt, iż czyn został uznany za przestępstwo w państwie wydania nakazu oraz był zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 3 lata. Zakres tego artykułu został jednak ograniczony do 32 typów przestępstw. Oznacza to, że tradycyjne uregulowanie podwójnej przestępności czynu występuje w stosunku do pozostałych typów przestępstw. 
Po drugie, jak twierdzi M. Płachta, w ramach omawianej decyzji ramowej skonstruowano zamach na zasadę specjalności. Dotychczas osoba wydana nie mogła być pociągnięta do odpowiedzialności, skazana lub pozbawiona wolności za inne przestępstwo niż to, za które została wydana. Reguła ta, nazywana zasadą specjalności, zostaje podważona uregulowaniem art. 22 ust. 1 decyzji ramowej. Przepis ten pozwala państwu zrezygnować z zasady specjalności w stosunkach z innym państwem na zasadzie wzajemności. W rezultacie osoba wydawana nie może być pewna, za jaki czyn zostanie pociągnięta do odpowiedzialności w kraju wzywającym. Rozwiązanie to opiera się na instytucji oświadczeń, które państwa członkowskie mogą złożyć na ręce Sekretarza Generalnego (art. 27 decyzji ramowej). 
Po trzecie, odmiennie uregulowane zostały kwestie organizacyjno-kompetencyjne. Ostateczna decyzja w przedmiocie przekazania w przypadku ekstradycji była zastrzeżona dla organów władzy wykonawczej, zaś jego decyzja nie podlegała zaskarżeniu ani kontroli ze strony sądu. Na mocy decyzji ramowej w sprawie ENA dwuetapowe postępowanie ekstradycyjne zostało zamienione postępowaniem przed sądem, który jest właściwy do wydania decyzji. 
Po czwarte, procedura wydania osoby podejrzanej na podstawie ENA została uproszczona i przyspieszona w wyniku istnienia wymogu bezpośredniego przekazywania wniosków właściwym organom wymiaru sprawiedliwości. Jak pisze W. Sokolewicz w komentarzu do projektu zmian w kodeksie postępowania karnego „w wypadku ekstradycji angażowane są państwa jako podmioty prawa międzynarodowego za pośrednictwem «politycznych» organów władzy, podczas gdy w wypadku «przekazania» stronami postępowania są bezpośrednio niezawisłe sądy państw członkowskich w ramach procedury wzajemnego uznawania i wykonywania wydawanych przez nie postanowień”.
Po piąte, wprowadzono w przepisach dotyczących ENA bardzo krótkie, w porównaniu do ekstradycji, terminy wydania decyzji o przekazaniu i wydaniu osoby ściganej.
Po szóste, zlikwidowano w decyzji ramowej o europejskim nakazie aresztowania dwie przeszkody ekstradycyjne, a mianowicie obywatelstwo ściganego oraz polityczny charakter przestępstwa. 
Po siódme, jak twierdzi W. Sokolewicz, „przekazanie nie jest – w odróżnieniu od ekstradycji – instytucją prawa międzynarodowego publicznego, któremu jest ona obca, lecz instytucją prawa wewnętrznego Unii Europejskiej. Ekstradycja jest instytucją prawa międzynarodowego, stworzoną w umowach zawieranych między państwami, w czasach gdy ściśle chroniły swoje granice i mieszkających w nich obywateli. Obecnie zaś, przy stale postępującej integracji państw w ramach Unii Europejskiej, taka ochrona własnych podejrzanych bądź oskarżonych o popełnienie poważnych przestępstw nie jest konieczna i zdaje się anachroniczna, zwłaszcza że wydanie może nastąpić tylko do jednego z państw Unii Europejskiej, których ustawodawstwo wewnętrzne zakłada wysoki poziom przestrzegania i ochrony praw człowieka. 
Po dziewiąte, ekstradycja ma z definicji charakter wydania ostatecznego, natomiast na podstawie europejskiego nakazu aresztowania możemy stwierdzić, iż jest to czasowe przekazanie osoby ściganej wymiarowi sprawiedliwości wnioskującego państwa członkowskiego UE. 
Ponadto cechy szczególne odróżniające „przekazanie” od ekstradycji znajdziemy w art. 3 i art. 4 decyzji ramowej wprowadzającej ENA. Ujęto w nich bowiem obligatoryjne i fakultatywne przesłanki odmowy wykonania ENA. Jest to katalog wyczerpujący i względnie wiążący, co powoduje, iż w tych dziedzinach nie pozostawiono swobody w uznaniu ustawodawcom poszczególnych państw członkowskich. 
Unormowania dotyczące obligatoryjnych przyczyn zawarto w art. 607p k.p.k. (art. 3 decyzji ramowej), zgodnie z którym organ sądowy wykonujący nakaz odmawia wykonania ENA w przypadku:
•	jeśli przestępstwo, którego dotyczy ENA, w wypadku jurysdykcji polskich sądów karnych podlega darowaniu na mocy amnestii;
•	jeśli w stosunku do osoby ściganej zapadło w innym państwie prawomocne orzeczenie dotyczące tych samych czynów oraz w wypadku skazania za te same czyny, osoba ścigana odbywa karę lub ją odbyła albo kara nie może być wykonana według prawa państwa, w którym zapadł wyrok skazujący;
•	jeżeli w świetle prawa państwa wykonującego nakaz osoba, której dotyczy ENA, z powodu wieku nie ponosi odpowiedzialności karnej za czyny będące podstawą wydania ENA.
Czwarta przesłanka zawarta została w art. 607p pkt 3 k.p.k. i nie została przewidziana w decyzji ramowej. Dotyczy ona sytuacji, w której w stosunku do osoby ściganej zapadło prawomocne orzeczenie o przekazaniu do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Działa tu zasada wyprzedzania. Przekazanie następuje do tego państwa, w którym nakaz rozpoznano w pierwszej kolejności. 
Przesłanki fakultatywne odmowy wydania ENA zostały zawarte w art. 607r k.p.k. (art. 4 decyzji ramowej), zgodnie z którym organ sądowy może odmówić wykonania ENA, gdy:
•	przestępstwo będące podstawą wydania ENA, inne niż wymienione w art. 607w (przestępstwa, przy których nie jest wymagana podwójna odpowiedzialność karna), nie stanowi przestępstwa w świetle prawa polskiego;
•	przeciwko osobie ściganej, której dotyczy ENA, toczy się w Rzeczypospolitej Polskiej postępowanie karne o przestępstwo, które stanowi podstawę ENA;
•	wobec osoby ściganej, w związku z czynem będącym podstawą wydania ENA, zapadło prawomocne orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania, o umorzeniu postępowania lub inne orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, co chroni ją przed dalszym postępowaniem sądowym;
•	według prawa polskiego nastąpiło przedawnienie ścigania lub wykonania kary, a przestępstwa, których to dotyczy, podlegały jurysdykcji sądów polskich;
•	europejski nakaz aresztowania dotyczy przestępstw, które według prawa polskiego zostały popełnione, w całości lub w części, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w miejscu traktowanym jako jego terytorium, czyli na statku wodnym lub powietrznym;
•	za czyn zabroniony, którego dotyczy ENA, w państwie wydania nakazu można orzec karę dożywotniego pozbawienia wolności albo inny środek polegający na pozbawieniu wolności bez możliwości ubiegania się o jego skrócenie.
Zaskakujące jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego art. 607s § 1 k.p.k., zgodnie z którym zakaz dotyczy wydawania polskich obywateli bądź też osób posiadających w Rzeczypospolitej Polsce prawo azylu na podstawie ENA w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności. W ten sposób Polska wykazuje brak zaufania w stosunku do standardów ochrony praw człowieka i wolności obywatelskich w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Wydaje się to nieuzasadnione, biorąc pod uwagę fakt, iż wiele z państw członkowskich Unii Europejskiej także posiadało w swoim ustawodawstwie zakaz ekstradycji własnych obywateli. Jednak w obliczu implementacji porządku unijnego do swojego ustawodawstwa państwa członkowskie dokonały stosowanych zmian w systemach prawnych.
III. Postępowanie w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania
Organem uprawnionym do występowania do państw członkowskich UE o aresztowanie i przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA jest właściwy miejscowo sąd okręgowy, na wniosek prokuratora danego państwa członkowskiego (art. 607a k.p.k.). Przesłanką faktyczną wydania ENA jest, zgodnie z art. 607a k.p.k., podejrzenie, że osoba ścigana za przestępstwo popełnione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (tzw. państwa wykonania nakazu). Nie jest konieczne skonkretyzowanie państwa. Trafnie wskazano w judykaturze, że „Do wydania europejskiego nakazu aresztowania nie jest konieczne wykazanie przez prokuratora wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że osoba podejrzana przebywa na terenie jednego z krajów Unii Europejskiej, bowiem nie wynika to z analizy art. 607a k.p.k.”. Dodatkowo musi to być podejrzenie oparte na realnych podstawach. Art. 607b k.p.k. (art. 2 decyzji ramowej) wskazuje na sytuacje, w których wydanie ENA jest niedopuszczalne. Zgodnie z jego postanowieniami nie można wydać postanowienia w sprawie wniosku ENA:
•	w związku z prowadzonym przeciwko osobie ściganej postępowaniem karnym o przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do roku (zgodnie z regułą a maiori ad minus nie jest dopuszczalne wydanie ENA także w sytuacji, gdy przestępstwo jest zagrożone tylko karą o charakterze nieizolacyjnym),
•	w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze do 4 miesięcy albo innego środka polegającego na pozbawieniu wolności na czas nie przekraczający 4 miesięcy.
Zgodnie z art. 607w k.p.k. (art. 2 ust. 2 decyzji ramowej) okoliczność, że czyn nie jest przestępstwem według prawa polskiego, nie stanowi przeszkody w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania w odniesieniu do pewnych przestępstw. W stosunku do nich wydawany jest ENA bez weryfikacji pod kątem podwójnej odpowiedzialności karnej. Są to czyny, które w państwie członkowskim wydającym nakaz zagrożone są karą pozbawienia wolności lub środkiem zabezpieczającym o wymiarze co najmniej trzech lat albo czyny za które może być orzeczony co najmniej w tym samym wymiarze inny środek polegający na pozbawieniu wolności. Ponadto oba rodzaje tych czynów muszą być przestępstwami z katalogu 32 czynów wymienionych w art. 607r k.p.k..
Na tle przepisów dotyczących wydania europejskiego nakazu aresztowania wyłoniła się kwestia, czy w przedmiocie wydania ENA przysługuje zażalenie. 
Sąd Najwyższy słusznie przyjął, że „Na postanowienie sądu okręgowego w przedmiocie europejskiego nakazu aresztowania, wydane na podstawie art. 607a k.p.k., zażalenie nie przysługuje”.
Zdaniem SN niezbędne było określenie charakteru postanowienia wydawanego na podstawie art. 607a k.p.k., a w szczególności rozstrzygnięcie, czy można je zaliczyć do kategorii postanowień „w przedmiocie środka zapobiegawczego”, co stanowiłoby podstawę do uznania możliwości zaskarżenia go w oparciu o przepis art. 252 § 1 k.p.k. Wykładnia językowa instytucji określonej w art. 607a k.p.k. nie pozwala na wyrobienie sobie poglądu w tej kwestii, co spowodowało konieczność odwołania się do dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej. W pierwszej kolejności, zdaniem sądu, zwrócić należało uwagę na fakt, że przepisy rozdziału 65a nie zawierają uregulowań, z których możliwe było wyprowadzenie wniosku, iż postanowienie w przedmiocie ENA jest równoznaczne z zastosowaniem lub niezastosowaniem środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Dla wydania ENA konieczne jest bowiem istnienie prawomocnej decyzji, na mocy której osoba ścigana ma być pozbawiona wolności. Postanowienie wydane na podstawie art. 607a k.p.k. jest zatem tylko wnioskiem o zastosowanie środka zapobiegawczego w państwie, w którym przebywa osoba ścigana. 
Jak podnosił Sąd Najwyższy okoliczność, że w rozdziale 65b, w którym uregulowano tryb postępowania w sytuacji, gdy inne państwo członkowskie Unii Europejskiej zwraca się do polskiego sądu o aresztowanie i przekazanie osoby na podstawie ENA, ustawodawca zawarł wyraźną normę pozwalającą na zaskarżenie postanowienia sądu w przedmiocie przekazania zażaleniem, nakazując „odpowiednie stosowanie” w tym względzie przepisów art. 252 k.p.k., dowodzi, iż brak takiego unormowania w odniesieniu do postanowienia wydawanego na podstawie art. 607a k.p.k. nie może być uznany za przeoczenie, lecz za celowe działanie racjonalnego prawodawcy. Ponadto, w opinii sądu, uregulowania zawarte w decyzji ramowej stanowiące podstawę wprowadzenia do k.p.k. instytucji europejskiego nakazu aresztowania nie przewidziały prawa do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie wydania ENA. Gwarancyjne funkcje kontroli sądowej decyzji o pozbawieniu wolności osoby ściganej spełniane są zarówno w państwie wydania ENA – poprzez możliwość zaskarżenia orzeczenia, na mocy którego osoba ścigana ma być pozbawiona wolności, a które było podstawą wydania nakazu, jak i w państwie wykonania nakazu, w którym tymczasowe aresztowanie zastosowane na okres trwania postępowania prowadzonego na podstawie ENA wymaga decyzji sądowej, podlegającej zaskarżeniu zgodnie z prawem wewnętrznym. 
IV. Przekazanie mienia
Przy wykorzystaniu formuły ENA można także zgodnie z art. 607h k.p.k. (art. 29 decyzji ramowej) przekazywać mienie (przedmioty). Sąd lub prokurator państwa wydającego nakaz, zgodnie ze swoim prawem krajowym, może wystąpić do organu wymiaru sprawiedliwości państwa wykonania nakazu o zajęcie i przekazanie przedmiotów, które:
•	pochodzą bezpośrednio z przestępstwa, a więc mogą być potrzebne jako dowód w postępowaniu karnym lub
•	przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa. Interpretacja art. 29 decyzji ramowej pozwala także na zaliczenie do tego grona przedmiotów, które mogą służyć jako dowód w sprawie.
V. Treść europejskiego nakazu aresztowania
Warunki dotyczące treści i formy europejskiego nakazu aresztowania zostały określone w art. 607c k.p.k. (art. 8 decyzji ramowej). Nakaz powinien zawierać:
•	oznaczenie organu sądowego występującego o przekazanie, ze wskazaniem jego nazwy, adresu, numeru telefonu, telefaksu oraz adresu poczty elektronicznej;
•	datę i miejsce wydania nakazu;
•	dane dotyczące tożsamości i obywatelstwa osoby, do której skierowany jest wniosek; 
•	podstawy przekazania.
VI. Procedura przekazania
Zgodnie z przepisami rozdziału 65b k.p.k. i rozdziału II decyzji ramowej istnieją dwie podstawowe procedury przekazywanie ENA, tzn. przekazanie bezpośrednie lub dokonanie rejestracji w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS). Zgodnie z treścią tych przepisów, jeśli znane jest miejsce pobytu osoby, której wniosek dotyczy, można przekazać europejski nakaz aresztowania bezpośrednio do sądu miejscowo właściwego ze względu na miejsce pobytu tej osoby (art. 607d k.p.k.). Jest to forma przekazania bezpośredniego. Jeśli jednak organ wydający nakaz nie zna właściwego organu wykonującego nakaz, zgodnie z uzasadnieniem do ustawy należy przekazać ENA Ministerstwu Sprawiedliwości. Inne rozwiązanie przewidziano w decyzji ramowej, zgodnie z którą można wszcząć niezbędne dochodzenie, np. przez punkty kontaktowe Europejskiej Sieci Sądowej. Przekazanie informacji może nastąpić przez bezpieczny telekomunikacyjny system Europejskiej Sieci Sądowej (art. 10 ust. 2 decyzji ramowej) albo w wyjątkowych przypadkach przez system informacyjny Interpolu (art. 10 ust. 3 decyzji ramowej). ENA powinien być przesłany w formie pisemnej pozwalającej na sprawdzenie jego autentyczności. Jeśli organ sądowy, który otrzymuje europejski nakaz aresztowania, nie jest właściwy do jego rozpatrzenia i wykonania, przesyła go automatycznie do właściwego organu (art. 10 ust. 6 decyzji ramowej, art. 607zc k.p.k.). Jak twierdzi T. Safjański: „Bardziej powszechnym sposobem przekazywania ENA jest dokonanie rejestracji kryminalnej osoby poszukiwanej w Systemie Informacyjnym Schengen. Organ sądowy wydający nakaz może w każdym przypadku zadecydować o umieszczeniu w SIS tzw. wezwania dotyczącego wnioskowanej osoby. Wezwanie umieszczone w SIS jest równoznaczne z wydaniem Europejskiego Nakazu Aresztowania”. W Polsce nie wykorzystuje się na razie tego sposobu przekazania ENA ze względu na fakt, iż art. 9 ust. 2 i 3 decyzji ramowej nie zostały implementowane do naszego prawa. Ponadto Polska w chwili obecnej nie posiada dostępu do SIS. W dniu 25 stycznia 2005 roku wiceminister spraw wewnętrznych i administracji Paweł Dakowski poinformował, że Polska przystąpi do Schengen 28 października 2007 roku. Data ta została przyjęta do wiadomości przez Brukselę, ale nie została potwierdzona. Nie powstał jeszcze SIS II, czyli baza danych, dzięki której będzie możliwa wymiana informacji kryminalnych między państwami – członkami Unii Europejskiej od 1 maja 2004 roku. Z prognoz politycznych wynika, iż powinna ona powstać około 2007 roku. Należałoby jednak postulować implementację przepisów umożliwiających przekazywanie ENA przez dokonanie rejestracji kryminalnej osoby poszukiwanej w Systemie Informacyjnym Schengen. W znacznym stopniu zwiększyłoby to efektywność w ściganiu osób podejrzanych.
VII. Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania
W przypadku otrzymania wniosku ENA prokurator ma obowiązek tymczasowo aresztować osobę, której on dotyczy. Ustawa nie określa, który to powinien być prokurator. Jednak z faktu, iż właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd okręgowy, stosując analogię, można stwierdzić, iż właściwy będzie także prokurator okręgowy. Nie jest jednak wykluczone podjęcie czynności przez innego prokuratora zgodnie z zasadami dewolucji i substytucji. Moment przekazania sprawy prokuratorowi jest jednoznaczny z wszczęciem postępowania w przedmiocie przekazania, co powoduje uzyskanie przez osobę statusu strony i uzyskanie wszystkich łączących się z tym konsekwencji. W momencie aresztowania prokurator powiadamia osobę o europejskim nakazie aresztowania i jego treści, a także o możliwości wyrażenia przez tę osobę zgody na jej przekazanie (art. 607k § 2 k.p.k., art. 11 decyzji ramowej). W ciągu 48 godzin od zatrzymania prokurator przesłuchuje osobę, której nakaz dotyczy (art. 248 § 1 k.p.k.). Zgodnie z art. 6 k.p.k. osoba zatrzymana ma uprawnienie do skorzystania z pomocy prawnej, czyli wyznaczenia obrońcy z wyboru lub z urzędu (art. 11 ust. 2 decyzji ramowej). Przysługuje jej także prawo do korzystania z pomocy tłumacza, jeśli istnieje taka potrzeba (art. 72 k.p.k.). Następnie zgodnie z art. 607k § 2 k.p.k. prokurator wnosi sprawę do właściwego miejscowo sądu okręgowego, gdzie następuje przesłuchanie w szczególności gdy prośba taka znajduje się we wniosku (art. 607k § 5 k.p.k.). Jest to przesłuchanie sądowe, którego nie należy mylić z przesłuchaniem z § 2, które prowadzone jest przez prokuratora bezpośrednio po zatrzymaniu. Przesłuchanie prokuratorskie przeprowadzanie jest zawsze, gdy wpłynie ENA, zaś sądowe jedynie wówczas, gdy państwo wydania ENA zwróciło się ze specjalnym wnioskiem w tej sprawie. ENA może być połączony z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania lub innego środka zapobiegawczego (art. 607k § 3 k.p.k., art. 12 decyzji ramowej). Sąd w polskim systemie prawnym ma na podjęcie decyzji w tym przedmiocie 24 godziny od przekazania sprawy przez prokuratora (art. 248 § 4 k.p.k.). Jeśli odrębne przepisy prawa polskiego stanowią, że ściganie osoby, wobec której wydano ENA, jest uzależnione od zezwolenia właściwej władzy, przed skierowaniem sprawy do sądu obowiązkiem oskarżyciela, w myśl art. 13 k.p.k., jest uzyskanie takiej zgody od odpowiedniego organu (art. 607k § 4 k.p.k.). 
W przedmiocie przekazania i tymczasowego aresztowania sąd orzeka na posiedzeniu, w którym mają prawo wziąć udział prokurator i obrońca (art. 607l § 1 k.p.k.). Osoba aresztowana może wyrazić zgodę na przekazanie albo na niestosowanie wobec niej zasady specjalności. W tej sytuacji zgodę taką powinna wyrazić przed organem sądowym wykonującym nakaz. Zgoda powinna być wyrażona w sposób dobrowolny i z pełną świadomością konsekwencji. Nie może ona zostać cofnięta (art. 607l § 2 k.p.k., art. 13 ust. 1–4 decyzji ramowej), gdyż Polska nie złożyła przewidzianego w art. 13 ust. 4 decyzji ramowej oświadczenia o honorowaniu cofnięcia takiej zgody.
Decyzję o przekazaniu podejmuje organ sądowy wykonujący nakaz z uwzględnieniem terminów. Na postanowienie o przekazaniu przysługuje zażalenie do sądu apelacyjnego. W przypadku, gdy osoba wyraziła zgodę na przekazanie lub zrzekła się korzystania z zasady specjalności, zażalenie wnosi się w terminie 3 dni od ogłoszenia postanowienia. W przypadku, gdy takie oświadczenie nie zostało złożone, termin ten wynosi 7 dni (art. 607l § 3 k.p.k., art. 15 decyzji ramowej).
Po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego przeciwko osobie ściganej lub wykonaniu wobec niej kary pozbawienia wolności albo innego środka polegającego na pozbawieniu wolności sąd właściwy do rozpoznania sprawy przesyła odpis orzeczenia lub zawiadomienia o wykonaniu kary albo innego środka do organu wymiaru sprawiedliwości państwa wykonania nakazu (art. 607g k.p.k.). Informowanie o dalszych losach sprawy stwarza pozytywny klimat dla współpracy pomiędzy organami wymiaru sprawiedliwości państw członkowskich Unii Europejskiej. 
VIII. Terminy wydania europejskiego nakazu aresztowania i przekazania osoby 
Kwestia terminów została unormowana w art. 607m i art. 607n k.p.k. (art. 17 decyzji ramowej). Po pierwsze, ENA stosuje się i wykonuje w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki, co oznacza wydanie postanowienia (niekoniecznie prawomocnego przed sądem okręgowym w pierwszej instancji) w przedmiocie przekazania w terminie 60 dni od dnia zatrzymania osoby ściganej (termin podstawowy). W przypadku, gdy osoba wyraziła zgodę na jej przekazanie lub na niestosowanie wobec niej zasady specjalności, termin wydania postanowienia skraca się do 10 dni od dnia złożenia oświadczenia przez osobę, której wniosek dotyczy (art. 607m § 1 k.p.k., art. 17 ust. 2 decyzji ramowej). Gdyby, w szczególnych przypadkach, europejski nakaz aresztowania nie mógł zostać wykonany w ww. terminach, organ sądowy wykonujący nakaz, niezwłocznie powiadamia o tym organ sądowy wydający nakaz, podając przyczyny zwłoki. W takim przypadku terminy mogą zostać przedłużone o dalsze 30 dni – tzw. termin dodatkowy (z 30 na 60 dni i z 10 na 40 dni, art. 607m § 2, art. 17 ust. 4 decyzji ramowej). Gdy zachodzi konieczność uzyskania zgody właściwej władzy na ściganie, ww. terminy biegną od momentu uzyskania tej zgody. Jeżeli bieg terminu już się rozpoczął, ulega on zawieszeniu do momentu uzyskania zgody. W przypadku odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania należy podać jej przyczyny (art. 607m § 3 k.p.k., art. 17 ust. 6 decyzji ramowej).
W art. 607n k.p.k. (art. 23 decyzji ramowej) unormowano terminy przekazania. Osoba, której dotyczy wniosek, zostaje przekazana jak najszybciej, najpóźniej po upływie 10 dni od daty wydania prawomocnej decyzji w sprawie wykonania ENA. Dzień wydania zostaje uzgodniony przez zainteresowane organy (art. 607n § 1 k.p.k.). Zdarza się jednak, iż z powodu nadzwyczajnych okoliczności (na skutek siły wyższej albo zagrożenia dla życia), niezależnych od któregokolwiek z państw, wydanie nie następuje w podstawowym terminie. W takiej sytuacji ustala się nowy termin przekazania, w ciągu 10 dni od nowej daty uzgodnionej w ten sposób (art. 607n § 2 k.p.k.). Gdyby jednak nie przyjęto osoby w terminie, to osoba nadal przebywająca w areszcie powinna zostać zwolniona (art. 607n § 3 k.p.k.).
IX. Praktyka stosowania europejskiego nakazu aresztowania w Polsce 
W dniach 21–24 listopada 2004 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości przeprowadziłam analizę akt w celu ustalenia zakresu stosowania i wykonalności ENA skierowanych do i z Polski, a także oceny przydatności tego środka oraz jego praktycznego wykorzystania. Badaniem objęto 235 nakazy, w tym 27 nakazów skierowanych do Polski oraz 208 nakazów, jakie Polska skierowała do innych państw. Wśród 235 nakazów w 33 wypadkach wydano sprawców, w tym 18 z wniosków kierowanych do Polski i 15 skierowanych przez Polskę. 
1. Aktywność prokuratur w wykorzystaniu europejskiego nakazu aresztowania 
Jednym z kryteriów przyjętych podczas badań była aktywność prokuratur w wykorzystywaniu przez nie europejskiego nakazu aresztowania. Ze zbadanych wniosków ENA wynika, iż prawie wszystkie prokuratury wykorzystują ENA w prowadzonych postępowaniach. Liczba ENA waha się od 1 do 35. W Bydgoszczy i w Toruniu nie było jednak żadnego wniosku o ENA ani z Polski ani zza granicy. W pozostałych prokuraturach wnioski o ENA są wykorzystywane na szerszą lub węższą skalę. Nawet tak małe ośrodki jak Przemyśl czy Tarnów wykorzystują ten środek. W porównaniu do aktywności Białegostoku, gdzie wystąpiono z 35 ENA zadziwiająca jest sytuacja Warszawy, która wykazuje się małą aktywnością, gdyż wystosowała tylko 11 ENA. Przypadek Białegostoku i miast leżących przy wschodniej granicy jest bardzo istotny. W tych miastach z racjonalnego punktu widzenia powinna być wyższa liczba wniosków o ekstradycję, gdyż istnieje większe prawdopodobieństwo że osoby poszukiwane będą pochodziły zza wschodniej niż zachodniej granicy naszego państwa. 
Biorąc za kryterium państwa, z jakich najczęściej wpływają do Polski ENA, to najwięcej wpłynęło z Niemiec, bo 12 ENA, z Belgii – 3, z Hiszpanii, Francji, Litwy i Danii – 2, a z Węgier i Łotwy po 1. 
Wydanie osoby na podstawie europejskiego nakazu aresztowania musi być oparte na wcześniej wydanej decyzji organu z kraju pochodzenia nakazu. W praktyce najczęściej spotyka się postanowienie o tymczasowym aresztowaniu albo prawomocny wyrok. Wśród zbadanych nakazów tylko w 4 przypadkach ENA opierał się na prawomocnym wyroku a w pozostałych przypadkach było to postanowienie o tymczasowym aresztowaniu.
2. Rodzaj przestępstw, w których stosowano europejski nakaz aresztowania
Biorąc za kryterium rodzaj przestępstw, w jakich stosowany jest ENA, można stwierdzić, iż najczęściej pojawiającymi się przestępstwami we wnioskach kierowanych do Polski są: kradzież – 3 przypadki; przestępstwa związane z narkotykami – 2; przestępstwa przeciwko dokumentom – 1; usiłowanie wymuszenia rozbójniczego – 1; wprowadzenie do obrotu fałszywych banknotów euro – 1; wymuszenie rozbójnicze – 1; zabójstwo z użyciem przemocy – 4; wykorzystywanie seksualne dzieci – 1; przestępstwa skarbowe – 1; ciężkie pobicie i spowodowanie obrażeń ciała – 1; zmuszanie do prostytucji – 2. 
Z badań wynika, że Polska wnioskuje o przekazanie osób na podstawie ENA w sprawach, w których podstawą są prawie wszystkie typy przestępstw z kodeksu karnego. Najczęściej wniosek ENA kierowano o: przestępstwa przeciwko dokumentom (art. 270 § 1 k.k.) – 156 spraw, oszustwa (art. 286 § 1 k.k.) – 73, rozbój (art. 280 k.k.) – 20, udział w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 k.k.) – 21, kradzież z włamaniem (art. 279 § 1 k.k.) –14, zgwałcenie (art. 197 k.k.) – 10 lub zabójstwo (art. 148 § 1 k.k.) – 10. Pozostałe typy przestępstw były podstawą wniosku o ENA rzadziej. 
We wnioskach kierowanych do Polski występuje także wielość czynów; 1, 2, 3, czy 4 czyny, a nawet 12, 36 czy 68. 
W formularzach ENA, jakie są wypełniane przez strony wnioskujące, należy podać kwalifikację prawną przestępstwa. Występują jednak sytuacje, w których czyn nie musi być przestępstwem w świetle prawa państwa, do którego wystosowujemy ENA. W takich przypadkach zaznacza się tylko w formularzu ENA typ przestępstwa.
3. Formalna strona europejskich nakazów aresztowania
W toku przeprowadzanych badań stwierdzono, iż postanowienie o ENA jest wydawane. Zdarzyły się jednak sytuacje, gdy sąd, powołując się na brak odpowiednich przesłanek, nie wydał nakazu. Były to sytuacje z sądów polskich. Przypadek taki odnotowano w sprawie przeciwko D. S. Uzasadniając wniosek, prokurator okręgowy twierdził, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego można wywnioskować, że podejrzany dopuścił się zarzucanych mu czynów. Wg wnioskodawcy dokładne miejsce pobytu podejrzanego nie jest znane. Zdaniem sądu okręgowego wniosek prokuratora nie zasługiwał na uwzględnienie. Wnioskodawca przyznał bowiem, że miejsce pobytu podejrzanego nie jest znane. Nie wskazał przy tym żadnych okoliczności uzasadniających podejrzenie, że D. S. przebywa na terytorium państwa członkowskiego UE. Przepis art. 607a k.p.k. stanowi zaś, że ENA można wydać, jeżeli istnieje podejrzenie, że osoba ścigana za przestępstwo popełnione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przebywa na terytorium państwa członkowskiego UE. W związku z powyższym – zdaniem sądu – brak było podstaw umożliwiających wydanie w stosunku do podejrzanego ENA. Na te same przesłanki powoływały się sądy, które odmówiły wydania ENA w dwóch innych sprawach.
Czasem wraz z ENA przekazywane są zdjęcia, odciski palców, czyli dane daktyloskopijne i inne środki dowodowe przydatne w śledztwie. 
W kwestii konstruowania wniosków zauważono, iż wnioski przychodzące z zagranicy rzadko kiedy formułowane są na urzędowych formularzach. Jest to wniosek napisany na maszynie lub na komputerze. Czasami zdarza się, że jest pisany pismem ciągłym, bez odpowiednich odstępów. Powoduje to trudności w odczytaniu ich treści. Z 27 wniosków, jakie zostały przekazane Polsce, tylko 14 zawierało tylko treść wniosku, w tym 5 pisanych ręcznie. W 3 przypadkach nie było treści wniosków, a były same postanowienia co do jego wydania, w kolejnych 3 było tylko samo pismo przewodnie, a w następnych 3 występowało postanowienie i dopiero wniosek.
W przypadku wniosków składanych przez Polskę stosowany jest formularz wniosku, który musi być wypełniony zgodnie z wymaganiami, czytelnym pismem. We wniosku ENA podaje się podstawowe dane, ale czasem także dane dodatkowe, których umieszczenie ma na celu pomoc w ściganiu osoby poszukiwanej. W stosunku do niektórych wniosków ENA pochodzących z Polski można mieć zastrzeżenia co do technicznego sposobu ich realizacji. W prokuraturze okręgowej w Krośnie nakazy pisane są ręcznie. Nie wypełnia się stosownych formularzy ENA.
4. Inne dane dotyczące europejskiego nakazu aresztowania
W przypadku, gdy nieznane jest miejsce osoby, której dotyczy wniosek ENA, wykorzystywany jest Interpol. Posiada on możliwości działań operacyjnych, które przynoszą wymierne rezultaty. Wiele ENA, jakie są kierowane z zagranicy, przechodzą przez Interpol. Polska, na 208 wniosków, jakie zostały wydane, około 150 skierowała bezpośrednio do Interpolu w celu podjęcia odpowiednich czynności. 
Strony porozumiewają się przeważnie faksem albo drogą telefoniczną. Rzadko spotyka się korespondencję przesyłaną pocztą. 
Z badań wynika, iż w większości przypadków osoby wyrażają zgodę na przekazanie.
Zdarzały się przypadki zbiegu wniosków ENA oraz zbiegu wniosku ENA i wniosku o ekstradycję. Na przykład w sprawie przeciwko M. L. wystąpiono do Polski z wnioskiem o ekstradycję w dniu 23 kwietnia 2004 r., kiedy w Polsce nie obowiązywały jeszcze przepisy wprowadzające ENA. Następnie wystosowano wniosek o ekstradycję do państw, w których nie ma ENA i jednocześnie ENA w stosunku do państw, w których ta możliwość istniała. Po dniu 1 maja 2004 r. można było rozpatrzyć wniosek o ENA. 
W każdym postępowaniu istotną kwestią jest fakt przestrzegania terminów. Badania wykazały, iż terminy wydawania decyzji o ENA i terminy przekazywania osób w ramach tej procedury są przestrzegane, a działania podejmowane w ramach ENA są nadzwyczaj sprawne. Na 235 zbadanych spraw tylko w 1 nastąpiło opóźnienie. Przyczyną opóźnień w wykonaniu ENA są też problemy natury technicznej, np. w sprawie przeciwko obywatelowi państwa W. zatrzymano poszukiwaną osobę i należało ją odebrać, jednak przedstawiciele policji hiszpańskiej nie mogli ze względów formalnych (linie hiszpańskie nakazują zamawiać bilety we wcześniejszym terminie) nabyć biletów na lot w określonym dniu. 
Działania w sprawach wniosków ENA podejmowane są z nadzwyczajną szybkością. Na tle kilku spraw stwierdzono, iż często zdarza się że tego samego dnia osoba, w stosunku do której wydano ENA, została schwytana, wydano postanowienie o jej tymczasowym aresztowaniu i wniosek o ENA.
We wszystkich przebadanych wnioskach były dotrzymywane terminy procesowe i w zależności od konfiguracji przesłanek podejrzany był w krótszym albo dłuższym czasie przekazany odpowiednim władzom w celu osądzenia.
W praktyce dochodziło także do wykorzystania formuły ENA w celu przekazywania mienia. Z badań wynika, iż w konkretnych sprawach przekazano: automatyczną broń palną, samochód, tablice rejestracyjne do samochodu, pieniądze, zegarek, odzież, torbę podróżna, lek, fałszywe paszporty, prawa jazdy, karty kredytowe, dowód rejestracyjny, telefon komórkowy, okulary.
Rodzaj przekazywanych przedmiotów związany jest z typem przestępstwa, o dokonanie którego podejrzana jest osoba, w stosunku do której wystąpiono z ENA. W związku z faktem, iż stosunkowo dużo notuje się kradzieży, najczęściej przekazywane są sfałszowane dokumenty, kradzione samochody lub przedmioty służące do popełnienia przestępstwa.
Z analizy ENA wynika również, iż wnioski kierowane są w większej liczbie przeciwko mężczyznom. Rzadko zdarzają się wnioski przeciwko kobietom. Wśród zbadanych wniosków tylko w dwóch sprawach ENA został wydany w stosunku do kobiety. 
Działania Polski w zakresie limitu czasu, jaki istnieje pomiędzy aresztowaniem a przekazaniem informacji dotyczącej stosowania wobec aresztowanej osoby ENA i języka, na jaki należy przetłumaczyć ENA w danym państwie, zostały pozytywnie ocenione na zebraniu Rady nr 12736 w dniu 12 października 2004 r., które odbyło się w Brukseli. W ramach spotkania przedstawiono raport delegacji belgijskiej, z którego wynika, iż Polska jest wśród trzech państw (obok Wielkiej Brytanii i Litwy), które przewidziały najkrótszy czas na powiadomienie o stosowaniu ENA wobec osoby aresztowanej. Taka ocena jest zgodna z prawami podejrzanego do uczciwego procesu i przestrzegania jego gwarancji procesowych. Z drugiej strony, Polska może w ten sposób w krótkim czasie realizować wnioski skierowane do naszego kraju, zwiększając efektywność działań organów ścigania.