Anna Bodziak
Oględziny miejsca znalezienia zwłok pod wodą
„W każdym działaniu ludzkim dostrzega się z biegiem czasu postęp, (…) również świat zbrodni nie mógł się osłonić murem chińskim od postępu, jaki przynosi duch czasu. (…) Do walki ze światem zbrodni nie wystarczy już obecnie indywidualne, dłuższą praktyką zdobywane doświadczenie, przeciwnie potrzebna jest do niej odrębna strategiczna wiedza, oparta na zdobyczach naukowych”. Z kolei czynności człowieka jako ukierunkowane i zorganizowane procesy odznaczają się przede wszystkim tym, że zmierzają do wytyczonego celu końcowego, czyli do wyniku. 
 Kryminalistyka ujmowana w najszerszym pojęciu jako dyscyplina odnosi się do wszelkiej działalności ukierunkowanej na zwalczanie przestępczości. Bez wątpienia oględziny miejsca znalezienia zwłok są bodaj jedną z najważniejszych czynności kryminalistycznych i procesowanych. Czynność ta, przynajmniej jak do tej pory, była kojarzona z miejscem powierzchni, gdzie znajdują się zwłoki. Jednak w niektórych przypadkach miejscem znalezienia zwłok nie jest powierzchnia lądowa tylko dno akwenu wodnego. 
Trudno nie zgodzić się z twierdzeniem, że w przypadku znalezienia zwłok w wodzie, w szczególności gdy na zwłokach występują obrażenia świadczące o zażyciowości, nie można pominąć wersji zabójstwa, gdy okoliczności zdarzenia nie wskazują na samobójstwo czy wypadek. Należy również zaznaczyć, że przy podejrzeniu zabójstwa istotne jest, czy zwłoki nie zostały wrzucone do wody po uprzednim zadaniu śmiertelnych obrażeń na powierzchni. Konsekwencją tego wydaje się być obligatoryjne przeprowadzenie oględzin miejsca znalezienia zwłok pod wodą, a już w szczególności, gdy zabójstwo zostało dokonane przez utopienie lub w inny sposób, albo gdy zwłoki i ich części zostały zatopione. Powyższe zostało podkreślone również w zarządzeniu nr 841 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 lipca 2004 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów pełniących służbę na terenach wodnych i przywodnych. W rozdziale 1 § 6 pkt 12 zarządzono co następuje: § 6 Do zadań specjalistycznych komisariatów Policji i komórek specjalnych Policji należy w szczególności: pkt 12) w miarę możliwości przeprowadzanie oględzin miejsca zdarzenia pod wodą. Niestety sformułowanie punktu 12 „w miarę możliwości” jest w praktyce postrzegane raczej w negatywnym znaczeniu, tj. „nie ma możliwości do przeprowadzenia podwodnych oględzin miejsca znalezienia zwłok”. Tak szerokie pojmowanie wymienionego sformułowania nie ma z całą pewnością na celu profesjonalnego usprawnienia dokonywania tak ważnej czynności procesowej, jaką są oględziny miejsca znalezienia zwłok, co więcej, moim zdaniem, jest to oddalanie problemu, z którym i tak prędzej czy później trzeba będzie się zmierzyć! Jest to oczywiste w świetle faktu, że czyny przestępcze są dokonywane nie tylko na powierzchni lądowej, ale również w środowisku wodnym!
Woda, jak podkreślałam to we wcześniejszym artykule, jest środowiskiem, z którym wiąże się bardzo duża wypadkowość: utonięcia stanowią bowiem 23% wypadków śmiertelnych. Podobnie jak w przypadku oględzin zwłok na miejscu znalezienia na powierzchni lądowej, tak i przy oględzinach zwłok pod wodą ułożenie ciała denata może już na wstępie nasuwać pewne przypuszczenie co do przyczyny zgonu. Poniżej przedstawiłam trzy przypadki związane z wodą, postaram się również omówić każdy z nich w zależności od ułożenia zwłok pod wodą, a już w szczególności ich cechy charakterystyczne: 
a)	utonięcie wypadkowe,
b)	zwłoki (ciało nieprzytomnego człowieka) wrzucone do wody, 
c)	zabójstwo a samobójstwo w środowisku wodnym.

Ad a. Podstawową cechą wyróżniającą utonięcia wypadkowe od pozostałych przypadków jest charakterystyczne ułożenie zwłok pod wodą. Człowiek, który zaczyna się topić, posiada odruch ratunkowy. Poszczególne etapy utonięcia wypadkowego mają decydujący wpływ na późniejsze ułożenie zwłok pod wodą. W zasadzie pozycję taką można określić jako embrionalną. Polega ona przede wszystkim na charakterystycznym ułożeniu zwłok twarzą do dna oraz na kurczowym przygięciu kończyn górnych i dolnych. Dlatego też przy oględzinach zewnętrznych zwłok plamy opadowe są najwyraźniejsze na głowie i twarzy, ta część ciała ludzkiego jako najcięższa jest ułożona głębiej niż przykładowo kończyny, dlatego też w tych miejscach rozkład gnilny zaczyna się najszybciej, i w zależności od stopnia procesów gnilnych rozpoczyna się od brudnozielonych zabarwień powłok zwłok. „Przygięciowe” ułożenie może już na wstępie sugerować wypadkowość danego zdarzenia. Zwłoki w pozycji embrionalnej mogą również występować w ułożeniu bocznym, ciało będzie ułożone na boku przy jednoczesnym podkurczeniu kończyn. Mówiąc prościej, każdy przypadek, w którym występuje ułożenie podwodne zwłok odmienne od pozycji embrionalnej, powinien sugerować możliwość przestępnego działania osób trzecich.
W zależności od rodzaju zbiornika czynniki wtórne mogą mieć wpływ na późniejsze ułożenie. Jeżeli przykładowo jest to rzeka, bardzo prawdopodobne jest, że w wyniku nasilenia prądu zwłoki mogły się przemieszczać wraz z nurtem rzeki. W takim przypadku bardzo realna wydaje się być zmiana ułożenia spowodowanego przemieszczeniem. W zbiornikach wodnych typu stojącego – np. jeziorach – występują prądy o mniejszej sile, ale na ostateczne ułożenie zwłok mają wpływ inne czynniki wtórne, o których będzie mowa w dalszej części artykułu. 
Przy wypadkowych utonięciach w zbiornikach zamkniętych zwłoki wypływają na powierzchnię wody zawsze twarzą odwróconą do zbiornika wodnego – przy założeniu, że znajdują się na małych głębokościach, czyli nie przekraczających 10 m. Jest to cecha charakterystyczna wypadkowych utonięć w zbiornikach z wodą stojącą. W innych przypadkach nie jest to regułą ze względu na zwiększone oddziaływanie czynników wtórnych. Okres, w jakim zwłoki pozostają pod wodą, jest uzależniony od wielu przyczyn: przede wszystkim od głębokości, na jakiej znajdują się zwłoki, od rodzaju zbiornika, od pory roku, temperatury wody na głębokości znajdowania się zwłok. Zasadniczym czynnikiem wpływającym na okres pozostawania zwłok pod wodą jest oczywiście stopień rozkładu ciała, a to z kolei zależy bezpośrednio od temperatury wody. Ponadto przy wypadkowych utonięciach zawartość substancji za paznokciami jest w wielu przypadkach tożsama z rodzajem dna w danym zbiorniku wodnym – najczęściej jest to muł, który również występuje w otworach nosowych i usznych. Jest to prawdopodobnie związane ze specyfiką pozycji embrionalnej, a szczególnie z ułożeniem zwłok twarzą do dna.
Ad b. Ułożenie zwłok pod wodą będzie przypadkowe. Owa przypadkowość charakteryzuje się jednak kilkoma ważnymi cechami. Zwłoki, które zostaną wrzucone do wody, będą się utrzymywać na powierzchni przez pewien okres czasu, mówiąc potocznie „nie zatoną” od razu, aby tak się stało, muszą być dociążone. Jeżeli zwłoki ułożone są twarzą do tafli wody, znacznie dłużej będą utrzymywać się na powierzchni wody, natomiast jeżeli plecami czas „pływalności” zwłok na powierzchni będzie krótszy. Jest to związane z tzw. zapadnięciem płuc. W pierwszym przypadku do zapadnięcia dochodzi po dłuższym okresie przybywania zwłok na wodzie, w drugim ten okres jest znacznie krótszy – przekłada się to bezpośrednio na czas pozostawania zwłok na wodzie. Podobna sytuacja jest w przypadku wrzucenia do wody ciała osoby nieprzytomnej. Ustalenie pozycji zwłok pod wodą będzie więc zależeć od miejsca dociążenia zwłok. W kwietniu i maju 2004 r. w stawach w powiecie Z. odkryto zwłoki dwóch kobiet i mężczyzny. Ofiary były skrępowane i dociążone kamieniami! Badania kryminalistyczne oraz przeprowadzone oględziny zewnętrzne i wewnętrzne zwłok jednoznacznie wskazywały na potrójne zabójstwo. Ofiarom zadano uderzenie w okolice głowy tępym narzędziem, a następnie zwłoki wrzucono do wody. Pomijając już zagadnienia techniczne, w tym przypadku przeprowadzenie oględzin miejsca znalezienia zwłok wodzie wydaje się być niezbędne. Jak inaczej można opisać w inny sposób niż pod wodą sposób dociążenia zwłok oraz ich ułożenie? Jest to zapewne „komplikowanie rzeczy prostych”, jak mawiają niektórzy, ale czy w przypadku potrójnego zabójstwa nie powinno się zrobić dosłownie wszystkiego w celu wyjaśnienia takiej zagadki kryminalistycznej. Nie znając szczegółowo sprawy, nie chcę wnikać, czy oględziny miejsca znalezienia zwłok pod wodą w tym przypadku zostały przeprowadzone, chciałam jedynie podać przykład, w którym, moim zdaniem, taka czynność procesowa powinna być obligatoryjna w szczególności pod wodą! Doskonale zdaję sobie jednak sprawę z tego, iż jest to związane ze specyficznymi problemami natury procesowej, a przede wszystkim technicznej. Otóż ze względu na to, że oględziny zwłok pod wodą są oczywiście czynnością procesową, obligatoryjnie muszą być przeprowadzone przez organ procesowy, i to nawet nie tyle przez prokuratora czy policjanta mającego uprawnienia nurkowe, bo to przecież nie wszystko, najważniejsza wydaje się być raczej umiejętność dokonania takich oględzin pod wodą, czyli niezbędna wiedza kryminalistyczna w tym zakresie! To jednak nie wszystko, nie wyobrażam sobie również dokonania takiej czynności bez sprzętu technicznego w postaci kamery podwodnej czy aparatu do zdjęć podwodnych.
Warto jednak zaznaczyć, że w tym przypadku będzie to oczywiście wtórne miejsce znalezienia zwłok. Śmierć człowieka nastąpiła bowiem na powierzchni lądowej, ale w celu ukrycia potencjalnego czynu przestępnego zwłoki wrzucono do wody. Oględziny miejsca znalezienia nie będą więc w tym przypadku oględzinami miejsca zdarzenia. Nie oznacza to jednak, że jest to miejsce mniejszej wagi pod względem kryminalistycznym i procesowym. Zasadniczy problem oczywiście pojawia się już na samym początku, dotyczy on bowiem rozróżnienia, czy miejsce znalezienia zwłok jest jednocześnie miejscem zdarzenia. Zwłoki dociążone i przypadkowość ich ułożenia już na samym wstępie powinny sugerować, po pierwsze, działalność osób trzecich, po drugie, wtórność środowiska wodnego jako miejsca zdarzenia. W takim przypadku sugerowanym miejscem zdarzenia będzie powierzchnia lądowa i to niekoniecznie w pobliżu zbiornika wodnego, gdzie znaleziono zwłoki.
Woda może dostać się do płuc również po śmierci człowieka, a więc przyczyną wcale nie musi być tutaj utonięcie. Zwłoki, które zostały wrzucone do wody, mogą więc „nabrać” wodę. W takim przypadku pojawia się obrzęk płuc różniący się znacznie od „klasycznej” rozedmy wodnej płuc – analogiczna sytuacja jest oczywiście przy wrzuceniu ciała nieprzytomnego człowieka. Woda, dostając się do płuc, zagęszcza i uciska powietrze zawarte w pęcherzykach płucnych, tak że zostają rozerwane, w wyniku czego całe płuca są nadmiernie rozdęte, powiększone, a co najważniejsze po otworzeniu klatki piersiowej nie zapadają się do środka, tylko wydobywają na zewnątrz, co ważniejsze „klasyczną” rozedmę wodną płuc można stwierdzić nawet przy zwłokach ze znacznym posunięciem procesów gnilnych. Należy jednak podkreślać po raz kolejny, że jest to związane tylko z utonięciami! W przypadku, kiedy do wody zostaje wrzucone ciało nieprzytomnego człowieka lub zwłoki, podczas otwarcia sekcyjnego w płucach denata będzie znajdować się mniej wody – jest to zresztą oczywiste, ponieważ woda dostaje się do płuc już po zgonie, a nie w trakcie tonięcia, dokładniej chodzi o to, że nie powstaje rozedma wodna płuc charakterystyczna dla utonięć wypadkowych, względnie samobójczych. Ponadto przy utonięciach w wodzie słonej w obrazie sekcyjnym płuc nie jest możliwa do zaobserwowania rozedma wodna tylko obrzęk płuc. Owszem brak wody w płucach jest możliwy w przypadkach tzw. suchych utonięć. Statystycznie przyjmuje się, że jest to możliwe w 10–15% przypadków. Przy suchych utonięciach skurcz mięśni krtani jest tak silny, że w wyniku „blokady” woda nie przedostaje się do płuc. Teoretycznie zakłada się, że przebieg wygląda w ten sposób: w momencie, gdy woda dostaje się do krtani i tchawicy, następuje nagły skurcz krtani spowodowany przez odruch z nerwu błędnego, może wytworzyć się gruba warstwa śluzu i piany tworząca fizyczne zamknięcie i zwinięcie ich światła, tzw. „korek”. Oznacza to oczywiście, że woda nigdy nie dostaje się do płuc. Omawianego skurczu krtani nie da się jednak zaobserwować w badaniu sekcyjnym, co więcej niektórzy uważają, że powyższe przedstawienie mechanizmu suchego utonięcie jest jedynie nieudowodnioną hipotezą!.
Ad c. Trzeci przypadek jest w zasadzie najtrudniejszy do omówienia. Mam tutaj na myśli zabójstwo, polegające na dokonaniu czynu przestępnego w środowisku wodnym. Zasadniczo można tutaj rozróżnić dwa podstawowe przypadki. W pierwszym czyn przestępny dokonany zostaje poprzez wepchnięcie osoby do akwenu wodnego. Drugi przypadek dotyczy tzw. utopienia zbrodniczego już w zbiorniku wodnym. 
 Samobójstwo dokonane w środowisku wodnym może być w wielu przypadkach mylone ze zbrodniczym wepchnięciem do wody. Jest jednak kilka różnic, zresztą bardzo charakterystycznych. Przede wszystkim samobójcy mają zwyczaj dociążania ciała, przykładowo poprzez przymocowanie kamieni, czy nawet podwiązanie i wypełnienie nogawek piaskiem. Należy jednak pamiętać, że podobny sposób jest stosowany przez sprawców wrzucających do wody zwłoki. Na ciele samobójcy nie występują uchwytne ślady walki, w związku z czym należy zwrócić szczególną uwagę na pochodzenie obrażeń, ponieważ może to mieć kluczowe znaczenie dla zróżnicowania samobójstwa od zabójstwa. Ponadto przyjmuje się, że w większości przypadków samobójstw w środowisku wodnym samobójcy raczej wskakują do wody, a nie wchodzą do niej, wobec czego muszą istnieć od tego techniczne możliwości, tzn. skok z mostu, z zapory – jednak w przypadku zbiorników zamkniętych zaporą nie można wykluczyć większej liczby samobójstw polegającej na skoku w kierunku przestrzeni bez wody. Jest to oczywiste w świetle faktu, że ten sposób pochłania zdecydowanie mniej energii niż samobójstwo przez utonięcie, i co ciekawsze statystycznie przyjmuje się, że to właśnie kobiety wybierają takie sposoby popełniania samobójstw, które wymagają od samobójcy mniej energii i odwagi, aczkolwiek z tym mogłabym polemizować.
Zabójstwo dokonane w wodzie poprzez wepchnięcie osoby do akwenu wodnego jest możliwe najczęściej w przypadkach sztucznych i zamkniętych zbiorników wodnych. Ofiara w takiej sytuacji zostaje „wrzucona” do akwenu wodnego. Sytuacja taka wiąże się bezpośrednio z brakiem śladów walki, w przypadku wepchnięcia z zaskoczenia oraz przy założeniu przewagi siłowej napastnika. Należy jednak zaznaczyć, że charakterystyka zbrodniczego wepchnięcia polega na działaniu napastnika z zaskoczenia. Osoba nie umiejąca pływać ma praktycznie zerowe szanse na samodzielne uratowanie. Nawet jeżeli dany osobnik potrafi pływać, moment zaskoczenia napastnika może znacznie osłabić szanse na uratowanie nawet w takim przypadku. Może się tak stać pod wpływem szoku termicznego wywołanego gwałtownym wepchnięciem do wody, związanym ze zbyt dużą różnicą temperatur. Jest to również związane z próbą obalenia pewnego mitu. Oczywiście nieprawdą jest, że wypadkowe utonięcia dotyczą tylko i wyłącznie osób, które słabo pływają lub nie potrafią pływać. W przypadkach szoku termicznego, silnych skurczów mięśni lub tzw. nietypowych utonięć, czyli przypadków zawałów mięśnia sercowego lub padaczki w wodzie, mogą one być przyczyną utonięcia bez względu na stopień zawansowania umiejętności pływackich 
Utopienie zbrodnicze wiąże się z działaniem osób trzecich i podobnie jak opisany wyżej przypadek wypełnia znamiona czynu przestępnego. Siłowe oddziaływanie osób trzecich poprzez kilkakrotne przytapianie (mówiąc bardziej szczegółowo, mam tutaj na myśli siłowe przytrzymywanie danej osoby pod powierzchnią wody), co prowadzi w konsekwencji do utopienia. Podobnie jak we wcześniejszych przypadkach ślady walki na ciele ofiary mogą być znikome, co w konsekwencji może prowadzić do stwierdzenia jako ostatecznej przyczyny zgonu właśnie utonięcia.
Zarówno przy samobójstwach, jak i omówionych wyżej zabójstwach, ułożenie zwłok ma zazwyczaj charakter typowy dla utonięć wypadkowych. Ułożenie zwłok odbiegające od pozycji embrionalnej, może być odmienne jedynie w przypadkach samobójstwa z dociążeniem ciała. Pewne „zaszufladkowanie” danego zdarzenia oparte jedynie na pozorności może prowadzić w konsekwencji do błędnej kwalifikacji prawnej. I tak przykładowo, tzw. „grzybek piany” jako typowy dla utonięć, może być również jednym z objawów obrzęku płuc. Z kolei tzw. skóra praczek świadczy jedynie o przebywaniu przez dłuższy czas zwłok w wodzie. Należy pamiętać o tym, że zwłoki przemieszczające się w rzece nawet na niedługim odcinku mogą mieć charakterystyczne obrażenia przede wszystkim na łokciach i kolanach, które powstają podczas przemieszczania zwłok wraz z nurtem rzeki, i są one tym bardziej wyraziste im większy jest nurt, są one zależne również od rodzaju dna, tzn. czy dno jest kamieniste czy bardziej zamulone. Nie można w żaden sposób łączyć tego typu obrażeń z przestępczym działaniem osób trzecich!
Oprócz charakterystycznych cech w omówionych wyżej przypadkach warto przedstawić szereg czynników wtórnych, które mają wpływ na ułożenie zwłok pod wodą. Niewątpliwie do podstawowych należy zaliczyć temperaturę i głębokość, które są zresztą wzajemnie ze sobą powiązane. Temperatura wody jest zależna od głębokości oraz pory roku. Gwałtowny spadek temperatury na pewnej określonej głębokości określa się jako termoklinę. Różnica temperatur pomiędzy warstwą ciepłą położoną powyżej a zimną położoną poniżej tej granicy może wynosić nawet do 10o C. W wielu przypadkach jest to możliwe do zaobserwowania, gdyż pojawia się wtedy efekt podobny do „wibracji powietrza” spotykanej latem na bardzo nagrzanej asfaltowej szosie, co zresztą wskazuje na jedną cechę wspólną, tj. zjawiska te powstają na granicy mieszania się ośrodków o dużej różnicy temperatur. W zależności od pory roku termoklina znajduje się na różnej głębokości – zakłada się, że w niektórych zbiornikach wodnych maksymalna głębokość termokliny 10 m, zależne jest to jednak od indywidualnych cech danego akwenu wodnego, co w konsekwencji nie wyklucza głębokości poniżej 10 m. W zimie granica termiczna znajduje się na płytszych głębokościach, natomiast w najcieplejszych miesiącach lata znacznie głębiej. 
 Specyfika granicy termicznej nie wpływa w zasadzie w żaden sposób na ułożenie zwłok pod wodą. Termoklina jest „granicą wypływalności” zwłok – należy jednak podkreślić z pełną stanowczością, że jest to zależne od specyfiki danego zbiornika, a już w szczególności od tego jaka jest maksymalna głębokość i stopień mieszalności wody!
W temperaturze +4o C procesy gnilne zostają zdecydowanie spowolnione do tego stopnia, że tworzące się w niewielkich ilościach gazy gnilne są niewystarczające do „wyniesienia” zwłok na powierzchnię wody. W zasadzie przyjmuje się, że zwłoki znajdujące się poniżej granicy termicznej nie wypłyną! Owszem regułą jest, że zwłoki wolniej rozkładają się w wodzie, ale jak już zaznaczyłam wyżej, czynniki wtórne, takie jak termoklina, w znaczny sposób spowalniają rozkład gnilny. I tak przykładowo w wodzie o temp. 19o C naskórek ulega oddzieleniu już po trzech dniach, natomiast o temp. 5o C co najmniej jednego miesiąca. Wobec tego przyjmuje się, że na zwłokach przebywających w wodzie procesy gnilne pojawiają się później niż na powietrzu o tej samej porze roku. W zbiornikach zimnej wody lub poniżej granicy termokliny zwłoki mogą przez lata nie podlegać rozkładowi, w związku z tym nie wypływają na powierzchnię, tylko pozostają w wodzie, ulegając począwszy od trzeciego miesiąca przemianom tłuszczowo-woskowym. 
W badaniach przeprowadzonych przeze mnie w Jeziorze Solińskim różnica temperatur na głębokości pomiędzy 8 a 9 metrem wynosiła do 4o C w najcieplejszych miesiącach lata. Maksymalna głębokość termokliny wynosiła 10 m przy temp. powietrza ok. 29o C, przy czym temp. wody na głębokości 9 m wynosiła 20,6o C natomiast na głębokości 10 m 17,1o C. Specyfika tego zbiornika, tj. jeziora sztucznego, nie pozwala na przyjęcie tezy, że zwłoki znajdujące się poniżej 10 metrów głębokości nie wypłyną! W przypadku Jeziora Solińskiego na wypływalność zwłok mają wpływ dodatkowe czynniki związane z charakterem zbiornika typu retencyjnego. Wydaje się to zresztą oczywiste, skoro poziom wody jest zależny od nasilenia opadów deszczu w danym okresie.
Podobnie jak termoklina, „zerowa pływalność zwłok” jest związana z przedłużeniem okresu pozostawania zwłok pod wodą. Zjawisko to zachodzi tylko i wyłącznie w zbiornikach z woda stojącą. Specyfika „zerowej pływalności” zwłok jest związana przede wszystkim z tym, iż jest to w zdecydowanej większości stan chwilowy, polegający na zawieszeniu zwłok w toni wodnej, w pozycji zależnej od sposobu dociążenia ciała, np. poprzez ubranie. Zwłoki albo wypłyną na powierzchnię wody, i będzie to zależne od stopnia rozkładu i wytworzenia się gazów gnilnych, albo opadną na dno. W przypadkach, gdy zwłoki są zawieszone w toni poniżej granicy termokliny, proces rozkładu ciała będzie zachodził znacznie wolniej, wobec tego zwłoki, zamiast „unosić” się wskutek wytworzenia się gazów gnilnych w stronę powierzchni wody, nie wypłyną, tylko opadną na dno zbiornika wodnego. 
Warto zaznaczyć, że środowisko wodne różni się w zależności od rodzaju zbiornika wodnego. Obowiązkiem organu procesowego dokonującego oględzin miejsca znalezienia zwłok powinno być umiejętne podejście do specyfiki zbiornika wodnego w swoim rejonie działania. Rozpatrując dany przypadek z kryminalistycznego punktu widzenia, obowiązkiem powinno być scharakteryzowanie zbiornika wodnego przynajmniej w stopniu podstawowym. Występowanie pewnych zjawisk podwodnych jest związane w wielu przypadkach tylko z konkretnym rodzajem zbiornika wodnego. 
 Szczegółowe podejście do miejsca znalezienia zwłok pod wodą może wiele wyjaśnić już na samym wstępie. Otóż przykładowo, jeżeli mamy do czynienia z jeziorem naturalnym, którego cechą charakterystyczną jest bujna roślinność na dnie, to już na początku sugerować to może występowanie swego rodzaju „podwodnej pułapki”, jaką są podwójne dna. W wyniku procesów gnicia roślinności podwodnej tworzy się wyżej dna górna warstwa, która po pewnym okresie czasu staje się coraz grubsza i twardsza. W wyniku obciążenia owego „prowizorycznego dna” następuje zapadnięcie się tej części warstwy. Jest to bardzo niebezpieczne zjawisko dla płetwonurków poszukujących zwłok w danym akwenie wodnym. Warto jeszcze zaznaczyć, że zwłoki, które znajdą się pomiędzy dnem właściwym a górną warstwą roślinności, nie wypłyną na powierzchnię, bez względu na temperaturę wody i głębokość. 
Oględziny zwłok pod wodą ze względu na odmienność środowiskową powinny skłaniać organy dokonujące tej czynności do wszechstronnego i fachowego podejścia do zagadnienia. Jak zaznaczyłam na początku, wypadkowość w wodzie stanowi bardzo duży odsetek przypadków, jednak z całą pewnością ukrycie czynu przestępnego w środowisku wodnym wydaje się być najprostszą rzeczą. Warto więc dążyć do ustalenia wszystkich szczegółów dotyczących miejsca zdarzenia, względnie znalezienia zwłok pod wodą. Nie chodzi nawet o to, aby organ prowadzący znał dokładnie specyfikę poszukiwań podwodnych, czy przykładowo topografię dna danego akwenu. Najważniejsze wydaje się być odpowiednie podejście prowadzącego postępowanie do płetwonurków poszukujących zwłok, którzy jako pierwsi mają styczność z miejscem dna akwenu, gdzie znajdują zwłoki. Jeżeli już nawet w literaturze prawniczej czy kryminalistycznej podkreśla się wagę i znaczenie oględzin, to z całą pewnością nie uwzględnia się specyfiki ich przeprowadzania w poszczególnych rodzajach przestępstw, nie mówiąc już o podkreślaniu zasadniczych różnic w zależności od środowiska. Nie można więc zapomnieć, że oględziny miejsca przestępstwa stanowią jedno z pierwszych źródeł informacji o czynie i jego sprawcy! Określenie reguł i zasad determinujących specyfikę kryminalistycznych czynności oględzinowych ze względu na kategorię przestępstwa, jak i rodzaj środowiska, w jakim odnaleziono zwłoki, jest zagadnieniem dominującym, a brak wiedzy dotyczącej specyfiki miejsca znalezienia zwłok może mieć nieodwracalne skutki dla toczącego się postępowania. „Oględziny nie są sztuką dla sztuki. Realizując cele śledztwa, stanowią jego bodaj najistotniejszą cząstkę. Niemi świadkowie, czyli dowody rzeczowe, mogą przemówić zrozumiałą mową, pod warunkiem że będą przestrzegane wszelkie zasady dotyczące tego zagadnienia”.