INSTYTUT SYSTEMÓW, INFORMATYKI I BEZPIECZEŃSTWA

WYTYCZNE W ZAKRESIE
KONTROLI
WYMAGANYCH ARTYKUŁEM 18
DYREKTYWY RADY 96/82/WE (SEVESO II)

GEORGIOS A. PAPADAKIS I SAM PORTER
(redakcja)

1999	EUR 18692 EN

ZASTRZEŻENIE
Komisja Europejska ani żadna osoba
działająca w imieniu Komisji nie ponosi odpowiedzialności za skutki potencjalnego
wykorzystania przedstawionych poniżej informacji.

Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 1999 r.
ISBN 92-828-5898-7
© Wspólnoty Europejskie, 1999 r.
Wydrukowano we Włoszech

Spis treści
1.	Wprowadzenie
2.	Cele kontroli/środków kontrolnych
3.	Organizacja kontroli/środków kontrolnych
4.	System kontroli
4.1.	Wymagania ogólne
4.2.	Tworzenie programu kontroli
4.3.	Wdrożenie programu kontroli
4.4.	Sprawozdanie przedstawiane po kontroli
4.5.	Współpraca w zależności od potrzeb
5.	Inne środki kontrolne
6.	Treść kontroli/środków kontrolnych
6.1.	Informacje ogólne
6.2.	Wykazanie zastosowania odpowiednich środków, aby zapobiec poważnym awariom i złagodzić ich skutki
6.3.	Sprawdzenie potwierdzające dane i informacje zawarte w sprawozdaniu o bezpieczeństwie lub innych sprawozdaniach
6.4.	Sprawdzenie potwierdzające publiczne udostępnienie informacji
6.5.	Sprawdzenia potwierdzające planowania w celu bezpieczeństwa
7.	Inne powiązane zagadnienia
7.1.	Zależność pomiędzy kontrolami/środkami kontrolnymi opisanymi w art. 18 a badaniem sprawozdań o bezpieczeństwie opisanych w art. 9 ust. 4
7.2.	Kontrole w następstwie poważnych awarii
7.3.	Uwzględnienie wyników kontroli i przeglądów systemów zarządzania bezpieczeństwem zrealizowanych przez inne strony
7.4.	Zależność pomiędzy kontrolami/środkami kontrolnymi opisanymi w art. 18 a zakazem użytkowania opisanym w art. 17
Załącznik I Właściwy tekst art. 18 (Kontrola) dyrektywy SEVESO II (dyrektywa Rady 96/82/WE)
Załącznik II
A.	Polityka przeciwdziałania poważnym awariom i systemy zarządzania bezpieczeństwem
B.	Zagadnienia organizacyjne i personalne
C.	Określenie oraz ocena poważnego niebezpieczeństwa
D.	Zagadnienia dotyczące mechanizmów kontroli działalności (w tym utrzymania)
E.	Zagadnienia związane z zarządzaniem zmianami
F.	Planowania w celu bezpieczeństwa (patrz: uwagi w punkcie 6.5)
G.	Monitorowanie wyników
H.	Kontrola i przegląd
Załącznik III	Bibliografia

Podziękowania
Niniejsze wytyczne zostały opracowane przez Georgiosa A. Papadakisa i Sama Portera w ścisłej współpracy z członkami technicznej grupy roboczej utworzonej w tym celu przez Dyrekcję Generalną ds. Środowiska (DG XI) (skład poniżej) i zostały zatwierdzone przez komitet właściwych organów ds. wdrożenia dyrektywy Seveso.
Skład technicznej grupy roboczej 2
Przewodniczący:	Sam PORTER	EC DG XI E.1
Sekretarz naukowy:	Georgios A. PAPADAKIS	EC DG JRC - MAHB
Członkowie (w kolejności alfabetycznej)
ALÉN Hannu	Ministerstwo Spraw Społecznych i Zdrowia, FINLANDIA
BRITTON Trevor	Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive), WIELKA BRYTANIA
BROUWER Williët	Min. van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, NIDERLANDY
BURCHARD Vibeke	County of West Zealand, DANIA
COLREAVY John	Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy, IRLANDIA
DELVAUX Inge	Ministerstwo Wspólnoty Flamandzkiej, Dział Kontroli Środowiska, BELGIA
DEUSTER Bruno	Umweltministerium NRW, NIEMCY
GILBERT Dominique	Ministere de l’Environnement, DPPR / SEI, FRANCJA
HAGEN Hans	Arbejdstilsynet Risikosekretariatet, DANIA
LÄHDE Anne-Mari	TUKES Urząd ds. Bezpieczeństwa Technologii (Safety Technology Authority), FINLANDIA
LUDOVISI Giancarlo	ISPESL Istit. Super. Prevenzione & Sicurezza del Lavoro, WŁOCHY
MOCHÉ Laurent	Ministere de l’Environnement, DPPR / SEI, FRANCJA
MOSCHOPOULOS Fotios	Ministerstwo Pracy, GRECJA
MOSER Alfred	Magistrat Linz – Amt für Technik, AUSTRIA
NILSSON Bernt	Krajowa Rada ds. Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (National Board of Occupational Safety & Health), SZWECJA
OH Joy I.H.	Min. van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, NIDERLANDY
PALMA Tonino	ANPA Agenzia Nazionale Protezione dell’ Ambiente, WŁOCHY
RÉMONT Sophie	Ministere de l’Environnement, DPPR / SEI, FRANCJA
ROSEN David	CEFIC Europejska Rada Przemysłu Chemicznego
SARGENT Peter	Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive), WIELKA BRYTANIA
SERKEDAKIS A.	Ministerstwo Pracy, GRECJA
VAN GILS Erik	Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid BELGIA
VENÂNCIO Catarina	ATRIG Direcçăo Geral de Energia, PORTUGALIA

1.	Wprowadzenie
Dyrektywa Rady 96/82/WE (Seveso II) ma na celu zapobieganie poważnym awariom związanym z substancjami niebezpiecznymi i ograniczanie ich wpływu na człowieka i środowisko naturalne, tak aby zapewnić wysoki poziom ochrony na terenie Wspólnoty w spójny i skuteczny sposób. Dyrektywa nakłada na prowadzącego zakład w rozumieniu Seveso II obowiązek podjęcia wszelkich środków w celu zapobiegania poważnym awariom oraz złagodzenia ich skutków dla człowieka i środowiska naturalnego. Dyrektywa wprowadza również wymaganie zapewnienia przez państwa członkowskie organizacji systemu bieżących kontroli lub innych działań przez właściwe organy w celu sprawdzenia, czy prowadzący zakład wypełnia swoje obowiązki wynikające z dyrektywy. To ostatnie wymaganie stanowi przedmiot niniejszych wytycznych.
Wymaganie kontroli, za którą odpowiadają właściwe organy, to obszar zmieniony i znacznie rozszerzony w dyrektywie Seveso II. Dyrektywa Seveso I zawierała tylko jeden krótki akapit w sprawie kontroli, podczas gdy nowa dyrektywa zawiera cały artykuł jej dotyczący. Zmiana ta wynika ze stwierdzenia, że skuteczny system kontroli w państwach członkowskich jest niezbędny aby osiągnąć cele dyrektywy. W związku z tym, dyrektywa wyraźnie określa cechy systemu kontroli, który powinny zapewnić właściwe organy i który ma prowadzić do zwiększenia spójności zastosowania przepisów prawnych na poziomie europejskim. Cel kontroli określono w ust. 16 preambuły dyrektywy, który stwierdza:
„Różnice w mechanizmach kontroli zakładów przez właściwe organy mogą spowodować zróżnicowanie poziomów ochrony. Konieczne jest ustalenie na poziomie Wspólnoty podstawowych wymogów, z którymi muszą być zgodne systemy kontroli ustanowione przez Państwa Członkowskie.”
Niniejszy dokument ma zapewnić dodatkowe wyjaśnienia i wytyczne wspomagające interpretację wymagań dotyczących kontroli, zawartych w art. 18 dyrektywy. Analizuje on wymagania dyrektywy Seveso II, dotyczące głównie organizacji i zasad kontroli, ale nie został opracowany jako wszechstronny ogólny podręcznik dotyczący samej kontroli.
Przedstawione wytyczne zostały opracowane w szczególności w odniesieniu do wymagań dyrektywy Seveso II, w sposób zapewniający ich spójność i zgodność z innymi podobnymi inicjatywami, takimi jak prace Europejskiej Sieci ds. Wdrażania i Egzekucji Prawa Ochrony Środowiska (IMPEL), w zakresie minimalnych kryteriów kontroli (środowiskowych). Zakres prac prowadzonych przez IMPEL jest szerszy i obejmuje inne przepisy prawne w zakresie ochrony środowiska.
Niniejsze wytyczne odzwierciedlają interpretację dyrektywy uzgodnioną przez Komisję Europejską i władze państw członkowskich. Nie stanowią one przepisu prawnego – nie należy uznawać ich za obowiązujące i nie wykluczają one innych zasadnych interpretacji wymagań dyrektywy.

2.	Cele kontroli/środków kontrolnych
Niniejszy dokument dotyczy kontroli/środków kontrolnych, za zastosowanie których odpowiadają właściwe organy w celu spełnienia wymagań art. 18 dyrektywy. Zapewnienie kontroli/środków kontrolnych przez właściwe organy w żaden sposób nie ogranicza obowiązku prowadzącego zakład do dostarczenia odpowiednich środków zapobiegających poważnym awariom i łagodzących ich skutków.
Podstawowym celem kontroli/środków kontrolnych jest okresowe sprawdzanie, czy zakład prowadzony jest w sposób przewidziany przez dyrektywę, czyli, mówiąc inaczej, przy utrzymaniu stabilnego wysokiego poziomu ochrony człowieka i środowiska.
Kontrole/środki kontrolne muszą być wystarczające do planowanego i systematycznego badania systemów użytkowanych w zakładzie, bez względu na to, czy są to systemy techniczne, organizacyjne, czy kierownicze.
W szczególności, art. 18 wymaga, aby kontrole/środki kontrole zapewniły, że:
•	prowadzący zakład może wykazać, iż podjął odpowiednie środki, aby zapobiec poważnym awariom w związku z różnymi rodzajami działalności zakładu;
•	prowadzący zakład może wykazać, iż dostarczył odpowiednich środków łagodzących skutki poważnych awarii zarówno na terenie zakładu, jak i poza nim;
•	dane i informacje zawarte w sprawozdaniu o bezpieczeństwie lub każdym innym przedstawionym sprawozdaniu odpowiednio odzwierciedlają warunki panujące w zakładzie;
•	udostępniono publicznie informacje na podstawie art. 13 ust. 1.
Rysunek 1: Wymagania art. 18

Właściwe organy muszą zorganizować system kontroli.

System kontroli
(organizacja obowiązki, procedury, zasoby itp.)
•	Program kontroli wszystkich zakładów
•	Sprawozdanie przedstawiane po każdej kontroli
•	W razie potrzeby, współpraca
•	Częstotliwość kontroli
Art. 7, odpowiednio
Art. 9: przynajmniej jedna kontrola na terenie zakładu co 12 miesięcy, chyba że inaczej wynika z systematycznej oceny

Inne środki kontrolne odpowiednie biorąc pod uwagę rodzaj zakładu

Sprawdzenie zgodności z dyrektywą
prowadzący zakład może wykazać, że:
•	dostarczył odpowiednich środków zapobiegających poważnym awariom
•	dostarczył odpowiednich środków łagodzących skutki poważnych awarii
•	dane zawarte w sprawozdaniu o bezpieczeństwie prawidłowo odzwierciedlające rzeczywiste warunki
•	udostępniono informacje wymagane przez art. 13.

Część 3

Część 4

Część 5

Część 6

Wprowadzenie elastyczności

Podstawowe wymagania

3.	Organizacja kontroli/środków kontrolnych
W wielu państwach członkowskich do wypełniania obowiązków określonych dyrektywą mianowane będą różne właściwe organy. Zaleca się, aby państwa członkowskie sporządziły dokument wyjaśniający role różnych organów i ustalenia w zakresie koordynacji ich działań, w szczególności w odniesieniu do kontroli. Zaleca się również, aby taki dokument wyjaśniający został udostępniony wszystkim zainteresowanym stronom.
Wymagania art. 18 dyrektywy Seveso I opisuje schematyczny rysunek na stronie 1. Rysunek ten odzwierciedla również części dokumentów, w których omówiono poszczególne zagadnienia.
Właściwe organy mogą podjąć decyzję o rozwinięciu w pewnym stopniu obu stron schematu przedstawionego na rysunku 1. Mówiąc inaczej, mogą one zdecydować o stworzeniu w mniejszym lub większym stopniu zarówno „systemu kontroli”, jak również „innych środków kontrolnych", w zależności od tego, co bardziej odpowiada ich potrzebom. Wydaje się jednak prawdopodobne, że stosunkowo intensywne rozwinięcie lewej strony schematu, czyli systemu kontroli, warunkuje osiągnięcie celów art. 18. W przypadku zastosowania „innych środków kontrolnych”, ich celem powinno być zapewnienie poziomu kontroli przynajmniej odpowiadającego poziomowi oczekiwanemu od systemu kontroli.
Dyrektywa wymaga, aby kontrole lub inne środki kontrolne nie były uzależnione od otrzymania sprawozdania o bezpieczeństwie lub innego przedstawionego sprawozdania. Jeśli takie sprawozdania są dostępne, należy jednak w pełni wykorzystać zawarte w nich informacje.

4.	System kontroli
4.1.	Wymagania ogólne
System kontroli ma spełniać następujące warunki (art. 18 ust. 2):
•	istnieje program kontroli dla wszystkich zakładów (patrz: punkt 4.2 i 4.3);
•	po przeprowadzeniu każdej kontroli właściwe organy sporządzają sprawozdanie (patrz: punkt 4.4);
•	w razie konieczności, po każdej kontroli przeprowadzonej przez właściwe organy zapewniona zostanie współpraca (patrz: punkt 4.5) z kierownictwem zakładu, w rozsądnym czasie po dokonaniu kontroli.
System kontroli powinien obejmować strukturę organizacyjną, zakresy odpowiedzialności, praktyki, procedury i zasoby dla celów tworzenia i realizacji efektywnego i skutecznego programu kontroli.
4.2.	Tworzenie programu kontroli
Dyrektywa wymaga, aby program kontroli obejmował wszystkie zakłady, tj. zakłady podlegające art. 7 („niższy poziom”) i art. 9 („wyższy poziom”). W związku z tym, właściwe organy będą musiały opracować i prowadzić aktualną listę wszystkich zakładów podlegających dyrektywie.
Program kontroli powinien uwzględniać:
a)	wymagania prawa krajowego, przepisów i postanowień administracyjnych wdrażających dyrektywę;
b)	priorytety lokalne lub krajowe wynikające z oceny głównych zagadnień dotyczących odpowiednio, zakładów o najwyższym ryzyku;
c)	odpowiednio, ogólną ocenę danych i wiedzy uzyskanej w czasie wcześniejszych działań kontrolnych lub z innych źródeł albo w czasie oceny stanu zgodności zakładu z właściwymi wymaganiami prawnymi dla zakładów narażonych na największe niebezpieczeństwo poważnych awarii;
d)	ocenę, w którym miejscu kontrola jest najbardziej potrzebna. Na ustalenie priorytetów w odniesieniu do poszczególnych zakładów lub instalacji/systemów w ramach zakładu może wpłynąć analiza następujących czynników, jeśli dostępne informacje są istotne w odniesieniu do niebezpieczeństwa poważnych awarii:
Analiza potencjalnego niebezpieczeństwa lub ryzyka:
•	ocena niebezpieczeństwa i ryzyka;
•	wielkość i złożoność zakładu;
•	w przypadku zakładów podlegających art. 9 – kontrole, które mogą być związane z badaniem sprawozdania o bezpieczeństwie lub powiązaną współpracą;
•	doświadczenia wynikające z awarii, zdarzeń lub sytuacji niebezpiecznych dotyczących podobnych działań/zakładów.
Analiza informacji i wyników:
•	zakłady lub instalacje, które nie były przedmiotem wcześniejszych kontroli;
•	doświadczenia z poprzednich kontroli lub realizacji procedur oceny sprawozdań i zezwoleń;
•	sprawozdania na temat monitorowania wyników, kontroli i przeglądów systemu zarządzania bezpieczeństwem prowadzącego zakład;
•	sprawozdania na temat awarii;
•	sprawozdania na temat zdarzeń i sytuacji niebezpiecznych;
•	otrzymane skargi;
•	nowa wiedza o zagadnieniach naukowych lub technicznych.
Analiza zmian:
•	otrzymanie szczegółowych danych zmian zgodnie z art. 10 dyrektywy;
•	zmiana struktury własności;
•	zgłoszenie zmian, przebudowy, rozbudowy zakładu itp.;
•	zakłady podlegające częstym zmianom chemii procesów;
•	istotne zmiany poziomów zatrudnienia.
Program kontroli musi obejmować wszystkie zakłady, ale następujące czynniki mogą spowodować pewne różnice w podejściach do kontroli zakładów podlegających art. 7 i art. 9:
•	potrzeba efektywnego i skutecznego wykorzystania zasobów może spowodować różne podejścia i strategie w odniesieniu do zakładów podlegających art. 7 i art. 9, aby zapewnić proporcjonalne i ukierunkowane działania kontrolne;
•	konieczne może być położenie większego nacisku na informacje zebrane w czasie kontroli zakładów podlegających art. 7, ponieważ w ich przypadku zakres istniejącej dokumentacji jest bardziej ograniczony niż dla zakładów podlegających art. 9;
•	w przypadku zakładów podlegających art. 7, powyższa analiza (punkt 4.2.d) pomoże ustalić odpowiednią częstotliwość kontroli;
•	w odniesieniu do zakładów podlegających art. 9 istnieje więcej źródeł szczegółowych informacji, istotnych w kontekście przygotowania działań kontrolnych, np. sprawozdanie o bezpieczeństwie;
•	w przypadku zakładów podlegających art. 9, program musi uwzględniać przynajmniej jedną kontrolę na terenie zakładu prowadzoną przez właściwe organy przynajmniej co 12 miesięcy LUB będzie oparty na systematycznej ocenie niebezpieczeństwa poważnych awarii w zakładzie, mającej na celu ustalenie odpowiedniej częstotliwości kontroli. W tym ostatnim przypadku, ocena sprawozdania o bezpieczeństwie i analiza wymienionych powyżej czynników (punkt 4.2.d) może być powiązana z systematyczną oceną #;
•	jeśli systematyczna ocena służy ustaleniu częstotliwości kontroli zakładów podlegających art. 9, właściwe organy zapewnią przejrzyste i zorganizowane podejście do realizacji takich ocen, w tym określą kryteria oceny.
4.3.	Wdrożenie programu kontroli
Program lub programy kontroli mogą być opracowane na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym, ale państwa członkowskie zapewnią istnienie ogólnego programu lub programów dla wszystkich zakładów na terytorium, a także wyznaczenie właściwych organów dla celów realizacji takich kontroli.
Program będzie wystarczający dla celów planowanego i systematycznego badania:
-	systemów technicznych; oraz
-	systemów organizacji i systemów kierowniczych;
stosowanych w każdym zakładzie.
Generalnie program musi zapewniać zbadanie wszystkich trzech elementów (technicznego, organizacyjnego i kierowniczego) dla każdego zakładu. Indywidualna kontrola/działanie kontrolne nie musi uwzględniać wszystkich trzech elementów, ale w większości przypadków te trzy elementy będą prawdopodobnie połączone, a oddzielne kontrole mogą być w praktyce nieuzasadnione.
Oczekuje się, że program kontroli będzie zawierać przynajmniej następujące informacje:
•	szczegółowe dane obszaru geograficznego objętego programem;
•	definicję okresu objętego programem;
•	ustalenie wszystkich zakładów na obszarze geograficznym objętym programem;
•	planowany harmonogram kontroli każdego zakładu;
•	zakres kontroli planowanej dla każdego zakładu;
•	w razie potrzeby, szczegóły lub odniesienie do postanowień i procedur przeglądu programu.
Pod uwagę należy wziąć również szczepowe informacje lub odniesienie do postanowień i procedur postępowania w przypadku kontroli nierutynowych lub reaktywnych (na przykład w związku z awariami, zdarzeniami lub skargami). Państwa członkowskie powinny zapewnić w szczególności realizację kontroli nierutynowych lub reaktywnych w następujących okolicznościach: 
a)	w celu wyjaśnienia istotnych skarg dotyczących niebezpieczeństwa poważnych awarii, możliwie najszybciej po otrzymaniu takich skarg przez organy;
b)	w celu wyjaśnienia poważnych awarii, zdarzeń i przypadków niezgodności, możliwie najszybciej po uzyskaniu o nich informacji przez właściwe organy.
Program może być realizowany przez połączenie planowanych kontroli, o których prowadzący zakład jest informowany z wyprzedzeniem z nieoczekiwanymi wizytami, o których prowadzący zakład nie jest zawiadamiany. Zaletą wizyt zgłaszanych z wyprzedzeniem stanowi możliwość efektywnego udostępnienia właściwych zasobów przez prowadzącego zakład. Poza tym, terminy wizyt kontrolnych mogą być potencjalnie ustalone tak, aby zapewnić maksymalne wzajemne korzyści i efektywność, na przykład kontrola działań w zakresie utrzymania może być realizowana w okresach wyłączenia zakładu lub kontrola może być skoordynowana z wewnętrznym harmonogramem audytu wewnętrznego lub zewnętrznego, ustalonym przez prowadzącego zakład i przeglądem systemu zarządzania bezpieczeństwem. Należy jednak zachować i w razie potrzeby korzystać z możliwości realizacji niezapowiedzianych wizyt w zakładzie.
4.4.	Sprawozdanie przedstawiane po kontroli
Sprowadzania przedstawiane po kontroli pełnią istotną funkcję. Opisują one poziom zgodności z dyrektywą i wyniki oceny systemów bezpieczeństwa stosowanych przez prowadzącego zakład. Sprawozdanie powinno zapewniać:
•	szczegółowe informacje o zakresie kontroli i objętych nią częściach zakładu;
•	ustalenia z oceny zastosowanych systemów (objętych kontrolą);
•	ustalenia dotyczące przestrzegania przez prowadzącego zakład wymagań prawa krajowego, regulaminów i postanowień administracyjnych, wdrażających dyrektywę i odpowiednio, innych wymagań prawnych, jeśli mają one znaczenie w kontekście zapobiegania poważnym awariom (np. wymagania dotyczące projektu i kontroli sprzętu);
•	szczegółowe informacje o środkach uzgodnionych z prowadzącym zakład, w tym terminach ich wdrożenia;
•	wniosek, czy w tym momencie należy zastosować jakiekolwiek środki dodatkowe, takie jak formalne działania wykonawcze, dalsze rozmowy z prowadzącym zakład, działania w zakresie dalszej kontroli, w tym przeprowadzić kolejne wizyty na terenie lub podjąć inną współpracę z prowadzącym zakład w odniesieniu do zagadnień budzących obawy, i czy wymagane są środki zaradcze. Należy opracować plan współpracy, obejmujący harmonogram czasowy (może on stanowić część sprawozdania lub oddzielny plan działania).
Sprawdzania z kontroli należy przechowywać przez właściwy okres w celu zapewnienia historii kontroli, z której można skorzystać dla celów przeglądu priorytetów programu. W razie potrzeby, konieczne może być również przesłanie informacji ze sprawozdania z badania innym właściwym organom w państwach członkowskich.
4.5.	Współpraca w zależności od potrzeb
Właściwy tekst z dyrektywy:
W razie konieczności, po każdej kontroli przeprowadzonej przez właściwe organy zapewniona zostanie współpraca z kierownictwem zakładu, w rozsądnym czasie po dokonaniu kontroli.
Sprawdzanie z kontroli powinno przedstawiać te przypadki, w których konieczne jest opracowanie/uzgodnienie planu działania z prowadzącym zakład, aby dodatkowo wykazać zastosowanie wszystkich niezbędnych środków lub koniecznych środków zaradczych. W takich przypadkach zwykle konieczna będzie współpraca z kierownictwem zakładu dotycząca ustaleń z kontroli, aby potwierdzić realizację działań. Zwykle oczekuje się jednak wyjaśnienia wyników kontroli prowadzącemu zakład. Zaleca się również rozważenie odpowiedniej prezentacji wyników i wniosków z działań kontrolnych pracownikom zakładu.
Współpraca będzie normalnie obejmowała formalną wymianę informacji, na przykład w formie listu lub w razie potrzeby, prawne procedury wykonawcze. Odpowiednio, plany dotyczące kontroli wdrożenia i skuteczności działań korygujących należy realizować zgodnie z harmonogramem czasowym wpisanym do sprawozdania z kontroli lub planu współpracy.

5.	Inne środki kontrolne
Dyrektywa wyraźnie stwierdza, że za organizację systemu kontroli lub innych środków kontrolnych odpowiadają właściwe organy. Poza tym, art. 18 ust. 2 odnosi się do:
•	kontroli ustanowionej przez właściwe organy;
•	sprawozdania sporządzanego przez właściwe organy;
•	kontroli prowadzonej przez właściwe organy.
Organy wspierające właściwe organy
Artykuł 16 dyrektywy wprowadza możliwość ustanowienia w razie potrzeby organów wspierających właściwe organy na poziomie technicznym. W związku z tym, oczekuje się, że państwo członkowskie będzie sprawować właściwą kontrolę zapewniającą odpowiednie kompetencje i niezależność takich organów. Wiadomo, że istniejące ustalenia w zakresie kontroli w niektórych państwach członkowskich uwzględniają zaangażowanie organów (np. organów lokalnych lub regionalnych), które nie stanowią właściwych organów wyznaczonych w ramach dyrektywy, lub wsparcie realizacji niektórych zadań przez prywatne organizacje zewnętrzne. Tekst dyrektywy odnoszący się do „innych środków kontrolnych” dopuszcza tę elastyczność. Ostateczną odpowiedzialność za zapewnienie istnienia odpowiednich i wystarczających kontroli/środków kontrolnych ponoszą jednak właściwe organy.
Zastosowane „inne środki kontrolne” powinny:
•	być wystarczające do planowanego i systematycznego badania systemów użytkowanych w zakładzie, bez względu na to, czy są to systemy techniczne, organizacyjne, czy kierownicze;
•	zapewniać poziom kontroli przynajmniej odpowiadający poziomowi oczekiwanemu od systemu kontroli;
•	nie zależeć od otrzymania sprawozdania o bezpieczeństwie lub innego przedstawionego sprawozdania (jeśli takie sprawozdania są dostępne, należy jednak w pełni wykorzystać zawarte w nich informacje).
Punkt 7.3 niniejszego dokumentu omawia uwzględnienie wyników kontroli i przeglądów systemów zarządzania bezpieczeństwem, przeprowadzonych przez inne strony. Ustalenia tego rodzaju mogłyby być również objęte oceną i monitorowaniem jako zapewnienie „innych środków kontrolnych”.

6.	Treść kontroli/środków kontrolnych
6.1.	Informacje ogólne
Podstawowym celem kontroli/środków kontrolnych jest planowane i systematyczne badanie systemów technicznych, organizacyjnych i kierowniczych zastosowanych w zakładzie, w celu sprawdzenia, czy prowadzący zakład może wykazać dostarczenie wszystkich środków zapobiegających poważnym awariom i łagodzących ich skutki, tak aby osiągnąć wysoki poziom ochrony ludności i środowiska naturalnego.
Oczekuje się, że właściwe organy wyznaczą osoby prowadzące kontrolę, posiadające wiedzę i szkolenie wystarczające, aby zapewnić, że kontrola jest spójna i skuteczna. W szczególności, ocena zdolności prowadzącego zakład do wykazania dostarczania odpowiednich środków, wymaga uwzględnienia pewnych kryteriów. W związku z tym oczekuje się, że właściwe organy opracują i/lub będą stosować odpowiednie kryteria dla celów badania systemów technicznych, organizacyjnych i kierowniczych, a także zapewnią specjalne narzędzia i metody stosowane przez osoby prowadzące kontrolę (np. instrukcje, listy kontrolne, kryteria ryzyka, właściwe bazy danych i oprogramowanie itp.), niezbędne do zapewnienia odpowiedniości prowadzonych kontroli i ocen.
6.2.	Wykazanie zastosowania odpowiednich środków, aby zapobiec poważnym awariom i złagodzić ich skutki
Dyrektywa wymaga, aby prowadzący zakład zastosował wszystkie niezbędne środki mające na celu zapobieganie poważnym awariom oraz złagodzenie ich skutków, a także określa strukturę polityki przeciwdziałania poważnym awariom i systemu zarządzania, opartą na następujących elementach:
•	organizacja i personel;
•	określenie oraz ocena niebezpieczeństwa poważnych awarii;
•	kontrola działania;
•	zarządzanie zmianami;
•	planowanie w celu bezpieczeństwa;
•	monitorowanie wyników;
•	kontrola i przegląd.
Kontrola może być skutecznie realizowana poprzez sprawdzenie systemów technicznych, organizacyjnych i kierowniczych zastosowanych przez prowadzącego zakład, z uwzględnieniem tej podstawowej struktury.
Po pierwsze należy sprawdzić, czy opracowano politykę przeciwdziałania poważnym awariom. Po drugie trzeba sprawdzić, czy prowadzący zakład może wykazać, że polityka ta jest odpowiednio wdrożona poprzez odpowiednie systemy zarządzania. Oddzielne wytyczne# wydane przez Komisję przedstawiają szczegółowe wymagania wynikające z dyrektywy w odniesieniu do polityki i systemów zarządzania dla zakładów podlegających art. 7 („niższy poziom”) i art. 9 („wyższy poziom”), które mogą stanowić wytyczne dla osób prowadzących kontrolę. Po trzecie, należy sprawdzić, czy system zarządzania zapewnia w praktyce odpowiednie środki i sprzęt.
Państwa członkowskie powinny zapewnić, że kontrola obejmuje sprawdzenie zgodności systemów organizacyjnych i kierowniczych z wymaganiami dyrektywy, z wykorzystaniem odpowiedniego „poziomu odniesienia”, takiego jak wytyczne Komisji dotyczące polityki przeciwdziałania poważnym awariom i systemów zarządzania bezpieczeństwem (wymienione powyżej) lub inne odpowiednie wytyczne. Wytyczne Komisji dotyczące polityki przeciwdziałania poważnym awariom i systemów zarządzania bezpieczeństwem mogą również zapewnić pewne przydatne wskazówki w zakresie sprawdzenia części systemu technicznego pod względem aspektów proceduralnych. Poza tym kontrola systemu technicznego powinna obejmować również sprawdzenie, czy prowadzący zakład określił właściwe niebezpieczeństwa poważnych awarii i uwzględnił ocenę środków technicznych, które mają zapobiegać poważnym awariom i łagodzić ich skutki. W tym kontekście, właściwe organy powinny zapewniać osobom prowadzącym kontrolę dostęp do wystarczających informacji/wiedzy technicznej, tak aby kontrole były skuteczne.
Prowadzący zakład musi być w stanie wykazać dostarczenie odpowiednich środków zapobiegawczych i łagodzących skutki awarii. W związku z tym, prowadzący zakład musi wykazać, że:
•	określono wszystkie niebezpieczeństwa poważnych awarii;
•	dokonano oceny ich wpływu na człowieka i środowisko naturalne;
•	jeśli to możliwe, niebezpieczeństwa zostały wyeliminowane lub ich skutki złagodzone;
•	istnieje wyraźne powiązanie pomiędzy określonymi niebezpieczeństwami a zastosowanymi środkami zapobiegawczymi i łagodzącymi skutki awarii;
•	środki zapobiegawcze są w stanie wyeliminować przewidywane awarie, które mogłyby prowadzić do poważnych wypadków;
•	środki łagodzące są w stanie ograniczyć skutki przewidywalnych awarii;
•	środki te uwzględniają pełny cykl życia danej instalacji.
Zagadnienia, które należy wziąć pod uwagę przy określaniu niebezpieczeństw i niektóre metody analizy wymieniono w wytycznych Komisji dotyczących sporządzenia sprawozdania o bezpieczeństwie (patrz: punkt 13, załącznik III). Generalnie, chociaż ten dokument został opracowany dla zakładów podlegających art. 9, wytyczne w zakresie określenia niebezpieczeństw są bardzo przydatne dla zakładów podlegających art. 7 (zakłady na „niższym poziomie”).
Załącznik II przedstawia przykładowe zagadnienia, które należy wziąć pod uwagę w treści kontroli, w formie pytań, które mogą pomóc osobom prowadzącym kontrolę w ocenie systemów zastosowanych przez prowadzącego zakład. Załącznik ten opiera się na informacjach uzyskanych z wytycznych dotyczących sprawozdania o bezpieczeństwie, polityki przeciwdziałania poważnym awariom i systemów zarządzania bezpieczeństwem, a także przykładów dostarczonych przez ekspertów działających w grupie roboczej, która opracowała niniejsze wytyczne. Załącznik zawiera pytania, z których wiele ma charakter pytań otwartych, prowadzących do pytań dodatkowych i/lub weryfikacji dokumentów lub sprzętu. Przedstawione sugestie nie są wyczerpujące ani nie muszą być obowiązkowo zastosowane we wszystkich kontrolach. Niniejsze wytyczne mogą jedna zapewnić podstawę opracowania instrukcji dla osób prowadzących kontrole, odpowiednio w każdym państwie członkowskim.
Cechą szczególną nowej dyrektywy Seveso II jest to, że prowadzący zakład jest zobowiązany do wdrożenia ustaleń dla celów monitorowania wyników, kontroli i przeglądu zastosowanych systemów zarządzania. Rezultaty monitorowania wyników, kontroli i przeglądów mogą stanowić główne źródło informacji wspomagające właściwe organy w ustalaniu priorytetów kontroli, skuteczności systemów zarządzania i prawdopodobnie również częstotliwości kontroli. Główne parametry wymagające uwzględnienia obejmują odpowiedniość, kompletność, jakość i ilość proaktywnych i reaktywnych działań pomiarowych, zalecenia i współpracę wynikającą z kontroli i przeglądów. Więcej informacji o praktyce stosowanej w przemyśle i ogólnych działaniach pomiarowych można znaleźć w literaturze (patrz: załącznik III). Część H załącznika II zawiera więcej informacji dotyczących kontroli – pytania na temat kontroli wewnętrznej.
Załącznik III przedstawia listę dokumentów, które zapewniają dodatkowe informacje o wykazaniu zastosowania odpowiednich środków zapobiegających poważnym awariom i łagodzących ich skutki.
6.3.	Sprawdzenie potwierdzające dane i informacje zawarte w sprawozdaniu o bezpieczeństwie lub innych sprawozdaniach
Dane i informacje zawarte w sprawozdaniu o bezpieczeństwie lub innych sprawozdaniach można potwierdzić na przykład przez:
a)	wywiady mające na celu uzyskanie informacji o działaniu systemów kontroli ryzyka, praktykach zarządczych;
b)	weryfikację dokumentów umożliwiających zrozumienie systemów kontroli ryzyka i ocenę znaczenia, odpowiedniości i kompletności tych systemów;
c)	wizualną obserwację stanu fizycznego i systemów prac w celu sprawdzenia zgodności z wymaganiami prawnymi i skuteczności środków kontroli ryzyka.
Potwierdzenie danych i informacji zawartych w sprawozdaniu o bezpieczeństwie lub innych przedstawionych sprawozdaniach powinno obejmować w szczególności opis części związanych z bezpieczeństwem, a także systemów i komponentów, znaczących w kontekście bezpieczeństwa. Opisy te mają kluczowe znaczenie, aby zapewnić lepsze zrozumienie analizy niebezpieczeństw, jasne opisanie zależności pomiędzy źródłami niebezpieczeństw a środkami zapobiegania, kontroli i łagodzenia, w tym systemami testowania, utrzymania i kontroli, a także właściwą dokumentacją.
Potwierdzenie danych i informacji zawartych w sprawozdaniu o bezpieczeństwie lub innych przedstawionych sprawozdaniach powinno obejmować również potwierdzenie ważnych czynników wpływających na główne wyniki i argumentów zawartych w analizie niebezpieczeństw i ocenie ryzyka. Pierwotna ocena powinna być na wezwanie udostępniona właściwym organom.
Doświadczenia z opracowania sprawozdań o bezpieczeństwie i zastosowania właściwych narzędzi oceny mogą być źródłem cennych informacji dla celów zapobiegania poważnym awariom i łagodzenia ich skutków.
6.4.	Sprawdzenie potwierdzające publiczne udostępnienie informacji
Właściwy tekst z dyrektywy:
Artykuł 13 ust. 1 dyrektywy wymaga, aby państwa członkowskie zapewniały informacje o środkach bezpieczeństwa i wymaganym zachowaniu w sytuacji awarii, bez konieczności ubiegania się o takie informacje, osobom, które mogą być dotknięte poważnym awarią ... itp.
W odniesieniu do zakładów podlegających art. 9, system kontroli lub innych środków kontrolnych musi zapewnić sprawdzenie spełnienia tych wymagań, np.:
•	publicznego udostępnienia właściwych informacji;
•	weryfikacji informacji przynajmniej co trzy lata i ich aktualizacji przynajmniej co pięć lat.
6.5.	Sprawdzenia potwierdzające planowania w celu bezpieczeństwa
Zakłady zobowiązane są do opracowania polityki przeciwdziałania poważnym awariom zgodnie z zasadami określonymi w załączniku III do dyrektywy. Załącznik III ust. c pkt v – planowanie w celu bezpieczeństwa – dyrektywy wymaga, aby prowadzący zakład przyjął i wprowadził w życie procedury dotyczące identyfikacji przewidywalnych awarii w drodze systematycznej analizy, przygotował, sprawdził i prowadził przegląd planów operacyjno-ratowniczych stosowanych w nagłych wypadkach. Kontrola powinna uwzględniać takie aspekty, biorąc pod uwagę proporcjonalny charakter wymagań dla zakładów podlegających art. 7 (zakłady na „niższym poziomie”).
Dodatkowe wymania w zakresie planów operacyjno-ratowniczych w odniesieniu do zakładów podlegających art. 9 (zakłady „wyższego poziomu”) wprowadza art. 11 dyrektywy. W szczególności, art. 11 ust. 4 wymaga, aby państwa członkowskie zapewniły, że wewnętrzne i zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze zostaną poddane przeglądom, testom, a w razie konieczności będą zmieniane i uaktualniane przez prowadzących zakład i wyznaczone organy w odpowiednich odstępach czasu, nieprzekraczających trzech lat. Przegląd uwzględni zmiany, które nastąpią w danym zakładzie lub w służbach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, najnowszą wiedzę techniczną i wiedzę o poważnych awariach. Państwa członkowskie mogą odpowiednio włączyć do swoich działań kontrolnych sprawdzenie spełnienia wymagań art. 11.

7.	Inne powiązane zagadnienia
7.1.	Zależność pomiędzy kontrolami/środkami kontrolnymi opisanymi w art. 18 a badaniem sprawozdań o bezpieczeństwie opisanych w art. 9 ust. 4
Jak stwierdzono w punkcie 6.3, kontrola obejmuje sprawdzenie danych i informacji zawartych w sprawozdaniu o bezpieczeństwie dla zakładów podlegających art. 9. Faktycznie pomiędzy kontrolą (art. 18) a zbadaniem sprawozdania o bezpieczeństwie (art. 9 ust. 4) istnieje podwójna zależność:
•	ustalenia z kontroli pomogą w zbadaniu i ocenie sprawozdania o bezpieczeństwie;
•	informacje zawarte w sprawozdaniu o bezpieczeństwie pomogą w określeniu odpowiedniego zakresu, metod i priorytetu kontroli.
Kontrole/środki kontroli muszą być stosowane w każdym przypadku i nie powinny być uzależnione od otrzymania sprawozdania o bezpieczeństwie. W przypadku zakładów podlegających art. 9, zbadanie sprawozdania o bezpieczeństwie i wyniki jego oceny mogą zapewnić istotne dane wejściowe dla celów skutecznego planowania, ustalania zakresu i treści kontroli. Właściwe organy powinny koordynować ustalenia wynikające z obu działań. W szczególności, ustalenie priorytetu działań kontrolnych może być związane ze zbadaniem sprawozdania o bezpieczeństwie lub wynikać z wniosków z takiego zbadania.
7.2.	Kontrole w następstwie poważnych awarii
Zgodnie z dyrektywą, właściwe organy powinny:
•	zebrać w drodze kontroli, badań oraz innych odpowiednich działań, informacje niezbędne do przeprowadzenia pełnej analizy aspektów technicznych, organizacyjnych i kierowniczych poważnych awarii;
•	zapewnić podjęcie wszelkich pilnych, średnio- i długoterminowych środków zaradczych przez prowadzącego zakład;
•	wydać zalecenia w sprawie przyszłych środków zapobiegawczych.
Informacje i doświadczenia uzyskane w czasie awarii powinny być skutecznie rozpowszechnione, aby zapobiec ponownemu powstawaniu podobnych awarii. Informacje i wiedza uzyskana w praktyce powinna być również wykorzystywana w czasie przeglądu ogólnego programu kontroli, co w zależności od potrzeb, może prowadzić do skorygowania priorytetów i zakresu kontroli.
7.3.	Uwzględnienie wyników kontroli i przeglądów systemów zarządzania bezpieczeństwem zrealizowanych przez inne strony
Wymagane przez przepisy prawne monitorowanie przez prowadzącego zakład wyników, kontroli i przeglądu własnego systemu zarządzania omówiono w punkcie 6.2 niniejszego dokumentu, jako główne źródło właściwych informacji. Wytyczne w zakresie systemów zarządzania bezpieczeństwem stwierdzają, że dla celów badania należy wybrać odpowiednich pracowników, biorąc pod uwagę wymagane doświadczenie, niezależność operacyjną i wsparcie techniczne. W tym przypadku konieczne może być wykorzystanie odpowiednio przeszkolonych pracowników spółki operacyjnej lub wyspecjalizowanych organizacji zewnętrznych.
System zarządzania bezpieczeństwem może również wiązać się z integracją z systemem zarządzania, który dotyczy innych zagadnień. Jeśli prowadzący zakład stosuje zintegrowane podejście do systemów zarządzania, na przykład ochroną środowiska, bezpieczeństwem i zdrowiem pracowników i przypuszczalnie jakością, takie podejście może być wsparte odniesieniem do poziomów odniesienia i standardów takich, jak EMAS, ISO 14001 lub ISO 9001. Wyniki monitorowania, kontroli i przeglądów z uwzględnieniem tych poziomów odniesienia będą innym potencjalnie istotnym i cennym źródłem informacji. W przypadku niektórych z tych poziomów odniesienia, poza kontrolą prowadzącego zakład, system zarządzania może być sprawdzany przez zewnętrzne organy poświadczające/weryfikujące. Właściwe organy powinny mieć możliwość uwzględnienia takich informacji, jeśli są one dostępne, tak aby zmaksymalizować skuteczność kontroli. Obowiązek wykazania, że system zarządzania jest w pełni rozwinięty i uwzględnia mechanizmy kontroli poważnych awarii, a także spełnia wymagania dyrektywy spoczywa jednak na prowadzącym zakład.
7.4.	Zależność pomiędzy kontrolami/środkami kontrolnymi opisanymi w art. 18 a zakazem użytkowania opisanym w art. 17
System kontroli lub inne środki kontrolne powinny uwzględniać postępowanie w sytuacjach, które mogą prowadzić do zakazu użytkowania lub rozpoczęcia korzystania z zakładu, instalacji lub magazynu, lub jakiejkolwiek ich części, jeśli kontrola wykaże, że środki podjęte przez prowadzącego zakład są wyraźnie niedostateczne lub jeśli nie dostarczy on innych informacji.

Załącznik I
Właściwy tekst art. 18 (Kontrola) dyrektywy SEVESO II (dyrektywa Rady 96/82/WE)
1.	Państwa członkowskie zapewniają, że właściwe organy ustanowią system kontroli lub inne środki kontrolne odpowiednie dla typu zakładu, o którym mowa. Wspomniane kontrole lub inne środki kontrolne nie będą uzależnione od otrzymania sprawozdania o bezpieczeństwie lub innego przedstawionego sprawozdania. Wymienione kontrole lub środki kontrolne będą wystarczające do planowanego i systematycznego badania systemów użytkowanych w zakładzie, bez względu na to, czy są one rodzaju technicznego, organizacyjnego czy kierowniczego, mając na względzie zapewnienie w szczególności, że:
-	prowadzący zakład może wykazać, iż podjął odpowiednie środki, aby zapobiec poważnym awariom w związku z różnymi rodzajami działalności zakładu;
-	prowadzący zakład może wykazać, iż dostarczył odpowiednich środków ograniczających skutki poważnych awarii zarówno na terenie zakładu, jak i poza nim;
-	dane i informacje zawarte w sprawozdaniu o bezpieczeństwie lub każdym innym przedstawionym sprawozdaniu odpowiednio odzwierciedlają warunki panujące w zakładzie;
-	udostępniono publicznie informacje na podstawie art. 13 ust. 1.
2.	System kontroli określony w ust. 1 spełnia następujące warunki:
(a)	istnieje program kontroli dla wszystkich zakładów. Jeżeli właściwe organy nie ustalą programu kontroli opartego na systematycznej ocenie niebezpieczeństwa poważnych awarii w danym zakładzie, program oparty będzie na przeprowadzaniu przez właściwe organy na terenie zakładu objętego art. 9 co najmniej jednej kontroli co dwanaście miesięcy;
(b)	po przeprowadzeniu takiej kontroli właściwe organy sporządzają sprawozdanie;
(c)	w razie konieczności, po każdej kontroli przeprowadzonej przez właściwe organy zapewniona zostanie współpraca z kierownictwem zakładu, w rozsądnym czasie po dokonaniu kontroli.
3.	Właściwe organy mogą nałożyć na prowadzącego zakład obowiązek dostarczenia dodatkowych informacji, na podstawie których organy będą mogły w pełni ocenić możliwość wystąpienia poważnych awarii w zakładzie oraz określić zakres większego prawdopodobieństwa wystąpienia poważnych awarii lub ich zaostrzenia, co pozwoli sporządzić zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze oraz uwzględnić substancje, które należy dodatkowo rozpatrzyć ze względu na ich formę fizyczną, określone warunki oraz rozmieszczenie.
Inny powiązany tekst dyrektywy:
Artykuł 9 ust. 4 (działania związane z oceną sprawozdania o bezpieczeństwie)
Zanim prowadzący zakład rozpocznie budowę lub działalność lub w przypadku o którym mowa w drugim, trzecim i czwartym tiret ust. 3, właściwe organy w rozsądnym terminie od przyjęcia sprawozdania dokonują następujących czynności:
-	przekazują wnioski płynące ze zbadania sprawozdania o bezpieczeństwie prowadzącemu zakład, w razie konieczności po zażądaniu przedstawienia dalszych informacji; lub
-	zabraniają rozpoczęcia użytkowania lub dalszego użytkowania zakładu, o którym mowa, zgodnie z uprawnieniami i procedurami ustalonymi w art. 17.
Artykuł 10 (zmiany)
W przypadku zmiany instalacji, zakładu, magazynu lub procesu, czy też zmiany charakteru lub ilości substancji niebezpiecznych, które mogą mieć znaczny wpływ na niebezpieczeństwo poważnych awarii, państwa członkowskie zapewniają, że prowadzący zakład:
-	podda przeglądowi, a w razie potrzeby zmieni politykę przeciwdziałania poważnym awariom oraz systemy i procedury zarządzania, o których mowa w art. 7 i 9;
-	podda przeglądowi, a w razie potrzeby zmieni sprawozdanie o bezpieczeństwie, a uprzednio powiadomi właściwe organy, o których mowa w art. 16 o szczegółach dotyczących tych zmian.
Artykuł 11 ust. 4 (plany operacyjno-ratownicze)
Państwa członkowskie zapewniają, że wewnętrzne i zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze zostaną poddane przeglądom, testom, a w razie konieczności będą zmieniane i uaktualniane przez prowadzących zakład i wyznaczone organy w odpowiednich odstępach czasu, nieprzekraczających trzech lat. W przeglądzie uwzględnione zostaną zmiany, które nastąpią w wymienionym zakładzie lub w służbach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, najnowsza wiedza techniczna i wiedza na temat poważnych awarii.
Artykuł 14 ust. 2 (działania w następstwie poważnej awarii)
Państwa członkowskie nakładają na właściwe organy obowiązek:
(a)	zapewnienie podjęcia wszelkich pilnych, średnio- i długoterminowych środków, które mogą okazać się niezbędne;
(b)	zebrania w drodze kontroli, badań oraz innych odpowiednich działań, informacji niezbędne do przeprowadzenia analiz technicznych, organizacyjnych i kierowniczych aspektów poważnej awarii;
(c)	odpowiednich działań zapewniających odjęcie przez prowadzącego zakład niezbędnych środków zaradczych.
Artykuł 17 (zakaz użytkowania)
1.	Państwa członkowskie zabraniają użytkowania jakiegokolwiek zakładu, instalacji lub magazynu, lub jakiejkolwiek ich części, oraz rozpoczęcia korzystania z nich w przypadku, gdy środki podjęte przez prowadzącego zakład w celu zapobiegania lub łagodzenia poważnych awarii są wyraźnie niedostateczne.
Państwa członkowskie mogą zabronić użytkowania jakiegokolwiek zakładu, instalacji lub magazynu, lub jakiejkolwiek ich części, oraz rozpoczęcia ich użytkowania, jeśli prowadzący zakład w określonym czasie nie przedstawi zawiadomień, sprawozdań lub innych informacji wymaganych na mocy niniejszej dyrektywy.
2.	Państwa członkowskie zapewnią możliwość odwołania się prowadzącego zakład od zakazu wydanego przez właściwe organy zgodnie z ust. 1 do właściwego organu określonego przepisami i procedurami prawa krajowego.

Załącznik II
Przykłady zagadnień, które należy uwzględnić w treści kontroli
Poniżej przedstawiono pewne sugestie dotyczące treści kontroli obejmujących badanie systemów prowadzącego zakład. Niniejszy załącznik opiera się na informacjach uzyskanych z wytycznych dotyczących sprawozdania o bezpieczeństwie, polityki przeciwdziałania poważnym awariom i systemów zarządzania bezpieczeństwem, a także przykładów dostarczonych przez ekspertów działających w grupie roboczej, która opracowała przedstawione wytyczne. Załącznik ten został opracowany w formie pytań, z których wiele prowadzi do pytań dodatkowych i/lub weryfikacji dokumentów lub sprzętu. Przedstawione sugestie nie są wyczerpujące ani nie muszą być obowiązkowo zastosowane we wszystkich kontrolach. Lista pytań może jednak zapewnić podstawę opracowania odpowiedniej instrukcji dla osób prowadzących kontrole, odpowiednio w każdym państwie członkowskim.
Pomiędzy kontrolą a zbadaniem sprawozdania o bezpieczeństwie dla zakładów objętych art. 9 istnieje pewna zależność. W związku z tym, sugerowane pytania dla celów kontroli zawarte w niniejszym aneksie pokrywają się z badaniem sprawozdania o bezpieczeństwie i właściwe organy mogą stwierdzić, że niektóre pytania lepiej włączyć do oceny sprawozdania o bezpieczeństwie.
A.	Polityka przeciwdziałania poważnym awariom i systemy zarządzania bezpieczeństwem
•	Czy opracowano politykę przeciwdziałania poważnym awariom (w ramach sprawozdania o bezpieczeństwie dla zakładów objętych art. 9) i przekazano ją właściwym organom?
•	Czy polityka przeciwdziałania poważnym awariom uwzględnia ogólne cele i zasady działania prowadzącego zakład?
•	Czy polityka przeciwdziałania poważnym awariom bierze pod uwagę wszystkie zasady zawarte w załączniku III do dyrektywy?
•	Czy istnieją dowody potwierdzające opracowanie polityki przeciwdziałania poważnym awariom i zatwierdzenia jej na odpowiednio wysokim szczeblu struktury organizacyjnej prowadzącego zakład i zaangażowanie wyższego szczebla we wdrożenie i okresowy przegląd polityki przeciwdziałania poważnym awariom i systemu zarządzania?
•	Kto odpowiada za wdrożenie i aktualizację polityki przeciwdziałania poważnym awariom?
•	Czy polityka (i system zarządzania bezpieczeństwem) została przedstawiona i wyjaśniona w całej spółce, i czy zastosowana metoda była skuteczna?
•	Czy jest to tylko polityka? To znaczy, czy polityka została przełożona na przejrzyste i konkretne cele, które są znane i zrozumiałe przez wszystkich zaangażowanych pracowników?
•	Czy polityka, a także jej wdrożenie i monitorowanie stanowią regularną pozycję agendy posiedzeń kierownictwa?
•	Czy istnieją standardy i materiały (np. instrukcje) wspierające menedżerów w czasie kontroli wdrożenia i monitorowania polityki?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać istnienie i działanie w zakładzie systemu kierowniczego oraz innych odpowiednich środków i struktur dla celów wdrożenia polityki przeciwdziałania poważnym awariom?
•	Czy istnieje instrukcja lub inny dokument opisujący system zarządzania bezpieczeństwem?
•	Czy system zarządzania bezpieczeństwem zawiera programy obejmujące procedury zarządzania następującymi zagadnieniami:
•	zapewnieniem zastosowania odpowiednich standardów technicznych i standardów bezpieczeństwa;
•	projektem i zmianą projektu instalacji;
•	zapewnieniem odpowiednich mechanizmów kontroli, w tym kontroli poprzedzających rozruch nowych instalacji lub instalacji uruchamianych ponownie po wyłączeniu;
•	zmianami;
•	okresowymi badaniami bezpieczeństwa;
•	procedurami zaopatrzenia; 
•	zasadami organizacyjnymi i komunikacją;
•	współpracą z wykonawcami/stronami trzecimi;
•	procedurami operacyjnymi i ochroną osobistą;
•	zezwoleniem na działanie systemu; 
•	okresowymi kontrolami;
•	utrzymaniem;
•	planami operacyjno-ratowniczymi;
•	rejestracją i wyjaśnianiem awarii lub sytuacji niebezpiecznych;
•	szkoleniem (kierownictwa i pracowników);
•	procedurami oceny programu.
•	Czy system zarządzający uwzględnia zagadnienia zawarte w załączniku III do dyrektywy? (Uwaga: w przypadku zakładów na niższym poziomie, odwołanie do załącznika III następuje poprzez zasady zawarte w załączniku III w ramach polityki przeciwdziałania poważnym awariom i rozwój odpowiednich systemów kierowniczych – do trochę bardziej elastyczne powiązanie ma być proporcjonalne, o czym należy pamiętać prowadząc działania kontrolne).
B.	Zagadnienia organizacyjne i personalne
•	Czy w razie potrzeby istnieje wyraźne źródło porad dotyczących bezpieczeństwa (np. specjalni doradcy, dział bezpieczeństwa)?
•	Czy istnieje jakakolwiek instrukcja zawierająca wskazówki dotyczące bezpieczeństwa dla kierownictwa?
•	Czy role i odpowiedzialność pracowników zaangażowanych w zarządzanie niebezpieczeństwem poważnych awarii zostały jasno określone na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej?
•	Komu podlegają pracownicy zajmujący się bezpieczeństwem? Czy jest to właściwe?
•	Czy wskazano wszystkich pracowników zaangażowanych w zarządzanie niebezpieczeństwem poważnych awarii, i czy określono ich role i odpowiedzialność?
•	Czy dostępne są wystarczające zasoby dla celów skutecznego wdrożenia polityki przeciwdziałania poważnym awariom, ustalonej przez prowadzącego zakład?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać określenie wymaganych umiejętności i możliwości, a tym samym odpowiedniość ról i odpowiedzialności? Na przykład, czy istnieją dowody potwierdzające, że osoby, którym przypisano daną rolę i odpowiedzialność, posiadają właściwe kompetencje, aby pełnić tę rolę?
•	Czy spółka posiada komitet ds. bezpieczeństwa? Jeśli tak, czy komitet ds. bezpieczeństwa jest w pełni zaangażowany w rozwój i koordynację programów i monitorowanie polityki?
•	Czy wyniki w zakresie bezpieczeństwa uwzględnia się w corocznej ocenie pracowników?
•	Czy wyniki w zakresie bezpieczeństwa uwzględnia się w raporcie rocznym spółki?
•	Kto otrzymuje, zatwierdza i zajmuje się dokumentami dotyczącymi bezpieczeństwa?
•	Czy ustalono odpowiedzialność, uprawnienia i wzajemne zależności wszystkich pracowników zarządzających, realizujących lub weryfikujących prace wpływające na bezpieczeństwo, w szczególności pracowników odpowiedzialnych za:
-	zapewnienie zasobów, w tym zasobów ludzkich, dla celów rozwoju i wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem;
-	działania zapewniające, że pracownicy wykazują świadomość niebezpieczeństwa i przestrzegają polityki bezpieczeństwa, określonej przez prowadzącego zakład;
-	określenie, rejestrację i dalszą realizację działań korygujących lub usprawniających;
-	kontrolę sytuacji nieprawidłowych, w tym zagrożeń;
-	określenie potrzeb szkoleniowych, zapewnienie szkolenia i ocenę jego skuteczności;
-	koordynacje wdrożenia systemu i sprawozdawczość dla kierownictwa najwyższego szczebla.
•	Czy istnieją procedury odgórne i oddolne umożliwiające wszystkim pracownikom wskazanie wątpliwości w zakresie bezpieczeństwa, i jak skutecznie są one stosowane?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że pracownicy i odpowiednio, wykonawcy, zaangażowani są w określanie polityki przeciwdziałania poważnym awariom i jej wdrożenie?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że w ocenie środków zapobiegających poważnym awariom i łagodzących ich skutki uwzględniono czynnik ludzki?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać określenie potrzeb szkoleniowych i zapewnienie powiązanego szkolenia?
•	Czy prowadzący zakład może przedstawić rejestry pracowników, którzy wzięli udział w szkoleniu, a także programy i materiały szkoleniowe wykorzystane dla celów szkoleń?
•	Czy prowadzący zakład może przedstawić ustalenia organizacyjne zapewniające świadomość i przestrzeganie właściwych przepisów i kodeksów postępowania (czy są one zawarte w opisach stanowisk kierowniczych)?
•	Czy istnieją procedury wyboru i zarządzania wykonawcami?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, odpowiednio, że wykonawcy otrzymują niezbędne informacje i szkolenie zapewniające im świadomość niebezpieczeństw i umożliwiające przestrzeganie polityki przeciwdziałania poważnym awariom?
•	Czy prowadzący zakład może przedstawić ustalenia organizacyjne dla celów gromadzenia i opracowywania dokumentacji wiedzy związanej ze zdarzeniami lub sytuacjami niebezpiecznymi, a także wdrożenia uzyskanych doświadczeń?
•	Czy prowadzący zakład może przedstawić ustalenia organizacyjne dla celów zapewnienia bieżącej wiedzy technicznej o zagadnieniach w zakresie bezpieczeństwa, na przykład wynikającej z analizy wypadków lub rozwoju wiedzy dotyczącej oceny niebezpieczeństw?
•	Czy prowadzący zakład posiada rejestr danych dotyczących takiej wiedzy nabytej w czasie prowadzenia zakładu?
C.	Określenie oraz ocena poważnego niebezpieczeństwa
•	Czy procedury odpowiednio uwzględniają wszystkie zaplanowane działania, w tym działania podejmowane we współpracy z wykonawcami/stronami trzecimi?
•	Kto określa standardy lub poziom zapewnianej ochrony w przypadku współpracy z wykonawcami/stronami trzecimi?
•	Czy pracownicy operacyjni i zajmujący się bezpieczeństwem uczestniczą w procesie projektowania?
•	Czy procedura projektowania określa elementy projektowanej instalacji o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa?
•	Czy procedura projektowania zapewnia uwzględnienie elementów o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa w odpowiednim programie kontroli i utrzymania?
•	Czy procedura projektowania obejmuje wstępna ocenę niebezpieczeństwa, która zapewni natychmiastową eliminację i ograniczenie niebezpieczeństwa i jeśli to możliwe, zmaksymalizuje właściwe bezpieczeństwo?
•	Czy w odniesieniu do działań wybranych przez osobę realizującą kontrolę, prowadzący zakład:
•	określić niebezpieczeństwo?
•	wskazać zdarzenia zapoczątkowujące i scenariusze, które mogą prowadzić do poważnej awarii?
•	przedstawić dowody systematycznej analizy ryzyka elementów o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa?
•	przedstawić podjęte środki?
•	uzasadnić, dlaczego środki te uznano za odpowiednie, odnosząc się do kryteriów oceny ryzyka?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że analiza odpowiedniości środków uwzględnia:
•	przejrzyste powiązanie pomiędzy określonym niebezpieczeństwem poważnych awarii a podjętymi środkami?
•	hierarchiczne podejście do wyboru środków, które mają być zastosowane? Na przykład, jeśli to możliwe należy unikać lub ograniczać niebezpieczeństwa u źródła przez zastosowanie bezpiecznych praktyk z natury.
•	dowody, że podjęte środki powinny wyeliminować zasadnie przewidywalne awarie, które mogłyby prowadzić do poważnych wypadków?
•	czy prowadzący zakład może wyjaśnić swoje kryteria oceny dla celów określenia odpowiednich środków?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, dlaczego zastosowane kryteria są odpowiednie? Na przykład, czy prowadzący zakład wykazuje ogólną świadomość różnych potencjalnych kryteriów i poziomów odniesienia (np. najlepszej dostępnej technologii, dobrej praktyki technicznej, jakościowych i ilościowych macierzy ryzyka lub kryteriów ryzyka itp.) i może podać przyczyny, dla których wybrano daną metodę analizy? 
•	Odpowiednio, czy prowadzący zakład może wykazać, że oczekiwane zachowanie ludzi w ramach środków zapobiegawczych i łagodzących jest uzasadnione?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać zgodność z właściwymi przepisami i kodeksami postępowania?
•	Czy prowadzący zakład posiada kryteria ustalania posiadania mocy zapasowej, zróżnicowania i rozdzielenia dla celów działań zapobiegawczych, kontrolnych i łagodzących?
•	Czy prowadzący zakład posiada kryteria dotyczące odpowiednio niezawodności komponentów i systemów?
•	Czy prowadzący zakład określił standardy dotyczące ograniczenia rozprzestrzeniania się substancji niebezpiecznych?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać ustalenie bezpiecznych limitów operacyjnych zakładu i urządzeń?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać odpowiednie uwzględnienie następujących zagadnień:
•	rozplanowanie zakładu powinno ograniczać ryzyko w czasie działania, kontroli, testów, utrzymania, zmian, napraw i wymiany;
•	media potrzebne do wdrożenia każdego środka powinny wykazywać odpowiednią niezawodność, dostępność i ciągłość;
•	należy zastosować odpowiednie środki, aby zapobiegać i skutecznie ograniczać uwalnianie substancji niebezpiecznych;
•	w czasie projektowania instalacji, pod uwagę należy wziąć wszystkie przewidywalne bezpośrednie przyczyny poważnych awarii;
•	należy zapewnić dowody potwierdzające zaprojektowanie struktur istotnych dla bezpieczeństwa w sposób zapewniający odpowiednią integralność;
•	struktury ograniczające powinny być zaprojektowane na obciążenia występujące w czasie normalnego działania zakładu i zasadnie przewidywalne poziomy skrajne w całym okresie użytkowania struktury;
•	materiały konstrukcyjne zastosowane w zakładzie powinny być odpowiednie dla danego celu;
•	wdrożenie odpowiednich kodeksów i norm projektowych dotyczących budowy zakładu i systemów, w tym odpowiednich wymagań certyfikacyjnych;
•	należy zapewnić odpowiednie środki ochrony zabezpieczające zakład przed przekroczeniem warunków projektowych;
•	należy zapewnić dowody potwierdzające zaprojektowanie systemów kontroli bezpieczeństwa, w sposób zapewniający bezpieczeństwo i niezawodność;
•	projekt systemów alarmowych, w tym strategię obsługi wielu alarmów w przypadku nieprawidłowego działania;
•	należy zapewnić dowody potwierdzające zaprojektowanie systemów wymagających ingerencji człowieka, w sposób zapewniający uwzględnienie potrzeb użytkowników i niezawodność;
•	należy zapewnić wdrożenie systemów lokalizacji punktów, w których pojawiają się substancje toksyczne i palne, a także przedstawienie sposobu zaprojektowania urządzeń z uwzględnieniem ryzyka;
•	dowody wyliczeń funkcyjnych potrzebnych do potwierdzenia zdolności środków do działania zgodnie z założeniami projektowymi;
•	instalacje powinny być zbudowane zgodnie z odpowiednimi standardami, tak aby zapobiegać poważnym awariom i ograniczać straty substancji uwolnionej; 
•	wyniki dochodzeń wyjaśniających zdarzenia i analizy sytuacji niebezpiecznych należy wziąć pod uwagę i powiązać z potencjalnym przyczynami poważnych awarii, a także przy ustalaniu odpowiednich środków kontrolnych.
D.	Zagadnienia dotyczące mechanizmów kontroli działalności (w tym utrzymania)
•	Czy odpowiednio, uzyskano wszystkie właściwe zezwolenia na prowadzenie działalności?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać opracowanie bezpiecznych procedur operacyjnych i sporządzenie ich dokumentacji, z uwzględnieniem wszystkich zasadnie przewidywalnych (normalnych i nieprawidłowych) warunków operacyjnych?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że procedury operacyjne uwzględniają najważniejsze ryzyko nieodłącznie związane z instalacjami?
•	Czy zapewniono bezpieczne procedury operacyjne dla celów przekazywania do eksploatacji, obsługi, kontroli, testowania, utrzymywania i wycofywania z eksploatacji?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że w czasie normalnego i nieprawidłowego działania nie następuje przekroczenie bezpiecznych limitów operacyjnych zakładu i urządzeń?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać istnienie procedur dla celów monitorowania, rejestracji i wyjaśniania wszelkich przekroczeń bezpiecznych limitów operacyjnych i wdrażania uzyskanych doświadczeń?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że system kontroli procesów jest odpowiedni, w tym w sytuacjach nieprawidłowych, również z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z czynnika ludzkiego?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać ustanowienie odpowiedniego (zapobiegawczego) systemu utrzymania dla wszystkich instalacji i systemów o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa, tak aby zapobiegać poważnym awariom lub łagodzić ich skutki, w szczególności, uwzględniające przynajmniej:
•	urządzenia działające w atmosferze niebezpiecznej, np. urządzenia elektryczne;
•	systemy i wskaźniki kontrolne i alarmowe dla celów bezpieczeństwa;
•	media (energia elektryczna, para, woda itp.) niezbędne dla bezpiecznego działania;
•	systemy bezpieczeństwa i systemy wentylacyjne;
•	systemy ciśnieniowe i inne zbiorniki ograniczające wyciek substancji niebezpiecznych;
•	systemy wykrywania przecieków.
•	Czy istnieje wyczerpująca lista komponentów o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa (urządzeń, materiałów, konstrukcji itp.), i czy lista ta jest poddawana okresowym przeglądom?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że zakład i systemy o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa podlegają badaniu i testom prowadzonym z odpowiednią częstotliwością i przez właściwe osoby, wykazujące odpowiednie kompetencje?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać istnienie systemu dla celów analizy wyników okresowych badań i utrzymania, w tym ustaleń zapewniających w razie potrzeby dalsze wyjaśnienie, naprawę lub zmianę bezpiecznych limitów operacyjnych?
•	Czy prowadzący zakład może przedstawić odpowiednie procedury dla celów utrzymania, które biorą pod uwagę wszelkie warunki niebezpieczne w środowisku pracy?
E.	Zagadnienia związane z zarządzaniem zmianami
(Więcej informacji o zarządzaniu zmianą można znaleźć w dokumentach wymienionych w załączniku III.)
•	Czy prowadzący zakład może wykazać istnienie systemu zapewniające odpowiednie zapoczątkowanie, zaprojektowanie, instalację i testowanie zmian?
•	Czy taki system obejmuje zasady techniczne lub inne wymagania?
•	Czy istnieje definicja tego, co stanowi zmianę?
•	Czy uwzględniono analizę ryzyka zmian?
•	Czy zmiany zasobów są odpowiednio zarządzane w kontekście zagadnień związanych z bezpieczeństwem?
•	Czy poza zmianami stałymi, system uwzględnia tymczasowe i pilne zmiany operacyjne?
•	Czy jasno przydzielono odpowiedzialność za zapoczątkowywanie, planowanie, zatwierdzanie i wdrażanie zmian?
•	Czy zmiany są odpowiednio potwierdzane dokumentacją?
•	Czy zawsze odpowiednio uwzględnia się implikacje proponowanych zmian w kontekście bezpieczeństwa, w tym informacje i wymagania w zakresie szkolenia, zmiany procedur operacyjnych, późniejsze monitorowanie itp.?
•	Czy procedury zarządzania zmianą stosuje się w odniesieniu do wszystkich właściwych zmian, w tym zmian wprowadzonych w czasie projektowania i budowy nowych instalacji, procesów i magazynów?
•	Czy procedury zapewniają, że prowadzący zakład weryfikuje i w razie potrzeby zmienia politykę przeciwdziałania poważnym awariom i sprawozdania o bezpieczeństwie, a także informuje właściwe organy zgodnie z wymaganiami art. 10 dyrektywy?
•	Czy systemy organizacyjne, techniczne lub kierownicze stosowane w zakładzie uległy zmianie, tak że istniejące upoważnienia lub zezwolenia straciły ważność?
F.	Planowania w celu bezpieczeństwa (patrz: uwagi w punkcie 6.5)
Czy prowadzący zakład może:
a.	opisać organizację działań operacyjno-ratowniczych podejmowanych w przypadku poważnej awarii i przedstawić dowody istnienia koniecznych środków na miejscu;
b.	przedstawić pisemne dowody istnienia planów operacyjno-ratowniczych, uwzględniających wszystkie potencjalne sytuacje awaryjne dla wszystkich scenariuszy poważnych awarii;
c.	przedstawić dowody potwierdzające odpowiednie i wystarczające ustalenia dla celów koordynacji i komunikacji w czasie działań operacyjno-ratowniczych;
d.	przedstawić ustalenia dotyczące usług alternatywnych w przypadku zakłócenia normalnych systemów operacyjno-ratowniczych;
e.	opisać zasoby wewnętrzne i zewnętrzne, które mogą być zmobilizowane przez prowadzącego zakład w celu ograniczenia wpływu poważnych awarii na ludność i środowisko naturalne;
f.	wykazać uwzględnienie skutków działań operacyjno-ratowniczych, tak aby zminimalizować ogólny wpływ awarii na ludność i środowisko naturalne;
g.	przedstawić dowody potwierdzające możliwość uruchomienia wystarczającego personelu (zespołu operacyjno-ratowniczego) w odpowiednim czasie, w celu przeprowadzenia działań łagodzących wymaganych przez wewnętrzne plany operacyjno-ratownicze;
h.	przedstawić dowody potwierdzające możliwość uruchomienia urządzeń w celu złagodzenia potencjalnych skutków poważnej awarii, odpowiednich dla ustalonych celów;
i.	przedstawić dowody potwierdzające dostępność odpowiedniego i wystarczającego sprzętu ochrony osobistej i urządzeń ratowniczych w przypadku poważnej awarii;
j.	przedstawić dowody potwierdzające możliwość uruchomienia odpowiedniego i wystarczającego sprzętu gaśniczego i przeciwpożarowego w przypadku poważnej awarii;
k.	przedstawić dowody potwierdzające możliwość uruchomienia odpowiedniego i wystarczającego zaopatrzenia, aby zminimalizować uwolnienie i ograniczyć wpływ substancji toksycznych i/lub łatwopalnych unoszących się w powietrzu w przypadku poważnej awarii;
l.	przedstawić dowody potwierdzające możliwość uruchomienia odpowiednich i wystarczających zasobów w celu zminimalizowania straty rozlanych substancji niebezpiecznych, które przedostały się do gruntu lub wody (w tym wód kontrolowanych);
m.	wykazać odpowiednie uwzględnienie wpływu działań związanych z gaszeniem ognia na środowisku naturalne;
n.	przedstawić dowody potwierdzające możliwość zapewnienia odpowiednich i wystarczających ustaleń dla celów monitorowania i/lub pobierania próbek w przypadku poważnej awarii;
o.	wykazać, że dokonano odpowiednich i wystarczających ustaleń w razie potrzeby umożliwiających monitorowanie prędkości i kierunku wiatru, a także innych warunków atmosferycznych w przypadku poważnej awarii;
p.	przedstawić dowody potwierdzające odpowiednie i wystarczające ustalenia dla celów przywrócenia pierwotnego stanu i oczyszczenia środowiska naturalnego po poważnej awarii;
q.	przedstawić dowody potwierdzające dokonanie odpowiednich i wystarczających ustaleń dla celów uruchomienia pierwszej pomocy/opieki medycznej w czasie działań operacyjno-ratowniczych;
r.	przedstawić dowody potwierdzające dokonanie odpowiednich i wystarczających ustaleń dla celów uruchomienia wszelkich urządzeń dodatkowych, które mogą być wymagane w czasie działań operacyjno-ratowniczych;
s.	przedstawić dowody potwierdzające dokonanie odpowiednich ustaleń dla celów utrzymania, kontroli i testowania podlegających uruchomieniu zasobów i innych urządzeń, które mają być wykorzystane w czasie działań operacyjno-ratowniczych;
t.	przedstawić dowody potwierdzające dokonanie odpowiednich ustaleń w systemie zarządzania bezpieczeństwem dla celów szkolenia pracowników w zakresie działań operacyjno-ratowniczych podejmowanych w terenie;
u.	przedstawić dowody potwierdzające opracowanie i przyjęcie procedur dla celów testowania i przeglądu planów operacyjno-ratowniczych (uwaga: właściwe organy mogą poprosić o umożliwienie obserwacji działań kontrolnych);
v.	przekazać informacje służbom i organizacjom zewnętrznym, aby zapewnić uruchomienie i skuteczne wdrożenie zewnętrznej pomocy i planu operacyjno-ratowniczego;
w.	podsumować środki ochrony i interwencji, które wykorzystano jako podstawę opracowania wewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych.
G.	Monitorowanie wyników
•	Czy prowadzący zakład monitoruje swoje wyniki zgodnie z ust. vi załącznika III do dyrektywy?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać, że przyjęto i w praktyce wdrożono procedury bieżącej oceny zgodności z celami określonymi przez politykę przeciwdziałania poważnym awariom i system zarządzania?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać odpowiedniość, kompletność, jakość i ilość pomiarów wyników na wystarczającym poziomie?
•	Czy prowadzący zakład może przedstawić pomiary/rezultaty monitorowania wyników odpowiadające wszystkim elementom systemu zarządzania?
•	Czy operator może wykazać, że przypadku niezgodności z polityką przeciwdziałania poważnym awariom i systemem zarządzania zostaną ustalone, wyjaśnione, i że podjęte zostaną działania korygujące?
•	Czy prowadzący zakład może wykazać praktyczne wdrożenie procedur dotyczących systemu zgłaszania poważnych awarii lub sytuacji niebezpiecznych przez prowadzącego zakład, w szczególności obejmujących awarię środków zabezpieczających, a także dalsze działania oparte na uzyskanych doświadczeniach?
•	Czy wiadomo, kto odpowiada za podjęcie działań wyjaśniających i korygujących w przypadku niezgodności?
•	Czy rezultaty monitorowania wyników są opisywane w dokumentacji, zachowywane i przedstawiane jako główne dane wejściowe dla celów kontroli i przeglądów?
H.	Kontrola i przegląd
•	Czy prowadzi się kontrole i przeglądu zgodnie z wymaganiami ust. vii załącznika III do dyrektywy?
•	Które elementy systemu zarządzania uwzględniono w kontrolach i przeglądach?
•	Czy rezultaty monitorowania wyników dotyczące danego zakładu stanowią główne dane wejściowe dla celów kontroli i przeglądów?
•	Czy dokonuje się oceny zgodności ze standardami, kodeksami postępowania itp.?
•	Czy istnieją dowody potwierdzające kompetencje, doświadczenie, szkolenie i odpowiednio, niezależność osób prowadzących kontrolę?
•	Czy częstotliwość kontroli jest zasadna?
•	Czy istnieje przejrzysta dokumentacja dotycząca procedury, metodologii i wyników kontroli, w szczególności:
•	zakresu kontroli;
•	celów kontroli;
•	odwołań, poziomów odniesienia i standardów;
•	przeprowadzonych badań i weryfikacji;
•	zasobów dostępnych dla celów kontroli;
•	organizacji kontroli;
•	wyników kontroli.
Ocena kontroli wewnętrznej może również obejmować:
•	rozmowę z liderami/członkami zespołu prowadzącego kontrolę;
•	wywiady z właściwymi menedżerami i pracownikami, aby sprawdzić ich zaangażowanie w kontrolę;
•	niezależne sprawdzenie potwierdzające – w oparciu o próbki – ogólną wiarygodność kontroli;
•	sprawdzenie, czy wnioski z badania są uzasadnione.
•	Czy wyniki kontroli zostały odpowiednio wykorzystane w realizacji badania ogólnej polityki prowadzącego zakład i strategii kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii?
•	Czy za przeglądu odpowiada kierownictwo wyższego szczebla?
•	Czy istnieją dowody potwierdzające wprowadzenie zmian, aby w razie potrzeby zapewnić poprawę wyników?
•	Czy w czasie przeglądu odpowiednio oceniono przydział zasobów?

Załącznik III	Bibliografia
Poniżej przedstawiono wybrane tytuły dotyczące systemów kontroli, które zawierają więcej informacji# o dokumentach istotnych dla programów kontroli, metodologiach, procedurach, kodeksach i standardach itp. Poniższe zestawienie uporządkowane jest chronologicznie i opiera się na bibliografiach zaproponowanych przez członków technicznej grupy roboczej:
1.	Mitchison N. i Papadakis G.A., „Systemy zarządzania bezpieczeństwem zgodnie z Seveso II – wdrożenie i ocena” (”Safety Management Systems Under Seveso II: Implementation and Assessment”), Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 12 (1), 1999.
2.	„Podręcznik FOD - kontrola zarządzania zdrowiem i bezpieczeństwem” ("FOD Guide to Inspection of Health and Safety Management"), Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive – HSE), Wielka Brytania.
3.	Obrady w czasie seminarium na temat dyrektywy Seveso, dotyczące systemów kontroli i badania sprawozdania o bezpieczeństwie – Rzym 23/25 września 1998 r. ("Proceedings of a Seveso Directive Seminar on Inspection Systems and Examination of the Safety Report – Rome 23/25 Sept. 1998"), wydruk wstępny dostępny jako publikacja specjalna nr 1.98.90, Wspólnotowe Centrum Badawcze, Ispra, Włochy 1998.
4.	„Wytyczne w sprawie polityki przeciwdziałania poważnym awariom i systemu zarządzania bezpieczeństwem wymaganego przez dyrektywę Rady 96/82/WE (SEVESO II)" ("Guidelines on a Major Accident Prevention Policy and Safety Management System, as required by Council Directive 96/82/EC (SEVESO II)"), Mitchison N. i Porter S. (redakcja), publikacja Komisji Europejskiej, raport EUR 18123 EN, Luksemburg 1998, ISBN92-828-4664-4.
5.	„Kontrola bezpieczeństwa” ("Safety Auditing"), pakiet szkoleniowy 031, Institution of Chemical Engineers, Rugby, Wielka Brytania 1998.
6.	Bellamy L.J. i Brouwer W.G.J. (publikacja prasowa) „AVRIM2 – główne narzędzie do oceny i kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii w Danii” ("AVRIM2: A Dutch major hazard assessment and inspection tool"), J. Hazardous Materials, wydanie specjalne (redakcja. A. Amendola i K. Cassidy), 1998.
7.	„Ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem w kontekście dyrektywy Seveso II) ("Risk Assessment & Risk Management in the Context of the Seveso II Directive"), Kirchsteiger C., Christom M. i Papadakis G. (redakcja), Elsevier 1998.
8.	Er J., Kunreuther, H.C. i Rosenthal I, „Wykorzystanie kontroli prowadzonych przez strony trzecie dla celów zapobiegania poważnym wypadkom chemicznym" ("Utilizing Third-Party Inspections for Preventing Major Chemical Accidents"), Risk Analysis, tom 18. Nr 2, 1998.
9.	Ruuhilehto K. & Kuusisto A., "Turvallisuuskulttuuri - mita se on?" (Kultura bezpieczeństwa – co to jest?), TUKES – julkaisu 3/1998 (TUKES publikacja 3/1998), Helsinki 1998.
10.	"Criteri e metodi per l'effettuazione delle ispezioni agli stabilimenti di cui al decreto del Presidente della Repubblica del 17 maggio 1988, n. 175, e successive modificazioni" Decreto del Ministero dell' Ambiente 5 novembre 1997 (G.U.R.I.n. 27 del 3-2-1998).
11.	"Udane zarządzanie zdrowiem i bezpieczeństwem" ("Successful Health and Safety Management"), Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive – HSE), HS(G)65, HSMO Londyn 1997. ISBN 0 7176 12767.
12.	„Instrukcja systemu oceny metatechnicznej (S.E.M.) - system oceny zarządzania bezpieczeństwem w przemyśle przetwórczym” ("Manual of the Metatechnical Evaluation System (S.E.M) – An Evaluation System for the Safety Management in the Process Industries"), CRC/CL/001-F, belgijskie Ministerstwo Zatrudnienia i Pracy, Urząd Bezpieczeństwa Pracy, Dyrekcja ds. kontroli technicznej ryzyka chemicznego, Bruksela 1997.
13.	„Wytyczne w sprawie sporządzenia sprawozdania o bezpieczeństwie, aby spełnić wymagania dyrektywy Rady 96/82/WE (Seveso II) ("Guidance on the preparation of a Safety Report to meet the requirements of Council Directive 96/82/EC (Seveso II)"), Papadakis G.A., Amendola A. (redakcja), publikacja Komisji Europejskiej, raport EUR 17690 EN, Luksemburg 1997. ISBN 92-828-1451-3.
14.	„Minimalne kryteria kontroli” ("Minimum Criteria for Inspections"), Europejska Sieć ds. Wdrażania i Egzekucji Prawa Ochrony Środowiska (IMPEL), doraźna grupa robocza IMPEL ds. standardów minimalnych, Komisja Europejska, listopad 1997 r.
15.	Jones A.V., „Regulacja niebezpieczeństwo poważnych awarii we Francji, Niemczech, Finlandii i Niderlandach" ("The Regulation on Major Hazards in France, Germany, Finland and The Netherlands"), Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive – HSE), HMSO Norwich, Wielka Brytania, marzec 1997 r. CDCIR 2033.
16.	"L'organisation de l’inspection des etablissements soumis it la legislation des installations classees", Direction Regionale de l’Industrie, de la Recherche et de l'Environnement (DRIRE), Ministere de l'Environnement, Paryż 1997.
17.	"Integrerat Iedningssystem for sakerhet, halsa och miljo" („Zintegrowany system zarządzania bezpieczeństwem, zdrowiem i środowiskiem naturalnym”), Stowarzyszenie Szwedzkiego Przemysłu Chemicznego (Kemikontoret), Sztokholm 1997.
18.	„Lista kontrolna Entrepot” ("Check-list Entrepot"), CRC/CU004-F, belgijskie Ministerstwo Zatrudnienia i Pracy, Urząd Bezpieczeństwa Pracy, Dyrekcja ds. kontroli technicznej ryzyka chemicznego, Bruksela 1997.
19.	„Lista kontrolna LPG” ("Check-list LPG"), CRC/CU005-F, belgijskie Ministerstwo Zatrudnienia i Pracy, Urząd Bezpieczeństwa Pracy, Dyrekcja ds. kontroli technicznej ryzyka chemicznego, Bruksela 1997.
20.	Lees F.P., „Zapobieganie stratom w przemyśle przetwórczym" ("Loss Prevention in the Process Industries"), tom 1-3, Butterworth-Heinemann, Oxford 1996.
21.	„Pomiar wyników w zakresie bezpieczeństwa” ("Safety Performance Measurement"), Van Steen J. (redakcja), European Process Safety Centre, Institution of Chemical Engineers, Wielka Brytania 1996. ISBN 0858295-382-8.
22.	„Instrukcja AVRIM2” ("AVRIM2 Manual"), Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Den Haag, Niderlandy, 1996.
23.	„Administracja SHM – przegląd” ("Administrativ SHM – Revision"), Stowarzyszenie Szwedzkiego Przemysłu Chemicznego (Kemikontoret), Sztokholm 1996.
24.	„SHE – kontrola” ("SHE – Audit”) (wersja angielska), Stowarzyszenie Szwedzkiego Przemysłu Chemicznego (Kemikontoret), Sztokholm 1996.
25.	„Lista kontrolna – chlor” ("Check-list Chlore"), CRC/CU003-F, belgijskie Ministerstwo Zatrudnienia i Pracy, Urząd Bezpieczeństwa Pracy, Dyrekcja ds. kontroli technicznej ryzyka chemicznego, Bruksela 1996.
26.	„Czynniki organizacyjne i bezpieczeństwo w przemyśle przetwórczym” ("Organisational Factors and Safety In the Process Industry"), Bellamy L.J. et al, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Den Haag, Niderlandy 1995. ISBN 90-5250-976-X.
27.	Bellamy L.J., Leathley B.A., Gibson W.H., Brouwer W. i Oh J., „Czynniki organizacyjna a bezpieczeństwo” ("Organisational Factors and Safety") – prezentacja na konferencji: De COMAH-richtlijn en het Major Hazardbeleid van SZW: een nieuwe inzet van beleid, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Haga, 3 października 1995 r.
28.	„Systemy zarządzania bezpieczeństwem – wymiana doświadczeń w przemyśle przetwórczym” ("Safety Management Systems: Sharing Experience in Process Industry"), Institution of Chemical Engineers (IChemE), Rugby, Wielka Brytania 1994.
29.	„Modyfikacje – zarządzanie zmianą” ("Modifications: management of Change"), pakiet szkoleniowy 025, Institution of Chemical Engineers, Rugby, Wielka Brytania 1994.
30.	„Wytyczne w zakresie wdrożenia systemów zarządzania bezpieczeństwem procesów” ("Guidelines for implementing process safety management systems"), American Institute of Chemical Engineers CCPS, 1994. ISBN 0-8169-0590-8.
31.	„Kontrola zarządzania bezpieczeństwem procesów – instrukcja – zmieniony zestaw pytań i punkty bazowe – poradnik dla menedżerów” ("Process Safety Management Audit: Manual – Revised Question Set and Anchor Points – Managers Guide"), opracowane przez Four Elements Ltd (badanie C2163) dla CEC, Urzędu ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive), Wielka Brytania i Ministerie van VROM, Haga, Niderlandy 1994.
32.	„Kontrola niebezpieczeństwa poważnych awarii – praktyczna instrukcja” ("Major Hazard Control – A practical manual"), Międzynarodowe Biuro Pracy (ILO), Genewa, Szwajcaria, 1993.
33.	„Zarządzanie bezpieczeństwem przetwarzania substancji chemicznych wysokiego ryzyka" ("Process safety management of highly hazardous chemicals"), Occupational Safety and Health Administration (OSHA), tytuł 29, Code of Federal Regulations, część 1910.119, Waszyngton DC, USA 1992.
34.	Wright M.S., Bellamy L.J. et al, „Metody kontroli dla celów oceny i zarządzania ryzykiem" ("Audit Methods For the Evaluation and Management Of Risk"), Four Elements Ltd. (projekt C2013) raport końcowy dla Ministerie van VROM, Haga, Niderlandy i Urzędu ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive), Wielka Brytania 1992.
35.	„Instrukcja w sprawie ograniczenia błędu ludzkiego w przetwórstwie” ("The Guide To Reducing Human Error in Process Operations"), Human Factors In Reliability Group, (redakcja P.W. Ball.) SRDA-R3, HMSO: Londyn 1991. ISBN 0-85356-357-8.
36.	„Lista kontrola dla planów operacyjno-ratowniczych w terenie" ("Checklist for On-site Emergency Plans"), Europejska Rada Przemysłu Chemicznego CEFIC, Bruksela 1990.
37.	Obrady w czasie seminarium na temat dyrektywy Seveso, dotyczące kontroli instalacji w państwach członkowskich – Dublin, wrzesień 1989 r. ("Proceedings of a Seveso Directive Seminar for the Installations Inspections of the Member States – Dublin Setp. 1989"), Inspektorat Przemysłu, Departament Pracy, Irlandia 1989.
38.	„Podręcznik postępowania w odniesieniu do materiałów niebezpiecznych” ("Hazardous Materials Response Handbook"), National Fire Protection Association (NFPA), (redakcja M.P. Henry), Quincy-MA USA 1989.
39.	Arthur D. Little, Inc. i LeVine R., „Wytyczne w zakresie bezpiecznego przechowywania i obsługi niebezpiecznych materiałów toksycznych" ("Guidelines for Safe Storage and Handling of Toxic Hazard Materials"), American Institute of Chemical Engineers CCPS, 1988.
40.	"Attuazione delia Direttiva CEE n. 82/501, relativa ai rischi di incidenti rilevanti connessi con determinate attivita industriali, ai sensi delia legge 16 aprile 1987, n. 183" Decreto del Presidente delia Repubblica 17 maggio 1998, n. 175 (G.U.R.I. n. 127 dell' 1-6-1988) e successive modificazioni.
41.	"Teknisk sakerhetsgranskning", Stowarzyszenie Szwedzkiego Przemysłu Chemicznego (Kemikontoret), Sztokholm 1987.
42.	„Przechowywanie LPG w instalacjach stałych" ("The storage of LPG at fixed installations"), broszura z serii na temat zdrowia i bezpieczeństwa HS(G)34, Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive – HSE), HMSO: Londyn 1987.
43.	"Katastrofplanering inom kemikaliehanterande industri", Stowarzyszenie Szwedzkiego Przemysłu Chemicznego (Kemikontoret), Sztokholm 1986.
44.	„Przechowywanie bezwodnego amoniaku pod ciśnieniem w Wielkiej Brytanii - zbiorniki sferyczne i cylindryczne" ("Storage of Anhydrous ammonia under pressure in the UK – spherical and cylindrical vessels"), Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive – HSE), HMSO: Londyn 1986.
45.	„Porady w zakresie bezpieczeństwa dla dużych instalacji chloru” ("Safety advice for bulk chlorine installations"), broszura z serii na temat zdrowia i bezpieczeństwa HS(G)28, Urząd ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Pracy (Health and Safety Executive – HSE), HMSO: Londyn 1986.
46.	Carson W.G. i Klinker R.L., „Systemy ochrony przeciwpożarowej” ("Fire Protection Systems- Inspestion, Test & Maintenance Manual"), National Fire Protection Association (NFPA), Quincy-MA USA, 1986.
47.	Zalecenia, programy kontroli, wytyczne, procedury testów itp. opublikowane przez Confederation Europenne d'Organismes de Controle (CEOe), tj. raporty R22/CP89, R311CP80, R32/CP82, R34/CP84, R37/CR87, R43/CP86, R44/CP83, R45/CP83, R46/CP83, R47/CP83, R48/CP83, R49/CP83, R50/CP8, R53/CP85, R611CR86.
48.	„Kontrola techniczna instalacji w przemyśle przetwórczym – podstawowe zasady i informacje ogólne” ("Technical inspection of installations in the process-industry, basic principles and background"), UDC 351.838.1 V.W./A VR 66, Inspektorat Pracy, Dyrekcja Generalna ds. Pracy, Ministerstwo Spraw Społecznych i Zatrudnienia, Voorburg, Niderlandy 1983.