RADA EUROPY
KOMITET MINISTRÓW

ZALECENIE R (99) 15

KOMITETU MINISTRÓW PAŃSTW CZŁONKOWSKICH W SPRAWIE DZIAŁAŃ DOTYCZĄCYCH PREZENTACJI KAMPANII WYBORCZYCH W ŚRODKACH PRZEKAZU

(Przyjęte przez Komitet Ministrów 9 września 1999 r. na 678. posiedzeniu wiceministrów)

Działając na podstawie art. 15.b Statutu Rady Europy, Komitet Ministrów,
mając na względzie istotną rolę odgrywaną przez środki przekazu we współczesnych społeczeństwach, a w szczególności w czasie wyborów;
podkreślając, że fundamentalna zasada niezależności redakcyjnej środków przekazu nabiera wyjątkowego znaczenia w okresie wyborów;
świadomy potrzeby uwzględnienia poważnych różnic między prasowymi a radiowo-telewizyjnymi środkami przekazu;
podkreślając, że prezentacja wyborów w radiowo-telewizyjnych środkach przekazu powinna być rzetelna, wyważona i bezstronna;
uwzględniając, że nadawcy publiczni ponoszą szczególną odpowiedzialność za zapewnienie, aby nadawane przez nich audycje rzetelnie i wyczerpująco przedstawiały wybory, co może oznaczać bezpłatne udostępnienie czasu antenowego partiom politycznym i kandydatom;
mając na względzie, iż należy zwracać szczególną uwagę na pewne szczególne cechy przekazów o kampaniach wyborczych, takie jak rozpowszechnianie wyników badań opinii społecznej, płatne ogłoszenia polityczne, prawo do odpowiedzi, dni refleksji (cisza przedwyborcza) i udostępnianie czasu przed wyborami;  
podkreślając ważną rolę środków regulujących, stosowanych samodzielnie przez specjalistów zatrudnionych w środkach przekazu – na przykład w formie kodeksów etyki zawodowej –określających uznane zasady postępowania, na podstawie których można uznać prezentację kampanii wyborczych za odpowiedzialną, rzetelną i uczciwą;
stwierdzając, że środki regulujące wprowadzane mocą prawa oraz samodzielnie z inicjatywy środków przekazu uzupełniają się wzajemnie;
przekonany o przydatności właściwych zbiorów zasad określających sposób prezentacji wyborów w środkach przekazu tak, aby służyło to jak najlepiej idei wolnych i demokratycznych wyborów, pamiętając o różnicach dzielących rozwiązania prawne i praktykę postępowania w poszczególnych Państwach Członkowskich w tej dziedzinie, jak również fakt, iż może ona wchodzić w zakres różnych działów prawa;
potwierdzając, że każde rozwiązanie prawne dotyczące prezentacji wyborów w środkach przekazu powinno być wprowadzone z poszanowaniem fundamentalnej zasady wolności wypowiedzi, chronionej art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zgodnie z wykładnią Europejskiego Trybunału Praw Człowieka;
przypominając podstawowe zasady zawarte w rezolucji nr 4, przyjętej podczas IV Konferencji Ministerialnej o Polityce w Dziedzinie Środków Przekazu (Praga, grudzień 1994 r.), oraz zaleceniu nr R (96) Komitetu Ministrów w sprawie gwarancji niezależności nadawców publicznych,
zaleca, aby rządy Państw Członkowskich zbadały metody służące do zapewniania poszanowania przez środki przekazu zasad rzetelności, równowagi i bezstronności informacji dotyczących kampanii wyborczych oraz aby rozważyły przyjęcie środków służących realizacji tych zasad, które znalazłyby swoje miejsce w ustawodawstwie lub praktyce krajowej, tam, gdzie jest to wskazane, zgodnie z porządkiem konstytucyjnym.

Załącznik do zalecenia nr R (99) 15
Zakres zalecenia
Zasady rzetelności, równowagi i bezstronności w przedstawianiu kampanii wyborczych w środkach przekazy powinny być stosowane podczas wszystkich rodzajów wyborów politycznych odbywających się w Państwach Członkowskich, tj. podczas wyborów prezydenckich, do władz ustawodawczych, regionalnych oraz, jeśli jest to możliwe, lokalnych, jak również podczas referendów o charakterze politycznym.
Zasady te powinny również być stosowane, tam, gdzie jest to stosowne, w odniesieniu do środków przekazu rozpowszechniających informacje o wyborach odbywających się za granicą, w szczególności gdy środki przekazu zwracają się do obywateli kraju, w którym odbywają się wybory.
I.	Działania dotyczące prasowych środków przekazu
1.	Wolność prasy
Przepisy określające zasady przedstawiania wyborów przez media nie powinny kolidować z niezależnością redakcyjną dzienników i czasopism ani z ich prawem do wyrażania dowolnych przekonań politycznych.
2.	Jednostki prowadzące prasowe środki przekazu należące do władz publicznych
Państwa Członkowskie powinny przyjąć takie rozwiązania, aby jednostki prowadzące prasowe środki przekazu, które należą do władz publicznych, przedstawiając kampanie wyborcze czyniły to w sposób, rzetelny, wyważony i bezstronny, nie dyskryminując ani nie faworyzując żadnej partii politycznej czy kandydata.
Jeśli taka jednostka zgadza się zamieszczać w swoich publikacjach płatne ogłoszenia polityczne, powinna być ona obowiązana dopilnować, aby wszystkie podmioty polityczne występujące o sprzedaż powierzchni reklamowej były traktowane w jednakowy, wolny od dyskryminacji sposób. 
II.	Działania dotyczące nadawców radiowych i telewizyjnych
1.	Zasady ogólne
W czasie kampanii wyborczych przepisy prawa powinny zachęcać i umożliwiać wyrażanie zróżnicowanych opinii za pośrednictwem radiowych i telewizyjnych środków przekazu.
Zachowując należyte poszanowanie niezależności redakcyjnej nadawców przepisy powinny także zawierać obowiązek przedstawiania kampanii wyborczych w sposób rzetelny, wyważony i bezstronny we wszystkich serwisach programowych nadawców. Taki obowiązek powinien mieć zastosowanie zarówno do nadawców publicznych, jak i prywatnych w ich właściwych obszarach nadawania.
W Państwach Członkowskich, w których pojęcie „czasu przedwyborczego” określono w krajowych przepisach prawa, w odniesieniu do tego okresu powinny również obowiązywać zasady rzetelnego, wyważonego i bezstronnego przedstawiania kampanii wyborczych.
2.	Audycje informacyjne oraz poświęcone sprawom bieżącym
W dziedzinach nie uregulowanych samodzielnie przez nadawców, Państwa Członkowskie powinny podjąć działania, które zapewnią, że zarówno nadawcy publiczni, jak i prywatni w okresie wyborów będą przestrzegać zasad rzetelności, równowagi i bezstronności szczególnie w audycjach informacyjnych i poświęconych sprawom bieżącym, w tym w audycjach dyskusyjnych, takich jak wywiady czy debaty.
W czasie takich audycji nadawcy nie powinni w żaden sposób faworyzować władz publicznych. Kwestię tę należy uregulować przede wszystkim za pomocą środków wprowadzonych samodzielnie przez nadawców. W miarę potrzeb Państwa Członkowskie mogą badać, czy – tam, gdzie jest to wskazane – właściwe władze nadzorujące sposób prezentacji wyborów  w środkach przekazu powinny zostać wyposażone w uprawnienia do podejmowania interwencji celem naprawienia możliwych nieprawidłowości.
3.	Pozostałe audycje
Szczególną uwagę należy zwracać na audycje inne niż informacyjne i o sprawach bieżących, które nie są bezpośrednio związane z kampaniami wyborczymi, lecz mogą oddziaływać na postawy wyborców.
4.	Bezpłatny czas antenowy dla partii politycznych i kandydatów w publicznych radiowych i telewizyjnych środkach przekazu 
Państwa Członkowskie mogą badać zasadność wprowadzenia szczególnych przepisów o bezpłatnym udostępnianiu czasu antenowego partiom politycznym i kandydatom w radiowych i telewizyjnych środkach przekazu w czasie wyborów.
Jeśli taki czas ma być przyznany, należy uczynić to w sposób rzetelny i wolny od dyskryminacji, na podstawie przejrzystych i obiektywnych kryteriów.
5.	Płatne ogłoszenia polityczne
W Państwach Członkowskich, w których partie polityczne i kandydaci mogą kupować czas reklamowy do celów wyborczych, przepisy prawa powinny gwarantować:
-	możliwość nabycia czasu reklamowego przez wszystkie podmioty uczestniczące w wyborach na równych warunkach i po jednakowych cenach,
-	że opinia społeczna będzie informowana, iż dany komunikat jest płatnym ogłoszeniem politycznym.
Państwa Członkowskie mogą rozważyć wprowadzenie przepisów ograniczających czas antenowy przeznaczony na reklamy polityczne, który może nabyć jedna partia polityczna lub kandydat.
III.	Działania dotyczące zarówno prasowych, jak i radiowo-telewizyjnych środków przekazu
1.	„Dzień refleksji” (cisza przedwyborcza)
Państwa Członkowskie mogą rozważyć zasadność wprowadzenia przepisów zakazujących rozpowszechnianie partyjnych komunikatów wyborczych w dniu poprzedzającym głosowanie. 
2.	Badanie opinii społecznej
Przepisy ustawowe lub wprowadzone samodzielnie przez środki przekazu zasady postępowania powinny gwarantować, że środki przekazu, rozpowszechniając wyniki badań opinii społecznej, dostarczą odbiorcom informacje wystarczające do samodzielnego wyrobienia osądu co do wartości badania. W szczególności informacje te powinny:
-	wymieniać nazwę partii politycznej lub organizacji czy osoby, które zleciła i opłaciła badanie opinii społecznej,
-	wskazywać organizację, która przeprowadziła badanie, i informować o zastosowanej metodzie,
-	określać próbę i margines błędu dla danego badania,
-	wskazywać datę lub okres, dla którego wykonano badanie. 
Wszystkie pozostałe sprawy dotyczące sposobu przedstawiania przez środki przekazu wyników badania opinii społecznej powinny rozstrzygać samodzielnie środki przekazu.
Wszelkie ograniczenia Państw Członkowskich zakazujące publikowania i nadawania wyników badania opinii społecznej (w sprawie preferencji wyborczych) w dniu wyborów lub na kilka dni przed wyborami powinny być zgodne z art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z zastosowaniem wykładni Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Podobnie w stosunku do badania opinii społecznej w punktach wyborczych Państwa Członkowskie mogą rozważyć zakaz podawania przez środki przekazu wyników takich badań do czasu zamknięcia wszystkich punktów wyborczych w kraju.
3.	Prawo odpowiedzi
Biorąc pod uwagę krótki czas trwania kampanii wyborczej, kandydat lub partia polityczna mająca prawo do odpowiedzi w myśl prawa krajowego powinna mieć możliwość skorzystania z tego prawa w okresie trwania kampanii.
IV.	Działania dotyczące ochrony środków przekazu w czasie wyborów
 1.	Brak ingerencji ze strony władz publicznych
Władze publiczne powinny powstrzymać się od ingerencji w pracę dziennikarzy i innych pracowników środków przekazu, która miałaby na celu wpływ na wybory.
2.	Ochrona przed atakami, zastraszaniem i innymi niezgodnymi z prawem naciskami na środki przekazu
Władze publiczne powinny podjąć odpowiednie kroki w celu skutecznej ochrony dziennikarzy i innych pracowników środków przekazu oraz ich obiektów, ponieważ w czasie wyborów ochrona ta ma jeszcze większe znaczenie. Jednocześnie nie powinna ona przeszkadzać im w pracy.