W sierpniu 2006 r. zakończyła się kadencja Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego działającej w następującym składzie:
Przewodniczący Komisji: prof. dr Zbigniew Radwański; 
Zastępca Przewodniczącego Komisji – prof. dr hab. Tadeusz Ereciński, Prezes Izby Cywilnej Sądu Najwyższego;
Członkowie Komisji:
1)	dr Gerard Bieniek, Sędzia Sądu Najwyższego
2)	Katarzyna Gonera, Sędzia Sądu Najwyższego 
3)	Jacek Gudowski, Sędzia Sądu Najwyższego
4)	dr hab. Andrzej Jakubecki, kierownik Katedry Postępowania Cywilnego i Międzynarodowego Prawa Prywatnego Uniwersytetu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie
5)	dr hab. prof. UMCS Mirosław Nazar, dyrektor Instytutu Prawa Cywilnego Uniwersytetu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie
6)	prof. dr hab. Maksymilian Pazdan z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach 
7)	Stanisław Rudnicki, Sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, były prezes Izby Cywilnej SN 
8)	prof. dr hab. Stanisław Sołtysiński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 
9)	prof. dr hab. Feliks Zedler, kierownik Katedry Prawa Cywilnego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 
10)	prof. dr hab. Czesława Żuławska, Sędzia SN w stanie spoczynku;
Sekretarz Komisji: Robert Zegadło, Sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie.

W czasie kadencji 2002-2006 Komisja Kodyfikacyjna prowadziła niżej opisane prace projektowe, opiniodawcze i inne przedsięwzięcia:
 
I. Prace projektowe dotyczące Kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych w zakresie prawa cywilnego materialnego 

1. 	Zakończenie procesu legislacyjnego (Sejm i Senat) prowadzącego do uchwalenia ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 49, poz. 408). Nowela ta została zaprojektowana przez Komisję w czasie poprzedniej kadencji i dotyczyła: 1) zrzeczenia się nieruchomości, 2) prokury, 3) problematyki osób prawnych, przedsiębiorców, przedsiębiorstw i ich oznaczeń, 4) zawierania umów.

2. 	Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw dotycząca odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej (Dz. U. Nr 162, poz. 1692), weszła w życie  1 września 2004 r. Ustawa miała na celu doprowadzenie do zgodności przepisów regulujących odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej z art. 77 ust. 1 Konstytucji, uwzględniając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie. Odpowiada też wymaganiom prawa europejskiego w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody wynikające z braku lub nienależytej implementacji prawa europejskiego.

3. Przygotowanie projektu nowelizacji Kodeksu cywilnego i ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie użytkowania wieczystego. Celem projektu była modernizacja tej instytucji prawnej. Wobec dalej idących projektów zainicjowanych w tym czasie przez Rząd i Sejm, prace zostały wstrzymane po przekazaniu projektu do Ministerstwa Sprawiedliwości.

4. 	Projekt nowelizacji Kodeksu cywilnego w zakresie umowy ubezpieczenia. Projektowana regulacja stanowi istotny element zmian prawa ubezpieczeń gospodarczych zapoczątkowanych zmianami dokonanymi czterema ustawami z dnia 22 maja 2003 r. (tzw. pakiet ustaw ubezpieczeniowych). Projekt znajduje się obecnie w Sejmie.

5. 	Projekt nowelizacji Kodeksu cywilnego i ustawy o księgach wieczystych i hipotece dotyczący długu gruntowego. Prace legislacyjne zostały przerwane na etapie prac komisji Sejmu poprzedniej kadencji z powodu zakończenia kadencji Sejmu.

	6. 	Projekt nowego ujęcia zrzeczenia się nieruchomości. Podjęcie prac w tym zakresie było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2005 r. (K9/04). Ponadto projekt obejmuje zmiany w art. 442 kc polegające na wydłużeniu przewidzianych tam okresów przedawnienia. 

	7. 	Projekt ustawy Prawo prywatne międzynarodowe. Projekt uwzględnia fakt, iż toczą się w Unii Europejskiej prace nad rozporządzeniami dotyczącymi prawa właściwego dla zobowiązań umownych (tzw. „Rzym I”) oraz prawa właściwego dla zobowiązań nie wynikających z czynności prawnych (tzw. „Rzym II”). W projekcie uwzględnia się ostatnie tendencje w tym zakresie. Autorzy projektu świadomie nie recypowali dokładnie Konwencji rzymskiej o prawie właściwym dla zobowiązań umownych, ponieważ jest już przesądzone, że rozporządzenie Rzym I nie będzie powielać Konwencji. Obecnie Polska jednak przystępuje do Konwencji nie czekając na mające ją zastąpić rozporządzenie. W tej nowej sytuacji przygotowano w projekcie rozwiązanie rozstrzygające relację między projektowaną ustawą a Konwencją. W maju br. projekt został przekazany do Ministerstwa Sprawiedliwości.

II. Prace projektowe dotyczące Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

1.	Zakończenie prac projektowych i przeprowadzenie procesu legislacyjnego prowadzącego do uchwalenia ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, dotyczącej stosunków majątkowych między małżonkami i art. 84 kro (Dz. U. Nr 162, poz. 1691). Ustawa weszła w życie  20 stycznia 2005 r. Zasadniczym przedmiotem ustawy jest dostosowanie regulacji stosunków majątkowych między małżonkami do współczesnych warunków społeczno-ekonomicznych.

	2.	Przygotowanie projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw. Projekt obejmuje tematykę stosunków prawnych między rodzicami i dziećmi, w szczególności takie zagadnienia, jak: pokrewieństwo, ustalenie i zaprzeczenie macierzyństwa, ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa, uznanie oraz unieważnienie uznania dziecka, władzę rodzicielską, obowiązek alimentacyjny, kontakty z dzieckiem oraz zastępczą pieczę nad dzieckiem. W dniu 1 czerwca 2006 r. projekt został przekazany do Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości.

III. Prawo handlowe

1.	Zakończenie prac legislacyjnych nad ustawą z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535). Generalnym założeniem ustawy było dostosowanie prawa upadłościowego i układowego (które mimo dokonanych w latach 90-tych licznych zmian pozostawało nacechowane podejściem przedwojennego ustawodawcy i nie odpowiadało potrzebom praktyki) do potrzeb nowoczesnego obrotu gospodarczego, z uwzględnieniem pomijanych dotychczas aspektów międzynarodowych, w tym wymagań prawa europejskiego. Ustawa miała na celu racjonalizację i optymalizację postępowania z niewypłacalnymi podmiotami gospodarczymi poprzez usprawnienie i uelastycznienie procedury, objęła też problematykę upadłościową i układową w odniesieniu do tych szczególnych podmiotów, dla których poprzednio funkcjonowały w tym zakresie szczególne rozwiązania w przepisach odrębnych (banki, zakłady ubezpieczeń). Istotny był tu aspekt dostosowania do prawa europejskiego, w szczególności w zakresie upadłości banków i zakładów ubezpieczeń. 

2.	Przygotowanie projektu i udział w dalszych pracach legislacyjnych nad ustawą z dnia 4 marca 2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej (Dz. U. Nr 183, poz. 1538).
Ustawa wprowadziła do polskiego prawa handlowego europejską spółkę akcyjną (societas europaea). Potrzeba tej implementacji wynikała z rozporządzenia Rady 2001/2157/WE z dnia 8 X 2001 r. w sprawie statutu spółki europejskiej oraz dyrektywy Rady 2001/86/WE uzupełniającej statut spółki europejskiej w odniesieniu do zaangażowania pracowników. Powołane rozporządzenie tworzy nową instytucję prawną w postaci ponadnarodowej formy spółki kapitałowej (akcyjnej). Wprawdzie taki instrument prawny, jakim jest rozporządzenie w prawie europejskim, nie wymaga co do zasady transpozycji, a nawet wyłącza wydawanie  przepisów przenoszących jego postanowienia do prawa krajowego, jednakże nie oznacza to, że nie zachodzi  potrzeba wydania przepisów szczególnych, na których potrzebę wskazuje samo rozporządzenie (albowiem spółka europejska wymaga wkomponowania w krajowe regulacje dotyczące spółek akcyjnych i w zależności od tych regulacji będzie miała tyle odmian ile odmienności regulacji w poszczególnych prawach wewnętrznych ). 
Ustawa objęła aspekty pracownicze, o których mowa w powołanej dyrektywie, a nadto objęła implementację Europejskiego Zgrupowania Interesów Gospodarczych.

3.	Projekt ustawy o spółdzielni europejskiej, którego celem jest implementacja dwóch aktów prawa europejskiego: rozporządzenia 1435/03/WE w sprawie statutu spółdzielni europejskiej oraz dyrektywy 2003/72/WE uzupełniającej powołane rozporządzenie w odniesieniu do zaangażowania pracowników. Część projektu dotycząca aspektów pracowniczych została przygotowana w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej. 

	4.	Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Potrzeba nowelizacji wynikła z doświadczeń  płynących ze stosowania ustawy w praktyce. Projekt w maju br. został przekazany do Ministerstwa Sprawiedliwości.

IV. Nowelizacje Kodeksu postępowania cywilnego i odrębne ustawy procesowe

1.	Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.
Polska pozostawała wśród krajów, z których wpływała do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka największa liczba skarg na przewlekłość postępowania sądowego, zarzucających naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o prawach człowieka. Trybunał ten w orzeczeniu z dnia 26.10.2000 r. (Kudła przeciwko Polsce) uznał, że jeżeli porządek prawny danego państwa nie przewiduje możliwości uruchomienia odrębnego postępowania w przedmiocie uzyskania zadośćuczynienia (odszkodowania) za przewlekłość postępowania sądowego, to dochodzi też do naruszenia art. 13 Konwencji, ustalającego prawo do skutecznego środka odwoławczego. Takie stanowisko Trybunału oznacza, że jeżeli dane państwo ustanowi własną procedurę dochodzenia odszkodowania za przewlekłość postępowania sądowego, to przed wykorzystaniem tej procedury, nie będzie można kierować do Trybunału skargi dotyczącej naruszenia art. 6 Konwencji. Podkreślono, że procedura ta musi odpowiadać ogólnym wymaganiom „skuteczności” środków odwoławczych, w ujęciu art. 13 Konwencji (realna i efektywna).
W ustawie przewidziano efektywny i realny sposób kwestionowania przewlekłości postępowania sądowego oraz dochodzenia rekompensaty pieniężnej w razie stwierdzenia przewlekłości. Wspomnianej efektywności i szybkości uzyskania ochrony prawnej służy „wkomponowanie” skargi w postępowania zażaleniowe prowadzone według procedury właściwej dla danej kategorii sprawy dotkniętej przewlekłością. 

2.	Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego  z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz. U. Nr 172, poz. 1804). Ustawa ta w swojej zasadniczej części dokonała przebudowy postępowania zabezpieczającego i zmodernizowała postępowanie egzekucyjne między innymi rozbudowując nowoczesne i mniej dolegliwe sposoby egzekucji (np. przez zarząd przymusowy) oraz wprowadzając także dotychczas nieznane prawu egzekucyjnemu sposoby egzekucji – egzekucję uproszczoną z nieruchomości oraz egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
Zmiany w tym zakresie wynikały z powszechnie odczuwanej potrzeby zwiększenia skuteczności egzekucji zwłaszcza wobec negatywnych zjawisk  w sferze stosunków społecznych i ekonomicznych polegających na nagminnym uciekaniu od odpowiedzialności, nieregulowaniu zobowiązań, próbach „wyprowadzania” majątku przez dłużników. Niemniej jednak ze względów społecznych zwiększono ochronę dłużnika w zakresie eksmisji z lokalu.
W ramach tej ustawy znalazły się fragmentaryczne zmiany w części pierwszej Kpc, których celem była eliminacja możliwości orzekania z urzędu (ponad żądanie stron) oraz unormowań kształtujących zasadę prawdy obiektywnej, wreszcie także usunięcie błędów normatywnych, dostosowanie do zmian nomenklatury, niezbędne zmiany w konsekwencji uznania przepisów za niekonstytucyjne.

3. 	Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 22 grudnia 2004 r. 
(Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) dotycząca skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Ta ostatnia instytucja została wprowadzona w konsekwencji nowelizacji art. 417 i nast. Kc  (odpowiedzialności za szkody wynikające z wykonywania władzy publicznej). Wprowadzenie wspomnianej skargi połączono z zasadniczą zmianą modelu kasacji, która stała się skargą kasacyjną przysługującą od prawomocnych orzeczeń, podobnie jak ma to miejsce w procedurze karnej.
Ustawa uwzględniła orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w kwestii wznowienia postępowania.
Ponadto ustawa objęła regulację służącą odciążeniu sędziów od wydawania nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym. W postępowaniu tym kognicja ogranicza się bowiem do badania, czy nie zachodzą przeszkody wymienione w art. 499 kpc, nie bada się zaś okoliczności stanowiących podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. W związku z tym nowelizacja otworzyła możliwość wykonywania przez referendarzy sądowych zadań związanych z wydawaniem nakazów zapłaty w tym postępowaniu. 

4. 	Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr 172, poz. 1438). Ustawa weszła w życie 10 grudnia 2005 r. Wprowadza instytucję mediacji. Ustawa uregulowała mediację prowadzoną przed wszczęciem postępowania sądowego oraz mediację  w trakcie takiego postępowania. Regulacja ta znajduje ramowe zastosowanie do wszystkich rodzajów spraw, zawiera jednak także szczególne regulacje dotyczące spraw rodzinnych.

5.	Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 28 lipca 2005 r. dotycząca sądu polubownego (Dz. U. Nr 178.poz. 1478). Ustawa weszła w życie 
17 października 2005 r. Tematyka ta została ujęta w Kodeksie postępowania cywilnego jako dodatkowa (ostatnia) część tego Kodeksu, co akcentuje pozasądowy charakter rozstrzygania sporów i wynika też z rozbudowania i doprecyzowania regulacji. Regulacja nawiązuje do prawa modelowego UNIDROIT i uwzględnia wymagania wiążącej Polskę w tym zakresie Konwencji nowojorskiej.  Ma ona zastosowanie zarówno do arbitrażu wewnątrzkrajowego, jak i do międzynarodowego (kwestia uznawania i stwierdzania wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów polubownych).

6.	Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu 
w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Reguluje ona zasady, warunki i tryb przyznawania osobom fizycznym mającym miejsce zamieszkania lub zwyczajnego pobytu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej prawa pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych, które ma być wszczęte lub jest prowadzone w Polsce; a także zasady, warunki i tryb przyznawania osobom fizycznym mającym miejsce zamieszkania lub zwyczajnego pobytu w Polsce prawa pomocy na potrzeby postępowania w sprawach cywilnych, które ma być wszczęte lub jest prowadzone w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Ustawa stanowi implementację dyrektywy 2003/8/WE z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie usprawnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych poprzez ustanowienie minimalnych zasad odnoszących się do pomocy prawnej w sporach o tym charakterze.

7.	Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. dotycząca kosztów sądowych w sprawach cywilnych. (Dz. U. Nr 167, poz. 1398). Ustawa weszła w życie 2 marca 2006 r. Celem ustawy było uproszczenie procedury pobierania opłat sądowych (znaczne zwiększenie zastosowania opłat stałych) i ich zmniejszenie (opłata stosunkowa z 8 do 5 % wartości przedmiotu sporu). Obok zasad postępowania ustawa zawiera bowiem „taryfikator” opłat, który dotychczas był zamieszczany w rozporządzeniu wykonawczym.

	8. 	Projekt ustawy o zmianie ustawy  Kodeks postępowania cywilnego, ustawy  prawo o aktach stanu cywilnego oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Projekt dotyczy modernizacji unormowań w zakresie międzynarodowego postępowania cywilnego. W maju br. projekt został przekazany do Ministerstwa Sprawiedliwości.

9. 	Projekt ustawy o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W zasadniczej części projekt ten dotyczy  spraw o ubezwłasnowolnienie, ponadto zawiera propozycję regulacji doręczeń pism sądowych na skrytki pocztowe. Projekt jest w toku prac sejmowych. 

VI. Od marca 2005 r. trwały prace nad założeniami ewentualnego przyszłego Kodeksu cywilnego. Efektem tych prac będzie publikacja Zielonej Księgi zawierającej postulaty de lege ferenda w zakresie prawa cywilnego, z przeznaczeniem do wykorzystania bądź w pracach nad nowym Kodeksem cywilnym, bądź w dalszych pracach nad modernizacją obecnego Kodeksu. W ramach tego przedsięwzięcia przeprowadzono spotkania dyskusyjne z udziałem ekspertów holenderskich, na których konfrontowano rozwiązania polskiego prawa cywilnego z rozwiązaniami prawa europejskiego i wiodących systemów prawnych Europy Zachodniej – w szczególności prawa holenderskiego (Holandia ma w tej chwili najnowocześniejszy, Kodeks cywilny w Europie, który stanowił wzorzec dla twórców postsowieckich Kodeksów cywilnych a obecnie jest punktem odniesienia dla kodyfikatorów prawa cywilnego w Czechach, Słowacji i na Węgrzech). 
Przeprowadzono spotkania dyskusyjne poświęcone następującym zagadnieniom: użytkowanie wieczyste a prawo zabudowy, zabezpieczenia rzeczowe, nowe tendencje w prawie spadkowym, wybrane zagadnienia z zakresu ochrony dóbr osobistych, odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej, wybrane zagadnienia z zakresu problematyki osób prawnych, wybrane zagadnienia czynności prawnych, zaś ostatnie spotkanie było poświęcone papierom wartościowym. W ramach omawianego przedsięwzięcia w dniach 
26-27 stycznia 2006 r. odbyła się konferencja z udziałem ekspertów holenderskich 
i niemieckich na temat implementacji prawa konsumenckiego.

VII. Do zadań Komisji Kodyfikacyjnej należało także przygotowywanie opinii prawnych dotyczących zagadnień prawnych z zakresu prawa cywilnego. W każdym roku, na prośbę różnych jednostek organizacyjnych Ministerstwa Sprawiedliwości, Komisja Kodyfikacyjna wyrażała swoje stanowisko w kilkudziesięciu tego rodzaju sprawach (w okresie IX-XII 
2002 r. - 7, w 2003 r. – 45, w 2004 r. – 71, w 2005 r.– 48 i w 2006 r. do końca maja – 38). Znaczącą w tym liczbę stanowią opinie w sprawie zasadności skarg konstytucyjnych. Istotnym przedmiotem opinii są również projekty aktów prawnych przygotowanych w Ministerstwie Sprawiedliwości, a także nadesłanych przez inne resorty lub zainicjowanych w Sejmie lub Senacie. 
W tym ostatnim zakresie zaangażowanie Członków KKPC obejmowało niejednokrotnie nie tylko sporządzenie opinii na piśmie, ale także udział w pracach rządowych lub parlamentarnych (w charakterze ekspertów Ministerstwa Sprawiedliwości). Zaangażowanie to dotyczyło licznych projektów rządowych i sejmowych z zakresu prawa prywatnego.

Prof. dr  Zbigniew  Radwański
Przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej 
Prawa Cywilnego