Systemowe wsparcie dla cyfrowej transformacji gospodarczej.

Nowe Otwarcie 2018

Propozycje rekomendacji członków zespołu roboczego w zakresie wybranych punktów projektu

Szanowni Państwo, zapraszamy do zapoznania się z Rekomendacjami Zespołu Rady ds. Cyfryzacji oraz do wypełnienia ankiety. Celem tej ankiety i konsultacji jest wyłonienie tych Rekomendacji, które Waszym zdaniem są najbardziej istotne aby proces cyfrowej transformacji gospodarki nastąpił szybciej, pełniej. Wyniki tych konsultacji posłużą do przedstawienia ostatecznej rekomendacji Rady ds. Cyfryzacji w tym zakresie.

http://bit.ly/2p6E1gG

1. Założenia

Rozwój polskiej gospodarki zależy od udanej transformacji cyfrowej. Obecnie jednak polskie przedsiębiorstwa, polscy pracownicy i polskie instytucje pozostają daleko w tyle pod względem ucyfrowienia, co wyraźnie pokazują wyniki rankingu DESI (biorące pod uwagę poziom rozwoju infrastruktury cyfrowej i dostęp do łączności, umiejętności kapitału ludzkiego, intensywność wykorzystania Internetu, zakres wdrażania technologii cyfrowych przez przedsiębiorstwa oraz wykorzystanie cyfrowych usług publicznych).

Transformacja cyfrowa oznacza ogromny wysiłek na rzecz wdrożenia nowych technologii, co wiąże się przede wszystkim ze zmianą organizacyjną na poziomie przedsiębiorstw i instytucji publicznych. Polskie przedsiębiorstwa nie wykorzystują możliwości oferowanych przez cyfrową rewolucję. W tej sytuacji to właśnie instytucje państwowe powinny wyznaczać kierunki rozwoju, tworząc najbardziej korzystne warunki dla procesu wdrażania technologii cyfrowych oraz wyposażając obywateli i przedsiębiorstwa w odpowiednie narzędzia potrzebne w procesie cyfrowej transformacji. Państwo powinno tworzyć odpowiednią infrastrukturę fizyczną (światłowód, 5G) i prawną (gwarantującą cyberbezpieczeństwo, ochronę prywatności czy otwartość danych).

Przede wszystkim jednak zarządzanie transformacją cyfrową państwa i gospodarki wymaga przekształcenia instytucji publicznych w organizacje w jeszcze większym niż dotąd stopniu skupione na obywatelu i przedsiębiorstwach. Stąd też tak kluczową rolę odgrywają decydenci polityczni, którzy nie tylko rozumieją istotę zachodzących zmian i potrafią ocenić jej wpływ na sposób funkcjonowania państwa i gospodarki, ale przede wszystkim potrafią wesprzeć zmianę modelu funkcjonowania gospodarki poprzez zmianę kultury organizacyjnej w administracji publicznej.

Oznacza to:

Konieczność wyznaczenia celów ogólnych i szczegółowych procesu transformacji w oparciu o rekomendacje (utworzone na podstawie wyników pogłębionych badań).

Intensyfikację wykorzystania e-usług w zakresie kontaktów między instytucjami państwowymi a podmiotami gospodarczymi i obywatelami.

Przyjęcia założenia, że zarządzanie cyfrowością odbywa się na wszystkich poziomach struktury organizacji i państwa i nie ogranicza się do jednego ministerstwa.

Przekształcenie – w sposób adekwatny do wyzwań – zadań pracowników administracji publicznej w różnych ministerstwach, dzięki czemu będą oni w stanie realizować je w sposób elastyczny i wielopoziomowy.

Konsekwentne tworzenie nowej kultury organizacyjnej opartej na współpracy i wspólnej odpowiedzialności pracowników: transformacja cyfrowa państwa wymaga radykalnej zmiany kulturowej.

W toku pogłębionych dyskusji Rada ds. Cyfryzacji zidentyfikowała kluczowe obszary dla aktywnej roli państwa w procesie transformacji cyfrowej:

nauka

finansowanie

cyberbezpieczeństwo

gospodarka

administracja

2. Cele

W opinii Rady ds. Cyfryzacji systemowe wsparcie dla cyfrowej transformacji gospodarczej w Polsce powinno zakładać realizację poniżej przedstawionych celów:

Cele międzyobszarowe

Efektywny dialog instytucji z obywatelami, w tym partycypacja społeczna w kluczowych procesach realizowanych w administracji, zwłaszcza tworzeniu prawa. Poszerzanie dialogu i uczestnictwo społeczeństwa we wspieraniu innowacji musi stać się wewnętrznym imperatywem. Osiągnąć to można rozwijając i poprawiając komunikację naukową, wspierając otwartość wszystkich ludzi na innowacje oraz zmiany społeczne i technologiczne. Należy zwiększyć możliwości udziału zainteresowanych obywateli w kształtowaniu procesów polityki innowacyjnej.

Wzmocnienie partycypacji i kreatywności obywatelskiej w przestrzeni cyfrowej. Poprzez zamieszczanie treści, udostępnianie informacji lub tworzenie oprogramowania, ludzie odgrywają aktywną rolę w świecie cyfrowym. Ta kategoria kreatywności musi być chroniona i wzmacniana.

Cele szczegółowe

2.1 Nauka

We wszystkich dziedzinach aktywności publicznej, gospodarczej i społecznej państwo stoi przed wyzwaniem, jakim jest nadążenie za ogromem zmian będących następstwem digitalizacji, wpływającej na modele biznesowe, przepisy o konkurencji, prawa konsumentów, kwalifikacje oraz brak ram prawnych dla tworzących się nowych technologii i wiele innych. Wymaga to wysokiej jakości edukacji i szkolenia zarówno młodych jak i dojrzałych zawodowo pracowników oraz przyszłych pracowników, ale także determinacji i zachęt do wdrażania nowych, dobrych pomysłów i idei na rynek.

Nauka, edukacja i badania są niezbędne do skutecznej transformacji i są motorem innowacji. Jednocześnie rozwój kompetencji cyfrowych MŚP jest związany z rozwojem kompetencji społecznych kadry zarządzającej i wsparciem rozwoju mechanizmów budowania zaufania społecznego, odwagi oraz otwartości na nowatorskie rozwiązania a także systemu edukacyjnego, wspierającego kreatywność i analityczne myślenie.

2.2. Finansowanie

Gwarancja stabilności i bezpieczeństwa finansów publicznych, w tym efektywnej administracji skarbowej korzystającej z systemów informatycznych.

Rozszerzanie grupy firm, które uczestniczą w programach dla innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), dzięki czemu warunki finansowania takich firm staną bardziej przyjazne dla uczestników.

2.3 Cyberbezpieczeństwo

Stworzenie odpowiedniego środowiska regulacyjnego oraz infrastruktury, które gwarantowałoby najwyższe standardy w zakresie cyberbezpieczeństwa.

2.4 Gospodarka

Zapewnienie spójności społecznej i rozwoju zrównoważonego terytorialnie. Aktywna polityka państwa musi tworzyć warunki do optymalnego wykorzystania potencjału rozwojowego, dla zwiększania konkurencyjności gospodarki oraz włączania w procesy rozwojowe wszystkich grup społecznych i wszystkich regionów kraju.

2.5 Administracja

Nowoczesne rozwiązania informatyczne, wspierające logiczny i spójny system informacyjny państwa, zbudowany i utrzymywany przy współpracy wszystkich podmiotów na różnych szczeblach administracji publicznej, zapewnią wysokiej jakości usługi na rzecz obywateli - w tym również przedsiębiorców.

Państwo, wykorzystując i tworząc popyt na nowoczesne rozwiązania informatyczne, korzystając z najnowszych usług administracji cyfrowej i innowacyjnych technik zabezpieczeń informatycznych oraz ochrony danych, powinno zaktywizować na rzecz rozwoju digitalizacji w Polsce te źródłowe pokłady informacji, które są w jego dyspozycji.

3. Zasady wdrażania rekomendacji

Tak ogólnie sformułowane cele przedstawić należy w postaci konkretnych zasad, zgodnie z którymi powinna być przeprowadzana ich realizacja. Zestawienie rekomendacji w zakresie ogólnych cech procesów, które toczyć będą się w ramach realizacji systemowego wsparcia dla cyfryzacji Polski, wymaga jednak jasnego przedstawienia zasad, na których powinien opierać się cały ten proces:

Wdrażanie agendy cyfrowej to proces ciągły, wymagający stałego rozwoju i dostosowań oraz wsparcia przez dialog rozmaitych środowisk. Niezbędna jest współpraca rządu, parlamentu, samorządu terytorialnego, lokalnych autorytetów, społeczeństwa obywatelskiego, przemysłu i nauki. Wymaga to nowych formy partycypacji, w tym formatu dialogu obywatelskiego i udziału społeczeństwa w badaniach.

Dlatego niezbędne jest:

Prowadzenie polityki wyrównywania szans rozwojowych oraz rewitalizacji dotychczas marginalizowanych obszarów kraju, w szczególności poza dużymi ośrodkami miejskimi. Zrównoważony rozwój społeczny i regionalny, to harmonijny rozwój całego kraju, wrażliwy na terytorialną różnorodność i jej atuty, a jednocześnie dbający o zapewnienie całemu społeczeństwu wysokiej jakości życia. Efektywność działań rozwojowych jest uwarunkowana adekwatnym dostosowaniem ich zakresu i mechanizmu wdrażania do specyfiki poszczególnych obszarów: indywidualnych potencjałów, deficytów i wzajemnych zależności.

Stworzenie odpowiednich podstaw prawnych i instytucjonalnych uwzględniających zróżnicowane kompetencje administracyjne, niezbędnych do bieżącej ewaluacji skuteczności procesu transformacji we wszystkich istotnych obszarach.

Wdrażanie agendy cyfrowej musi być procesem otwartym i ewoluującym, integrującym wszystkie grupy społeczne. W tym celu władze centralne muszą w większym stopniu wykorzystywać innowacyjny potencjał kraju, zapewniając równomierny rozwój, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw.

Internet stanowić musi bazę nie tylko pobudzania wzrostu innowacyjności, ale także ułatwiania udziału w życiu społecznym oraz rozwoju i podejmowaniu decyzji, tym samym wzmacniając fundamenty naszej demokracji.

4. Rekomendacje

4.1 Rekomendacje: nauka

Identyfikacja, wypracowanie i zaplanowanie ścieżek rozwoju gwarantujących powszechny dostęp i udział w edukacji już od dzieciństwa, w celu naprawiania istniejących deficytów.

Identyfikacja, wypracowanie i zaplanowanie ścieżek motywacyjnych i powszechny dostęp i udział w edukacji przedsiębiorców i ich pracowników, w celu zminimalizowania istniejących deficytów tzw. luki cyfrowej oraz rozwój kompetencji cyfrowych MŚP związany z rozwojem kompetencji społecznych kadry zarządzającej..

Polskie uczelnie są słabo wykorzystanym źródłem innowacji. Należy zatem wspierać kontakty akademii z przemysłem. Ważnym rozwiązaniem w tym zakresie wydaje się wprowadzenie zasady „1% podatku CIT na dotację badawczą dla uczelni”: firma decydowałaby, której uczelni chce przekazać 1% podatku CIT – chociaż uszczupliłoby to budżet Państwa, to uaktywniłoby uczelnie w nawiązywaniu kontaktów z przemysłem.

Zwiększenie wagi kryterium efektów praktycznych działania uczelni w ramach procedury parametryzacji. Potencjalne mikrokryteria: ilość wdrożeń, patentów czy współpraca z MŚP, co pomogłoby rozwijać współpracę akademii z przedsiębiorcami z sektora MŚP.

Niezbędny jest również rozwój systemu stypendialnego na uczelniach.

4.2 Rekomendacje: finansowanie

Identyfikacja obszarów kluczowych dla transformacji cyfrowej (priorytety, działania, poddziałania) w okresie programowania 2014-2020.

Wspieranie w dokumentach programowych transformacji cyfrowej na poziomie projektów w okresie programowania na lata 2021-2027 oraz wyodrębnienie działań lub priorytetów na realizację projektów dedykowanych transformacji cyfrowej na poziomie centralnym i regionalnym w okresie programowania 2021-2027 i dzięki temu umożliwienie realizowania projektów systemowych ukierunkowanych na transformacje cyfrową w okresie programowania 2021-2027.

Wskazanie podmiotów odpowiedzialnych za koordynację działań w obrębie transformacji cyfrowej na poziomie Programów.

Wprowadzenie zachęt mających na celu uwzględnianie problematyki transformacji cyfrowej w projektach.

Wspieranie synergii i komplementarności programów lub działań w obrębie transformacji cyfrowej w celu umożliwienia zwiększenia skuteczności podejmowanych działań.

Identyfikacja struktur odpowiedzialnych za koordynację w poszczególnych programach w kontekście transformacji cyfrowej: powoływanie wspólnych grup lub zespołów zadaniowych.

Organizacja konkursów dedykowanych dla obszaru transformacji cyfrowej w ramach dostępnych priorytetów lub działań.

Opracowanie kryteriów wyboru projektów premiujących projekty poruszające problem transformacji cyfrowej (samo uwzględnienie rozwiązań TIK w projektach jest niewystarczające). Jednocześnie konieczna jest rewizja pojęcia

Tworzenie centrów innowacji cyfrowych (digital innovation hubs), które wspierałyby rozwój startupów i MŚP z obszaru cyberbezpieczeństwa w zakresie: internacjonalizacji działalności, współpracy i wsparcia w pozyskiwaniu funduszy unijnych, wsparcia w zakresie marketingu, promocji, kontaktów biznesowych. Byłaby to tzw. oferta one-stop-shop dla interesariuszy zewnętrznych i procesów zarządzania, która jednocześnie pomogłaby w budowaniu zaufania do młodych, innowacyjnych spółek o nieugruntowanej pozycji rynkowej.

Stworzenie warunków specjalizacji polskiego sektora dla wybranych nisz rynkowych sektora „innowacyjność”, które na chwilę obecną jest nadużywane. Ocena wymogu innowacyjności w projektach, weryfikacja pomiarów innowacyjności powinna zostać zrewidowana.

Promowanie i pokazywanie „rozwiązań modelowych” w obszarze transformacji cyfrowej w projektach finansowanych ze źródeł zewnętrznych.

Wskazanie kredytów komercyjnych, funduszy pożyczkowych i poręczeniowych jako potencjalnego, zewnętrznego źródło finansowania transformacji cyfrowej sektora MŚP

Konieczne jest ciągłe wspieranie transformacji cyfrowej szerokim wachlarzem bodźców finansowych, których celem będzie wytworzenie pewnej kultury rozwoju i strategii przedsiębiorstw oraz lepszego wykorzystania potencjału ludzkiego poprzez uczenie się.

Konieczne jest zabezpieczenie poprzez ARP środków finansowych na wkład własny albo niskooprocentowane kredyty na dofinansowanie startupów i inwestycji.

Uruchomienie strumienia na pozyskanie innowacyjnych technologii i wiedzy dostępnych na rynku (np. zakup oprogramowania i innego sprzętu).

4.3 Rekomendacje: cyberbezpieczeństwo

Włączenie problematyki cyberbezpieczeństwa do projektów realizowanych w obecnym okresie programowania 2014-2020 oraz uwzględnienie problematyki cyberbezpieczeństwa na etapie programowania perspektywy finansowej 2021-2027.

Rozwój dyplomacji ekonomicznej na rzecz promocji polskich innowacji w obszarze cyberbezpieczeństwa - nakierowanych na budowę narodowej marki oraz wsparcie polskich przedsiębiorstw na atrakcyjnych rynkach zewnętrznych.

Stworzenie mapy przedsiębiorstw polskiego sektora cyberbezpieczeństwa z podziałem na wielkość podmiotu, podsektor działalności oraz strukturę kapitału własności, w tym udział kapitału zagranicznego, tak aby wyodrębnienie zostały zarówno nisze, potencjalne klastry czy huby współpracy.cyberbezpieczeństwa (np. bezpieczeństwa systemów sterowania przemysłowego, platformy klasy Cyber Range, ochrony danych osobowych w kontekście RODO, usługi reagowania na incydenty komputerowe) oraz nisz przyszłości (AI/ML, IoT, quantum computing).

Zintensyfikowanie współpracy międzysektorowej w oparciu o mechanizmy współpracy publiczno-prywatnej, np. tworzenie parków innowacji technologicznych poprzez budowanie konsorcjów innowacyjnych spółek z wiodącą rolą gwaranta bezpieczeństwa i stabilności pod postacią spółki skarbu państwa lub organu administracji publicznej.

Zwiększenie udziału polskich przedsiębiorstw w ECSO i unijnym partnerstwie publiczno-prywatnym na rzecz cyberbezpieczeństwa poprzez koordynację roli administracji publicznej i wsparcie centrów innowacji cyfrowych.

Skrócenie czasu zatwierdzania i wprowadzania nowych technologii na rynek poprzez utworzenie organizacji certyfikującej firmy, produkty i usługi związane z cyberbezpieczeństwem na poziomie administracji publicznej. Zwiększy to zaufanie między stronami i pozwoli uwolnić potencjał innowacyjny, oraz stworzy możliwość uproszczenia procedury rejestracji patentów i uzyskiwania ochrony własności intelektualnej. Utworzenie polskiego systemu standaryzacji oraz certyfikacji w obszarze cyberbezpieczeństwa prowadzić będzie do ułatwienie wejścia na rynek polskim startupom i MŚP, mającym ograniczoną widoczność zarówno na wspólnym rynku, jak i globalnie

Ustanowienie centralnej ścieżki zakupu certyfikowanych rozwiązań w obszarze cyberbezpieczeństwa dla sektora publicznego, na wzór brytyjskiego Cyber Security Services 2, co ułatwiłoby dostęp krajowych MŚP do zamówień publicznych.

Stworzenie mechanizmu zachęt do korzystania przez samorządy lokalne z lokalnych, mniej znanych i często dużo tańszych dostawców i usługodawców w dziedzinie bezpieczeństwa IT, co mogłoby mieć pozytywny wpływ również na rozwój krajowych przedsiębiorstw sektora cyberbezpieczeństwa.

4.4 Rekomendacje: gospodarka

Zidentyfikowanie branż i obszarów gospodarki w których proces cyfryzacji nie nastąpił albo następuje zbyt wolno w stosunku do innych obszarów: likwidacja w strukturze gospodarki wysp, gdzie nie dotarła cyfryzacja. W tym celu niezbędne jest przeprowadzenie badań i analiz, które zidentyfikują bariery i blokady dla transformacji cyfrowej.

Stworzenie strategii szczegółowych do strategii odpowiedzialnego rozwoju i ustalenie planu działania w taki sposób, aby zachować ciągłość w realizacji dokumentów strategicznych

Stworzenie platformy infrastrukturalnej do rozwoju aplikacji i usług.

Ułatwienie start-upom debiutu oraz szybkiego wchodzenia na rynek, uwzględniające ich wysoki poziom zróżnicowania: niezbędna jest budowa i rozwój dialogu struktur administracji ze start-upami, jak również rozwijanie systemu ulg podatkowych dla MŚP inwestujących w szkolenia, rozwój zawodowy pracowników oraz współpracę z uczelniami w celu akceleracji i wdrażania innowacji. Prowadzić to będzie do sprzężenia zwrotnego, dzięki któremu MŚP będą inwestować w doskonalenie zawodowe, a tym samym zasilać system edukacji dorosłych.

Wsparciem objąć należy nie tylko] start-upy, ale także duże polskie firmy, tak aby potencjał wynikający z ich rozmiaru nie uległ zaprzepaszczeniu w wyniku braku wdrożeń skutecznych rozwiązań odpowiadających na wyzwania transformacji cyfrowej.

Określenie nowych obszarów strategicznych, np. cyberbezpieczeństwo, elektromobilność, sztuczna inteligencja oraz zwiększenie innowacyjności, np. poprzez rozwój start-upów i przekazywanie technologii, w ramach przemysłów strategicznych (energetyka, obronność itp.) jak również rozwój własnych technologii w branżach strategicznych, np. produkcja własnych układów scalonych.

Wdrażanie nowoczesnych technologii cyfrowych (5G, IoT, elektromobilność) i traktowanie ich jako inwestycje narodowe oraz ustalenie technologii i rozwiązań, które można wdrożyć jako narodowe - np. TETRA, Sigfox.

Uwolnienie obszaru energetyki rozproszonej.

4.5 Rekomendacje: obszar administracja

Utworzenie szeregu instytucji prorozwojowych i z ich wykorzystaniem strategiczne zarządzanie rozwojem Państwa. W procesie budowania ram regulacyjnych szczególny nacisk należy położyć należy na agendę cyfrową, a także pracę nad standaryzacją i interoperacyjnością danych.

Państwo jako ważny gracz w przestrzeni cyfrowej, wykorzystując i tworząc popyt na nowoczesne rozwiązania informatyczne, implementując najnowsze usług do administracji cyfrowej i nowoczesnych zabezpieczeń informatycznych oraz ochrony danych, może aktywować wiele źródeł i strumieni informacji dla celów cyfryzacji gospodarki. Publikowanie i dostęp do czytelnych danych publicznych w Internecie (open data) inspiruje rozwój nowych usług cyfrowych – powinien więc stanowić standard postępowania organów administracji.

Wdrażanie agendy cyfrowej jest procesem ciągłym, wymagającym stałego rozwoju i dostosowań, do czego niezbędne są nowe formy uczestnictwa, w tym dialogu obywatelskiego i udziału społeczeństwa w badaniach. Jednocześnie samo finansowanie badań musi bardziej przejrzyste i oparte o zmodyfikowane strategie foresight (przewidywania strategiczne).

Zarówno rząd w całości jak i poszczególni ministrowie oraz podległe im struktury, muszą przykładać ogromną wagę do dynamicznego rozwoju nowoczesnych technologii i ich wpływu na przyszłość Państwa.

Poprzez publikowanie i udostępnianie danych z systemów rejestrów państwowych oraz obszaru funkcjonowania administracji publicznej w Internecie, powinno się dążyć do większej przejrzystości i promować nowe usługi cyfrowe w kategorii open-data.

Z poważaniem,

Rafał Rodziewicz

Lider Zespołu 2

Rada ds. Cyfryzacji