W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy

Położenie geograficzne: Bułgaria leży we wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego, nad zachodnim wybrzeżem Morza Czarnego (długość wybrzeża 378 km). Graniczy z Rumunią na północy (długość granicy 608 km), na zachodzie z Serbią (318) i Republiką Północnej Macedonii (148 km), a na południu z Grecją (494 km) i na południowym wschodzie z Turcją (240 km). Ponad 60 procent powierzchni Bułgarii zajmują góry i wyżyny.

Ludność: 7 mln 246 tys., z czego 73,0 proc. mieszka w miastach. 48,6 proc. ludności stanowią mężczyźni, a 51,4 proc. – kobiety. 83,9 proc. ludności kraju to Bułgarzy. Znaczące mniejszości to Turcy (9,4 proc.) i Romowie (4,7 proc., zaś nieoficjalnie – 7-9 proc.), ponadto tzw. Pomacy – wyznawcy islamu niemówiący po turecku, Ormianie, Wołosi, Żydzi i in. Siedem miast ma ponad 100 tys. mieszkańców. Są to: Sofia, Płowdiw, Warna, Burgas, Ruse, Stara Zagora i Plewen. Zamieszkuje w nich 1/3 ludności Bułgarii. Stolica: Sofia - oficjalnie 1,25 mln mieszkańców (2013 r.), lecz rzeczywista liczba mieszkańców jest szacowana nawet na ok. 2 mln (statystyki nie są ścisłe ze względu na brak obowiązku meldunku). Język urzędowy: bułgarski, zapisywany cyrylicą.

Warunki klimatyczne

Klimat Bułgarii jest umiarkowany ciepły, suchy, nad morzem podzwrotnikowy. Zimy są chłodne i wilgotne, mogą występować obfite opady śniegu, zdarzają się silne mrozy. Lata są gorące i suche. Klimat doskonale sprzyja rolnictwu i turystyce, zarówno letniej, jak i zimowej. Średnia roczna suma opadów wynosi od 450 mm na północy do 1200 mm w górach. W leżącej na wysokości 550 m npm. Sofii średnia maksymalna temperatura w najcieplejszym miesiącu – lipcu - wynosi 27 ºC, a minimalna - minus 4 ºC (styczeń).

Główne bogactwa naturalne

Bułgaria nie posiada znaczących zasobów bogactw naturalnych, poza niskokalorycznym węglem lignitowym, węglem brunatnym, rudami miedzi oraz wodami mineralnymi i termalnymi (ok. 1000 źródeł). Wydobycie węgla kamiennego, rud żelaza, rud cynku i ołowiu, soli kamiennej i gazu ziemnego jedynie w niewielkim stopniu zaspokaja potrzeby miejscowej gospodarki. Wydobycie rudy uranu wstrzymano ze względu na nieopłacalność. Z tych samych względów nie są eksploatowane znaczne złoża rudy manganu. W ostatnich latach wznowiono wydobycie złota. Bułgaria posiada znaczne zasoby surowców skalnych, w tym marmurów, a także gipsu, sody rodzimej, piasków szklarskich, kaolinu i in. W 2010 r. rozpoczęto eksploatację niewielkich złóż gazu ziemnego na obszarze wód terytorialnych. Kontynuowane są poszukiwania dalszych zasobów. Krajowe wydobycie gazu pokrywa zaledwie 5 proc. zapotrzebowania. Istnieją wstępne szacunki, że Bułgaria może dysponować znacznymi zasobami gazu łupkowego. Od 2012 r. obowiązuje zakaz poszukiwań i wydobycia gazu metodą szczelinowania (jedyną stosowaną w poszukiwaniach gazu łupkowego).  

System walutowy, kurs i wymiana

Obowiązującą walutą w Bułgarii jest lew, (1 BGN = 100 stotinek). Kurs lewa w stosunku do euro jest stały i wynosi 1 Euro = 1,95583 BGN. Sztywny parytet lewa w stosunku do euro to jeden z podstawowych elementów mechanizmu tzw. zarządu walutą wprowadzonego w 1997 r. pod naciskiem MFW, po głębokim kryzysie finansowym i politycznym. Mechanizm ten, który ma być utrzymany do momentu wejścia Bułgarii do strefy euro, pozbawia bank centralny możliwości prowadzenia polityki pieniężnej i zabrania mu refinansowania banków komercyjnych, zapewniając jednocześnie pełną wymienialność lewa na walutę europejską.

Religia

Większość mieszkańców Bułgarii (82 proc.) samookreśla się jako wyznawcy prawosławia. Pozostali to: muzułmanie (ok. 12 proc. – gł. Turcy i Pomacy), katolicy (0,6 proc.) i protestanci (0,5 proc.). Wpływ religii i duchowieństwa na życie społeczne i polityczne jest jednak niewielki. Społeczeństwo bułgarskie jest w dużym stopniu zlaicyzowane (do 1991 r. 64 procent mieszkańców kraju określało się jako bezwyznaniowi). Religię traktuje się przede wszystkim jako element tradycji, a przejawy fanatyzmu religijnego, także fundamentalizmu islamskiego, są rzadkością. W rzymskokatolickim kościele św. Józefa w Sofii nabożeństwa są regularnie odprawiane także w języku polskim przez zakonników i księży z Polskiej Misji Katolickiej w Bułgarii.

Wykaz dni świątecznych i wolnych od pracy

  • 1 stycznia - Nowy Rok
  • 3 marca - Święto Odzyskania Niepodległości
  • 17 kwietnia – Piątek Wielkanocny
  • 20 kwietnia – Poniedziałek Wielkanocny
  • 1 maja -  Święto Pracy
  • 6 maja – Dzień Świętego  Jerzego(Patrona Armii Bułgarskiej)
  • 24 maja -  Święto Piśmiennictwa Słowiańskiego i Kultury
  • 6 września - Dzień Jedności Narodowej
  • 22 września – Dzień Niepodległości
  • 1 listopada - Dzień Budzicieli Narodu
  • 24-25 - 26 grudnia - Święta Bożego Narodzenia

Infrastruktura transportowa

Przejścia graniczne: Bułgaria ma ok. 30 przejść granicznych, łącznie z morskimi, kolejowymi i znajdującymi się na lotniskach. Drogowe przejścia graniczne są zlokalizowane:

  • na granicy z Serbią: Kalotina – Gradina, Bregovo – Mokrene, Strezimirovici – Strezimirovci, Oltomanci – Ribarci, Bregovo – Mokrene;
  • na granicy z Macedonią: Zlaterevo - Novo Selo, Gyueshevo - Deve Bair, Stanke Lisichkovo – Delchevo;
  • na granicy z Grecją: Kulata – Promahon, Svilengrad – Ormenion, Ilinden – Ekzohi, Zlatograd- Termes;
  • na granicy z Rumunią: Ruse – Giurgiu (most na Dunaju); Vidin – Calafat (most na Dunaju), Durankulak - Vama Vecie (przeprawa promowa), Kardam – NegruVoda, Silistra – Calarasi;
  • na granicy z Turcją: Malko Tarnovo – Derekoy, Kapitan Andreevo - Kapikule.

Przygotowywane są plany otwarcia dalszych przejść granicznych.  

Sieć drogowa: Bułgaria posiada około 19,4 tys. km dróg (174,5 km/1000 km²), z czego 625 km to autostrady. Około 90 proc. dróg posiada nawierzchnie asfaltowe, jednak ich stan często nie jest dobry. Na terenie Bułgarii obowiązują e-winiety, które można nabyć w punktach na terenie kraju lub przez Internet. Opłatą objęte są autostrady oraz większość dróg 1-3 kategorii.  Dla samochodów dostawczych i ciężarowych obowiązuje system winietek uzależniony od kategorii emisji spalin pojazdu.

Sieć kolejowa: łączna długość 4151 km, z czego 971 km to linie dwutorowe. Zelektryfikowanych jest 68 proc. linii kolejowych. Infrastruktura kolejowa obejmuje około 400 stacji i 300 przystanków. Brak środków na inwestycje i utrzymanie kolei, będący m.in. konsekwencją malejącego znaczenia transportu kolejowego, jest przyczyną pogarszania się jej stanu technicznego. Ocenia się, że ponad 85 proc. urządzeń technicznych charakteryzuje się wysokim stopniem zużycia.

Lotniska: Pasażerski ruch lotniczy obsługują lotniska w Sofii (Vrajdebna), Warnie, Burgas i Płowdiwie. Wewnętrzne połączenia lotnicze istnieją pomiędzy Sofią a lotniskami w Warnie i Burgas. Znaczna część połączeń z portami położonymi na wybrzeżu czarnomorskim (także zagranicznych) ma charakter sezonowy. Lotnisko pasażerskie w Płowdiwie służy do realizacji połączeń czarterowych.

Transport morski: obsługiwany jest głównie przez dwa najważniejsze porty na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego: Warnę i Burgas (ponad 60 proc. frachtu zagranicznego). Porty te posiadają terminale kontenerowe, systemy przeładunku ro-ro oraz odpowiednią infrastrukturę drogową i kolejową. W porcie Burgas znajduje się również terminal do przeładunku ropy naftowej, przyjmujący statki o nośności do 100 000 DWT. Port Burgas posiada Międzynarodowy Certyfikat Ochrony Statków wg ISPS Code oraz ISO 9001:2000.

Transport rzeczny: koncentruje się na Dunaju. Najważniejszymi portami są: Ruse, Łom, Silistra i Widin. Port Łom obsługuje głównie transport rzeczny do Europy Zachodniej. Zdolność przeładunkowa ok. 4 tys. ton rocznie. Docelowo – 5,9 tys. ton. Port w Ruse to największy bułgarski port rzeczny na Dunaju, służący do obsługi przewozów kombinowanych, głównie do Niemiec i Ukrainy. Port Widin realizuje operacje transportu kombinowanego oraz przeprawy promem samochodowym Widin–Calafat (RO).

Obowiązek wizowy

Od 1 stycznia 2007 r. obywatele polscy mogą wjeżdżać i przebywać na terytorium Republiki Bułgarii przez 90 dni w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia pierwszego wjazdu oraz przejeżdżać tranzytem przez terytorium RB na podstawie ważnych paszportów lub dowodów osobistych. Zezwolenia na przedłużenie pobytu udzielają obwodowe biura paszportowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

System administracyjny

Ustrój polityczny

Bułgaria jest republiką parlamentarną. Szef rządu – premier - posiada szerokie uprawnienia wykonawcze. Głowa państwa – prezydent - pełni głównie funkcję reprezentacyjną, posiada również ograniczone prawo veta. Od 19 stycznia 2017 r. urząd prezydenta sprawuje Rumen Radew. W marcu 2004 r. Bułgaria została członkiem NATO, a w styczniu 2007 r. weszła do Unii Europejskiej.

Władza ustawodawcza

Organem władzy ustawodawczej w Bułgarii jest Zgromadzenie Narodowe - jednoizbowy parlament, liczący 240 posłów, wybieranych na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Ordynacja wyborcza – proporcjonalna z możliwością wskazania preferencji. Konstytucja zabrania łączenia mandatu deputowanego z innymi funkcjami państwowymi.

Władza wykonawcza

Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję, z prawem do jednorazowej reelekcji. Zakres władzy prezydenta jest stosunkowo ograniczony. Prezydent jest zwierzchnikiem sił zbrojnych. Razem z prezydentem wybierany jest wiceprezydent. Na czele rządu stoi premier, w jego skład wchodzą wicepremierzy i ministrowie. Obecnie urząd premiera sprawuje Bojko Borisow, lider centroprawicowego ugrupowania Obywatele na rzecz Europejskiego Rozwoju Bułgarii (GERB). Instytucjami centralnej władzy wykonawczej, podlegającymi Radzie Ministrów, są państwowe agencje, komisje, agencje wykonawcze oraz inne urzędy i struktury, utworzone na mocy ustawy bądź rozporządzenia rządu, a także organy doradcze, konsultacyjne i eksperckie. W terenie przedstawicielami centralnej władzy wykonawczej są zarządcy obwodowi (obłasten uprawiteł), których zadaniem jest realizacja polityki państwowej we współpracy z organami władzy samorządowej i nadzór administracyjny nad nimi. Zarządców obwodowych mianuje rząd. Podstawową jednostką administracyjno-terytorialną jest gmina. Na czele administracji gminnej stoi burmistrz (kmet), który jest wybierany w lokalnych wyborach samorządowych na 4-letnią kadencję, podobnie jak członkowie rady gminy.

Struktura administracji gospodarczej

Bułgaria jest krajem o gospodarce rynkowej, o znacznym i stale rosnącym udziale sektora prywatnego i malejącej roli instytucji władzy państwowej w oddziaływaniu na procesy ekonomiczne. Na strukturę administracji gospodarczej składają się naczelne organy administracji państwowej: rząd, agencje, komisje, agencje wykonawcze i inne organy pomocnicze i doradcze oraz administracje obwodowe i samorządowe. Nadzór nad niektórymi sferami gospodarki sprawują państwowe agencje, komisje i agencje wykonawcze, np. przykład: Państwowa Agencja Nadzoru Metrologicznego i Technicznego, Wykonawcza Agencja Leśnictwa czy Komisja Ochrony Konsumentów, Komisja Regulacji Energetyki i Zaopatrywania w Wodę. W Bułgarii działa kilka izb gospodarczych i organizacji pracodawców. Największe i najbardziej znane z nich to: Bułgarska Izba Przemysłowo-Handlowa (Bulgarian Chamber of Commerce and Industry), Bułgarska Izba Gospodarcza (Bulgarian Industrial Association) i Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców w Bułgarii (Confederation of Employers and Industrialists in Bulgaria). Organizacje te reprezentują biznes w dialogu trójstronnym ze stroną rządową i centralami związków zawodowych.

Sądownictwo gospodarcze

Zakładane w Bułgarii spółki prawa handlowego są od stycznia 2008 r. rejestrowane w zinformatyzowanym Rejestrze Handlowym, prowadzonym przez Agencję ds. Rejestracji (Agencja po wpiswaniata) przy Ministerstwie Sprawiedliwości. W Bułgarii nie ma specjalnych sądów gospodarczych, a jedynie wydziały gospodarcze przy sądach okręgowych. Proces sądowy jest trójinstancyjny i w sprawach gospodarczych jest przeprowadzany według procedury dla spraw cywilnych. Spory prawne pomiędzy spółkami z wykorzystaniem drogi sądowej trwają zwykle kilka, a nawet od 5 do 7 lat. Dochodzenie roszczeń jest możliwe i znacznie szybsze w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym przy Bułgarskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej. Trwa to zwykle od 6 do 9 miesięcy. Przy Sądzie Arbitrażowym funkcjonuje również Centrum Mediacji. Sąd Arbitrażowy funkcjonuje również przy Bułgarskiej Izbie Gospodarczej. Od niedawna przeprowadzaniem egzekucji komorniczych w Bułgarii zajmują się także prywatne biura komornicze, co znacznie przyśpieszyło tryb postępowania w tego rodzaju sprawach. W Bułgarii obowiązuje ustawa o międzynarodowym arbitrażu handlowym (Dziennik Ustaw BG nr 60 z 5.08.1988 r.), która umożliwia rozstrzyganie sporów handlowych na drodze arbitrażu.

Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Od 2007 roku Bułgaria jest członkiem Unii Europejskiej, nie należy do strefy Schengen ani do strefy euro. Gospodarka Bułgarii powoli, ale systematycznie się rozwija. Osiągnięte w ostatnich latach wskaźniki makroekonomiczne  świadczą o utrzymującym się wysokim tempie rozwoju gospodarki bułgarskiej. Potwierdzają to m.in.: przyrost PKB, niska inflacja, niska stopa bezrobocia oraz dobry stan finansów publicznych.

Wzrost wynagrodzeń zwiększył dochody gospodarstw domowych, a dzięki konsumpcji wspartej dobrą sytuacją na rynku wew. wzrosły i inwestycje, które przyczyniły się do wzrostu PKB. Nie pozwoliło to na zniwelowanie różnic między regionami, a wręcz odwrotnie, doprowadziło to do zwiększenia dysproporcji rozwoju między poszczególnymi regionami kraju. Wszystko to przyczyniło się do wyludnienia niektórych obszarów Bułgarii.

Z kolei koncentracja inwestycji i lepsza infrastruktura w południowo-zachodnich i centralnych regionach spowodowała napływ wykwalifikowanych pracowników do sektorów o wysokiej wartości dodanej, podczas gdy wzrost zatrudnienia koncentruje się w sektorach o niższej wartości dodanej.

Bułgaria zalicza się do krajów dostarczających przede wszystkim produkty zaliczane do tzw. sektora tradycyjnego oraz do średnio i nisko zaawansowanych technologicznie. W 2018 Bułgaria złożyła formalny wniosek o dołączenie do ERM II. Po latach spadków wzrostu gospodarczego, gospodarka Bułgarii zaczęła nabierać rozpędu i od 2015 roczny wzrost gospodarczy nieprzerwanie oscyluje w okolicach 3 proc. Należy jednak pamiętać, że różnica poziomów między gospodarką bułgarską i rozwiniętymi gospodarkami Europy ciągle jeszcze jest bardzo duża i nie należy przeceniać dobrych wskaźników makroekonomicznych, gdyż odnoszą się one do bardzo niskich poziomów wyjściowych, a wiele z nich niestety stawia Bułgarię na ostatnim lub przedostatnim miejscu wśród krajów Unii Europejskiej.

Główne sektory gospodarki

Do jednych z najważniejszych sektorów bułgarskiej gospodarki należą: motoryzacja, energetyka, farmacja, turystyka, przemysł kosmetyczny.

Sektor motoryzacyjny stał się jedną z wiodących gałęzi bułgarskiej gospodarki, stając się ważnym czynnikiem wzrostu PKB. Przeszło 250 fabryk produkuje elementy samochodowe jako podwykonawcy czołowych firm motoryzacyjnych.

Turystyka jako oddzielny sektor w dziale usług odnotowuje stałą tendencję wzrostu swoich przychodów. Bułgaria jest krajem o bogatym i różnorodnym potencjale dla rozwoju turystyki. Posiadane rekreacyjno-turystyczne możliwości pozwalają na rozwój różnorodnych rodzajów turystyki i ich kombinacji, oraz wykorzystywanie ich przez cały rok lub minimum przez dwa sezony. Przyrodnicze i kulturowe bogactwo Bułgarii daje możliwość rozwoju nowych, perspektywicznych rodzajów turystyki i produktów turystycznych takich jak kulturalna, ekologiczna, wiejska i przygodowa. Przewagą konkurencyjną dla bułgarskiej turystyki nie bez znaczenia jest stosunkowo niski jeszcze stopień zagospodarowania turystycznego i technicznego terenów atrakcyjnych dla turystyki, głównie wewnątrz kraju, a przede wszystkim w regionach górskich. Rocznie Bułgarię odwiedza 9 mln turystów. Głównym regionem turystycznym jest wybrzeże Morza Czarnego oraz kurorty zimowe w Borowcu, Pamporowie, Bansku. Słynne są uzdrowiska wód mineralnych: Hisaria, Momin Prohod, Bankia, Welingrad, Sandanski.

Bułgaria cieszy się dużą popularnością wśród polskich turystów. Jest to wynikiem z jednej strony coraz bogatszej oferty turystycznej, z drugiej zaś sytuacji na świecie, gdzie pobyt w tradycyjnych krajach recepcyjnych wzbudza obawy związane z bezpieczeństwem osobistym. Następuje systematyczny wzrost przyjazdów z Polski – w 2018 r. ich liczba wzrosła o 11,8% w porównaniu z rokiem poprzednim i osiągnęła poziom 475 tys., co stanowi 3,8% wszystkich przyjazdów do Bułgarii. Liczba przyjazdów do Bułgarii w latach 2014-2018 wahała się od 9,4 do 12,4 mln. Dominują turyści z Europy, w tym z Rumunii (16,5%), Turcji (12,4%), Grecji (10,4%) oraz Niemiec (8,6%).

Tab. 1. Liczba przyjazdów, w tym z Polski do Bułgarii w latach 2014-2018⃰

Wyszczególnienie

2014

2015

2016

2017

2018

Przyjazdy turystyczne,

9 408 821

9 316 625

10 604 396

11 596 167

12 368 478

w tym z Polski

282 105

285 455

388 833

424 724

474 984

 ⃰żródło: МR

Energetyka: Rozwój konkurencyjnej energetyki bezpośrednio wpływa na konkurencyjność gospodarki i pod tym względem Bułgaria ma duży potencjał. Infrastruktura energetyczna jest dobrze rozwinięta. Bułgaria jest zależna pod względem energetycznym, ponieważ sprowadza ponad 90 proc. pierwotnych zasobów energetycznych. Jedynym znaczącym własnym zasobem energetycznym jest niski jakościowo węgiel lignitowy, z dużą zawartością siarki. Kraj ten liczy głównie na sprowadzane paliwa rosyjskie – ropa naftowa, gaz ziemny, wysoko jakościowy węgiel i paliwo jądrowe.

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

Wyszczególnienie

2018

2019 

PKB w mld euro

48,65

52,3

PKB na jednego mieszkańca w tys. euro

7,980

8,680

Tempo wzrostu PKB w procentach

3,1

3,4

Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB w procentach

1,8

bd.

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB w procentach

22,3

bd.

Stopa inflacji (indeks cen konsumpcyjnych CPI) w procentach

1,4

3,1

Stopa bezrobocia w procentach

6,1

5,9

Wartość obrotów handlu zagranicznego w Euro 

-

-

Wartość eksportu  FOB w mld Euro 

28,647

29,856

Wartość importu  CIF w mld Euro

32,147

33,303

Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB w procentach

0,1

3,9

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w kraju urzędowania w  mln Euro 

 1 027,9

1 092,4

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich kraju urzędowania za granicą (w Euro lub USD)

bd.

bd.

Handel zagraniczny

Eksport Bułgarii do UE w 2019 r. według wstępnych danych Krajowego Instytutu Statystycznego zwiększył się o 2,9 proc. w porównaniu z 2018 r. i wyniósł ok. 19 389,75 mln EUR. Głównymi partnerami handlowymi Bułgarii były Niemcy, Rumunia, Włochy, Grecja, Francja i Belgia, eksport do tych krajów stanowił 66,5 proc. eksportu do krajów UE. W strukturze bułgarskiego eksportu dominowały produkty zaliczane do tzw. sektora tradycyjnego, czyli napoje i tytoń. Największy wzrost eksportu ww. okresie odnotowano w grupie napojów bezalkoholowych i alkoholowych oraz tytoniu – o 19,1 proc.,  natomiast największy spadek odnotowano w grupie surowców przetworzonych, nasion i owoców oleistych oraz podobnych produktów – o 4,6 proc.

Import Bułgarii z krajów UE w 2019 r. wzrósł o 3,1 proc w porównaniu z 2018 r. i wyniósł ok. 20 571,5 mln  EUR. Największy wzrost importu ww. okresie odnotowano w grupie napojów bezalkoholowych i alkoholowych oraz tytoniu – o 27,9 proc.. Natomiast największy spadek odnotowano w grupie surowców nieprzetworzonych, nasion i owoców oleistych oraz podobnych produktów – o 16,5 proc. Największy import pod względem wartości odnotowano w przypadku Niemiec, Włoch, Rumunii, Grecji i Hiszpanii.

Wg Bułgarskiego Banku Narodowego saldo handlu zagranicznego (eksport FOB-Import CIF) w 2019 r. z krajami UE było ujemne dla Bułgarii i wyniosło 1181,75 mln EUR.

Inwestycje zagraniczne

Bułgaria jest nastawiona przede wszystkim na import i pozyskiwanie kapitału zagranicznego. Zagraniczna aktywność inwestycyjna tego kraju wciąż pozostaje mocno ograniczona, mimo że kraj posiada jedne z najniższych podatków w Europie. Głównymi czynnikami przyciągającymi inwestorów zagranicznych do Bułgarii jest stosunkowa tania siła robocza oraz ciągle jeszcze tańsza ziemia w porównaniu z innymi krajami unijnymi. Inwestorzy zagraniczni najchętniej lokują swoje kapitały w Sofii i wokół niej. Poza turystyką najbardziej atrakcyjnymi dla inwestorów zagranicznych jest przemysł energetyczny, żywnościowy i farmaceutyczny oraz transport i logistyka. Bułgaria staje się coraz bardziej istotnym centrum outsourcingu. Największymi inwestorami w Bułgarii są m.in. Lukoil, Gazprom, CEZ, Shell, Unicredit.

W Bułgarii panuje powszechna opinia, iż bezpośrednie inwestycje zagraniczne są kluczem przyspieszenia rozwoju gospodarczego Bułgarii. Ten czynnik w Bułgarii razem z kwestią przyspieszania wydatkowania funduszy strukturalnych wypełnia praktycznie całą przestrzeń dyskusji w sprawie polityki rządu na rzecz wzrostu gospodarczego. Bułgaria nie jest znaczącym źródłem kapitału zagranicznego. Wg. wstępnych danych BNB skumulowana wartość BIZ w Bułgarii na koniec III kwartału 2019 r. wyniosła 44 476,1 mln Euro, w porównaniu z końcem 2018 r. kiedy to BIZ wyniosły 42 831,4 mln Euro. Największymi inwestorami w omawianym okresie były: Niemcy, Holandia i Wielka Brytania.

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym

Bułgaria jest członkiem Światowej Organizacji Handlu (WTO) od 1 grudnia 1996 r. Po akcesji do UE, Bułgaria stała się częścią jednolitego rynku europejskiego i wspólnej polityki handlowej zgodnie z art. 133 Traktatu WE. Bułgaria zarejestrowała w celu ochrony relatywnie dużą liczbę oznaczeń geograficznych produktów żywnościowych o tradycyjnej specyfice. Bułgaria nie należy do OECD, ale objęta jest niektórymi programami tej organizacji adresowanymi do państw nieczłonkowskich na obszarze Europy Południowo-Wschodniej. Bułgaria jest członkiem UNIDO i wdraża projekty finansowane przez tę organizację. Jest również członkiem Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, a po wejściu do UE stała się automatycznie członkiem międzynarodowych organizacji surowcowych ds. zbóż, cukru, kakao i kawy. Jest członkiem Inicjatywy Środkowoeuropejskiej, a także Organizacji Czarnomorskiej Współpracy Gospodarczej (BSEC). Bułgaria należy do Rady Współpracy Regionalnej, powołanej w miejsce Paktu Stabilności w Europie Południowo-Wschodniej. Bułgaria jest również członkiem Dunajskiego Procesu Współpracy i Inicjatywy na rzecz Współpracy w Europie Południowo-Wschodniej.

Stosunki gospodarcze z Unią Europejską

Bułgaria przystąpiła do UE 1 stycznia 2007 roku. Odtąd relacje handlowe z Bułgarią regulują postanowienia dorobku prawnego UE. Obecnie stopień harmonizacji miejscowego prawa z unijnym, w tym regulacji dotyczących sfery gospodarczej, jest jednym z najwyższych w Unii. Bułgaria zapewnia swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału w ramach wspólnej przestrzeni gospodarczej. Obecny rząd traktuje priorytetowo przystąpienie do mechanizmu ERM II. Do czasu przejścia na euro Bułgaria chce zachować stosowany od 1997 r. mechanizm izby walutowej (currency board) i sztywny kurs lewa w stosunku do waluty europejskiej. Bułgaria należy do Paktu Euro Plus.

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

Internetowa Baza Traktatowa MSZ zawiera wykazy i teksty umów międzynarodowych, których Polska jest lub była stroną https://traktaty.msz.gov.pl/

Bilateralne umowy gospodarcze:

Traktat Akcesyjny z 25 kwietnia 2005 r. o przystąpieniu Bułgarii do UE z dniem 1.01.2007 r., ratyfikowany przez Sejm 10 marca 2006 r.;

Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Bułgarii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 11 kwietnia 1994 roku  Dz. U. z 1995r, nr 137, poz. 679;

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Bułgarii w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji, podpisana w Warszawie, 11 kwietnia 1994 r. Dz.U. 1995 nr 62 poz. 322.

Dwustronna wymiana handlowa

Z uwagi na wielkość kraju, w Bułgarii produkuje się stosunkowo niewielki asortyment towarów. Podaż na szereg wyrobów, szczególnie niszowych jest pokrywana importem. Obserwowana jest duża konkurencja na rynku towarów podstawowych, na którym towary krajowe konkurują z pochodzącymi z importu, zwłaszcza z krajów sąsiednich.

Polsko-bułgarskie stosunki gospodarcze charakteryzują się dobrą dynamiką wzrostu. Po dość znacznym spadku obrotów handlowych, jaki nastąpił w roku 2009, w roku 2010 nastąpiło odwrócenie negatywnych tendencji. Od lat Polska notuje znaczne dodatnie saldo w obrotach handlowych z Bułgarią.

 Wg wstępnych danych, w 2019 roku wartość polsko-bułgarskich obrotów handlowych ukształtowała się na poziomie 1 765,2 mln EUR, notując wzrost o 1,9 proc. w stosunku do roku poprzedniego. Polski eksport wyniósł 1 mld 100,5 mln EUR (wzrost o 2 proc. w porównaniu do 2018 r.), a import z Bułgarii wyniósł 664,8 mln EUR (wzrost o 9 proc. w stosunku do 2018 r.).

 W 2019 r. w strukturze polskiego eksportu do Bułgarii dominują : maszyny i urządzenia elektryczne (17,5 proc.) wyroby chemiczne (12,1 proc.), zwierzęta żywe (10,9 proc.), artykuły spożywcze (12,5 proc.), pojazdy (8 proc.)

W imporcie: urządzenia mechaniczne i elektryczne (18,9 proc.), metale nieszlachetne (17,7 proc.), artykuły spożywcze (13 proc.), wyroby różne (12,1 proc.), wyroby włókiennicze (5,8 proc.), produkty przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (8,2 proc.), broń i amunicja (5,2 proc.), produkty pochodzenia roślinnego (3,2 proc.).

Jednak wielkość polskiego eksportu, mimo iż już kolejny rok przekracza 1 mld EUR nie może satysfakcjonować, biorąc pod uwagę potencjał gospodarczy Polski i bogatą ofertę eksportową.

Wzajemne inwestycje

Według danych bułgarskiego Ministerstwa Gospodarki skumulowana wartość polskich BIZ w Bułgarii wyniosła na koniec września 2019 r. 196,2 mln Euro. W 2015 r. było to 11,3 mln Euro; w 2016 (-) 14 mln Euro; w 2017 było 19,8 mln Euro, w 2018 (-) 58,7 mln. Euro. W I kwartale 2019 r. wartość bezpośrednich polskich inwestycji zagranicznych w Bułgarii wyniosła 6,7 mln Euro, w II kwartale 5,2 mln Euro, a w III kw. 0,6 mln Euro. W ostatnim kwartale 2019 r. wartość BIZ wyniosła 1,1 mln. Euro.

Największymi inwestorami polskimi w Bułgarii są: GLOBE TRADE CENTRE S.A. (budujący centra handlowe); Katarzyna Estate LTD oraz Katarzyna Vineyards LTD (producent win pod marką „Katarzyna”); Gamrat S.A. (producent materiałów budowlanych z tworzyw sztucznych); MASPEX – GMW S.A. (firma z branży przemysłu spożywczego); Malborskie Zakłady Chemiczne S.A. (producent pianek meblowych oraz do innych zastosowań); American Restaurants Sp. z o.o. (posiada prawa organizacji sieci placówek gastronomicznych KFC i “Pizza Hut”); Grupa kapitałowa VOX (dystrybutor profili z polichlorku winylu); LPP S.A. (projektowanie i dystrybucja odzieży).  Jednocześnie na uwagę zasługuje zjawisko firm z polskim udziałem we własności, założonych w związku z zakupami nieruchomości, w szczególności położonych nad Morzem Czarnym. Zgodnie z bułgarską konstytucją obywatele państw obcych, podobnie jak zagraniczne osoby prawne, nie mogli do 2014 r. bezpośrednio nabywać praw własności do ziemi - w tym zakresie Bułgaria wynegocjowała w Traktacie Akcesyjnym 7-letni okres przejściowy. Powyższe ograniczenia nie obowiązywały przedsiębiorstw bułgarskich z udziałem kapitału zagranicznego, bez względu na jego wysokość w kapitale zakładowym. Tak wiec podmioty zagraniczne mogły nabywać pełne prawa własności do ziemi, w tym prawa własności do ziemi rolnej, w drodze ustanowienia własnej spółki kapitałowej bądź w wyniku przystąpienia do firmy bułgarskiej poprzez wniesienie udziału. W efekcie powstała duża liczba firm z kapitałem polskim zarejestrowanych w Bułgarii. Wg Bułgarskiego Banku Narodowego wartość bułgarskich inwestycji w Polsce na koniec 2018 r. wyniosła 10,4 mln Euro.

Współpraca regionalna

Współpraca pomiędzy gminami z Polski i Bułgarii ma charakter incydentalny. Czynnikiem utrudniającym nawiązywanie współpracy regionalnej jest duża odległość oraz różnice w strukturze podziału administracyjnego kraju i w kompetencjach organów władzy samorządowej.

 Współpraca samorządów gospodarczych

Pomiędzy Krajową Izbą Gospodarczą i Bułgarską Izbą Przemysłowo-Handlową zostało zawarte porozumienie o współpracy. Przy okazji wzajemnych wizyt oficjalnych składanych przez szefów rządów i głowy państwa obie izby organizują fora biznesowe. Współorganizują także rozmaite formy kontaktów przedsiębiorców i ekspertów m.in. seminaria, panele, prezentacje. Z Bułgarską Izbą Gospodarczą współpracuje Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych „Lewiatan”. Istnieją kontakty pomiędzy izbami branżowymi obu krajów.

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

Bułgaria jest częścią jednolitego rynku europejskiego, co oznacza, że między Polską a Bułgarią obowiązuje swobodny przepływ towarów i nie istnieją formalne bariery dostępu do rynku dla polskich towarów.  Bułgaria przystąpiła do Unii Europejskiej  w 2007 r. Towary produkowane w Polsce cieszą się uznaniem na bułgarskim rynku ze względu na dobrą jakość przy konkurencyjnej cenie. Cenione są zwłaszcza: meble, leki, sprzęt RTV i AGD, urządzenia dla energetyki, kosmetyki, towary rolno-spożywcze. Od 2008 r. zostały wprowadzone ułatwienia dla krajowych i zagranicznych firm zamierzających prowadzić biznes w tym kraju. Uproszczone przepisy prawne przyczyniły się do skrócenia procedury rozpoczynania działalności gospodarczej. Ustawa o rejestrze handlowym ujednoliciła i uprościła system rejestracji podmiotów gospodarczych w Bułgarii. Agencja ds. Rejestrów nadaje jednolity numer identyfikacyjny, który odpowiada polskiemu NIP i REGON. Funkcjonowanie Ustawy o podpisie elektronicznym pozwala na zarejestrowanie firmy drogą internetową. Zarejestrowanie spółki kapitałowej powinno trwać 2-3 dni, w praktyce można załatwić wszelkie formalności w ciągu tygodnia. W Bułgarii od 1 stycznia 2008 r. obowiązują najniższe w UE podatki dochodowe CIT oraz PIT – liniowe, w wysokości 10 proc. W  przypadku reinwestowania zysku w gminy, w których poziom bezrobocia jest wyższy o 25 proc. od średniej wartości w kraju, zero procent. Obowiązuje 20 proc. podatek VAT. Wszelkich rozliczeń należności podatkowych i z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne firmy, posiadające podpis elektroniczny mogą dokonywać również drogą elektroniczną. Jednak wskazywane jest duże obciążenie firm ze względu na rozbudowany system pozwoleń i certyfikatów.

Dostęp do rynku pracy

Polscy obywatele uzyskali dostęp do bułgarskiego rynku pracy z chwilą przystąpienia Bułgarii do UE. Nie są wymagane zezwolenia miejscowej Agencji ds. Zatrudnienia. Zasady pobytu obywateli z państw UE na terenie Bułgarii reguluje Ustawa o wjeździe i przebywaniu na terytorium Bułgarii oraz jego opuszczaniu przez obywateli UE i członków ich rodzin. Ustawa zezwala obywatelom państw UE na pobyt do 3 miesięcy na podstawie dowodu osobistego lub paszportu. Dłuższy pobyt do 5 lat, wymaga otrzymania karty czasowego pobytu. Warunkiem jej uzyskania jest posiadanie umowy o pracę lub samozatrudnienie. Zezwolenie na dłuższy pobyt czasowy można również otrzymać, jeśli posiada się ubezpieczenie zdrowotne i wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów pobytu - własnego i rodziny. Warunkiem uzyskania karty stałego pobytu jest przebywanie na terytorium Bułgarii przez minimum 5 lat. Dokumenty takie wydaje MSW, które sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy. Bułgaria stała się atrakcyjnym rynkiem pracy dla obywateli polskich i pojawiło się zjawisko migracji zarobkowej z Polski do Bułgarii. Płaca minimalna brutto od stycznia 2020 r. wynosi 610 BGN (tj. ok. 312 EUR).

Nabywanie i wynajem nieruchomości

Od 2012 r. wszyscy polscy obywatele mogą bez ograniczeń zakupić nieruchomości w Bułgarii. Wynajęcie mieszkania nie jest obwarowane specjalnymi regulacjami. Warunki nabywania nieruchomości w zasadzie nie różnią się od tych w UE, tzn. zakup odbywa się aktem notarialnym przeniesienia własności, sporządzanym i podpisywanym w kraju zakupu. W przypadku najmu mieszkania podpisuje się umowę najmu, najczęściej na czas określony. Koszty eksploatacji mieszkania  pokrywane są przez najemcę.

System zamówień publicznych

Podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie systemu zamówień publicznych w Bułgarii jest Ustawa o zamówieniach publicznych z dnia 1 października 2004 r. Politykę państwa w tej sferze realizuje Agencja Zamówień Publicznych, kierując się zasadami równego traktowania oferentów, uczciwej konkurencji i transparencji. Rejestr zamówień publicznych jest publiczny, dostępny bezpłatnie za pośrednictwem Internetu.

Od decyzji przy przyznawaniu zamówień publicznych może się odwołać każdy zainteresowany. Zaskarżyć można każdą decyzją lub działanie związane z danym kontraktem. Instytucją  odwoławczą jest Komisja Ochrony Konkurencji i Naczelny Sąd Administracyjny. Komisja ma dwumiesięczny okres na rozpatrzenie sprawy.

W sytuacji gdy komisja przetargowa stwierdzi braki w dokumentach formalnych np. brak podpisu lub pieczęci, to wtedy wzywa oferenta do uzupełnienia w ciągu 5 dni. Jeżeli nie otrzyma takowych, to ma podstawę do odrzucenia oferty. Zdarzają się także sytuacje, kiedy zamawiający dopuszczają udział wybranych oferentów w przetargach, mimo  niespełniania przez nich warunków formalnych. Zamawiający z UE mają obowiązek publikowania określonych ogłoszeń o zamówieniach publicznych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.U.UE), publikowanego w 20 językach oficjalnych UE i składa się z następujących serii: L (legislacja), C (komunikaty) oraz S (ogłoszenia o zamówieniach publicznych). W przypadku, gdy wartość zamówienia przekracza określone progi, zamawiający zobowiązany jest przekazać ogłoszenie o zamówieniu publicznym do Urzędu Oficjalnych Publikacji UE, aby zostało ono opublikowane w serii S Dziennika Urzędowego UE. Znacznym utrudnieniem jest  publikowanie  w Bułgarii ogłoszeń o przetargach cyrylicą w języku bułgarskim.

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Bułgarzy lubią prowadzić interesy bezpośrednio. Większość Bułgarów podczas rozmowy utrzymuje kontakt wzrokowy, co oznacza szczerość i szacunek. Z reguły Bułgarzy oficjalnie traktują spotkania biznesowe i przestrzegają formalnych protokołów. Są formalni w sytuacjach biznesowych, poza tym są jednak bezpośredni i jednoznaczni.

Bułgarzy lubią prowadzić interesy bezpośrednio. Większość Bułgarów podczas rozmowy utrzymuje kontakt wzrokowy, co oznacza szczerość i szacunek. Z reguły Bułgarzy oficjalnie traktują spotkania biznesowe i przestrzegają formalnych protokołów. Są formalni w sytuacjach biznesowych, poza tym są jednak bezpośredni i jednoznaczni.

Przydatne kontakty i linki

Administracja gospodarcza:

1. Ministerstwo  Energetyki  (Ministerstwo za energetikata) - www.me.government.bg

2. Ministerstwo Gospodarki (Ministerstwo za ekonomikata) - www.mi.government.bg  

3. Krajowy Instytut Statystyczny ( National Statistical Institute) - http://www.nsi.bg/  

4. Bułgarski Bank Narodowy (Bulgarian National Bank) - http://www.bnb.bg/  

5. Bułgarska Agencja ds. Inwestycji (Invest Bulgaria Agency) - http://investbg.government.bg  

6. Agencja Zamówień Publicznych (Public Procurement Agency) - http://www.aop.bg

7. Agencja ds. Rejestracji (Registry Agency) - http://www.registryagency.bg  

8. Krajowa Agencja Przychodów (National Revenue Agency) - http://www.nap.bg/en/

9. Agencja ds Prywatyzacji i Kontroli Poprywatyzacyjnej (The Privatization and Post-Privatization Control Agency ) - http://www.priv.government.bg

10. Krajowa Agencja ds. Zatrudnienia (National Employment Agency) - http://www.az.government.bg

11. Agencja Wykonawcza ds. Promocji Małych i Średnich Przedsiębiorstw (Bulgarian Small and Medium Enterprises Promotion Agency) -  www.sme.government.bg/

Samorządy gospodarcze:

12. Bułgarska Izba Przemysłowo-Handlowa (Bulgarian Chamber of Commerce and Industry) - www.bcci.bg   

13. Bułgarska Izba Gospodarcza (Bulgarian Industrial Association) - http://www.bia-bg.com/

14. Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców w Bułgarii (Confederation of Employers and Industrialists in Bulgaria) - http://www.krib.bg/  

Prasa ekonomiczna:

http://www.dnevnik.bg  

http://www.capital.bg/  

https://www.investor.bg/ 

Strony internetowe o charakterze ekonomicznym.

Administracja gospodarcza:

1. Ministerstwo  Energetyki  (Ministerstwo za energetikata) - www.me.government.bg

2. Ministerstwo Gospodarki (Ministerstwo za ekonomikata) - www.mi.government.bg  

3. Krajowy Instytut Statystyczny ( National Statistical Institute) - http://www.nsi.bg/  

4. Bułgarski Bank Narodowy (Bulgarian National Bank) - http://www.bnb.bg/  

5. Bułgarska Agencja ds. Inwestycji (Invest Bulgaria Agency) - http://investbg.government.bg  

6. Agencja Zamówień Publicznych (Public Procurement Agency) - http://www.aop.bg

7. Agencja ds. Rejestracji (Registry Agency) - http://www.registryagency.bg  

8. Krajowa Agencja Przychodów (National Revenue Agency) - http://www.nap.bg/en/

9. Agencja ds Prywatyzacji i Kontroli Poprywatyzacyjnej (The Privatization and Post-Privatization Control Agency ) - http://www.priv.government.bg

10. Krajowa Agencja ds. Zatrudnienia (National Employment Agency) - http://www.az.government.bg

11. Agencja Wykonawcza ds. Promocji Małych i Średnich Przedsiębiorstw (Bulgarian Small and Medium Enterprises Promotion Agency) -  www.sme.government.bg/

Samorządy gospodarcze:

12. Bułgarska Izba Przemysłowo-Handlowa (Bulgarian Chamber of Commerce and Industry) - www.bcci.bg   

13. Bułgarska Izba Gospodarcza (Bulgarian Industrial Association) - http://www.bia-bg.com/

14. Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców w Bułgarii (Confederation of Employers and Industrialists in Bulgaria) - http://www.krib.bg/  

Prasa ekonomiczna:

Strony internetowe o charakterze ekonomicznym

Data aktualizacji: 03.2020