W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Kontrola ex-post

Podstawa prawna

Od 2004 roku po akcesji Polski do struktur Unii Europejskiej prawidłowość wypłat środków polskim beneficjentom z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) jest kontrolowana przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Kontrole te w skrócie nazywane są kontrolami ex-post i są wykonywane na podstawie przepisów:

  • rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008,
  • ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.

Cel kontroli ex-post

Celem kontroli ex-post jest potwierdzanie prawidłowości lub stwierdzanie nieprawidłowości finansowych w wydatkowaniu przez kontrolowany podmiot środków otrzymanych z Unii Europejskiej. Głównym celem zadań realizowanych przez Inspekcję w zakresie kontroli ex-post jest:

  • ochrona interesów finansowych Polski i Unii Europejskiej,
  • zwalczanie nadużyć i nieprawidłowości związanych z płatnościami w sektorze rolnictwa,
  • potwierdzanie, czy transakcje stanowiące część systemu finansowania, rzeczywiście zostały przeprowadzone i wykorzystane prawidłowo,
  • zapewnienie konkurencyjności wewnętrznej i zewnętrznej gospodarki, ponieważ zabezpiecza system wypłat w ramach EFRG i przyczynianie się do pełnego wykorzystania przez beneficjentów środków przyznawanych w ramach mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej. 

Przedmiot kontroli ex-post

Kontrole przeprowadzane przez IJHARS dotyczą sprawdzania dokumentów handlowych przedsiębiorstw. Zgodnie z art. 79 ust 3 rozporządzenia RPiR (UE) Nr 1306/2013 dokument handlowy oznacza: wszystkie księgi, rejestry, dowody kasowe i dokumenty potwierdzające, rachunki, zapisy dotyczące produkcji i jakości, a także korespondencję odnoszącą się do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, jak również dane handlowe, niezależnie od ich formy, w tym dane archiwizowane elektronicznie, w zakresie, w jakim te dokumenty lub dane odnoszą się bezpośrednio lub pośrednio do transakcji.

Zgodnie z art. 81 i art. 83 RPiR (UE) Nr 1306/2013 kontrolerzy mogą przeprowadzić tzw. kontrolę ex-post - krzyżową (kontrola przepływu towarowego) u innych przedsiębiorców, kontrahentów powiązanych z przedsiębiorstwem kontrolowanym w sposób prawny, finansowy lub inny, w celu zweryfikowania danych finansowych kontrolowanego podmiotu. Wyróżnia się:

  • kontrole ex-post krzyżowe - krajowe, gdy kontrolowani są kontrahenci na terenie naszego kraju,
  • kontrole ex-post krzyżowe zagraniczne, gdy kontrolowani są kontrahenci na terenie pozostałych państw członkowskich UE lub gdy inspektorzy WIJHARS przeprowadzają kontrole w podmiotach na wniosek innych państw członkowskich UE.

Zakres kontroli ex-post

Inspekcja przeprowadza kontrole ex-post w zakresie mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), administrowanych przez agencje płatnicze, które dotyczą między innymi:

  • interwencyjnego zakupu towarów rolnych,
  • interwencyjnej sprzedaży towarów rolnych, 
  • dopłat do produkcji, 
  • przechowywania zapasów, 
  • limitowania produkcji, 
  • działań w sektorze owoców i warzyw.

Kontrola ex-post (następcza) obejmuje swoim zakresem okres jednego roku budżetowego (od dnia 16 października jednego roku do dnia 15 października następnego roku), przy czym wykonywana jest dopiero po upływie dwóch lat od momentu otrzymania środków przez beneficjenta.

Uczestnicy systemu kontroli ex-post

System kontroli ex-post zbudowany jest w oparciu o współdziałanie 2 resortów i jednostek im podległych.

  1. Ministerstwo Finansów

W Ministerstwie Finansów znajduje się tzw. Specjalna jednostka, zgodnie z RPiR (UE) Nr 1306/2013, która odpowiada m.in. za:

  • stosowanie przepisów RPiR (UE) Nr 1306/2013,
  • reprezentowanie Polski przed Komisją Europejską w zakresie dotyczącym kontroli ex-post, 
  • wymianę dokumentów i informacji oraz kontakty z Komisją Europejską,
  • koordynację służb kontrolnych przy wykonywaniu kontroli ex-post. 
  1. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo jest jednostką właściwą do m.in.:

  • sprawowania nadzoru nad realizacją kontroli ex-post przez IJHARS,
  • wyboru podmiotów do kontroli na podstawie przeprowadzonej analizy ryzyka, zgodnie z RPiR (UE) Nr 1306/2013 i ustawą o jhars oraz opracowywania projektu rocznego planu kontroli,
  • przekazywania Głównemu Inspektorowi JHARS planu kontroli do realizacji,
  • przekazywanie do agencji płatniczych dokumentów z wykonanych kontroli.
  1. Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
  1. Główny Inspektorat JHARS jest odpowiedzialny m.in. za: 
  • sprawowanie nadzoru i koordynowanie kontroli wykonywanych przez Wojewódzkie Inspektoraty Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (WIJHARS),
  • wydawanie wytycznych co do przeprowadzania i dokumentowania kontroli ex-post,
  • analizowanie i przekazywanie protokołów kontroli wraz z dokumentacją kontrolną do Biura Kontroli w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
  • koordynowanie działań związanych z wnioskowaniem o przeprowadzenie kontroli krzyżowych.
  1. Wojewódzkie Inspektoraty JHARS są odpowiedzialne m.in. za:
  • przeprowadzanie i dokumentowanie kontroli ex-post,
  • archiwizowanie dokumentów z kontroli,
  • wykonywanie kontroli krzyżowych na wniosek innych państw członkowskich UE, 
  • współpracą w wykonywaniu kontroli z innymi służbami zaangażowanymi w system kontroli ex-post.
  1. Agencja płatnicza - Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

  • dokonuje płatności środków z EFRG,
  • weryfikuje ustalenia z kontroli ex-post wykonanych przez IJHARS,
  • egzekwuje kwoty nieprawidłowo wypłacone.

Prawa i obowiązki kontrolowanego w kontroli ex-post

Kontrolowany ma prawo do:

  • żądania od pracownika Inspekcji wylegitymowania się legitymacją służbową,
  • obecności przy czynnościach kontrolnych, a w razie nieobecności upoważnienia osoby zastępującej, w tym uczestniczenia w oględzinach przeprowadzanych przez zespół kontrolny,
  • zapoznania się z protokołem kontroli i załączonym materiałem dowodowym,
  • składania ustnych i pisemnych wyjaśnień do protokołu kontroli w trakcie trwania czynności kontrolnych,
  • wnoszenia uwag bezpośrednio do protokołu kontroli przed jego podpisaniem,
  • otrzymania jednego egzemplarza oryginału protokołu kontroli wraz z załącznikami.

Zgodnie z przepisami art. 82 ust. 1, 2 i 3 RPiR (UE) Nr 1306/2013 obowiązkiem przedsiębiorcy jest dostarczenie inspektorom WIJHARS wszelkich dokumentów handlowych tj. rejestrów handlowych, ksiąg rachunkowych, wyciągów bankowych, wewnętrznych dokumentów inwentaryzacyjnych, magazynowych, zapisów dotyczących produkcji i jakości, faktur zakupów i sprzedaży i dodatkowych informacji, związanych z przeprowadzonymi transakcjami.  Ponadto kontrolowany zobowiązany jest do:

  • pisemnego wskazania osoby upoważnionej do reprezentowania go w trakcie kontroli, w szczególności w czasie jego nieobecności,
  • umożliwienia pracownikowi Inspekcji dokonania czynności kontrolnych, a w szczególności zabezpieczenia dowodów,
  • udzielenia, na żądanie pracownika Inspekcji, w wyznaczonym terminie pisemnych i ustnych wyjaśnień w sprawach objętych zakresem kontroli,
  • umożliwienia pracownikowi Inspekcji wstępu na teren, poruszania się w obiektach, pomieszczeniach i środkach transportu kontrolowanej jednostki za okazaniem legitymacji służbowej, bez obowiązku uzyskania przez pracowników Inspekcji przepustki przewidzianej w regulaminie wewnętrznym,
  • sporządzenia kserokopii i urzędowego tłumaczenia na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym związanych z przedmiotem kontroli.

Prawa i obowiązki jednostki przeprowadzającej kontrolę ex-post (IJHARS)

Uprawnieniem służb kontrolnych, zgodnie z art. 82 RPiR (UE) Nr 1306/2013, jest także możliwość żądania od podmiotów kontrolowanych lub ich kontrahentów, aby dokumenty handlowe wymagane do kontroli, zostały udostępnione w miejscu i czasie ustalonym przez kontrolujących. Odnosi się to do sytuacji, gdy całość lub część tych dokumentów znajduje się w obrębie przedsiębiorstwa w tej samej grupie handlowej, spółce lub stowarzyszeniu przedsiębiorstw zarządzanych w sposób jednolity z kontrolowanym przedsiębiorstwem, bez względu na to, czy zlokalizowane są w obrębie, czy poza terytorium wspólnotowym.

W ramach przepisów art. 83 RPiR (UE) Nr 1306/2013, w przypadku niemożliwości oceny prawidłowości zaistniałych transakcji, kontrolujący mają prawo zwrócić się z wnioskiem o przeprowadzenie tzw. kontroli krzyżowych do innych służb kontrolnych w innym Państwie członkowskim Unii Europejskiej.

Informacje zebrane w wyniku kontroli przez Inspekcję są chronione tajemnicą służbową i nie mogą być ujawnione osobom nieupoważnionym. Wyniki przedmiotowych kontroli, tj. protokoły kontroli, przekazywane są do agencji płatniczych, wg właściwości rzeczowej administrowanych przez nie mechanizmów WPR.

W przypadku stwierdzonych przez inspektorów nieprawidłowości finansowych prezes agencji płatniczej podejmuje wobec beneficjentów  odpowiednie środki przewidziane w polskim prawie.