W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Czyste powietrze

Problem smogu w naszym kraju występuje co najmniej od kilkudziesięciu lat. To my wszyscy mamy wpływ na jakość powietrza, którym oddychamy. Każde działanie na rzecz wyeliminowania smogu jest cenne i ważne. Dbajmy wspólnie o nasze powietrze!

Smog a świadomość Polaków

  • Początek XX w. – urbaniści, czyli projektanci miast zauważają, że na gęsto zabudowanych terenach powietrze stoi. W Warszawie pojawia się więc pomysł stworzenia tzw. klinów napowietrzających, czyli pozostawienia części terenów niezabudowanych, tak, aby do miasta mogło dzięki nim napływać świeże powietrze.
  • Lata 70. – komunistyczne władze dostrzegają problem zanieczyszczenia powietrza, ale niespecjalnie się tym przejmują. Oficjalnie narażeni są tylko górnicy i hutnicy, reszta społeczeństwa rzekomo może spać spokojnie, przy czym pomiary zanieczyszczeń są prowadzone „na oko”. Głównym trucicielem jest przemysł.
  • Lata 80.-90. – Polacy stają się bardziej świadomi problemu, o smogu mówi się w szkołach. Pojawiają się tzw. kwaśne deszcze, które niszczą lasy. Deszcze powstają, ponieważ duże zakłady (jak elektrownie) nie posiadają odpowiednich filtrów. Z czasem filtry te są montowane na kominach zakładów i występowanie kwaśnych deszczy się zmniejsza.
  • 2000 r. – Najwyższa Izba Kontroli (NIK) publikuje raport, z którego wynika, że mimo że do atmosfery emitowanych jest mniej spalin, powietrze nie staje się czystsze. Winny temu jest m.in. brak norm jakościowych dla spalanych paliw.
  • 2014 – 2018 r. – NIK publikuje kolejny raport, z którego wynika, że ogromny wpływ na powstawanie smogu ma tzw. niska emisja spalin, czyli najwięcej zanieczyszczeń wydobywa się już nie z kominów zakładów przemysłowych, ale tych na prywatnych domach mieszkalnych. Z roku na rok świadomość związana ze smogiem wzrasta, temat coraz częściej podchwytują media. Obecnie za głównych winowajców smogu, zależnie od regionu, uważane są gospodarstwa domowe opalane śmieciami czy paliwami niskiej jakości oraz transport samochodowy.
  • Styczeń 2017 r. – pierwsze zjawisko inwersji w Warszawie – problem smogu staje się istotnym tematem debaty publicznej.
  • Kwiecień 2017 r. – Rada Ministrów przyjmuje rządowy program „Czyste Powietrze” - 15 rekomendacji na rzecz poprawy jakości powietrza w Polsce – pierwsze kompleksowe podejście administracji rządowej  do walki ze smogiem.
  • Luty 2018 r.  – Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE skazujący Polskę za brak działań w latach 2007-2015 powodujących skuteczną ochronę obywateli przed złej jakości powietrzem.
  • Marzec 2018 r. – Powołanie Pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów ds. Czystego Powietrza koordynującego realizację 15 rekomendacji Rady Ministrów.
  • Wrzesień 2018 r. – uruchomienie naboru w programie priorytetowym NFOŚiGW „Czyste Powietrze” dotyczącego termomodernizacji domów jednorodzinnych i  podniesienia ich efektywności energetycznej.
  • Grudzień 2018 r. – przyjęcie przez Parlament nowelizacji ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów dotyczącej uruchomienia programu wsparcia dla ubogich energetycznie mieszkańców domów jednorodzinnych w gminach z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem w Polsce.

Materiały

Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami - raport NIK 2018 r.
Program "Czyste Powietrze" Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami - raport NIK 2014 r.
Zjawisko ubóstwa energetycznego w Polsce - raport Instytutu Badań Strukturalnych
IBS​_Research​_Report​_02​_2018​_pl.pdf 1.05MB

Wpływ smogu na zdrowie

Dlaczego ludzie chorują i umierają od smogu?

Smog to mieszanka wyjątkowo szkodliwych substancji zawieszonych w powietrzu. Negatywny wpływ na zdrowie mają tu przede wszystkim pyły zawieszone PM10 i PM2,5, benzo(a)piren, dwutlenek węgla i tlenki azotu, które występują choćby w dymie papierosowym.

Zanieczyszczenie powietrza ma szereg bardzo negatywnych skutków dla zdrowia człowieka. Może to być bardziej dotkliwy kaszel, podrażnienia oczu czy gardła, ale także udar, demencja czy nowotwór. Potwierdzają to badań prowadzone na całym świecie.
Powikłania zdrowotne na skutek zanieczyszczenia powietrza są bardzo zróżnicowane i dotyczą różnych obszarów organizmu:

  • Układ krążenia - powikłania zakrzepowo-zatorowe, zaburzenia rytmu serca, choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca, udar mózgu, miażdżyca obwodowa;
  • Układ oddechowy - problemy z oddychaniem, kaszel, katar, zapalenie zatok, zaostrzenie astmy, rak płuc, zaostrzenie POChP, częstsze infekcje dróg oddechowych;
  • Układ nerwowy - nadpobudliwość, upośledzenie funkcji poznawczych, częstsze występowanie depresji, większa skłonność do zachowań agresywnych, większe ryzyko rozwoju chorób neurodegeneracyjnych (np. demencja), upośledzenie zdolności do interakcji międzyludzkich, ubytek inteligencji, trudności ze skupieniem uwagi;
  • Układ rozrodczy - niska waga urodzeniowa, przedwczesny poród, obumarcie płodu.

Generalnie można więc powiedzieć, że smog ma taki wpływ na organizm człowieka jak palenie papierosów. Według Światowej Organizacji Zdrowia, gdyby ludzie nie palili, a powietrze byłoby wolne od smogu, można by uniknąć aż 80% chorób sercowo-naczyniowych i 40% nowotworów.

Rocznie na skutek smogu umiera na świecie 3 miliony osób. Dla porównania, w wypadkach komunikacyjnych ginie 1,3 miliona. Dlatego to właśnie zanieczyszczenie powietrza jest zaliczane przez Światową Organizację Zdrowia do najważniejszych czynników ryzyka zdrowotnego na świecie.

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że zanieczyszczenie powietrza jest przyczyną 44 tysięcy przedwczesnych zgonów w Polsce, a więc wykorzystywanie słabej jakości węgla i wysokoemisyjnych pieców.
Poza kosztami zdrowotnymi, zanieczyszczenie powietrza generuje też koszty ekonomiczne – zarówno dla systemu służby zdrowia, ale też dla samych mieszkańców (leki, ograniczone możliwości podejmowania zatrudnienia).

Z powodu zanieczyszczenia powietrza w 2016 r. przedwcześnie zmarło prawie 19 tysięcy mieszkańców Polski, co oznacza łączną utratę prawie 440 tysięcy lat życia. Koszty w wartości pieniężnej szacuje się między 12,8 mld € a 30 mld €.

Więcej informacji w raporcie:

Materiały

Zewnętrzne koszty zdrowotne emisji zanieczyszczeń powietrza z sektora bytowo-komunalnego - badanie na zlecenie Ministerstwa Przedsiębiorczosci i Technologii
Raport​_​_zewnetrzne​_koszty​_zdrowotne​_emisji​_zanieczyszczen​_powietrza​_z​_sektora​_bytowo​_komunalnego.pdf 4.84MB

Działania Rządu - 15 rekomendacji na rzecz poprawy jakości powietrza w Polsce

1. Wymagania jakościowe dla kotłów na paliwa stałe

  • 1 października 2017 r. weszło w życie rozporządzenie zawierające przepisy z wymaganiami dla kotłów na paliwa stałe.
  • Obecnie pracujemy nad nowelizacją rozporządzenia oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska, aby uszczelnić system kontroli i nadzoru przestrzegania wymagań oraz obrotu kotłami na paliwa stałe.

2. Normy jakościowe dla paliw stałych

  • 12 września 2018 r. weszła w życie ustawa zmieniająca ustawę o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw
  • 4 listopada 2018 r. weszły w życie przepisy rozporządzeń w sprawie:
    • wymagań jakościowych dla paliw stałych,
    • sposobu pobierania próbek paliw stałych,
    • metod badania jakości paliw stałych.

3. Priorytetyzacja środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na działania związane z ograniczeniem zanieczyszczeń powietrza

  • Finansowanie działań w zakresie ochrony powietrza jest priorytetem NFOŚiGW i odbywa się w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020 (POIiŚ) oraz programów własnych NFOŚiGW.
  • NFOŚiGW uruchomił program Czyste Powietrze obejmujący likwidację wysokoemisyjnych źródeł ogrzewania oraz termomodernizację domów jednorodzinnych.

4. Więcej budynków mieszkalnych podpiętych do sieci ciepłowniczej

  • Pracujemy nad opracowaniem mechanizmu prawno-finansowego wspierającego podłączanie do sieci ciepłowniczej wielorodzinnych budynków mieszkalnych.

5. Antysmogowa taryfa za pobór energii elektrycznej

  • 29 grudnia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną.
  • Rozporządzenie wprowadziło dedykowaną antysmogową taryfy G12as, która ma zachęcać do ogrzewania domów energią elektryczną.

6. Więcej stacji pomiarowych państwowego monitoringu powietrza

  • Do roku 2020 Główny Inspektorat Ochrony Środowiska planuje zakup 426 urządzeń do monitorowania jakości powietrza.
  • W NFOŚiGW we współpracy z GIOŚ przygotowywany jest program pn. „Jakość powietrza wokół nas”, którego celem jest rozwój lokalnych pomiarów jakości powietrza.
  • 26 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa zmieniająca ustawę o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz ustawę – Prawo ochrony środowiska. Wprowadzono zmiany mające na celu podniesienie jakości badań powietrza atmosferycznego, a także wzmocnienie systemu oceny wpływu zanieczyszczeń na środowisko i zdrowie ludzi.
  • 26 czerwca 2018 r. weszło w życie rozporządzenie w sprawie zakresu i sposobu przekazywania informacji dotyczących zanieczyszczenia powietrza wprowadzające obowiązek informowania o przekroczeniach norm jakości powietrza również w dni wolne od pracy.
  • Od 1 stycznia 2019 r. inspektorzy ochrony środwiska mogą kontrolować bez wcześniejszej zapowiedzi, w porze nocnej oraz w dni wolne od pracy, z wykorzystaniem bezzałogowych statków powietrznych (tzw. dronów).
  • Od 1 stycznia 2019 r. działa jednolita krajowa sieć monitoringu środowiska i Centralne Laboratorium Badawczego z wyspecjalizowanymi oddziałami regionalnymi.

7. Pracownicy socjalni dla poprawy efektywności energetycznej i ograniczenia emisji do powietrza

  • Pracownicy socjalni MOPS są włączeni do działań związanych z Programem „Czyste Powietrze” i otrzymali materiały informacyjne.
  • Pracownicy socjalni MOPS są szkoleni z efektywnego wykorzystania energii, możliwości pozyskania środków na wymianę nieefektywnych, zagrażających środowisku źródeł spalania (w ramach projektu NFOŚiGW „Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla sektora publicznego, mieszkaniowego oraz przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej OZE”).

8. Plan ochrony grup wrażliwych przed zjawiskiem „ubóstwa energetycznego”

  • 22 lutego 2018 r. Prezes Rady Ministrów ogłosił inicjatywę STOP SMOG – jest to pilotażowy program wsparcia gospodarstw domowych ubogich energetycznie zamieszkujących domy jednorodzinne.
  • Wsparcie dla tej grupy społecznej będzie uruchomione po wejściu w życie ustawy z dnia 6 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz niektórych innych ustaw.

9. Kampania edukacyjna

  • Wszystkie Ministerstwa i jednostki - podnoszenie świadomości społeczeństwa o zabójczym wpływie smogu na nasze życie.
  • Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy – przygotowanie i przeprowadzenie ogólnokrajowej kampanii „Stop Smog” (realizowana na dedykowanym profilu FB oraz Youtube, w prasie, radio specjalne eventy plenerowe).
  • Minister Zdrowia – przygotowanie i prowadzenie kampanii pt. „Czas na czyste powietrze” skierowanej do lekarzy, dziennikarzy, liderów NGO, urzędników, strażaków, nauczycieli.
  • Ministerstwo Edukacji Narodowej – przygotowanie i włączenie treści dotyczących edukacji ekologicznej w podstawie programowej niektórych przedmiotów, Olimpiady Wiedzy Ekologicznej, udział szkół w programie GLOBE, kampania edukacyjna „Niewłaściwa ochrona przeciwpożarowa i jej wpływ na środowisko oraz czyste powietrze”.

10. Kontrola i dokumentacja jakości spalin samochodowych

  • Trwają w Sejmie prace nad projektem ustawy zmieniającej ustawę – Prawo o ruchu drogowym, który reformuje system badań technicznych pojazdów oraz procedury dla stacji kontroli pojazdów wykrywającej usunięcie z pojazdu filtra cząstek stałych (DPF).
  • Instytut Transportu Samochodowego opracował raport zawierający propozycję procedury dla stacji kontroli pojazdów wykrywającej usunięcie z pojazdu filtra cząstek stałych (DPF) oraz zakresu ewentualnych zmian legislacyjnych.
  • Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji współpracuje z Komendą Główną Policji w zakresie prowadzenia badań spalin w trakcie kontroli drogowej.

11. Podatkowe mechanizmy zachęt dla transportu niskoemisyjnego

  • 22 lutego 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych.
  • Ustawa przewiduje zwolnienia z podatku akcyzowego samochodów osobowych stanowiących pojazdy elektryczne, hybrydowe i pojazdy napędzane wodorem.

12. Tworzenie stref niskoemisyjnych oraz okresowego ograniczenia ruchu samochodów

  • Od 22 lutego 2018 r. gminy mogą tworzyć strefy czystego transportu (zgodnie z ustawą z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych).
  • Do strefy czystego transportu mogą wjeżdżać pojazdy elektryczne, napędzane wodorem, gazem ziemnym oraz pozostałe pojazdy, których katalog jest określony przepisami ustawy.
  • 28 lipca 2018 r. weszła w życie ustawa zmieniająca ustawę o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektóre inne ustawy wprowadzająca możliwość pobierania opłat za wjazd do strefy czystego transportu.

13. Kliny napowietrzające miasta

  • Trwają prace przygotowawcze do opracowania reformy przepisów prawa budowlanego.
  • Nad tym zadaniem pracuje Zespół specjalistów z różnych dziedzin urbanistyki.

14. Wsparcie rozwoju technologii niskoemisyjnych przez NCBiR

  • Narodowe Centrum Badań i Rozwoju prowadzi 5 projektów dotyczących bezemisyjnego transportu tj.:
  1. Bezemisyjny Transport Publiczny (autobusy)
  2. Bezemisyjny Transport Publiczny (infrastruktura sieciowa)
  3. Bezemisyjny samochód dostawczy do 3.5t
  4. Grand Challenge dla pojazdów autonomicznych
  5. Bezemisyjny Carsharing
  • Są to projekty z Programu Elektromobilności w ramach Strategii Odpowiedzialnego Rozwoju.

15. Program „Czyste Powietrze” oraz wzmocnienie Komitetu Sterującego ds. Krajowego Programu Ochrony Powietrza

  • Od 16 marca 2018 r. działa Pełnomocnik Prezesa Rady Ministrów do spraw programu „Czyste Powietrze”.
  • Komitet Sterujący ds. Krajowego Programu Ochrony Powietrza monitoruje realizację 15 rekomendacji.
  • Do składu Komitetu dodano ministra właściwego do spraw administracji publicznej, informatyzacji, zabezpieczenia społecznego, rodziny, spraw wewnętrznych, środowiska.

Paliwa bezdymne - nowatorska metoda walki ze smogiem

Prowadzimy prace analityczne i konsultacje dotyczące wdrażania przez polskie firmy technologii paliw bezdymnych.

Współpracujemy ściśle ze środowiskami naukowymi. Celem naszych działań jest wypracowanie metody wytwarzania czystego paliwa w cenie, która będzie konkurencyjna wobec surowych sortymentów.

Akceptujemy szerokie podejście do uszlachetniania paliw w taki sposób, aby obniżać ich uciążliwość dla środowiska w jak największym stopniu.

Rozpatrujemy technologie termicznych metod przetwarzania węgla oraz stosowanie domieszek w postaci katalizatorów i sorbentów powodujących, że zanieczyszczenia są przekształcane podczas procesu spalania w związki nieszkodliwe dla zdrowia człowieka.  

Informacje o publikacji dokumentu
Ostatnia modyfikacja:
23.09.2019 09:24 Monika Waćkowska-Kabaczyńska
Pierwsza publikacja:
28.12.2018 09:11 Monika Waćkowska-Kabaczyńska