Polska w Wenezueli

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Surinam jest najmniejszym państwem w Ameryce Południowej, którego gospodarka opiera się głównie na przemyśle wydobywczym oraz sektorze usług, które łącznie generują 90% PKB. Rozwój kraju napędzany jest obfitością zasobów naturalnych, z czego górnictwo odpowiada niemal za połowę dochodów sektora publicznego. Złoto stanowi ponad 75% eksportu, co sprawia, że Surinam jest szczególnie wrażliwy na wstrząsy zewnętrzne. Dodatkowo, kraj ten należy do najbardziej narażonych na skutki powodzi, głównie z powodu intensywnych opadów deszczu w porze deszczowej.

W latach 2001-2014 Surinam zanotował silny wzrost gospodarczy, wynoszący średnio 4,4% rocznie. Wzrost ten był efektem korzystnych cen surowców, które umożliwiły krajowi osiągnięcie jednej z najwyższych dynamik wzrostu w regionie Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Globalny kryzys finansowy, który dotknął inne państwa, nie miał praktycznie wpływu na gospodarkę Surinamu, która w latach 2008-2012 cieszyła się nieprzerwanym dodatnim tempem wzrostu PKB.

Po 2015 roku, rozwój gospodarczy uległ spowolnieniu w wyniku spadku dochodów z sektora górniczego. W latach 2020-2021 Surinam wszedł w poważny kryzys fiskalny i płatniczy. Dodatkowo, pandemia COVID-19 pogłębiła problemy gospodarcze, prowadząc do znacznego spadku PKB oraz wzrostu bezrobocia i ubóstwa.

Zgodnie z prognozami Międzynarodowego Funduszu Walutowego, kluczowe dla krótkoterminowych perspektyw gospodarki Surinamu jest skuteczne wdrożenie programu stabilizacji makroekonomicznej. W 2022 roku kraj odnotował umiarkowane ożywienie gospodarcze, a realny PKB wzrósł o 2,4%. Niemniej jednak, wysokie wskaźniki inflacji oraz niestabilność waluty pozostają poważnymi wyzwaniami.

W 2010 roku Surinam zajmował szóste miejsce na liście 23 krajów Ameryki Łacińskiej i Karaibów pod względem PKB na mieszkańca, natomiast w 2022 roku spadł na siedemnaste miejsce, według danych Banku Światowego.

Odkrycie nowych złóż ropy naftowej na morzu w 2020 roku stwarza perspektywy długoterminowego wzrostu gospodarczego, choć rozpoczęcie wydobycia planowane jest na rok 2028. Zależność Surinamu od przemysłu naftowego sprawia, że kraj będzie nadal podatny na wahania cen surowców.

Badania World Economics Research wskazują, że oficjalne dane dotyczące PKB Surinamu mogą być niedoszacowane nawet o 38,7%, głównie z powodu dużej skali działalności gospodarczej na czarnym rynku.

Obecnie rząd Surinamu realizuje Wieloletni Plan Rozwoju (MOP) na lata 2022-2026, którego celem jest zapewnienie zrównoważonego i sprawiedliwego społecznie rozwoju gospodarki. Plan jest odpowiedzią na trudności, jakie kraj napotkał w ostatnich latach, a jego skuteczność jest kluczowa dla stabilizacji sytuacji społeczno-gospodarczej. Aktualnie Surinam znajduje się w bardziej stabilnej kondycji, dzięki wdrożeniu Planu Odbudowy 2020-2022.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Zgodnie z danymi UNCTAD z 2019 roku, gospodarka Surinamu jest silnie skoncentrowana na wydobyciu surowców naturalnych, w szczególności boksytów, które stanowią istotną część PKB i eksportu kraju. Rolnictwo, w tym uprawy ryżu i bananów, także odgrywa ważną rolę w gospodarce, podobnie jak produkty z akwakultury, takie jak krewetki. W 2019 roku 8% siły roboczej było zaangażowane w sektorze rolnictwa, 23% w przemyśle, głównie w przetwórstwie boksytów na aluminium, a aż 69% w sektorze usług. Pomimo wysokiego udziału sektora usług w zatrudnieniu oraz naturalnych atutów Surinamu, turystyka pozostaje dopiero w fazie początkowej rozwoju. Wydatki związane z turystyką przyjazdową stanowiły zaledwie 1,6% PKB w 2019 roku. Kolejnym istotnym źródłem dochodów Surinamu są przekazy pieniężne, przede wszystkim z Holandii, USA oraz Gujana Francuskiej.

Polityka kursowa

Walutą Surinamu jest dolar surinamski (SRD), który zastąpił holenderskiego guldena w 2004 roku. W okresie od 2004 do 2021 roku Bank Centralny ustalał wartość SRD, co skutkowało rozwojem rynku wymiany walut poza oficjalnym obiegiem, na czarnym rynku. Znaczna część rezerw walutowych Surinamu została przeznaczona przez rząd na wsparcie oficjalnych kursów wymiany, w odpowiedzi na inflację oraz inne czynniki, które prowadziły do spadku realnej wartości dolara surinamskiego w stosunku do innych walut.

W czerwcu 2021 roku Bank Centralny podjął decyzję o dewaluacji SRD o 33% oraz o wprowadzeniu swobodnego przepływu tej waluty. Dopiero w 2022 roku oficjalne kursy wymiany zaczęły w pełni odzwierciedlać rzeczywisty, rynkowy kurs wymiany. W 2024 roku kurs wymiany utrzymywał się na poziomie około 35 SRD za 1 USD, a w 2025 roku około 37 SRD za 1 USD.

Surowce i technologie krytyczne

Surinam jest jednym z kluczowych producentów surowców naturalnych, takich jak aluminium, boksyty, złoto i ropa naftowa. Kraj ten jest jednym z największych producentów boksytu na świecie, który stanowi niezbędny składnik w produkcji aluminium. Surinamskie rezerwy boksytu szacowane są na około 300 mln ton i  znajdują się w regionie Bakhuys w zachodniej części kraju. Ponadto, Surinam dysponuje złożami innych minerałów, takich jak miedź, żelazo i mangan. Lasy tego państwa są bogate w cenne gatunki drewna, w tym mahoń, cedr oraz tek.

Surinam ma także długą tradycję wydobycia złota, którego ceny, szczególnie w ostatniej dekadzie, osiągnęły rekordowe poziomy, stymulując rozwój sektora górniczego w całym kraju oraz w regionie Amazonii. Choć roczny wskaźnik całkowitej produkcji złota w Surinamie nie dorównuje takim krajom jak RPA, Chiny, Rosja czy Peru, w odniesieniu do powierzchni kraju Surinam zajmuje 10. miejsce na świecie pod względem produkcji tego surowca. Warto dodać, że oficjalne statystyki nie obejmują nielegalnego wydobycia złota na małą skalę, które stanowi znaczną część działalności górniczej w Surinamie. Globalny wzrost produkcji złota w ostatnich latach był napędzany przez dynamiczny wzrost międzynarodowych cen tego surowca.

Eksploatacja surinamskich złóż ropy naftowej rozpoczęła się dopiero w 2004 roku, z wyraźnym udziałem zagranicznych firm, takich jak Repsol, Maersk oraz Occidental Bidding. Rezerwy ropy naftowej w Surinamie szacowane są na 88 milionów baryłek. Państwowa spółka Staatsolie zarządza wydobyciem ropy, produkując 13 tysięcy baryłek dziennie, co w pełni zaspokaja krajowe zapotrzebowanie na ropę naftową. Wzrost wydobycia ropy naftowej przyczynia się do stymulowania rozwoju gospodarczego Surinamu. W 2020 roku amerykańska firma APA Corporation ogłosiła odkrycie znacznych złóż ropy u wybrzeży Surinamu. Dyrektor generalny Staatsolie ocenił, że jeśli produkcja osiągnie poziom porównywalny z sąsiednią Gujaną, rząd Surinamu mógłby uzyskać dochody rzędu 10–15 miliardów USD w ciągu 20 lat.

Stan infrastruktury

W zakresie infrastruktury transportowej Surinam boryka się z wieloma trudnościami, które wynikają z zaniedbań infrastrukturalnych poczynionych jeszcze w okresie rządów wojskowych w latach 80-tych. Kraj dysponuje ponad 4,5 tysiąca kilometrów dróg, z czego zaledwie 26% jest utwardzonych. Drogi te koncentrują się głównie w północnym, przybrzeżnym regionie kraju. Transport do bardziej odległych, silnie zalesionych i słabo zaludnionych terenów wewnętrznych pozostaje nadal bardzo utrudniony. W sektorze wydobywczym transport realizowany jest głównie za pomocą kolei lub systemu żeglownych dróg wodnych. Stolica, Paramaribo, pełni rolę głównego portu morskiego, a w całym kraju znajduje się około 46 lotnisk, z których jedynie 5 posiada utwardzone pasy startowe. Międzynarodowe połączenia lotnicze odbywają się głównie przez lotnisko Johan Adolf Pengel.

Kalendarz dni wolnych od pracy

Nowy Rok – 1 stycznia

Chiński Nowy Rok – 29 stycznia

Holi Phagwa – święto ruchome (luty lub marzec)

Eid al-Fitr – święto ruchome

Wielki Piątek – święto ruchome

Poniedziałek Wielkanocny – święto ruchome

Święto Pracy – 1 maja

Eid al-Adha – święto ruchome

Dzień Wolności – 1 lipca

Dzień Ludności Rdzennej – 9 sierpnia

Dzień Ludności Maroon – 10 października

Diwali – święto ruchome

Dzień Niepodległości – 25 listopada

Boże Narodzenie – 25-26 grudnia

Dane demograficzne

Najważniejsi partnerzy handlowi

Zgodnie z danymi The Observatory of Economic Complexity w 2024 r. największymi odbiorcami surinamskiego eksportu były: Szwajcaria (1,32 mld USD), Gujana (171 mln USD), Stany Zjednoczone (89,5 mln USD), Chiny (61 mln USD) oraz Kanada (36,7 mln USD). Natomiast największymi krajami pochodzenia importu były: Chiny (363 mln USD), Stany Zjednoczone (357 mln USD), Holandia (238 mln USD), Japonia (65,5 mln USD) oraz Brazylia (54,6 mln USD).

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

Zgodnie z danymi The Observatory of Economic Complexity w 2024 roku Surinam eksportował złoto (1,33 mld USD), rafinowaną ropę naftową (115 mln USD), drewno w surowej postaci (76,6 mln USD), żużel, popioły i odpady zawierające metale ciężkie, niezwiązane z metalurgią żelaza (56 mln USD) oraz żwir i kruszywa kamienne (39,7 mln USD). W 2024 roku, główne importy Surinamu to: pojazdy dostawcze (69,3 miliona dolarów), samochody (64,8 miliona dolarów), rafinowana ropa naftowa (52,4 miliona dolarów), maszyny do wykopalisk (37,4 miliona dolarów) oraz mięso drobiowe (34,4 miliona dolarów). Całkowita wartość eksportu w 2024 r. wynosiła 1,83 mld USD, a importu 1,49 mld USD.

Główni inwestorzy

Główne kraje inwestujące w Surinamie to Stany Zjednoczone, Belgia, Holandia oraz Francja, z ostatnimi, znacznymi inwestycjami napędzanymi rozwojem sektora naftowego offshore

Główne kierunki inwestycji zagranicznych

Rząd Surinamu (GOS) oficjalnie wspiera rozwój biznesu, zachęcając do inwestycji zarówno lokalnych, jak i zagranicznych. W celu przyciągnięcia bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), władze kraju zaplanowały aktualizację ram instytucjonalnych i prawnych, mających na celu ochronę inwestorów, eliminację ograniczeń związanych z transferami dochodów z inwestycji oraz kontrolowanie przepływów BIZ. Istnieją liczne możliwości inwestycyjne w takich sektorach jak górnictwo, rolnictwo, przemysł naftowy i gazowy, przemysł drzewny, rybołówstwo, technologie finansowe oraz turystyka.

Sektor wydobywczy historycznie przyciągał istotne inwestycje zagraniczne, jednakże klimat inwestycyjny w Surinamie jest negatywnie wpływany przez szereg czynników. Należą do nich niejasny proces przyznawania koncesji i przetargów publicznych, korupcja, ograniczenia w zdolnościach instytucjonalnych oraz brak ogólnej przejrzystości.

W ciągu ostatnich kilku lat Surinam udało się przyciągnąć liczne zagraniczne inwestycje, co pozwoliło na minimalizowanie postkolonialnego uzależnienia gospodarczego od Holandii. Kraj skutecznie wykorzystał okres koniunktury na światowych rynkach metali kolorowych, inwestując w infrastrukturę przemysłu wydobywczego oraz zwiększając produkcję aluminium, złota i boksytów. Obecnie największą uwagę inwestorów przyciąga sektor wydobycia ropy naftowej.

Współczesne bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) w Surinamie koncentrują się głównie na sektorach ropy naftowej, złota oraz eksploatacji boksytu.

Surinam jest członkiem Karaibskiej Wspólnoty i Wspólnego Rynku (CARICOM – The Caribbean Community and Common Market), a także stowarzyszonym członkiem Petrocaribe. Kraj ten należy do Światowej Organizacji Handlu (WTO) oraz Unii Państw Południa (UNASUR). Ponadto, Surinam posiada status Państwa Stowarzyszonego z Mercosur (Wspólnym Rynkiem Południa).

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

Handel między Polską a Surinamem jest niewielki, ale wykazuje aktywność w wymianie towarowej. W 2023 r. Polska wyeksportowała do Surinamu towary o wartości ponad $8 mln (głównie słód, napoje smakowe, zawory), odnotowując wzrost. Surinam eksportuje do Polski m.in. zboża, napoje/ocet oraz drewno, z wartościami wymiany w setkach tysięcy dolarów. 

W Surinamie nie ma jak dotąd żadnych polskich inwestycji bezpośrednich.

Ten stosunkowo niewielki rynek może stać się solidną podstawą dla rozwoju współpracy z innymi krajami karaibskimi. Przewidywany rozwój wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego oraz towarzyszący mu wzrost gospodarczy stwarzają możliwości ekspansji w zakresie sprzętu górniczego oraz branży okołogórniczej, obejmującej m.in. szkolenia czy ratownictwo. Istotna zależność od sektora górniczego oraz wrażliwość na zmiany klimatyczne stanowią także potencjał dla inwestycji w obszarze zielonych technologii i ochrony środowiska naturalnego. W kontekście handlowym, polscy eksporterzy mogą liczyć na relatywnie duże możliwości w zakresie dostaw sprzętu rolniczego, nawozów, maszyn do przetwórstwa rolno-spożywczego (w tym rybnego), maszyn i konstrukcji dla sektora budownictwa, towarów konsumpcyjnych, produktów chemicznych, żywności przetworzonej oraz alkoholi.

Relacje z UE

Unia Europejska (UE) jest istotnym partnerem gospodarczym Surinamu, który uczestniczy w inicjatywie Global Gateway UE. Inicjatywa ta ma na celu wspieranie długoterminowego, zrównoważonego rozwoju oraz pogłębianie współpracy z krajami Karaibów. W przypadku Surinamu obejmuje ona następujące obszary: rozwój infrastruktury (w tym zrównoważonej energii, transportu oraz łączności cyfrowej), działania na rzecz ochrony klimatu oraz wspieranie wzrostu gospodarczego poprzez inwestycje, które mogą pobudzić lokalne gospodarki i stworzyć nowe miejsca pracy.

W kontekście bilateralnych stosunków handlowych z krajami UE, Surinam, będący byłą kolonią holenderską, utrzymuje szczególnie silne więzi z Holandią, która jest trzecim rynkiem importowym dla Surinamu. Ponadto, wśród krajów unijnych istotnym partnerem handlowym Surinamu jest Belgia, do której trafia około 10% surinamskiego eksportu.

Baza traktatowa

Unia Europejska posiada specjalne stosunki z regionem Karaibów od ponad 30 lat, które zostały początkowo zagwarantowane przez Konwencję z Lomé, a następnie przez Umowę o partnerstwie z Kotonu, którą zastąpiła Umowa z Samoa. Od 1 stycznia 2008 roku, w stosunkach UE z krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), w tym z Surinamem, obowiązują Umowy o Partnerstwie Gospodarczym (Economic Partnership Agreement – EPA). Od tego momentu przestały obowiązywać preferencje handlowe wynikające z Umowy z Kotonu oraz ulgi zapewnione przez Światową Organizację Handlu (WTO) w 2001 roku. Podstawą EPA jest polityka wzajemności, mająca na celu dostosowanie się do zasady wzajemności obowiązującej w ramach WTO. Oznacza to, że kraje AKP muszą w pełni otworzyć swoje rynki na produkty z UE oraz usunąć wszelkie bariery celne i cła importowe, aby mogły wprowadzać swoje towary na rynek unijny.