COP31: jak państwa świata wspólnie działają na rzecz klimatu?
12.11.2026
COP to światowy szczyt klimatyczny. Każdego roku przedstawiciele niemal wszystkich państw świata spotykają się, aby wspólnie ustalać działania dotyczące ograniczania zmiany klimatu i przygotowania się na jej skutki. Pełna nazwa tego wydarzenia to Konferencja Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu. Skrót COP pochodzi od angielskiego Conference of the Parties, czyli „Konferencja Stron”. W 2026 r. COP31 odbywa się się w Antalyi w Turcji, od 9 do 20 listopada.
Od pierwszego COP do Porozumienia paryskiego
Pierwszy COP odbył się w Berlinie w 1995 r. Konferencje klimatyczne organizowane są od tego czasu co roku. Podczas COP państwa negocjują zasady międzynarodowej współpracy dotyczącej zmiany klimatu i podejmują wspólne decyzje. Podczas COP przyjęto m.in. Protokół z Kioto z 1997 r. oraz Porozumienie paryskie, uzgodnione podczas COP21 w 2015 r.
Polska trzykrotnie organizowała COP: w Poznaniu w 2008 r., w Warszawie w 2013 r. oraz w Katowicach w 2018 r.
Czym jest Porozumienie paryskie?
Porozumienie paryskie to międzynarodowa umowa dotycząca zmiany klimatu. Zostało przyjęte w 2015 r. i weszło w życie w 2016 r. Obecnie jego stronami są 193 państwa oraz Unia Europejska.
Jednym z najważniejszych celów Porozumienia jest utrzymanie wzrostu średniej temperatury na świecie znacznie poniżej 2°C w porównaniu z okresem przedindustrialnym oraz podejmowanie wysiłków, aby ograniczyć wzrost temperatury do 1,5°C.
Porozumienie dotyczy jednak nie tylko ograniczania emisji. Państwa współpracują również w takich obszarach jak adaptacja do skutków zmiany klimatu, finansowanie działań klimatycznych, rozwój i przekazywanie technologii czy budowanie zdolności państw do prowadzenia polityki klimatycznej.
Kiedy przyjmowano Porozumienie paryskie, prognozy wskazywały, że do końca tego wieku temperatura na Ziemi może wzrosnąć o około 4°C. Dziś, przy obecnie prowadzonej polityce, prognoza wynosi około 2,8°C. To pokazuje, że wspólne działania na rzecz redukcji emisji przynoszą pozytywne skutki.
NDC: plan działania każdego państwa
Kluczowym obowiązkiem każdego państwa w ramach Porozumienia paryskiego jest przygotowanie NDC, czyli tzw. krajowego planu działań klimatycznych. Skrót NDC pochodzi od angielskiego Nationally Determined Contribution.
Każda strona Porozumienia paryskiego przygotowuje NDC, uwzględniając swoją sytuację i możliwości. NDC określa cele redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz działania, które państwo zamierza podjąć, aby je osiągnąć. Państwa informują w nim przede wszystkim o działaniach, które zamierzają podejmować w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. NDC mogą również zawierać informacje dotyczące adaptacji do skutków zmiany klimatu.
NDC nie jest dokumentem przygotowywanym tylko raz. Co pięć lat państwa przedstawiają kolejne NDC, a Porozumienie paryskie zakłada, że kolejne plany powinny przedstawiać postęp w stosunku do poprzednich oraz odzwierciedlać możliwie najwyższy poziom ambicji danego państwa.
Można więc zapamiętać to w następujący sposób.
NDC odpowiada przede wszystkim na pytanie: „O ile dane państwo planuje ograniczyć emisje gazów cieplarnianych i jakie działania zamierza w tym celu podjąć?”
Warto zaznaczyć, że Polska nie składa samodzielnie NDC, lecz przygotowuje je wspólnie z innymi państwami członkowskimi UE.
BTR: jak sprawdzić, co rzeczywiście się dzieje?
Sam plan nie wystarcza. Potrzebne są również informacje pokazujące, jakie działania rzeczywiście zostały podjęte i jakie przyniosły efekty.
Temu służą BTR, czyli Biennial Transparency Reports. Po polsku są to dwuletnie raporty przejrzystości.
Państwa składają je zasadniczo co dwa lata w ramach systemu przejrzystości utworzonego przez Porozumienie paryskie.
Raporty zawierają między innymi informacje o:
- emisjach i pochłanianiu gazów cieplarnianych,
- postępach w realizacji NDC,
- działaniach podejmowanych przez państwo,
- działaniach dotyczących adaptacji,
- wsparciu finansowym, technologicznym i w zakresie budowania zdolności, udzielanym lub otrzymywanym przez państwa, zależnie od obowiązujących je wymogów.
Możemy więc zapamiętać.
NDC mówi „co planujemy zrobić”, a BTR pokazuje „jak nam idzie”.
GST: wspólny „przegląd postępów”
Jest jeszcze jedno ważne pytanie. Nawet jeśli wiemy, co robią poszczególne państwa, musimy sprawdzić, czy działania wszystkich państw razem wystarczają do osiągnięcia celów Porozumienia paryskiego.
Temu służy GST, czyli Global Stocktake. Po polsku nazywany jest globalnym przeglądem.
GST odbywa się co pięć lat. Pierwszy zakończył się podczas COP28 w Dubaju w 2023 r., a następny będzie miał miejsce podczas COP33 w 2028 r.
Celem jest ocena zbiorowego postępu wszystkich państw, a nie wystawienie oceny pojedynczemu krajowi. Analizowany jest postęp w realizacji Porozumienia paryskiego i jego długoterminowych celów.
Wyniki GST mają następnie pomagać państwom przy przygotowywaniu kolejnych planów i działań.
Można powiedzieć, że GST sprawdza natomiast, gdzie wszystkie państwa znajdują się razem i ile drogi pozostało do wspólnego celu.
Jak COP wygląda w praktyce?
COP trwa dwa tygodnie. Nie jest jednak jednym wielkim spotkaniem, podczas którego przedstawiciele wszystkich państw siedzą przy jednym stole. W tym samym czasie odbywa się wiele negocjacji, spotkań ekspertów, wydarzeń i rozmów dotyczących różnych elementów polityki klimatycznej.
W konferencjach uczestniczą dziesiątki tysięcy osób. Oprócz negocjatorów reprezentujących państwa są to przedstawiciele organizacji międzynarodowych i społecznych, naukowcy, eksperci, przedstawiciele biznesu, młodzieży oraz dziennikarze.
Same negocjacje odbywają się w różnych formatach. Część ma charakter oficjalny i jest otwarta dla obserwatorów, natomiast inne rozmowy prowadzone są w mniejszych grupach. Negocjatorzy pracują nad tekstami decyzji, proponują zmiany w ich treści i starają się znaleźć rozwiązania możliwe do zaakceptowania przez wszystkie Strony.
Państwa co do zasady nie negocjują samodzielnie, lecz współpracują w grupach negocjacyjnych. Państwa Unii Europejskiej koordynują wspólne stanowisko i mówią na COP jednym głosem, Podobnie negocjują też państwa skupione w ramach grup G77 i Chiny, African Group oraz Environmental Integrity Group.
Kto kieruje COP?
Każda konferencja ma swoją Prezydencję COP. Funkcję tę sprawuje państwo wybrane spośród pięciu regionalnych grup ONZ. Państwo sprawujące Prezydencję często jest jednocześnie gospodarzem konferencji.
Prezydencja ma ważną rolę organizacyjną i dyplomatyczną. Nie podejmuje jednak decyzji za pozostałe państwa. Jej zadaniem jest prowadzenie procesu negocjacyjnego w sposób bezstronny i pomoc Stronom w szukaniu porozumienia. Pracuje przy tym razem z sekretariatem UNFCCC i osobami prowadzącymi poszczególne negocjacje.
Można więc powiedzieć, że Prezydencja jest gospodarzem i przewodniczącym procesu, ale to państwa wspólnie negocjują treść decyzji.
Kto organizuje COP31?
COP31 ma wyjątkowy model przewodnictwa:Turcja jest gospodarzem konferencji i objęła prezydencję COP31, natomiast Australia przewodniczy negocjacjom. Na stanowisko Prezydenta COP31 nominowany został Murat Kurum (turecki Minister ds. Środowiska, Urbanizacji i Zmian Klimatu). Chris Bowen (Minister ds. Zmian Klimatu i Energii) z Australii pełni funkcję Prezydenta negocjacji, czyli odpowiada za prowadzenie negocjacyjnej części procesu.
Czego można się spodziewać na COP31?
COP31 będzie w dużej mierze skupiać się na postępach w realizacji dotychczasowych zobowiązań. Negocjacje w Antalyi będą się odbywać w wielu tematach, w tym:
- mitygacji
- adaptacji
- sprawiedliwej transformacji
- finansowania
Oprócz negocjacji coraz większe znaczenie zyskują inicjatywy w ramach Global Climate Action Agenda, czyli dobrowolne inicjatywy grupy państw, które skupione są na wdrażaniu już osiągniętych postanowień. Inicjatywy mogą mobilizować nie tylko kraje, lecz również społeczeństwo obywatelskie, przedsiębiorstwa, inwestorów, miasta, regiony i jednostki samorządowe do podejmowania dobrowolnych działań na rzecz klimatu, co podnosi wartość całego procesu.