Polska w OBWE

Na posiedzeniu Stałej Rady OBWE (29.01.) 23 państwa uczestniczące OBWE* uruchomiły Mechanizm Moskiewski ws. sytuacji praw człowieka w Gruzji. Aktywacja mechanizmu wymiaru prawno-człowieczego OBWE skutkuje ustanowieniem niezależnej misji eksperckiej, której celem będzie zbadanie, w jakim zakresie Gruzja realizuje przyjęte zobowiązania OBWE oraz przedstawienie rekomendacji.

Aktywacja Mechanizmu Moskiewskiego jest kolejnym krokiem po uruchomieniu w grudniu 2024 r. Mechanizmu Wiedeńskiego ws. Gruzji, kiedy to 38 państw uczestniczących OBWE** wezwało Gruzję do udzielenia wyjaśnień w odniesieniu do szeregu kwestii budzących wątpliwości w związku z rozwojem wypadków po ogłoszeniu w listopadzie 2024 roku decyzji Gruzji o zawieszeniu rozmów z UE dotyczących negocjacji akcesyjnych. Udokumentowane informacje organizacji pozarządowych przedstawiały obraz setek arbitralnie zatrzymanych protestujących, informowały o ograniczeniu prawa do pokojowych zgromadzeń, nagłaśniały przypadki arbitralnych zatrzymań, złego traktowania oraz stosowania tortur przez policję wobec zatrzymanych demonstrantów, a także prześladowań polityków opozycji, dziennikarzy i przedstawicieli niezależnych mediów.

W ciągu 2025 roku nastąpiło dalsze pogorszenie sytuacji społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw człowieka, przedstawicieli niezależnych mediów, którzy nadal byli celem ataków struktur gruzińskiego systemu władzy. Kolejno wprowadzane zmiany legislacyjne wręcz pozbawiły większość organizacji sektora pozarządowego możliwości legalnego funkcjonowania w Gruzji.

Misja Mechanizmu Moskiewskiego przygotuje raport na temat sytuacji praw człowieka w Gruzji z uwzględnianiem konkretnych kwestii określonych w jej mandacie, m. in.:

• reform legislacyjnych skutkujących ograniczaniem przestrzeni dla społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych mediów;
• działań prawnych mających na celu wprowadzenie zakazu działalności opozycyjnej;
• ograniczenia wolności zrzeszania się, wypowiedzi i mediów; 
• nadużywania systemu sądowniczego do egzekwowania systemu represji;
• stosowania nadmiernej przemocy i arbitralnych zatrzymań;  a także nękania i zastraszania polityków opozycji, obrońców praw człowieka i dziennikarzy.

Polska w pełni popiera wykorzystanie przez państwa uczestniczące OBWE mechanizmu prawno-człowieczego OBWE, jako właściwego narzędzia do ustalenia faktów związanych z aktualną sytuacją praw człowieka w Gruzji oraz przedstawienia stosownych rekomendacji.

Raport niezależnej misji eksperckiej wraz z rekomendacjami będzie przedmiotem dyskusji ambasadorów w trakcie jednego z marcowych posiedzeń Stałej Rady OBWE. Polska wspiera państwa uczestniczące OBWE w zakresie, który dopuszcza Mechanizm Moskiewski OBWE.

Państwa, które uruchomiły Mechanizm Moskiewski zaapelowały do Gruzji o pełną współpracę z misją ekspercką. Jednocześnie należy podkreślić, że państwa-inicjatorzy Mechanizmu Moskiewskiego ws. sytuacji praw człowieka w Gruzji, podobnie jak Polska, nadal wspierają ten kraj w kwestiach nienaruszalności terytorialnej, poszanowania suwerenności i niezależności Gruzji w związku z okupacją części terytorium Gruzji (Abchazja i Osetia Południowa) przez Rosję.

Dodatkowe informacje na stronie Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR) https://odihr.osce.org/news/odihr/661963

Mechanizm Moskiewski OBWE (1991) jest jednym z narzędzi OBWE do monitorowania wdrażania i przestrzegania zobowiązań w obszarze praw człowieka i demokracji przez państwa uczestniczące OBWE. Mechanizm Moskiewski uruchamiany jest ad hoc na wniosek pojedynczego państwa uczestniczącego lub grupy państw uczestniczących OBWE.

* Mechanizm Moskiewski (2026): Albania, Austria, Belgia, Czarnogóra, Dania, Estonia, Finlandia, Holandia, Irlandia, Islandia, Kanada, Liechtenstein, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Mołdawia, Niemcy, Norwegia, Republika Czeska, Słowenia, Szwecja, Ukraina, Wielka Brytania.

** Mechanizm Wiedeński (2024): Albania, Andora, Austria, Belgia, Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Chorwacja, Czarnogóra, Cypr, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Gruzja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Kanada, Liechtenstein, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Macedonia Północna, Malta, Mołdawia, Monako, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Republika Czeska, Rumunia, San Marino,, Słowacja, Słowenia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy.

 

Zdjęcie: Micky Kroell/OSCE