Powrót

Pan i Pani przebadani?

28.10.2026

kobieta i mężczyzna na szarym tle

Pan i Pani – przebadani? A Ty? Co warto wiedzieć o profilaktyce raka piersi.

Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce. Co roku wykrywa się go u ponad 21 tysięcy osób. Ryzyko rośnie z wiekiem, ale choroba może dotknąć też młodsze kobiety, a rzadziej także mężczyzn. Główny Inspektorat Sanitarny przypomina o tym w kampanii „Pan i Pani – przebadani? A Ty?”. Zachęca w niej do badań profilaktycznych w październiku (miesiąc świadomości raka piersi) i w listopadzie (miesiąc zdrowia mężczyzn).

Kto jest bardziej narażony?

Na ryzyko wpływają czynniki, których nie zmienimy, oraz takie, na które mamy częściowy wpływ. Do pierwszych należą wiek, rak piersi lub jajnika u bliskich krewnych oraz dziedziczne warianty genów BRCA1 i BRCA2. Ważne są też czynniki hormonalne i reprodukcyjne oraz niektóre wcześniejsze zmiany w piersiach. Do drugich zaliczają się nadwaga i otyłość (zwłaszcza po menopauzie), mała aktywność fizyczna, alkohol i palenie tytoniu.

Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba się rozwinie, a jego brak nie daje pewności, że nie zachorujemy. Jeśli w rodzinie występował rak piersi lub jajnika, szczególnie w młodym wieku, warto porozmawiać z lekarzem o konsultacji genetycznej.

Jakie zmiany powinny zaniepokoić?

Znajomość własnych piersi ułatwia zauważenie zmian. Do niepokojących sygnałów należą:

  • nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą,
  • zmiana wielkości lub kształtu piersi,
  • wgłębienie, zmarszczenie, zaczerwienienie lub zgrubienie skóry, w tym wygląd „skórki pomarańczy”,
  • wciągnięcie brodawki lub inna zmiana jej wyglądu,
  • wydzielina z brodawki, zwłaszcza krwista,
  • obrzęk piersi lub utrzymujący się ból, szczególnie gdy towarzyszą mu inne zmiany.

Rak piersi może rozwijać się bez bólu, więc nie warto czekać na dolegliwości. Każdą nową lub niepokojącą zmianę należy skonsultować z lekarzem.

Samobadanie – ważne, ale niewystarczające

Samobadanie pomaga poznać własne ciało, ale nie zastępuje badań przesiewowych ani wizyty u lekarza. Prawidłowy wynik samobadania nie wyklucza choroby. Jeśli miesiączkujesz, najlepiej badać piersi kilka dni po zakończeniu miesiączki. Po menopauzie wystarczy wybrać jeden dzień w miesiącu.

  1. Obejrzyj piersi przed lustrem, z rękami opuszczonymi, a potem uniesionymi nad głowę.
  2. Zbadaj je dotykiem: opuszkami trzech środkowych palców wykonuj małe, okrężne ruchy na całej powierzchni piersi, także wokół brodawki.
  3. Sprawdź okolice pach.
  4. Możesz powtórzyć badanie w pozycji leżącej.

Bezpłatna mammografia

Mammografia to podstawowe badanie przesiewowe w kierunku raka piersi. Wykrywa także zmiany niewyczuwalne podczas samobadania. Z bezpłatnego programu mogą skorzystać kobiety w wieku 45–74 lat ubezpieczone w NFZ, które spełniają określone kryteria. Wiek ustala się według roku urodzenia. Zasadniczo badanie przysługuje paniom, które nie robiły mammografii profilaktycznej w ciągu ostatnich 24 miesięcy. Dla części kobiet po leczeniu raka piersi przewidziano badania co 12 miesięcy.

Jak się zapisać?

  • Nie potrzebujesz skierowania.
  • Możesz wybrać placówkę realizującą program albo sprawdzić, gdzie stanie mammobus.
  • Zarejestrujesz się przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub aplikacji mojeIKP.

Mammografia przesiewowa jest dla osób bez objawów. Jeśli zauważysz niepokojącą zmianę, idź do lekarza niezależnie od wieku i terminu ostatniego badania.

A co z USG piersi?

USG pomaga ocenić budowę tkanek i charakter wykrytych zmian. Lekarz może je zalecić, gdy wyczuwalny jest guzek, gdy trzeba dokładniej ocenić zmianę z mammografii lub badania lekarskiego, albo gdy wskazuje na to wiek czy budowa piersi. USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi. Nie ma jednego harmonogramu dla wszystkich, a o rodzaju i częstotliwości badań decyduje lekarz.

Jak zmniejszyć ryzyko?

Zdrowy styl życia może ograniczyć ryzyko, ale nie daje pełnej ochrony. Warto:

  • być aktywną fizycznie (spacery, rower, pływanie),
  • dbać o prawidłową masę ciała, szczególnie po menopauzie,
  • unikać alkoholu,
  • jeść różnorodnie: warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste,
  • omówić z lekarzem korzyści i ryzyko hormonalnej terapii menopauzalnej, jeśli ją rozważasz lub stosujesz.

Karmienie piersią wiąże się z mniejszym ryzykiem raka piersi, ale też nie chroni całkowicie.

Pierwszy krok

Przesłanie kampanii jest proste: nie odkładaj profilaktyki. Masz 45–74 lata? Sprawdź, czy przysługuje Ci bezpłatna mammografia. Zauważyłaś niepokojącą zmianę? Umów się na konsultację, nie czekając na termin badania profilaktycznego. Zachęć do tego także mamę, siostrę i przyjaciółki.

{"register":{"columns":[]}}