Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Górze

21-25 września 2026 r. Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi

 

Niepokojącym zjawiskiem jest wzrost liczby młodych osób z nowotworami głowy i szyi, szczególnie rakiem części ustnej gardła (migdałka, nasady języka). Wzrost ten jest związany głównie z zakażeniami wirusem HPV.  

Nowotwory głowy i szyi, ze względu na swoje umiejscowienie, rozwijają się skrycie, wywołując objawy przypominające infekcje górnych dróg oddechowych i łatwo je pomylić z długotrwałym przeziębieniem. Tymczasem podjęcie leczenia w pierwszym stadium choroby daje szanse na wyleczenie nawet u 95% pacjentów.   

Ważna jest także profilaktyka pierwotna: unikanie palenia tytoniu i innych produktów nikotynowych, ograniczenie spożycia alkoholu, prowadzenie zdrowego stylu życia oraz szczepienie przeciwko HPV.

Profilaktyka wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) obejmuje szczepienia, regularne badania przesiewowe (dostępne dla kobiet), higienę i bezpieczne kontakty seksualne. Zakażenie HPV jest powszechne, a wirus przenosi się podczas kontaktów seksualnych – waginalnych, analnych i oranych.

Szczepienie jest najskuteczniejszym i najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniem HPV. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizm służący zapewnieniu długotrwałej ochrony przed HPV, co udowodniono w badaniach klinicznych. Po 10 latach funkcjonowania programów szczepień przeciw wirusowi brodawczaka kraje oceniające ich efektywność, m.in. Australia czy Dania odnotowały znaczną, sięgającą nawet 90% redukcję infekcji HPV.

Szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne. Szczepionki przeciw HPV są jednymi z najlepiej przebadanych na świecie pod kątem bezpieczeństwa. Niepożądane odczyny poszczepienne występują niezwykle rzadko i najczęściej objawiają się zaczerwienieniem w miejscu wkłucia lub niewielką gorączką. Zwykle ustępują w ciągu 1-3 dni.

Jakie szczepienia przeciwko HPV są dostępne w Polsce? 

Optymalny czas na wykonanie szczepienia to okres przed inicjacją seksualną, ponieważ do zakażeń HPV dochodzi zwykle w krótkim czasie po rozpoczęciu aktywności płciowej. Jednak wiadomo, że tym samym typem HPV można się zarazić więcej niż raz w życiu, dlatego także osoba aktywna seksualnie również może odnieść korzyść ze szczepienia. Fakt rozpoczęcia aktywności seksualnej nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw HPV.

Szczepienia przeciw HPV skutecznie chronią przed rakiem szyjki macicy, sromu i pochwy u kobiet, rakiem prącia u mężczyzn, a także nowotworami odbytu oraz głowy i szyi u obojga płci.

W Polsce mamy obecnie dostępne dwie szczepionki przeciwko HPV:

• Szczepionka 2-walentna (2vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV-16 i HPV-18. Szczepionka jest przeznaczona do profilaktyki zmian przednowotworowych narządów płciowych i odbytu oraz raka: szyjki macicy i odbytu, związanych przyczynowo z określonymi onkogennymi typami HPV.

 

• Szczepionka 9-walentna (9vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58. Może być stosowana jako ochrona przed zmianami przednowotworowymi i rakiem szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu oraz brodawkami kończystymi narządów płciowych, związanych przyczynowo z określonymi typami HPV.
•  

Dzieci w wieku od 9 do 14 lat są objęte bezpłatnymi szczepieniami preparatami:

• Cervarix (2-walentna szczepionka) – chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV,
• Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) – zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58 HPV.

Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat:

• Cervarix – 100% refundacji, 
• Gardasil 9 w tej grupie wiekowej jest dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji samorządów,

Dla osób po 18. roku życia:

• szczepionka Cervarix dostępna jest z 50% refundacją,
• szczepionka Gardasil 9 jest dostępna z pełną odpłatnością.

Gdzie można się zaszczepić?

• w szkołach – od 1 września 2024 r. w polskich szkołach podstawowych ruszył program dobrowolnych szczepień przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-14 lat,
• w POZ (dzieci 9-14 lat, młodzież po 14. roku życia, dorośli),
• w aptekach (po ukończeniu 18. roku życia).