Ogólnopolski Dzień Transplantacji 2026
26.01.2026
26 stycznia obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Transplantacji, który w tym roku przypada w szczególną rocznicę - 60 lat od pierwszego udanego przeszczepienia nerki w Polsce.
Celem tego dnia jest podnoszenie świadomości i upowszechnienie idei transplantacji w społeczeństwie, pobudzenie i rozwijanie aktywności donacyjnej, oraz promowanie świadomego dawstwa narządów.
Dla wielu chorych przeszczep to jedyna szansa na powrót do zdrowia. Jest to możliwe tylko dzięki bezinteresowności ludzi gotowych, by dzielić się tym, co mają - narządami, tkankami czy komórkami.
Przeszczepianie narządów jest metodą ratowania życia. Polega na wszczepieniu biorcy narządu lub tkanek pochodzących od innego człowieka - dawcy. Dla osób ze skrajną niewydolnością serca, płuc czy wątroby przeszczep narządu jest jedyną skuteczną metodą ratującą życie, podobnie jak przeszczep szpiku w przypadku nieuleczalnych chorób szpiku (w tym różnych rodzajów białaczek).
Transplantologia jest dziedziną medycyny, która nie ma szans rozwinąć się bez akceptacji społeczeństwa. To ludzie pomagają ludziom. Polska transplantologia ma bardzo silną pozycję zarówno w Europie, jak i na świecie.
Na czym polega transplantacja?
Transplantacja jest procesem medycznym, który polega na pobraniu organu lub tkanki od dawcy i przeniesienie jej do organizmu biorcy. Dawca może być krewnym biorcy lub osobą niespokrewnioną, warunkiem przeprowadzenia przeszczepu jest zgodność immunologiczna dawcy i biorcy.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeżeli ktoś za życia nie wyraził sprzeciwu, lekarze mogą pobrać od niego narządy i tkanki, zgoda rodziny nie jest wymagana. Jednak w praktyce lekarze zawsze rozmawiają o pobraniu narządów z najbliższymi zmarłego.
W takich sytuacjach, rodzina nie jest pytana o zgodę na przeszczep, ale o to, jaka była wola zmarłego w tej sprawie za życia.
Niektóre narządy (nerka, segment wątroby) lub tkanki (szpik kostny) można również pobierać od osób żywych pod warunkiem, że dawca wyrazi na to zgodę, a jego życie nie będzie narażone na niebezpieczeństwo. Jednak większość narządów do przeszczepów pobiera się od osób zmarłych, które za życia nie wyraziły sprzeciwu na pobranie, oraz wtedy, kiedy zostały już u nich wyczerpane wszystkie możliwości leczenia i stwierdzono komisyjnie śmierć mózgową. Osoby, które nie wyrażają zgody, by po śmierci pobrano ich narządy do transplantacji, powinny to zgłosić do Centralnego Rejestru Sprzeciwów prowadzonego przez Poltransplant (można to zrobić osobiście, listownie lub przez formularz na stronie internetowej).
Liczba przeszczepów w Polsce (wg danych Poltransplantu)
W 2025 roku koordynatorzy zgłosili 1021 zmarłych dawców, z czego 781 zostało zakwalifikowanych.
Wykonano m.in.:
- 1296 przeszczepów nerek
- 671 przeszczepów wątroby
- 169 przeszczepów serca
- 133 przeszczepy płuc
- 10 przeszczepów trzustki
- 44 transplantacje wielonarządowe
Wśród nich 25 pacjentów otrzymało nerkę i trzustkę, a 12 - nerkę i wątrobę.
Jak zostać dawcą narządów
Jeśli jesteś osobą pełnoletnią, nie musisz nigdzie zgłaszać, że chcesz po śmierci przekazać swoje narządy oczekującym na przeszczep. Natomiast w przypadku osoby małoletniej zgodę na to muszą wyrazić rodzice lub opiekunowie prawni.
Mimo że nie trzeba deklarować zgody na transplantację po śmierci, wiele osób dodatkowo:
- rejestruje się w bazach dawców różnych organizacji pozarządowych
- nosi bransoletki bądź karty dawcy, potwierdzające ich zgodę.
Jeśli natomiast nie chcesz, by Twoje narządy były przeszczepiane innym, masz prawo do sprzeciwu. Wystarczy, że:
- zgłosisz sprzeciw w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów
- uzupełnisz oświadczenie w formie pisemnej i prześlesz do Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji w Warszawie, Al. Jerozolimskie 87
- oświadczysz swoją wolę ustnie w obecności dwóch świadków; świadkowie muszą potwierdzić Twoją deklarację pisemnie.
Więcej informacji na temat procedury oraz ilości przeszczepów znaleźć można na stronie: pacjent.gov.pl oraz na poltransplant.org.pl.