Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Gdańsku

W odpowiedzi na rosnącą liczbę pytań ze strony mediów oraz liczne zgłoszenia dotyczące obecności dzikich zwierząt, w szczególności rannych łosi przebywających w przestrzeni siedzib ludzkich
(m.in. w rejonie Jastarni), Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (RDOŚ) w Gdańsku pragnie uporządkować najważniejsze kwestie prawne i proceduralne. Naszym celem jest transparentne
i zrozumiałe wyjaśnienie, kto, na jakiej podstawie i w jaki sposób powinien interweniować, aby zapewnić bezpieczeństwo zarówno obywatelom, jak i zwierzętom.

Status prawny łosia – zwierzę łowne a ochrona gatunkowa

• Aby zrozumieć podział kompetencji, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić status prawny łosia (Alces alces). Zgodnie z art. 5 ustawy Prawo łowieckie oraz listą gatunków zwierząt łownych, łoś jest zwierzęciem łownym.
• Łoś nie jest gatunkiem objętym ochroną gatunkową w rozumieniu ustawy o ochronie przyrody.
• Gatunek ten jest jednak objęty całorocznym okresem ochronnym, potocznie nazywanym moratorium, co w praktyce oznacza całkowite wyłączenie go z polowań.
• Biorąc pod uwagę fakt, że łoś to zwierzę łowne, a nie objęte ochroną gatunkową, podjęcie wobec niego jakichkolwiek czynności ratunkowych lub interwencyjnych nie wymaga uzyskania zezwolenia (tzw. derogacji) od regionalnego dyrektora ochrony środowiska. RDOŚ nie posiada bowiem kompetencji prawnych do wydawania zwolnień z zakazów w stosunku do zwierząt łownych, wydając je wyłącznie dla gatunków chronionych.

Kto organizuje i koordynuje pomoc na miejscu?

• Zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, porządku publicznego oraz ochrony przyrody na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego to zadania własne gminy. Zobowiązuje do tego m.in. art. 7 ust. 1 pkt 1 i 14 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 4 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody.
• Gmina ma zatem obowiązek podjąć działania ratunkowe i zorganizować doraźną pomoc dla rannego lub chorego łosia na swoim terenie. Zgodnie z art. 21 ustawy o ochronie zwierząt, każde wolno żyjące zwierzę stanowi dobro ogólnonarodowe (własność Skarbu Państwa), któremu człowiek winien jest opiekę.
• Bezpośrednią interwencję koordynuje z poziomu lokalnego Urząd Miasta lub Gminy. W sytuacjach kryzysowych bieżące reagowanie koordynuje Gminne Centrum Zarządzania Kryzysowego lub wyznaczona do tego jednostka, działając na podstawie ustawy o zarządzaniu kryzysowym.
• Rolą Policji lub Straży Miejskiej/Gminnej jest w tych sytuacjach koordynacja w terenie oraz zabezpieczenie miejsca zdarzenia.

Procedury ratunkowe – gdy łoś pojawi się na drodze lub torach

• Gdy zwierzę wtargnie w pobliże infrastruktury takiej jak drogi czy tory kolejowe stwarzając niebezpieczeństwo, niezbędne jest natychmiastowe zabezpieczenie terenu i niedopuszczenie do jego wejścia pod koła.
• W celu ostrzeżenia kierowców lub maszynistów powiadamiana jest Policja, zarządca drogi (zgodnie z ustawą o drogach publicznych) lub w przypadku terenów kolejowych – spółka PKP PLK S.A.
• Na miejsce gmina kieruje lekarza weterynarii, z którym ma zawartą umowę na obsługę zdarzeń z udziałem zwierząt, aby ocenił on stan zdrowia dzikiego zwierzęcia.

Opieka weterynaryjna lub ostateczne skrócenie cierpienia

• Jeśli stan rannego zwierzęcia daje rokowania na wyleczenie, zapada decyzja o ewentualnym farmakologicznym uśpieniu łosia i jego bezpiecznym transporcie do wyspecjalizowanego Ośrodka Rehabilitacji Zwierząt (ORZ). Na czasowe przetrzymywanie zwierzęcia łownego w celu opieki (do 6 miesięcy) zgodę może wyrazić Starosta na mocy art. 9 Prawa łowieckiego.
• Fundamentalną zasadą zapisaną w prawie jest humanitarne traktowanie zwierząt, w tym ochrona przed zbędnym cierpieniem.
• W przypadku gdy obrażenia łosia nie dają szans na wyleczenie, w celu ukrócenia jego cierpień niezbędne jest bezzwłoczne uśmiercenie z konieczności, co zgodnie z art. 33 ust. 1a, 3 i 4 ustawy o ochronie zwierząt musi się odbyć z zadaniem minimum cierpienia. Potrzebę takiego działania może stwierdzić m.in. lekarz weterynarii, funkcjonariusz Policji lub członek Polskiego Związku Łowieckiego, a samego uśmiercenia dokonuje weterynarz (podając środek usypiający) lub osoba uprawniona do użycia broni palnej, np. policjant czy uprawniony myśliwy.

Jako RDOŚ jesteśmy otwarci na dialog i oferujemy samorządom pełne wsparcie merytoryczne w obszarze rozumienia tych przepisów. Pamiętajmy jednak, że operacyjne kierowanie działaniami ratunkowymi w terenie leży bezpośrednio w kompetencjach urzędów gmin i współpracujących z nimi odpowiednich służb.

 

 

---

FOT. Wikimedia Commons