Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Gdańsku

„Utworzenie liczącego 140,68 ha rezerwatu »Lasy Sopockie« oraz niemal 197-hektarowej otuliny to przemyślana odpowiedź na wyzwania związane z ochroną cennej przyrody w bezpośrednim sąsiedztwie dużego miasta. Zabezpieczamy niezwykle malowniczy, młodoglacjalny krajobraz leśny z głębokimi rozcięciami erozyjnymi, wiekowymi buczynami i ponad setką cennych gatunków, a jednocześnie – dzięki strefie buforowej otuliny – szanujemy ponadstuletnią tradycję rekreacyjnego wykorzystania sopockich lasów przez mieszkańców i turystów” – zaznacza Anna Tchórzewska Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku.”

Rezerwaty przyrody obejmują obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, które wyróżniają się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Rezerwaty przyrody wyznaczają regionalni dyrektorzy ochrony środowiska na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. 

Nowo powołany obiekt jest rezerwatem krajobrazowym, położonym na terenie gminy miejskiej Sopot, na gruntach Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa Gdańsk. Jego obszar obejmuje strefę krawędziową oraz partie szczytowe wysoczyzny morenowej, malowniczo pociętej licznymi dolinami i rozcięciami erozyjnymi. 

W rezerwacie „Lasy Sopockie” dominującą rolę przestrzenną pełnią fitocenozy żyznej buczyny pomorskiej Galio odorati-Fagetum (siedlisko przyrodnicze 9130) i kwaśnej buczyny niżowej Luzulo pilosae-Fagetum (siedlisko przyrodnicze 9110). Flora i fauna występująca na tym obszarze jest typowa dla zbiorowisk żyznych i kwaśnych buczyn. 

Sam rezerwat zajmuje powierzchnię 140,68 ha. Na obszarach graniczących z rezerwatem wyznaczono otulinę obejmującą 196,89 ha, położoną na terenie gmin miejskich Sopot i Gdynia, która stanowi strefę buforową zabezpieczającą rezerwat przed zagrożeniami zewnętrznymi i silną antropopresją. Cały rezerwat znajduje się w granicach Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. 

Chronimy unikalne środowisko i bioróżnorodność

Do wyróżniających cech obszaru rezerwatu należą między innymi: 

• kompleks bardzo dobrze zachowanych chronionych siedlisk przyrodniczych – kwaśnej buczyny i żyznej buczyny, z charakterystycznymi gatunkami runa, specyficzną fauną i mykobiotą; 
• występowanie ponad 100 gatunków roślin, zwierząt i grzybów chronionych, zagrożonych i rzadkich w skali regionu lub kraju; 
• walory krajobrazowe reprezentujące wyjątkowy układ wnętrz krajobrazowych, osi widokowych i elementów naturalnego krajobrazu leśnego; 
• zróżnicowanie geomorfologiczne (w tym głębokie rozcięcia erozyjne strefy krawędziowej wysoczyzny morenowej); 
• historyczne walory kulturowe, przede wszystkim związane z ponad 100-letnią tradycją rekreacyjnego wykorzystania obszaru; 
• krajobraz rezerwatu o charakterze leśnego krajobrazu naturalnego – cały obszar rezerwatu jest zalesiony, a szata roślinna podlega dynamicznym procesom renaturyzacji w kierunku zgodności z siedliskiem; 
• atrakcyjność wizualna i harmonijność widoków oraz atrakcyjność wnętrz krajobrazowych o widocznych cechach naturalności. 

Znacznym walorem rezerwatu jest wiek drzewostanu. Na obszarze rezerwatu przyrody i jego otuliny występuje co najmniej 300 okazałych drzew o obwodzie ponad 200 cm w pierśnicy. Niektóre z nich objęte są ochroną pomnikową, jednak większość nie posiada tego statusu pomimo pomnikowych rozmiarów kilkudziesięciu z nich. Drzewa osiągające rozmiary pomnikowe to przede wszystkim buki i dęby szypułkowe. Pojedyncze większe drzewa to również sosny i daglezje, a także sporadycznie graby i lipy drobnolistne. 

Lasy Sopockie są ważnym obszarem turystycznym od bardzo dawna. Już w drugiej połowie XIX wieku tereny te zaczęto postrzegać i urządzać jako przestrzeń turystyczno-rekreacyjną, powiązaną z sąsiadującą miejską zabudową rezydencjalną dzielnic Sopotu i pobliskiej Oliwy. Intensywnie zaczęły wówczas włączać się w te działania organizacje społeczne, m.in. Towarzystwo Upiększania Oliwy i Towarzystwo Upiększania Sopotu. W lasach sopockich i oliwskich tworzono parki rekreacyjne. W lasach przylegających do Sopotu zaczęła powstawać gęsta sieć ścieżek spacerowych wraz z całą infrastrukturą (ławki, trasy narciarskie i saneczkowe, strzelnice, restauracje). Na przykład przez tzw. Wielką Gwiazdę przechodziło na początku XX w. aż dwanaście leśnych szlaków (Projekt Dawny Sopot). 

Dzięki wyznaczeniu granic rezerwatu na terenach odsuniętych od zwartej zabudowy miejskiej oraz objęciu terenów sąsiednich otuliną, możliwe było wypracowanie kompromisu łączącego skuteczną ochronę najcenniejszych przyrodniczo fragmentów lasu z zachowaniem tradycyjnych funkcji społecznych i rekreacyjnych na obszarze otuliny. 

Rezerwaty przyrody – unikalne walory i wyjątkowe dobro wspólne

Spośród ponad 200 nowych rezerwatów: 

• 97 rezerwatów (48,5%) – stanowią ekosystemy leśne i borowe, 
• 63 rezerwaty (31,5%) – obejmują różne ekosystemy, 
• 26 z nich (13%) – to cenne torfowiska, 
• chronimy także wydmy i środowiska wodne. 

Największy nowy rezerwat od ponad 20 lat to „Bliżyńskie Lasy Naturalne” (woj. świętokrzyskie). To prawie 3 000 ha powierzchni, nazywany „Świętokrzyską Białowieżą” – wyżynny bór jodłowy z dużą ilością martwego drewna. Dom m.in. dla wilka, sóweczki, włochatki, dzięcioła białogrzbietego i wyjątkowego chrząszcza (ponurka Schneidera). Łączy naturę z historią – znajdują się tam dawne wyrobiska górnicze i ślady kolejek wąskotorowych. 

Najmniejszy rezerwat – „Kurhany-Namule” (zaledwie 1,51 ha) pokazuje, że chronimy też historię i dziedzictwo archeologiczne. Chroni wczesnośredniowieczne cmentarzysko złożone z około 50–54 kurhanów odkrytych w 1981 roku.