Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Lublinie

Zanim wyruszymy na szlaki Roztocza czy Polesia, warto zadać sobie pytanie: czym tak naprawdę jest bioróżnorodność (inaczej różnorodność biologiczna)? Najprościej mówiąc, to 
całe bogactwo życia na Ziemi. Nie chodzi tylko o liczbę gatunków roślin i zwierząt, ale o trzy nierozerwalne poziomy:

1) Różnorodność gatunkową – czyli to, że obok siebie żyją wilki, chomiki, mchy i rzadkie storczyki.
2) Różnorodność ekosystemową – czyli mozaikę siedlisk: bagna, lasy, rzeki i pola. Im więcej różnych „domów” dla przyrody, tym bogatszy region.
3) Różnorodność genetyczną – czyli różnice wewnątrz jednego gatunku, które pozwalają mu przetrwać zmiany klimatu czy choroby.

Bioróżnorodność to taka skomplikowana sieć naczyń połączonych. Jeśli zabraknie jednego elementu – np. małego gryzonia na polu – może to wpłynąć na losy drapieżnych ptaków, a w konsekwencji na cały ekosystem, od którego zależymy także my, ludzie.

Województwo lubelskie to na mapie Polski miejsce szczególne, gdzie ta sieć życia jest wyjątkowo gęsta i często nienaruszona. To tutaj spotykają się wpływy kontynentalnego 
wschodu i wilgotnego zachodu, tworząc unikalną mozaikę, której nie znajdziesz nigdzie indziej.

Różnorodność biologiczna regionu wynika bezpośrednio z jego położenia. Możemy tu wyróżnić trzy kluczowe filary przyrodnicze:

Polesie Lubelskie – "Europejska Amazonia": Kraina jezior, torfowisk i bagnistych lasów. To jeden z najważniejszych obszarów wodno-błotnych w Europie, gdzie czas płynie wolniej, a przyroda 
rządzi się prawami wody.

Roztocze - Kraina jodły i buka: Pagórkowaty pas o unikalnym mikroklimacie. Słynie z krystalicznie czystych rzek (jak Tanew czy Wieprz) oraz malowniczych progów skalnych zwanych „szumami”.

Przełom Wisły i Wąwozy Lessowe: Okolice Kazimierza Dolnego to nie tylko zabytki, ale też najgęstsza sieć wąwozów lessowych na kontynencie, tworząca specyficzny mikroklimat dla 
rzadkich roślin.

Lubelszczyzna to jedna z ostatnich ostoi dla gatunków, które w innych częściach kraju praktycznie wyginęły. Kogo możemy tu spotkać?

Chomik europejski (Cricetus cricetus) - choć kojarzy się z domowym pupilem, dziki chomik europejski to fascynujące zwierzę o pięknym, trójkolorowym ubarwieniu. Na Lubelszczyźnie, 
szczególnie na żyznych glebach okolic Lublina i Zamościa, znajduje on jedno z ostatnich bezpiecznych miejsc do życia w Polsce. Jest gatunkiem silnie zagrożonym, dlatego każde 
spotkanie z nim to prawdziwy przyrodniczy przywilej.

Suseł perełkowany (Spermophilus suslicus) - to kolejny symbol Lubelszczyzny. Ten rzadki gryzoń o „nakrapianym” futerku żyje w koloniach na suchych, trawiastych terenach (np. w okolicach 
Świdnika czy Zamościa). Jego obecność świadczy o zachowaniu naturalnych ekosystemów stepowych.

Żółw błotny (Emys orbicularis) - Polesie to najważniejsza polska ostoja tego jedynego rodzimego gatunku żółwia. W ciszy bagiennych oczek wodnych te długowieczne gady prowadzą życie niemal niezmienione od tysięcy lat.

Królestwo Ptaków – region to prawdziwy raj dla ornitologów i fotografów przyrody. Na bagnistych łąkach Polesia gnieździ się wodniczka (Acrocephalus paludicola) – najrzadszy wędrowny ptak śpiewający Europy, dla którego Lubelszczyzna jest jedną z najważniejszych światowych ostoi. Nad głowami obserwatorów często kołuje majestatyczny bielik (Haliaeetus albicilla), a w gęstych, niedostępnych lasach swoje gniazda buduje płochliwy bocian czarny (Ciconia nigra).

Na podmokłych torfowiskach można usłyszeć i zobaczyć tajemniczego dubelta (Gallinago media), słynącego z niezwykłych widowisk – nocnych tokowisk. To jednak nie koniec osobliwości. Spotkać tu także można głuszca (Tetrao urogallus) - potężnego i skrajnie rzadkiego ptaka grzebiącego, który przetrwał w lasach południowej części regionu (Puszcza Solska). Jest symbolem pierwotnej kniei i niezwykle trudnym do zaobserwowania mieszkańcem borów jagodowych. Ponadto, spotkać można też puszczyka mszarnego (Strix nebulosa), który jest prawdziwym duchem Polesia. Ta jedna z największych sów świata, o hipnotyzującym spojrzeniu i charakterystycznym talerzu twarzowym (szlarze), od lat fascynuje badaczy, wybierając na swoje lęgowiska najbardziej dzikie i bagniste zakątki województwa.

Roślinność Lubelszczyzny potrafi zaskoczyć. Na torfowiskach Polesia polują mięsożerne rosiczki, a w lasach Roztocza królują potężne jodły. Wyjątkową ozdobą regionu jest żmijowiec czerwony. Choć żmijowiec zwyczajny o niebieskich kwiatach jest powszechny, to właśnie na Lubelszczyźnie, na słonecznych zboczach muraw kserotermicznych zlokalizowane są jedne z 
ostatnich stanowisk tego gatunku w UE, podobnie jak szczodrzeńca zmiennego, którego w kraju nie spotkamy nigdzie indziej. Na terenie województwa lubelskiego nadal spotkać można siedliska przypominające południowoeuropejskie stepy - w postaci okrajkowych ekosystemów muraw kserotermicznych. Słyną one z bogactwa florystycznego. To tu zobaczyć można dziko występujące storczyki, w tym bardzo rzadkiego storczyka purpurowego oraz imponującego kwiatami obuwika pospolitego. Występuje tu cała plejada cennych, zagrożonych wyginięciem i podlegających ochronie prawnej gatunków roślin. Na uwagę zasługuje chociażby miłek wiosenny, aster gawędka, kosaciec bezlistny, len złocisty.

O randze tutejszej przyrody świadczą dwa parki narodowe Poleski Park Narodowy, który chroni unikalne w skali świata torfowiska i jeziora krasowe oraz Roztoczański Park Narodowy będący ostoją hodowli konika polskiego i matecznikiem jodłowych lasów, a także 100 rezerwatów przyrody, chroniących najcenniejsze fragmenty siedlisk leśnych i otwartych, drzewostanów, zbiorowisk roślinnych, dolin rzecznych, czy też krajobrazów.

Ciekawostką jest też to, że Polesie Lubelskie wraz z terenami sąsiedniej Białorusi i Ukrainy tworzy Międzynarodowy Rezerwat Biosfery UNESCO, co stawia ten region w jednej lidze z najcenniejszymi obszarami globu.

Niezależnie od tego, czy wybierzesz się na spacer dnem lessowego wąwozu, czy na obserwację chomików na miedzy, bioróżnorodność województwa lubelskiego zachwyci Cię swoją 
autentycznością. To region, który udowadnia, że człowiek i dzika natura wciąż mogą żyć obok siebie w pełnej harmonii.