Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Lublinie

W związku z trwającym Plebiscytem „Zwierzę Roku 2026”, w ramach kampanii edukacyjnej Ministerstwa Klimatu i Środowiska, przedstawiamy Państwu trzy gatunki, spośród 12 nominowanych,
dla ochrony i zachowania których województwo lubelskie odgrywa szczególne znaczenie.

Plebiscyt realizowany jest z myślą o edukacji na temat rodzimych gatunków zwierząt oraz w celu zwrócenia uwagi na znaczenie poszczególnych gatunków w środowisku przyrodniczym.

Głosowanie trwa do 31 stycznia 2026 roku. Bardzo zachęcamy i zapraszamy do głosowania. 

Wodniczka - ptak, który potrzebuje ciszy i mokradeł

Wodniczka to niewielki, niepozorny ptak, którego obecność na danym obszarze jest sygnałem, że przyroda wciąż funkcjonuje w sposób zbliżony do naturalnego. Jest jednym z najrzadszych ptaków lęgowych Europy i jednocześnie jednym z najbardziej zagrożonych. Polska, w tym województwo lubelskie, odgrywa w jej ochronie rolę absolutnie kluczową.
Wodniczka związana jest niemal wyłącznie z rozległymi torfowiskami, podmokłymi łąkami w dolinach rzecznych, gdzie woda utrzymuje się blisko powierzchni gruntu przez większą część roku. To środowiska coraz rzadsze w skali Europy, znikające w wyniku osuszania przez melioracje, regulacje rzek oraz intensyfikację rolnictwa. Dla wodniczki nawet niewielkie zmiany poziomu wody mogą oznaczać utratę siedlisk lęgowych.

Ptak ten prowadzi skryty tryb życia. Samce są aktywne głównie o świcie i zmierzchu, a ich obecność zdradza delikatny, charakterystyczny śpiew. Samice budują gniazda w gęstej roślinności, tuż nad powierzchnią wody. Taka lokalizacja gniazd czyni je narażonymi na zniszczenie podczas koszenia łąk lub nagłych zmian uwodnienia. Każdy sezon lęgowy jest więc dla wodniczki próbą przetrwania.

Województwo lubelskie, dzięki obecności obszarów takich jak Polesie Lubelskie, w szczególności Poleski Park Narodowy oraz torfowiska chełmskie, a także doliny Wieprza i Tyśmienicy, stanowi jedno z najważniejszych miejsc występowania tego gatunku w Polsce. To właśnie tu zachowały się fragmenty krajobrazu, w których tradycyjne, ekstensywne użytkowanie łąk pozwalało przez dziesięciolecia utrzymać odpowiednie warunki siedliskowe.

Chroniąc wodniczkę, chronimy również naturalną retencję wód, przeciwdziałamy suszom i zachowujemy krajobraz, który przez wieki kształtował tożsamość Lubelszczyzny. To ptak, który uczy pokory wobec natury i pokazuje, że cisza bagien ma ogromną wartość, nie tylko przyrodniczą, ale i społeczną.

Chomik europejski - gryzoń, który znika z pól

Chomik europejski to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i najbardziej zagrożonych ssaków Polski. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu był powszechnym elementem krajobrazu rolniczego województwa lubelskiego. Dziś jego obecność staje się coraz rzadsza, a wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że gatunek ten znalazł się na granicy wyginięcia.

To stosunkowo duży gryzoń o charakterystycznym ubarwieniu i masywnej sylwetce. Prowadzi samotniczy tryb życia, budując rozbudowane systemy nor, które mogą sięgać nawet kilku metrów długości. Nory te pełnią wiele funkcji: są schronieniem, magazynem zapasów, miejscem rozrodu oraz miejscem zimowania.

Chomik jest silnie związany z krajobrazem rolniczym, ale nie z rolnictwem intensywnym. Preferuje mozaikę pól uprawnych, miedz, ugorów i pasów roślinności, które umożliwiają mu zdobywanie pokarmu i bezpieczne przemieszczanie się. Niestety, współczesne rolnictwo coraz częściej eliminuje te elementy, tworząc rozległe, jednorodne powierzchnie pól.

W województwie lubelskim chomik wciąż znajduje dogodne warunki bytowania w niektórych regionach, jednak presja rolnicza jest ogromna. Wczesne żniwa, głęboka orka, stosowanie ciężkiego sprzętu oraz chemizacja upraw prowadzą do niszczenia nor i ograniczenia dostępności pokarmu. Dodatkowo fragmentacja siedlisk sprawia, że populacje stają się izolowane i bardziej podatne na wyginięcie.

Ochrona chomika to nie tylko kwestia ratowania jednego gatunku. To również ochrona tradycyjnego krajobrazu rolniczego, który sprzyja bioróżnorodności. Pola z miedzami, zadrzewieniami śródpolnymi i pasami nieużytkowanej roślinności są korzystne także dla ptaków, owadów zapylających i innych ssaków związanych z krajobrazem rolniczym.

Przez lata chomik europejski był postrzegany jako szkodnik i był przez rolników eliminowany. Dziś wiemy, że to właśnie takie myślenie, połączone z intensyfikacją rolnictwa, doprowadziło do dramatycznego spadku liczebności gatunku. Zmiana świadomości społecznej jest więc kluczowa dla jego przetrwania.

Żółw błotny - symbol ginących mokradeł i naturalnych krajobrazów wodnych

Żółw błotny to jedno z najbardziej niezwykłych zwierząt występujących w Polsce. Jest jedynym rodzimym gatunkiem żółwia w naszym kraju i jednocześnie jednym z najstarszych ewolucyjnie kręgowców, jakie możemy spotkać w środowisku naturalnym. Jego obecność w krajobrazie to żywe świadectwo dawnych, naturalnych warunków przyrodniczych. Województwo lubelskie odgrywa szczególną rolę w ochronie tego gatunku, gdyż znajduje się tu jedna z najważniejszych i najliczniejszych populacji żółwia błotnego w Polsce.

Żółw błotny to gad średniej wielkości o charakterystycznym wyglądzie. Pancerz, głowa i kończyny pokryte są żółtymi plamkami, co pozwala mu wtopić się w otoczenie. Jest to zwierzę zmiennocieplne, silnie uzależnione od warunków środowiskowych, zwłaszcza temperatury i dostępności wody. Prowadzi głównie wodny tryb życia, zamieszkując płytkie zbiorniki wodne, starorzecza, torfianki, rozlewiska, rowy, bagna i niewielkie cieki o spokojnej wodzie. Kluczowe znaczenie mają dla niego również nasłonecznione brzegi i płycizny, gdzie może się wygrzewać, regulując temperaturę ciała. Jednocześnie potrzebuje suchych, piaszczystych lub luźnych gleb w pobliżu zbiorników wodnych, gdzie samice mogą składać jaja.

W województwie lubelskim żółw błotny występuje przede wszystkim w dolinach rzek oraz kompleksach mokradeł i torfowisk Polesia Lubelskiego, w szczególności na obszarze Poleskiego Parku Narodowego, na torfowiskach chełmskich, a także w lasach sobiborskich. Są tu zlokalizowane jedne z najlepiej zachowanych siedlisk tego gatunku w Polsce. Ich istnienie związane jest z wysokim poziomem wód gruntowych, naturalnymi rozlewiskami oraz tradycyjnym, ekstensywnym użytkowaniem terenu. Niestety, są to jednocześnie siedliska bardzo wrażliwe na zmiany hydrologiczne. Stąd największym zagrożeniem dla żółwia błotnego jest utrata i degradacja siedlisk (osuszanie terenów podmokłych, regulacja cieków, melioracje, zabudowa) oraz fragmentacja siedlisk, która utrudnia migrację osobników między zbiornikami wodnymi i miejscami składania jaj. Zagrożenie stanowią także drapieżniki, zwłaszcza dla jaj i młodych osobników.

Ochrona żółwia błotnego obejmuje zarówno ochronę samych osobników, jak i ich siedlisk. Kluczowe znaczenie ma zachowanie mokradeł, naturalnych rozlewisk i odpowiednich warunków hydrologicznych. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Lublinie od lat prowadzi i wspiera ochronę czynną tego gatunku polegającą na zabezpieczaniu gniazd przed drapieżnikami, inkubacji jaj w warunkach kontrolowanych i wypuszczaniu młodych osobników do środowiska naturalnego, a także na utrzymywaniu w dobrym stanie stanowisk lęgowych oraz redukcji drapieżników.

Żółw błotny pełni istotną rolę w ekosystemach wodno-błotnych. Jako drapieżnik uczestniczy w regulacji liczebności drobnych bezkręgowców i kręgowców, przyczyniając się do zachowania równowagi biologicznej. Jego obecność świadczy o dobrym stanie środowiska, dlatego jest uznawany za gatunek wskaźnikowy. Tam, gdzie występują żółwie, ekosystemy z pewnością zachowały wysoki stopień naturalności.