Monitoring plantacji zbóż w 2026 r. pod kątem patogenów grzybowych wytwarzających mykotoksyny
Bezpieczeństwo żywności jest jednym z ważnych założeń unijnej strategii „Od pola do stołu”, której celem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony zdrowia na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego.
Istotną rolę w realizacji tych założeń odgrywa monitoring produkcji pierwotnej, w tym upraw zbóż, które mogą być narażone na występowanie patogenów grzybowych wytwarzających mykotoksyny.
Wśród najważniejszych zagrożeń związanych z uprawą zbóż wymienia się m.in. sporysz zbóż i traw (Claviceps purpurea) oraz fuzariozę kłosów, powodowaną przez grzyby z rodzaju Fusarium. Ich występowanie może mieć znaczenie dla jakości i bezpieczeństwa ziarna przeznaczonego zarówno do spożycia przez ludzi, jak i na cele paszowe.
W Unii Europejskiej ustanowiono najwyższe dopuszczalne poziomy wybranych mykotoksyn w środkach spożywczych, w tym w ziarnie zbóż. Określono również zalecenia dotyczące monitorowania zawartości alkaloidów sporyszu oraz wytyczne odnoszące się do obecności niektórych mykotoksyn w paszach.
Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa od 2016 r. prowadzi ukierunkowany monitoring plantacji zbóż pod kątem występowania sporyszu zbóż i traw oraz fuzariozy kłosów. Celem prowadzonych obserwacji jest określenie skali występowania tych patogenów oraz ocena potencjalnego zagrożenia dla produkcji roślinnej.
W województwie kujawsko-pomorskim w 2026 r. monitoringiem objęto 130 plantacji zbóż będących żywicielami wymienionych patogenów. Fuzariozę kłosów stwierdzono na 22 plantacjach, natomiast występowanie sporyszu zbóż i traw odnotowano na 16 plantacjach. Średni poziom porażenia monitorowanych plantacji był niski i wyniósł 0,5% w przypadku Fusarium spp. oraz 0,2% w przypadku Claviceps purpurea.
W trakcie obserwacji oceniano również warunki panujące na plantacjach, w szczególności wilgotność oraz występowanie rosy, mgły i opadów. Czynniki te mogły sprzyjać rozwojowi i rozprzestrzenianiu się patogenów grzybowych.
Zebrane w ramach monitoringu informacje ze wszystkich województw zostały przekazane do Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu. Na ich podstawie, na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przygotowywana jest coroczna ocena zagrożenia występowaniem omawianych patogenów na terenie całego kraju.
Systematycznie prowadzone obserwacje pozwalają na określenie skali występowania patogenów grzybowych w uprawach zbóż oraz gromadzenie danych niezbędnych do oceny potencjalnego zagrożenia związanego z obecnością mykotoksyn w produktach zbożowych. Wieloletnie wyniki monitoringu umożliwiają również śledzenie zmian w zakresie występowania tych organizmów na terenie kraju.
