Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Katowicach

Czy zimą naprawdę nic się nie dzieje?

Gdy przyroda jeszcze śpi pod zimową kołdrą, specjaliści od chorób roślin już przygotowują się na nowy sezon. Choć może się wydawać, że zimą zagrożenia dla roślin znikają, to nie do końca prawda. Jest bowiem grupa organizmów, które pozostają aktywne przez cały rok.

Jednym z nich jest dobrze znana… jemioła.

Zawsze zielona – nie tylko od święta

Jemioła pospolita (Viscum album L.) to roślina, którą zimą widać szczególnie dobrze – gdy drzewa tracą liście, jej zielone kępy stają się wyraźnie widoczne na gałęziach.

Choć wielu osobom kojarzy się głównie z okresem świątecznym i tradycją, dla leśników, sadowników i arborystów stanowi poważny problem. Jemioła jest półpasożytem – wrasta w tkanki drzewa i pobiera z niego wodę oraz składniki odżywcze. W efekcie osłabia roślinę, zwiększa jej podatność na choroby i może prowadzić do jej stopniowego zamierania.

Dwa oblicza jemioły

Jemioła nie jest jednak wyłącznie problemem.

Z jednej „jasnej” strony:

• jej owoce stanowią zimowe pożywienie dla ptaków,
• gęste kępy są schronieniem dla niektórych gatunków, np. srokosza,
• wykorzystywana jest w farmacji i kosmetologii,
• ma znaczenie kulturowe i symboliczne.

Z drugiej „ciemnej” strony:

• jej liczebność w Europie szybko rośnie,
• zasiedla coraz więcej gatunków drzew,
• pojawia się już nie tylko na drzewach liściastych, ale także iglastych – m.in. na sośnie i jodle,
• obecnie jedyną skuteczną metodą jej zwalczania jest usuwanie porażonych drzew lub gałęzi.

Czy natura sama znajdzie rozwiązanie?

Naukowcy dostrzegają jednak pewną nadzieję – jemioła również może chorować.

W ostatnich latach odkryto kilka gatunków grzybów atakujących tę roślinę. Jednym z nich jest Septoria krystynae, wywołująca plamistość liści. Co ciekawe, gatunek ten został opisany przez polskiego badacza.

Innym przykładem jest Phaeobotryosphaeria visci – grzyb, który powoduje charakterystyczne przebarwienia liści jemioły i może ograniczać jej rozwój.

Badania nad wykorzystaniem tych organizmów jako naturalnej metody kontroli trwają i dają obiecujące rezultaty.

Nowe zagrożenia na horyzoncie

Nawet jeśli uda się ograniczyć rozwój jemioły pospolitej, pojawiają się kolejne wyzwania.

Do Europy mogą zostać zawleczone inne gatunki pasożytniczych roślin z rodzaju Arceuthobium (tzw. jemioły karłowe), pochodzące m.in. z Ameryki Północnej i Azji o statusie agrofaga kwarantannowego.

Ich cechy charakterystyczne:

• rozwijają się głównie na drzewach iglastych,
• mają drobne, niepozorne pędy,
• ich nasiona są „wystrzeliwane” nawet na kilkanaście metrów,
• pierwsze objawy porażenia mogą być niewidoczne przez kilka lat.

Z czasem prowadzą do powstawania tzw. „czarcich mioteł” i stopniowego osłabienia, a nawet zamierania drzew.

Ciekawostka

Czy wiesz, że jemioła pospolita praktycznie nie występuje na rodzimych gatunkach dębów?

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, warto zajrzeć do artykułu:
„Czy jemioła rośnie na dębach?” – Grzegorz Iszkuło

Opracowanie: Agata Znamirowska
 

Literatura:

1. Ildiko´ VargaJa´nos Taller • Tivadar Baltaza´r •Jaakko Hyvo¨nen • Pe´ter Poczai: Leaf-spot disease on European mistletoe (Viscum album) caused by Phaeobotryosphaeria visci : a potential candidate for biological control. Biotechnol Lett (2012) 34:1059–1065
2. Strona internetowa Działu Przyrody Muzeum Śląska Opolskiego: Charakterystyka położenia gniazd srokosza Lanius excubitor na Opolszczyźnie. https://dzialprzyrody.blogspot.com/2021/08/charakterystyka-poozenia-gniazd.html
3. Strona internetowa PIORiN. Opracowanie Agrofagi kwarantannowe spoza UE. file:///C:/Users/Stan_Mob_ORac_2/Downloads/Agrofagi_kwarantannowe_spoza_UE_-_Nowe_rozporz%C4%85dzenie_22012025-5.pdf
4. Strona internetowa Uniwersytetu Łódzkiego: Grzyby pomogą zwalczać jemiołę https://www.uni.lodz.pl/aktualnosc/szczegoly/grzyby-pomoga-zwalczac-jemiole