Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Katowicach

Gdzie i kiedy?

Ten spacer możesz zorganizować właściwie wszędzie – w parku, na skwerze czy w pobliskim lesie. Najlepszy moment? Wczesna wiosna! Okolice Świąt Wielkanocnych to wręcz idealny czas, by ruszyć w teren i spojrzeć na przyrodę z nieco innej perspektywy.

Krok 1 – Idź w stronę słońca 🌼

Na początek kieruj się tam, gdzie najjaśniej – do parku lub na skwer pełen kwitnących forsycji (czyli popularnego „złotego deszczyku”). Ich intensywnie żółty kolor widać z daleka, więc nie sposób ich przegapić.

Tym razem jednak zamiast podziwiać kwiaty, przyjrzyj się bliżej zdrewniałym pędom. Możesz zauważyć charakterystyczne narośla – twarde, kuliste i chropowate. To objawy guzowatości drzew i krzewów owocowych.

Za ich powstawanie odpowiadają m.in. bakterie Agrobacterium tumefaciens, które „przeprogramowują” komórki roślin, oraz grzyby z rodzaju Phomopsis, osłabiające roślinę i ułatwiające rozwój choroby.

Krok 2 – Poszukaj „zardzewiałych” drzew 🍂

Rozejrzyj się uważnie wokół – na pniach drzew, kamieniach czy nawet betonie możesz dostrzec pomarańczowo-czerwony nalot. Wygląda jak farba w sprayu, ale spokojnie – to nie dzieło graficiarza.

To glony z rodzaju Trentepohlia. Choć należą do zielenic, ich intensywna, rdzawa barwa wynika z obecności karotenów, które maskują zielony chlorofil. Najczęściej znajdziesz je po północnej stronie pni, gdzie jest wilgotniej i bardziej zacienione.

Dobra wiadomość: nie są szkodliwe dla drzew.

Krok 3 – Tam, gdzie kwitną jaskry 🌿

Czas na krótki wypad do lasu. Wczesną wiosną zakwitają tam ziarnopłony wiosenne (Ficaria verna) – niewielkie rośliny o żółtych kwiatach.

Zamiast skupiać się na kwiatach, obejrzyj dokładnie liście – z obu stron. Jeśli masz szczęście, zauważysz rdzę ziarnopłonu (Uromyces dactylidis).

Na górze liścia pojawiają się żółtawe przebarwienia, a pod spodem – pomarańczowe skupienia zarodników. To przykład rdzy dwudomowej (z dwoma żywicielami) i pełnocyklowej – prawdziwa gratka dla miłośników fitopatologii!

Krok 4 – Czas na kawę ☕

Po spacerze należy się chwila odpoczynku. Wybierz kawiarnię z wiosennymi dekoracjami – najlepiej taką, gdzie na stolikach stoją bratki.

Popijając kawę, możesz… dalej obserwować przyrodę 😉
Na liściach bratków często pojawia się plamistość wywoływana przez grzyby Colletotrichum violae-tricoloris oraz Ascochyta spp. Przy silnym porażeniu plamy widoczne są nie tylko na liściach, ale też na ogonkach i szypułkach.

Jak powiedział prof. Wojciech Pusz – to okazja, by „podziwiać piękno chorób roślin”.

Opracowała: Agata Znamirowska

 

Literatura:

 

1. M.D. Guiry in Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 22 April 2024. AlgaeBase. World-wide electronic publication, National University of Ireland, Galway. https://www.algaebase.org [dostęp: 31.03.2026].
2. Pusz, Wojciech Fitopatologia – Wojciech Pusz [online]. Facebook. Dostępny w Intrenecie: https://www.facebook.com/p/Fitopatologia-Wojciech-Pusz-100093674104485/ [dostęp: 31.03.2026].
3. Wojdyła Adam, Czajka Agnieszka i inni. PORADNIK SYGNALIZATORA OCHRONY BRATKA OGRODOWEGO: opracowanie zbiorowe Instytut Ogrodnictwa 2019

Fotografie:

1. Forsycja – guzowatość drzew i krzewów owocowych (1-3), A. Znamirowska
2. Trentepolia, A. Znamirowska
3. Rdza ziarnopłonu, Krzysztof Ziarnek (z wikipedia.pl)
4. Plamistość liści, A. Znamirowska