Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Katowicach

PRAWO PRZEDSIĘBIORCÓW – zasady planowania kontroli

Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, 1826) kontrole przedsiębiorców planuje się na podstawie analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa. Oznacza to, że przed zaplanowaniem kontroli ocenia się, w których obszarach działalności gospodarczej ryzyko wystąpienia nieprawidłowości jest największe.

Na podstawie wyników tej analizy przedsiębiorców przypisuje się do jednej z trzech kategorii ryzyka: niskiego, średniego lub wysokiego.

Częstotliwość planowanych kontroli zależy od przypisanej kategorii ryzyka:

• Niskie ryzyko – kontrola nie częściej niż raz na 5 lat.
• Średnie ryzyko – kontrola nie częściej niż raz na 3 lata.
• Wysokie ryzyko – kontrole tak często, jak jest to konieczne do zapewnienia skutecznego stosowania przepisów, z uwzględnieniem ryzyka wystąpienia nieprawidłowości i działań potrzebnych do jego ograniczenia.

Zasady te należy stosować z uwzględnieniem przepisów dotyczących kontroli urzędowych.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 właściwe organy regularnie kontrolują wszystkie podmioty, z częstotliwością dostosowaną do oceny ryzyka.

Przy ustalaniu częstotliwości kontroli bierze się pod uwagę w szczególności:

• rodzaj towarów i prowadzoną działalność oraz związane z nimi ryzyko;
• miejsce prowadzenia działalności;
• historię podmiotu, w tym wcześniejsze wyniki kontroli;
• informacje wskazujące na możliwość naruszenia przepisów;
• ryzyko wprowadzenia konsumentów w błąd w wyniku nieuczciwych lub oszukańczych praktyk;
• informacje przekazywane w ramach międzynarodowej pomocy administracyjnej.

Ważne: zgodnie z art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców zasady kwalifikowania przedsiębiorców do kategorii ryzyka nie mają zastosowania do typowania podmiotów do kontroli, jeżeli organ kontroli poweźmie uzasadnione podejrzenie zagrożenia życia lub zdrowia, popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, naruszenia prawnego zakazu albo niedopełnienia prawnego obowiązku.

ZDROWIE ROŚLIN

Planowanie kontroli w zakresie zdrowia roślin odbywa się z uwzględnieniem przepisów krajowych i unijnych, w tym art. 22 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625.

Przy ustalaniu częstotliwości kontroli ocenia się ryzyko związane z prowadzoną działalnością. Pod uwagę bierze się przede wszystkim:

• stwierdzone naruszenia prawa, których skutki mogą być trudne do usunięcia i mogą wpływać na środowisko lub inne podmioty, zwłaszcza w związku z zagrożeniem powodowanym przez agrofagi kwarantannowe;
• informacje o nieprawidłowościach i niezgodnościach wykrytych podczas kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) lub inne organy na terenie województwa albo kraju;
• rodzaj odbiorców, do których kierowana jest działalność – odbiorców profesjonalnych lub użytkowników ostatecznych.

Na podstawie wymagań prawa Unii Europejskiej i prawa krajowego przeprowadzono analizę prawdopodobieństwa naruszenia przepisów w działalności objętej nadzorem w zakresie zdrowia roślin.

Analiza dotyczy działalności związanej z:

• przemieszczaniem i obrotem materiałem roślinnym wymagającym zaopatrzenia w paszport roślin lub oznakowanie na terenie Unii Europejskiej;
• importem i eksportem materiału roślinnego do państw trzecich oraz z państw trzecich;
• prowadzeniem prac badawczych z wykorzystaniem m.in. agrofagów kwarantannowych;
• przemysłowym przetwarzaniem materiału roślinnego porażonego lub podejrzanego o porażenie przez agrofaga kwarantannowego albo objętego środkami przewidzianymi w przepisach.

Na podstawie wyników analizy przedsiębiorców podlegających kontroli w zakresie zdrowia roślin przypisano do kategorii ryzyka: niskiego, średniego lub wysokiego. Ustalono również częstotliwość planowanych kontroli urzędowych, zgodnie z ustawą – Prawo przedsiębiorców, o ile innych zasad nie określają odrębne przepisy.

Podmioty o niskim ryzyku

Do tej kategorii zalicza się podmioty profesjonalne, które prowadzą obrót materiałem roślinnym już zaopatrzonym przez inne podmioty w paszporty roślin lub oznakowanie. Dotyczy to również ziemniaków innych niż sadzeniaki, czyli ziemniaków towarowych.

Materiał ten musi być przeznaczony wyłącznie dla użytkowników ostatecznych, którzy wykorzystują go na własne, niezarobkowe potrzeby.

W tej kategorii planowana kontrola może odbywać się nie częściej niż raz na 5 lat.

Podmioty o średnim ryzyku

Do tej kategorii zalicza się podmioty profesjonalne, które mają obowiązek prowadzenia rejestru identyfikowalności, a materiał roślinny będący przedmiotem ich działalności jest przeznaczony do dalszej dystrybucji, obrotu lub eksportu do państw trzecich, czyli poza Unię Europejską.

W tej kategorii planowana kontrola może odbywać się nie częściej niż raz na 3 lata.

Podmioty o wysokim ryzyku

Do tej kategorii zalicza się podmioty prowadzące działalność, w której ryzyko naruszenia przepisów uzasadnia częstsze kontrole. Dotyczy to następujących rodzajów działalności:

1. Obrót materiałem roślinnym zaopatrzonym przez inny podmiot w paszport roślin lub ziemniakami towarowymi zaopatrzonymi przez inny podmiot w oznakowanie, jeżeli odbiorcami są inne podmioty profesjonalne prowadzące dalszą sprzedaż lub dystrybucję, a materiał nie jest przeznaczony wyłącznie na własne, niezarobkowe potrzeby użytkowników ostatecznych.
2. Obrót materiałem roślinnym zaopatrzonym przez inny podmiot w paszport roślin, przeznaczonym dla innych użytkowników profesjonalnych, np. producentów, do wykorzystania w profesjonalnej, zarobkowej produkcji towarowej, np. przy zakładaniu sadu towarowego.
3. Zaopatrywanie materiału roślinnego w paszporty roślin bez upoważnienia do ich samodzielnego wydawania, jeżeli materiał jest następnie sprzedawany lub przekazywany innym podmiotom profesjonalnym prowadzącym dalszą sprzedaż lub dystrybucję, inną niż przeznaczona wyłącznie na własne, niezarobkowe potrzeby użytkowników ostatecznych.
4. Zaopatrywanie materiału roślinnego w paszporty roślin bez upoważnienia do ich samodzielnego wydawania, jeżeli materiał jest przeznaczony dla innych użytkowników profesjonalnych, np. producentów, do wykorzystania w profesjonalnej, zarobkowej produkcji towarowej, np. przy zakładaniu sadu towarowego.
5. Zaopatrywanie ziemniaków towarowych w oznakowanie i prowadzenie ich obrotu z innymi podmiotami profesjonalnymi, które zajmują się dalszą sprzedażą lub dystrybucją, inną niż przeznaczona wyłącznie na własne, niezarobkowe potrzeby użytkowników ostatecznych.
6. Import spoza Unii Europejskiej materiału roślinnego, który przed dalszą dystrybucją na terenie UE wymaga zaopatrzenia w paszporty roślin, jeżeli podmiot nie ma upoważnienia do ich samodzielnego wydawania.
7. Import spoza Unii Europejskiej ziemniaków towarowych, które przed dalszą dystrybucją na terenie UE wymagają zaopatrzenia w oznakowanie.
8. Rozpoczęcie działalności polegającej na przemieszczaniu lub obrocie materiałem roślinnym zaopatrzonym w paszporty roślin lub oznakowanie ziemniaków towarowych.
9. Prowadzenie prac badawczych z wykorzystaniem m.in. agrofagów kwarantannowych oraz odpowiedzialność za obiekty zapewniające izolację.
10. Przemysłowe przetwarzanie materiału roślinnego porażonego lub podejrzanego o porażenie m.in. przez agrofaga kwarantannowego dla UE albo agrofaga objętego środkami przewidzianymi w przepisach.

Podmioty o niskiej lub średniej kategorii ryzyka, u których podczas ostatniej kontroli stwierdzono niezgodności, zalicza się do podmiotów wysokiego ryzyka. Są one typowane do kontroli tak często, jak jest to konieczne.

ŚRODKI OCHRONY ROŚLIN I NAWOZY

Przy planowaniu kontroli dotyczących środków ochrony roślin uwzględnia się również przepisy szczególne określone w art. 24 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625.

Przy ustalaniu częstotliwości kontroli, na podstawie oceny ryzyka, bierze się pod uwagę:

• wyniki odpowiednich działań monitorujących;
• informacje dotyczące środków ochrony roślin niedopuszczonych do obrotu, w tym informacje o nielegalnym handlu tymi środkami;
• informacje o zatruciach związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin, w tym dane dotyczące ich potencjalnie szkodliwego lub niedopuszczalnego wpływu, o którym mowa w art. 56 rozporządzenia (WE) nr 1107/2009.

Przeprowadzona analiza obejmuje ryzyko naruszenia przepisów w działalności gospodarczej związanej z:

• wprowadzaniem do obrotu środków ochrony roślin;
• wprowadzaniem do obrotu nawozów, środków wspomagających uprawę roślin i produktów pofermentacyjnych;
• udostępnianiem na rynku produktów nawozowych UE;
• prowadzeniem szkoleń w zakresie środków ochrony roślin;
• badaniem sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin;
• działalnością jednostek certyfikujących Integrowaną Produkcję.

Celem analizy jest wskazanie rodzajów działalności, w których prawdopodobieństwo naruszenia przepisów jest największe lub skutki takiego naruszenia mogą mieć największą skalę.

Na podstawie wyników analizy przedsiębiorców przypisuje się do kategorii ryzyka: niskiego, średniego lub wysokiego. Na tej podstawie ustala się częstotliwość planowanych kontroli urzędowych, zgodnie z ustawą – Prawo przedsiębiorców.

Podmioty o niskim ryzyku

Do tej kategorii zalicza się przedsiębiorców, którzy sprzedają, również przez Internet, wyłącznie środki ochrony roślin przeznaczone dla użytkowników nieprofesjonalnych. Środki te muszą być przeznaczone dla odbiorców ostatecznych do własnego użytku, a nie do dalszej odsprzedaży.

Warunkiem zaliczenia do tej kategorii jest brak niezgodności stwierdzonych podczas ostatniej kontroli.

Planowana kontrola może odbywać się nie częściej niż raz na 5 lat.

Podmioty o wysokim ryzyku

Do tej kategorii zalicza się przedsiębiorców prowadzących następującą działalność:

1. Produkcję, wytwarzanie lub konfekcjonowanie środków ochrony roślin, a także podmioty posiadające pozwolenie MRiRW na handel równoległy środkiem ochrony roślin lub zezwolenie MRiRW na wprowadzanie środka ochrony roślin do obrotu.
2. Sprzedaż środków ochrony roślin przeznaczonych dla użytkowników profesjonalnych.
3. Potwierdzanie sprawności technicznej sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin.
4. Prowadzenie szkoleń w zakresie środków ochrony roślin.
5. Certyfikację Integrowanej Produkcji.
6. Wykonywanie usługowych zabiegów środkami ochrony roślin, w tym fumigacji i zaprawiania materiału siewnego.
7. Wprowadzanie do obrotu i dystrybucję produktów nawozowych.
8. Prowadzenie badań skuteczności działania środków ochrony roślin.

W tej kategorii kontrole przeprowadza się tak często, jak jest to konieczne.

Ważne: przedsiębiorcy o niskiej kategorii ryzyka, u których podczas ostatniej kontroli stwierdzono niezgodności, oraz przedsiębiorcy rozpoczynający prowadzenie działalności regulowanej w obszarze środków ochrony roślin są zaliczani do podmiotów wysokiego ryzyka i typowani do kontroli tak często, jak jest to konieczne.

NASIENNICTWO

Kontrole w zakresie nasiennictwa planuje się na podstawie oceny ryzyka, z uwzględnieniem przepisów ustawy o nasiennictwie.

Przy ustalaniu częstotliwości kontroli bierze się pod uwagę w szczególności:

• czy działalność jest skierowana do odbiorców profesjonalnych;
• czy działalność jest prowadzona w strefach objętych szczególnym nadzorem i wiąże się z obrotem międzynarodowym;
• czy stwierdzone naruszenie prawa może mieć wpływ na wiele podmiotów;
• informacje o nieprawidłowościach i niezgodnościach stwierdzonych podczas kontroli PIORiN lub innych organów na terenie województwa albo kraju;
• czy skutki naruszenia prawa mogą być trudne do usunięcia i powodować koszty lub konieczność działań ze strony administracji państwowej albo samorządowej.

Na podstawie przeprowadzonej analizy określa się zasady przypisywania przedsiębiorców, rolników i dostawców do kategorii ryzyka: niskiego, średniego lub wysokiego. Następnie ustala się częstotliwość planowanych kontroli, zgodnie z ustawą – Prawo przedsiębiorców.

Podmioty o średnim ryzyku

Do tej kategorii zalicza się:

• przedsiębiorców i dostawców zajmujących się wyłącznie obrotem materiałem siewnym, z wyjątkiem przedsiębiorców, którzy konfekcjonują materiał siewny;
• przedsiębiorców i dostawców przywożących z państw trzecich materiał rozmnożeniowy lub nasadzeniowy roślin warzywnych;
• przedsiębiorców i dostawców przywożących z państw trzecich materiał rozmnożeniowy lub nasadzeniowy roślin ozdobnych;
• przedsiębiorców i dostawców przywożących z państw trzecich sadzonki winorośli.

W tej kategorii planowana kontrola może odbywać się nie częściej niż raz na 3 lata.

Podmioty o wysokim ryzyku

Do tej kategorii zalicza się:

1. Przedsiębiorców i rolników zajmujących się wytwarzaniem i obrotem materiałem siewnym roślin rolniczych lub roślin warzywnych.
2. Dostawców zajmujących się wytwarzaniem i obrotem:
   • materiałem szkółkarskim;
   • materiałem rozmnożeniowym lub nasadzeniowym roślin warzywnych;
   • materiałem rozmnożeniowym lub nasadzeniowym roślin ozdobnych;
   • sadzonkami winorośli.

Uwaga: dostawcy w zakresie wytwarzania wymienionego wyżej materiału są objęci kontrolą przynajmniej raz w danym sezonie wegetacyjnym, na podstawie art. 64 ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r.

3. Przedsiębiorców i dostawców materiału szkółkarskiego prowadzących obrót, którzy zajmują się również konfekcjonowaniem materiału siewnego.
4. Przedsiębiorców, rolników i dostawców upoważnionych przez wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa do wypełniania albo wydawania urzędowych etykiet dla materiału siewnego.
5. Przedsiębiorców i dostawców przywożących z państw trzecich materiał siewny roślin rolniczych, materiał siewny roślin warzywnych lub materiał szkółkarski.

W tej kategorii kontrole przeprowadza się tak często, jak jest to konieczne, z uwzględnieniem obowiązków wynikających z odrębnych przepisów.

Wyjaśnienie: konfekcjonowanie materiału siewnego oznacza jego pakowanie, przepakowywanie, etykietowanie lub ponowne etykietowanie.

Podmioty o średniej kategorii ryzyka, u których podczas ostatniej kontroli stwierdzono niezgodności, zalicza się do podmiotów wysokiego ryzyka. Są one typowane do kontroli tak często, jak jest to konieczne.

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA MATERIAŁU SIEWNEGO

W obszarze diagnostyki laboratoryjnej do kategorii wysokiego ryzyka zalicza się przedsiębiorców prowadzących obrót materiałem siewnym, którzy posiadają akredytację Głównego Inspektora do oceny laboratoryjnej materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych.

W tej kategorii kontrole przeprowadza się tak często, jak jest to konieczne.

PODSUMOWANIE

Częstotliwość planowanych kontroli zależy od rodzaju prowadzonej działalności, przypisanej kategorii ryzyka oraz wyników wcześniejszych kontroli. Przy ocenie ryzyka uwzględnia się również informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach i możliwych skutkach naruszenia przepisów.

Podmioty zaliczone do kategorii niskiego lub średniego ryzyka mogą zostać przypisane do kategorii wysokiego ryzyka, jeżeli podczas ostatniej kontroli stwierdzono u nich niezgodności – zgodnie z zasadami opisanymi w poszczególnych obszarach.

Podane częstotliwości dotyczą kontroli planowanych i stosuje się je z uwzględnieniem odrębnych przepisów prawa oraz wyjątków określonych w art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.

 

Aktualizacja z 30.09.2026 r.