Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Katowicach

Ziemniaki biją rekordy

Dla wielu rolników województwa śląskiego miniony rok okazał się rekordowym pod względem wielkości plonu ziemniaków. Główny Urząd Statystyczny (GUS) podaje następujące statystyki krajowe: plony oszacowano na 327 dt/ha (tj. o ok. 8,3% więcej niż roku wcześniejszym), a zbiory na ok. 7,0 mln t (tj. o 18,4% więcej od zbiorów ubiegłorocznych). Jednak jakość bulw z tegorocznych zbiorów GUS określa jako przeciętną.

Przyszła bulwa do lekarza

Wykopki rozpoczęły się w połowie sierpnia, a wraz z nimi ruszyła lawina zapytań do służb ochrony roślin o dziwną przypadłość ziemniaków – popękane i zniekształcone bulwy. Ziemniaki nie nadawały się do sprzedaży i na niektórych plantacjach doszło do niemal całkowitego zniszczenia plonu. Problem dotyczył głównie odmiany Vineta, bardzo cenionej przez śląskich konsumentów za walory smakowe i żółtą barwę miąższu. Wśród gospodyń Vineta uchodzi za idealną odmianę na kluski śląskie.

Wiedza, nie tylko od AI

Rolnicy upatrując winę w sadzeniakach zaczęli masowo składać reklamacje i zażalenia do sprzedawców materiału nasadzeniowego oraz inspektorów ochrony roślin. By wyjaśnić sprawę sięgnięto do literatury fachowej, a zebraną wiedzę streszczamy poniżej.

Brzydki, nie znaczy chory

Jak podają Lutomirska Barbara i Jankowska Joanna deformacje i spękania należą do wad abiotycznych tzn. powstałych w wyniku oddziaływania czynników środowiskowych, nie mających charakteru pasożytniczego czy chorobotwórczego. Najczęściej wskazywaną przyczyną jest niewłaściwe zaopatrzenie roślin w wodę (Van Loon, 1981) oraz występowanie stresu wysokiej temperatury (Gawrońska, 1998). Natomiast w świetle wyników badań agro - technicznych czynnikiem oddziałującym na kształtowanie się morfologii bulw jest sposób przygotowania gleby (Essah i Honeycutt, 2004; Krzysztofik, 2010), oraz stosowana technologia uprawy (Nowacki, 2006). Zdaniem wielu autorów, min. Wernera i Trętowskiego (1985) wstępowanie w plonie bulw z wadami kształtu stanowi cechę odmianową. Właściwość ta podlega jednak wyraźnej  zmienności środowiskowej (Leavy i in., 1986; Jefferies i MacKerron, 1987; Lutomirska, 2003). Nie mniej genetyczna determinacja występowania wad kształtu bulw jest uwzględniana w toku prac hodowlanych, a poziom frekwencji bulw spękanych i zdeformowanych w plonie znajduje się wśród kryteriów uwzględnionych w wymaganiach rejestracyjnych odmian ziemniaka (Metodyka COBORU, 1998) [2].

Dzieciuchy, bliźniaki i inne cudaki

Poszczególne rodzaje uszkodzeń i deformacji mogą mieć różne przyczyny, a niektóre nie są do końca poznane lub informacje na ich temat są trudno dostępne. Literatura, do której udało nam się dotrzeć podaje, że:

Spotwornienia i deformacje kłębów takie jak deformacje wierzchołka kłębu, pomarszczenia, przerosty itp. uważane są (były?) za właściwość odmianową w pewnym stopniu dziedziczną. W przypadku spotwornień uwarunkowanych dziedzicznie nie obserwujemy zmian w zabarwieniu zwyrodniałych części kłębów [1]. Odmiana Vineta, którą w bieżącym sezonie uprawowym  producenci ziemniaka zgłaszają jako szczególnie zniekształconą uważana jest za odmianę średnio podatną na deformacje (wg Nowacki i wsp. 2017) [6];

Wtórny wzrost kłębów - second growth („dzieciuchowatość”, „bliźniaki”, paciorkowatość) – są to zakłócenia w normalnym wzroście kłębu, które zwykle są spowodowane tym, że młode kłęby, które w okresie suszy zaczęły przedwcześnie dojrzewać, po obfitych deszczach wznawiają wzrost. Przy wtórnym wzroście tkanki miąższu kłębu pierwotnego często stają się szkliste, z powodu przejścia części skrobi do tworzącego się wyrostka [1]. Połączenie stresów, takich jak stres cieplny i wilgociowy powoduje wyraźniejszy wtórny wzrost bulw. Wielkość, kształt i ilość wtórnego wzrostu bulw zależą od fazy wzrostu, odmiany oraz czasu trwania i intensywności stresu [5]. Deformacje są częstszą wadą kształtu bulw w plonach ziemniaków uprawianych na glebach lekkich [2]. Występowanie dzieciuchowatości w czasie wschodów jest z kolei spowodowane niewłaściwymi warunkami przechowywania sadzeniaków (zbyt wysoka temperatura) oraz niską temperaturą w czasie sadzenia i bezpośrednio po nim [3].

Pęknięcia bulw – growth cracks – jednym z powodów pęknięć bulw są zmienne warunki wodne w czasie wegetacji roślin. W czasie suchego okresu wzrost bulw zostaje zatrzymany, skórka korkowacieje i traci swoją elastyczność. Następnie, gdy wystąpią opady deszczu wzrost bulw jest kontynuowany, napięcie w tkankach bulw wzrasta co może doprowadzić do pęknięć. Oprócz warunków wilgotnych do powstawania pęknięć może przyczyniać się grzyb Rhizoctonia solani, stosowanie herbicydów, żerowanie pluskwiaków na młodych bulwach [4].

Co wydarzyło się na śląsku? Wnioski.

Spękania ziemniaków, które wystąpiły w minionym roku nie są niczym innym jak „rozstępami” spowodowanymi nagłym wzrostem bulw, który astąpił po obfitych deszczach poprzedzonych okresem suszy. Odmiana Vineta jest bardziej czuła na tego typu anomalia niż inne popularne odmiany. Taka jej uroda, przecież nikt nie jest idealny ….

 

Opracowała: Agata Znamirowska

Ryciny źródło: Hinfner K., Csák Z.: Atlas chorób i szkodników ziemniaka. Budapeszt: Wydawnictwo Węgierskiej Akademii Nauk, Warszawa:  Państwowego Wydawnictwa Rolniczego i Leśnego,  1971.

 

Literatura:

1. Hinfner K., Csák Z.: Atlas chorób i szkodników ziemniaka. Budapeszt: Wydawnictwo Węgierskiej Akademii Nauk, Warszawa:  Państwowego Wydawnictwa Rolniczego i Leśnego,  1971.
2. Lutomirska Barbara, Jankowska Joanna: Występowanie deformacji i spękań bulw ziemniaka w zależności od warunków meteorologicznych i odmiany. Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin — Państwowy Instytut Badawczy Zakład Agronomi Ziemniaka, Oddział Jadwisin: BIULETYN INSTYTUTU HODOWLI I AKLIMATYZACJI ROŚLIN Nr 266, 2012 DOI: 10.37317/biul-2012-0013
3. Osowski Jerzy dr inż.: strona internetowa Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Boninie https://ziemniak-bonin.pl
4. Rębarz Katarzyna: ZIEMNIAK Identyfikacja agrofagów oraz niedoborów pokarmowych. Suchy Las k. Poznania: Agro Wydawnictwo Sp. z o.o., ISBN 978-83-950876-1-5
5. Robinson Andy, Banks Eugenia: Potato Tuber Second Growth. North Dakota State University, Fargo, North Dakota: NDSU EXTENSION, A1987 (Reviewed April 2025)
6. Opracowanie zbiorowe pod redakcją: dr. hab. Andrzeja Wójtowicza i prof. dr. hab. Marka Mrówczyńskiego: Metodyka integrowanej ochrony ziemniaka dla doradców. Poznań: INSTYTUT OCHRONY ROŚLIN – PAŃSTWOWY INSTYTUT BADAWCZY, 2017. ISBN: 978-83-64655-32-6