Jesienna strategia przetrwania czyli dlaczego drzewa zrzucają liście na zimę
Jesienią korony drzew przybierają złote, czerwone i brązowe barwy, a pod naszymi stopami pojawia się coraz grubsza warstwa opadłych liści. Zrzucanie liści jest niezwykle przemyślanym procesem, który pozwala drzewom przetrwać mające nadejść trudne warunki atmosferyczne.
To właśnie w liściach zachodzi fotosynteza, proces, podczas którego rośliny wykorzystują energię światła słonecznego do wytwarzania związków organicznych z wody i dwutlenku węgla, uwalniając przy tym tlen. Niezbędny do tego procesu jest chlorofil – zielony barwnik nadający liściom charakterystyczną barwę.
Wraz ze skracaniem się dni i obniżaniem temperatury drzewa stopniowo ograniczają aktywność fotosyntetyczną. Rozpoczyna się proces rozkładu chlorofilu, a roślina odzyskuje cenne składniki pokarmowe, przede wszystkim azot, fosfor i magnez, transportując je do pnia, gałęzi i korzeni. Zostaną ponownie wykorzystane w kolejnym sezonie wegetacyjnym.
Gdy zielony chlorofil zanika, ujawniają się obecne w liściach żółte i pomarańczowe karotenoidy oraz czerwone i purpurowe antocyjany. To właśnie one odpowiadają za niezwykłą paletę jesiennych kolorów.
Zrzucanie liści nie jest przypadkowym skutkiem działania wiatru czy niskiej temperatury. To kontrolowany proces fizjologiczny, regulowany między innymi przez hormony roślinne, takie jak etylen i kwas abscysynowy.
U nasady ogonka liściowego, w miejscu jego połączenia z gałęzią, tworzy się tzw. warstwa odcinająca. Zachodzą w niej zmiany enzymatyczne prowadzące do osłabienia połączeń między komórkami. Jednocześnie po stronie gałęzi powstaje warstwa ochronna, która zabezpiecza miejsce po odpadnięciu liścia przed nadmierną utratą wody oraz wnikaniem drobnoustrojów chorobotwórczych. Potem wystarczy zaledwie podmuch wiatru lub kropla deszczu, aby liść oddzielił się od gałęzi. Pozbawione liści drzewo jest lepiej przygotowane na zimowe warunki – ogranicza utratę wody, a jego korona stawia mniejszy opór wiatrowi i jest mniej podatna na obciążenie mokrym śniegiem.
Opadłe liście tworzą naturalną warstwę ochronną gleby, ograniczają parowanie wody, chronią korzenie roślin przed przemarzaniem i stanowią schronienie dla wielu organizmów. Znajdują tam schronienie jeże, dżdżownice, owady i ich larwy. Są one również źródłem pokarmu dla niektórych ptaków, takich jak kosy czy gawrony. Rozkładająca się materia organiczna jest natomiast wykorzystywana przez grzyby i bakterie glebowe, które uczestniczą w tworzeniu próchnicy. W ten sposób składniki pokarmowe wracają do gleby i mogą ponownie służyć roślinom.
Jednak szczególnej uwagi wymagają liście kasztanowców, w których zimują poczwarki szrotówka kasztanowcowiaczka – inwazyjnego motyla, którego larwy uszkadzają liście kasztanowców. Dokładne usuwanie i właściwe zagospodarowanie opadłych liści spod porażonych drzew jest jednym z ważnych elementów ograniczania liczebności tego szkodnika.
Warto więc podczas jesiennych spacerów spojrzeć na opadające liście nie tylko jak na piękny element krajobrazu, ale również jak na ważny element naturalnego obiegu materii i funkcjonowania ekosystemów.
Wszelkie treści zamieszczone na tej stronie internetowej (teksty, zdjęcia itp.) podlegają ochronie prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2019, poz. 1231 z późn. zm.). GIORiN wyraża zgodę na wykorzystanie całości lub części powyższej informacji, pod warunkiem podania źródła i odnośnika do adresu strony internetowej www.piorin.gov.pl.