Pamiętajmy o pszczołach nie tylko od święta!

Niedawno obchodzony Światowy Dzień Pszczół był okazją do zwrócenia uwagi na znaczenie tych niezwykle pożytecznych owadów. Choć od tego święta minęło już kilka dni, warto nadal mówić o roli pszczół w przyrodzie i o tym, jak każdy z nas może przyczynić się do ochrony zapylaczy, od których w dużej mierze zależy funkcjonowanie naszych ekosystemów. Światowy Dzień Pszczół zainicjowała Organizacja Narodów Zjednoczonych - po raz pierwszy obchodzono go w 2008 roku.

Pszczoły zamieszkują wszystkie krainy geograficzne, są niezbędne do zapylania wielu roślin, co wpływa na produkcję żywności oraz różnorodność biologiczną . Nazwę ,,pszczoły” większości ludzi kojarzy z pszczołą miodną, jednak jest to tylko jeden gatunek spośród około 20.000 gatunków pszczół występujących na świecie. W Polsce żyje prawie 470 gatunków pszczół, z których wszystkie poza pszczołą miodną są dzikie i nie wytwarzają miodu. Co więcej, większość z nich gniazduje samotnie, bądź w luźno powiązanych grupach lub rodzinach o skomplikowanym systemie społecznym. Różnią się one między sobą wielkością i wyglądem, a także sposobem gniazdowania: w ziemi, otworach w martwym drewnie, pustych łodygach, opuszczonych norach, a nawet w muszlach.

Pszczoła miodna (Apis mellifera.L) oprócz udziału w zapylaniu kwiatów wytwarza jednocześnie cenne produkty pszczele, tj. miód, wosk, pierzgę, propolis, mleczko i jad pszczeli. Szacuje się że pszczoły zapewniają produkcję 1/3 żywności na całym świecie, zapylają aż 77% gatunków roślin na całym świecie w tym dziko rosnących, oraz uprawnych. I wbrew pozorom, głównymi zapylaczami nie są dobrze nam znane, żyjące w ulach, hodowlane pszczoły miodne, lecz przede wszystkim pszczoły dzikie, często gatunki samotnicze. I to właśnie one są też szczególnie narażone na zagrożenia wynikające ze zmian w środowisku. Bez pszczół nie moglibyśmy cieszyć się wieloma owocami, warzywami i innymi produktami rolnymi które stanowią pożywienie zarówno ludzi jak i zwierząt.

Do najważniejszych upraw w których obecność pszczół warunkuje plonowanie można zaliczyć rośliny sadownicze, rzepak, grykę oraz wiele gatunków zielarskich i warzyw, w szczególności ich plantacje nasienne.

Pamiętajmy o roli, jaką zapylacze odgrywają w całym ekosystemie. Każdy z nas może podjąć inicjatywę, która przyczyni się do ich ochrony

Jednym z najważniejszych działań dla ochrony pszczół jest: ochrona ich naturalnych siedlisk, unikanie niewłaściwego stosowania pestycydów, oraz nieużywanie środków ochrony roślin w godzinach lotu pszczół. Bardzo ważna jest współpraca rolników z pszczelarzami, gdyż pszczoły najczęściej mają swoje pożytki w przestrzeni rolniczej na polach, łąkach i sadach. Pamiętajmy, że do ochrony pszczół przyczyniać się może każdy z nas a do najprostszych sposobów ich ochrony należą:

goszczenie ich w swoim ogrodzie;
dbanie o środowisko naturalne;
pozostawianie w ogrodzie choć części nieskoszonego trawnika, gdzie można założyć kwietną łąkę;
sadzenie lub sianie roślin miododajnych o różnych terminach kwitnienia;
niewypalanie traw ani łodyg i kwiatów zeszłorocznych – wiele gatunków owadów właśnie tam się kryje;
ustawianie dla nich (szczególnie w słoneczne dni) miejsc z wodą, popularnie zwanych poidełkami, zawierających drobne kamyczki lub żwirek, aby owady mogły spokojnie się napić bez zagrożenia moczenia skrzydełek.

Nie bez znaczenia jest również niszczenie roślinności ruderalnej, będącej źródłem pożywienia dla większości owadów oraz częste koszenie łąk. Taka działalność człowieka powoduje wielkie zubożenie różnorodności roślin pokarmowych i zachwianie ciągłości taśmy pokarmowej tych owadów. Trzeba pamiętać, że każdy dłuższy okres bez pokarmu dla dzikiej entomofauny zapylającej drastycznie ogranicza jej liczebność. Dzieje się tak dlatego, że owady te, w przeciwieństwie do pszczoły miodnej, nie gromadzą zapasów. Jest to wielka szkoda dla przyrody i dla gospodarki człowieka, gdyż są często jedynymi zapylaczami tych roślin, których pszczoła miodna zapylić nie może.

Należy dbać o różnorodność biologiczną, nie tylko na terenach dzikich, lecz też w miastach i na wsiach. Do minimum ograniczmy koszenie trawników, pozwólmy rosnąć łąkom kwietnym. Sadźmy rodzime gatunki roślin – kwiatów, krzewów i drzew. Przywracajmy na wsiach miedze i zadrzewienia śródpolne, będące siedliskiem wielu gatunków.

CIEKAWOSTKI O PSZCZOŁACH

Przeciętny zasięg lotu pszczół wynosi 3 km,
Szacuje się, że na jeden kilogram miodu jedna pszczoła powinna odwiedzić od dwóch do czterech milionów kwiatów,
Podczas jednego "kursu" po nektar pszczoła odwiedza 50-100 kwiatów,
Przeciętna szybkość lotu pszczoły to tylko 24 kilometry na godzinę,
Pszczoły nie rozpoznają koloru czerwonego. Kolory dobrze odbierane przez pszczoły to biały, czarny, żółty i niebieski, a także fiolet i niewidoczny dla nas ultrafiolet. Pszczoła ma również problem z odróżnieniem koloru zielonego oraz pomarańczowego - barwy te identyfikuje po stopniu ich nasycenia jak również nie rozpoznaje odcieni kolorów i lubi nasycone barwy.
Ulubionymi kolorami naszych skrzydlatych przyjaciół w rzeczy samej będą te które doskonale rozróżniają czyli niebieski, żółty, biały oraz czarny.
Gdy słońce jest za chmurą, za punkt orientacyjny służy kawałek niebieskiego nieba.
Pszczoła posiada "zegar czasowy", który mówi jej o jakiej porze dana roślina "mioduje".
Pszczoła lotna wylatuje 7-15 razy dziennie. Przerwy między lotami wynoszą ok. 5 min. Czas trwania lotu to ok. 25-45 min

Inga Knapik