Kłokoczka południowa (Staphylea pinnata) -,, drzewo różańcowe”
08.10.2026
Codziennie mijamy wiele drzew i krzewów , często nie zwracamy na nie uwagi zafrasowani bieżącymi sprawami. Wielu z nas, zna i potrafi odróżnić /rozpoznać podstawowe gatunki drzew i krzewów rosnące w naszym otoczeniu , dlatego dziś przybliżę informację o dość rzadko spotykanym, dla wielu nieznanym ,, krzewie zapomnianym” Kłokoczce południowej (Staphylea pinnata).
Na krzew kłokoczki południowej natknęłam się w trakcie wizyty kontrolnej w gospodarstwie położonym w miejscowości Charbielin (powiat nyski, Gmina Głuchołazy), gdzie rośnie w prywatnym ogrodzie jako roślina ozdobna.
Pod względem występowania w Polsce jest to roślina rzadka, chroniona (nie można jej zbierać) spotykana naturalnie w rejonach południowo-wschodniej Polski na obrzeżach dąbrów i lasów bukowych - jest objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Krzew ten pochodzi ze środkowej i południowej Europy - Rumunia i Bułgaria, Węgry, oraz w Azji Mniejszej.
Krzew kłokoczki południowej dorasta do 4 m. Przypomina pokrojem leszczynę. Liście są złożone z 3-5 wąskojajowatych listków. W okresie kwitnienia przypadającym na miesiąc maj-czerwiec roślina wytwarza białe lub różowawe drobne kwiaty zebrane w grona. Zwisające delikatne kwiatostany i pachnące kwiaty sprawiają iż może być sadzona w ogrodach i parkach jako - roślina ozdobna, dekoracyjna, dodatkowo dostarczająca wiosną nektaru i pyłku dla owadów zapylających – pszczół miodnych, trzmieli i muchówek.
Owocem jest dekoracyjna, rozdęta torebka 2-3 komorowa. Wewnątrz znajdują się 1-4 kuliste, twarde, lśniące, jasnobrązowe nasiona, które po dojrzeniu torebki w niej „klekoczą”.
Nazwy ludowe tej rośliny: kłokocina, kłokoczyna, kłokoczko, kłokotka – pochodzą od „klekotania nasienia w pęcherzu” (czyli torebce nasiennej).
Kłokoczka południowa była rośliną obrzędową zarówno w Polsce jak i wielu krajach Europy. Uważana za święty krzew Słowian, Germanów i Celtów sadzona była na kurhanach i grobach. Wierzono, że ma magiczną moc odstraszania duchów, upiorów i demonów. Na Śląsku sadzona była przed domami jako krzew przynoszący szczęście.
Drewno kłokoczki było kiedyś wykorzystywane do produkcji drobnych sprzętów domowych głównie do wyrobu bijaków do masalniczek, figurek świętych, krzyżyków które wieszano w domu, albo wbijano w narożniki pól, co miało chronić plony przed klęskami żywiołowymi.
Gałązki kłokoczki używano w obrzędach religijnych, a młode pędy i kwiaty kłokoczki wplatano do palm wielkanocnych, wiązek i wieńców święconych w Oktawie Bożego Ciała.
Z nasion wytłaczano olej stosowany do oświetlania domostw, a także wyrabiano grzechotki, biżuterię (korale, branzoletki), oraz różańce, dlatego bywała nazywana "krzewem różańcowym".
Kłokoczka południowa jest od 1957 roku w Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Gruzini kiszą pączki i całe nierozwinięte kwiatostany spokrewnionej kłokoczki colchidzkiej (Staphylea colchica) i sporządzają z niej posiłek zwany dżondżoli, często zapisywane jako jonjoli).
Knapik Inga (WIORiN Opole, Oddział w Nysie)
