Izba Administracji Skarbowej
we Wrocławiu

• 21 kwietnia w Ministerstwie Finansów odbyła się debata nt. dezinformacji w zakresie Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF).
• W debacie udział wzięli Marcin Łoboda Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów, szef Krajowej Administracji Skarbowej, prof. ucz. dr hab. Monika Kaczmarek-Śliwińska z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Adam Marczyński zastępca dyrektora NASK PIB ds. Cyberbezpieczeństwa i Innowacji.
• W trakcie dyskusji goście poruszyli temat fali dezinformacji, która towarzyszyła wdrażaniu KSeF, a także przyjrzeli się dezinformacji jako ogólnemu zjawisku w kontekście wdrażanych projektów w administracji publicznej.

W trakcie wdrażania Krajowego Systemu e-Faktur Ministerstwo Finansów zmierzyło się z przypadkami dezinformacji w zakresie działania, architektury, funkcjonowania oraz bezpieczeństwa systemu. W trakcie debaty prelegenci poruszyli zagadnienie dezinformacji jako elementu problemu komunikacyjnego, oraz zwrócili uwagę jak jej mechanizmy działały w zakresie KSeF.

Rozumiemy to, że każda zmiana budzi obawy. Dezinformacja pojawiła się na około miesiąc przed wdrożeniem, a jej skala oraz gwałtowne nasilenie nas zaskoczyło. Jej główne 3 elementy  stanowiły przede wszystkim kwestia przechowywania danych, ich bezpieczeństwo, oraz potencjalna inwigilacja. Bez względu na nasze działania, ten strach napędzał kolejne fale dezinformacji w social mediach – powiedział Marcin Łoboda Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów, szef Krajowej Administracji Skarbowej.

Ministerstwo Finansów komunikowało za pośrednictwem różnych kanałów, że dane gromadzone w systemie są zabezpieczone jednymi z najlepszych obecnie istniejących metod, że dostęp do danych jest ściśle kontrolowany oraz, że dane znajdujące się na polskich serwerach nie będą wykorzystywane inaczej niż dotychczas. Pomimo szerokiego zakresu podejmowanych działań, narracja resortu była osłabiana na skutek ukierunkowanych i celowych posunięć w Internecie.

Informacja rozprzestrzenia się dziś tak szybko, że często nie jesteśmy w stanie przewidzieć ani kierunku, ani tempa, z jakim zostanie rozpowszechniona. Najszybciej dociera do odbiorców za pośrednictwem social mediów, które umożliwiają błyskawiczne budowanie zasięgów i świadomości. W efekcie, na przykładzie KSeF, do bardzo wielu osób trafia komunikat, że „będzie jakiś system”, jednak niewielu poświęca czas, aby naprawdę zrozumieć, czym on jest i jakie ma znaczenie. Znacznie łatwiej jest pobudzać emocje niż wnikliwie analizować temat. A to właśnie treści, które wywołują emocje, generują reakcje. Tworzy to doskonałe pole do nadużyć – powiedział Adam Marczyński zastępca dyrektora NASK PIB ds. Cyberbezpieczeństwa i Innowacji.

Krytyka a dezinformacja

Dezinformacja ma charakter intencjonalny i jej celem jest podważanie zaufania, w tym zaufania do państwa oraz do jego instytucji. Współcześnie najczęściej przyjmuje ona formę manipulacji kontekstem polegającej na wyrywaniu pojedynczych zdań lub danych z szerszej wypowiedzi, skracaniu komunikatów oraz prezentowaniu informacji w sposób fragmentaryczny. Takie działania prowadzą do zniekształcenia pierwotnego sensu przekazu i zaburzają odbiór rzeczywistości przez odbiorców.

Krytyka opiera się na faktach i danych. Może dotyczyć różnych aspektów danego rozwiązania, wskazywać jego słabe strony lub prezentować alternatywne poglądy, jednak zawsze odnosi się do sprawdzalnych informacji i całościowego obrazu sytuacji. Krytyczne podejście jest naturalnym elementem debaty publicznej, pod warunkiem że nie opiera się na manipulacji i nieprawdziwych tezach.

Krajowy System e‑Faktur (KSeF) stał się atrakcyjnym obszarem zainteresowania dezinformatorów ze względu na jego powszechność oraz etapowo wprowadzany, obligatoryjny charakter  wdrożenia. Tego rodzaju rozwiązania z definicji generują duże zainteresowanie i szerokie zasięgi komunikacyjne. Przedsiębiorcy stanowią liczną grupę odbiorców, a wejście w życie obowiązkowego KSeF było wydarzeniem o skali ogólnokrajowej. Konstruktywna krytyka stanowi impuls do działań ukierunkowanych na dalszy rozwój i udoskonalenie systemu.

Informacje, które są angażujące, złe i kontrowersyjne na pewno będą wzbudzać więcej emocji niż te, które są merytoryczne, spokojne, wyważone, czasami nudne. Kluczowa jest edukacja: zarówno ekonomiczna, jak i medialna, prowadzona w sposób formalny i nieformalny. Musimy rozumieć mechanizmy ekonomiczne i uczyć się wrażliwości na treści, które są nam podawane. W warunkach narastającej polaryzacji i niskiego zaufania społecznego - co potwierdzają m.in. badania - ludzie szukają tzw. powierników zaufania w najbliższym otoczeniu: w rodzinie i lokalnych społecznościach – prof. ucz. dr hab. Monika Kaczmarek-Śliwińska z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Jak sobie radzić z dezinformacją

Dezinformacja  ma wiele źródeł, m.in. ze strachu przed zmianą, z braku zaufania do państwa i instytucji publicznych, rosnącej polaryzacji społeczeństwa oraz mechanizmów clickbajtowych. Takie emocje łatwo wzbudzić, ale znacznie trudniej uspokoić. Ponieważ nie da się całkowicie wyeliminować dezinformacji musimy nauczyć się z nią funkcjonować i ograniczać jej zasięgi. Kluczowa jest tu edukacja i podstawowa zasada higieny informacyjnej:  korzystanie ze sprawdzonych źródeł, weryfikowanie informacji,  powstrzymanie się od klikania i dalszego udostępniania treści budzących wątpliwości . W walce z dezinformacją kluczową rolę odgrywa świadomy, uważny odbiorca oraz konsekwentna, rzetelna i transparentna komunikacja.

Nie opierajmy się na jednej informacji. Weryfikujmy ją w różnych źródłach. Sprawdzajmy ją, a jeśli mamy chociaż cień wątpliwości, nie klikajmy i nie rozpowszechniajmy. To podstawa. Uważam, że klucz do walki z dezinformacją leży w edukacji. W zakresie ekonomicznym budowa społeczeństwa podatkowo moralnego to jest podstawa do tego, żeby dezinformacja się nie pojawiła. W zeszłym roku otworzyliśmy taki projekt. Drugi filar to edukacja informacyjna o dezinformacji. To jest praca na lata, ale od czegoś trzeba zacząć – podsumował Marcin Łoboda wiceminister finansów.