Komenda Powiatowa
Państwowej Straży Pożarnej
w Kluczborku

Powojenna historia ochrony przeciwpożarowej na terenie powiatu kluczborskiego związana jest z Rudolfem Ciacią – doświadczonym podoficerem pożarnictwa, który w czerwcu 1945 roku przybył z Katowic do Kluczborka. Jego zadaniem było zorganizowanie struktur ochrony przeciwpożarowej na terenie powiatu.

Wraz z napływem ludności przesiedlanej z dawnych wschodnich terenów Rzeczypospolitej rozpoczęto tworzenie ochotniczych straży pożarnych. Jednym z pierwszych organizatorów powojennego pożarnictwa ochotniczego był Józef Sowiński – zasłużony strażak Ochotniczej Straży Pożarnej w Malechowie w obwodzie lwowskim.

W 1945 roku Józef Sowiński przybył wraz z grupą repatriantów do Świniar Dużych. Przywiózł ze sobą część sprzętu gaśniczego, umundurowanie oraz sztandar straży pożarnej z Malechowa. Przedmioty te stały się nie tylko materialną podstawą organizowanej jednostki, lecz także symbolem ciągłości tradycji pożarniczych przeniesionych ze wschodu na ziemię kluczborską.

Do końca 1945 roku na terenie powiatu utworzono 14 jednostek ochotniczych straży pożarnych. Wśród pierwszych znalazły się jednostki w:

• Kluczborku,
• Wołczynie,
• Byczynie,
• Świniarach,
• Szymonkowie,
• Komorznie,
• Krzywiczynach,
• Wierzchach,
• Szumie,
• Roszkowicach,
• Kujakowicach,
• Łowkowicach.

Początkowa baza sprzętowa powiatowej ochrony przeciwpożarowej obejmowała 14 ręcznych sikawek, pięć motopomp oraz około 4,5 kilometra węży pożarniczych.

Pierwszy samochód gaśniczy na terenie powiatu kluczborskiego pojawił się w 1946 roku. Pojazd został przekazany do użytkowania Ochotniczej Straży Pożarnej w Wołczynie.

Powstanie powiatowych struktur ochrony przeciwpożarowej

Pod koniec 1945 roku zorganizowano Powiatowy Referat Ochrony Przeciwpożarowej. Jego pierwszym kierownikiem został Cyprian Osiński.

W 1947 roku kierownictwo referatu objął ppor. poż. Władysław Tenerowicz. Po wejściu w życie przepisów reorganizujących ochronę przeciwpożarową w 1950 roku zaczęły powstawać państwowe organy ochrony przeciwpożarowej, w tym komendy powiatowe.

Komenda Powiatowa Straży Pożarnych w Kluczborku została utworzona w lipcu 1950 roku. Jej pierwszym komendantem został dotychczasowy kierownik referatu – ppor. poż. Władysław Tenerowicz, który w późniejszym okresie pełnił funkcję Komendanta Wojewódzkiego Straży Pożarnych w Katowicach.

W 1952 roku siedzibę komendy przeniesiono do obiektów przy ul. Moniuszki w Kluczborku. W maju tego samego roku, na bazie Ochotniczej Straży Pożarnej w Kluczborku, utworzono Zawodowe Pogotowie Straży Pożarnej. Początkowo liczyło ono 12 osób.

Utworzenie Zawodowej Straży Pożarnej

Zawodowa Straż Pożarna w Kluczborku została powołana 1 stycznia 1964 roku decyzją Komendy Głównej Straży Pożarnych. Sam akt powołania jednostki nie zachował się. 

Nowa jednostka stanowiła kontynuację działalności Zawodowego Pogotowia Straży Pożarnej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej w Kluczborku. W chwili utworzenia Zawodowa Straż Pożarna liczyła 19 strażaków i została zakwalifikowana do IV kategorii jednostek zawodowych.

Pierwszym dowódcą Zawodowej Straży Pożarnej został ogn. Zdzisław Radecki.

W dniu powołania jednostka mieściła się w strażnicy przy ul. Moniuszki. Dysponowała między innymi samochodem gaśniczym Star 20 oraz motopompami Leopolia M-800.

W sierpniu 1964 roku jednostka otrzymała samochód marki Żuk. Pojazd został skarosowany i przystosowany do pełnienia funkcji samochodu dowódczo-sztabowego. Karosację wykonano w Krakowie, natomiast wyposażenie wnętrza przygotowali pracownicy Kluczborskiej Fabryki Mebli. Zastosowane rozwiązanie stało się prototypem dla kolejnych samochodów operacyjnych wykonywanych na potrzeby innych jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Rozwój bazy lokalowej

Pierwszą bazę lokalową Zawodowej Straży Pożarnej stanowił budynek przy ul. Moniuszki, wybudowany w 1910 roku. Obiekt posiadał dwa boksy garażowe, charakterystyczną wieżę przeznaczoną do suszenia węży pożarniczych, świetlicę, stołówkę oraz punkt dyspozytorski.

W 1966 roku Zawodowej Straży Pożarnej przydzielono dodatkowy plac położony w bezpośrednim sąsiedztwie remizy. Strażacy zawodowi, pracując społecznie, ogrodzili i uporządkowali teren. Wybudowali również warsztat przeznaczony do naprawy i obsługi sprzętu oraz magazyny pomocnicze.

Na początku lat 70. podjęto decyzję o budowie nowej strażnicy. W 1974 roku oddano do użytkowania nowoczesny, jak na ówczesne czasy, obiekt przy ul. Krakusa w Kluczborku.

Nowa strażnica posiadała cztery boksy garażowe, pomieszczenia socjalne dla strażaków oraz część administracyjną przeznaczoną dla Komendy Powiatowej Straży Pożarnych.

W latach 2002–2004 przeprowadzono kolejną modernizację oraz rozbudowę obiektów Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej i Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w Kluczborku.

Rozwój bazy sprzętowej

W kolejnych latach kluczborska jednostka była systematycznie wyposażana w nowe samochody gaśnicze, specjalne i operacyjne. Do najważniejszych pojazdów użytkowanych przez jednostkę należały:

• 1964 rok – samochód gaśniczy GM Star 20 oraz samochód Żuk przystosowany do funkcji dowódczo-sztabowej,
• 1972 rok – Star 66 wyposażony w sprzęt ratownictwa technicznego, w tym podnośniki śrubowe,
• 1978 rok – podnośnik hydrauliczny SH-18 na podwoziu Star 28,
• 1983 rok – autodrabina IFA SD-30,
• 1984 rok – średni samochód gaśniczy GBA Star 244,
• 1986 rok – ciężki samochód gaśniczy GCBA 6/32 Jelcz 005,
• 1987 rok – ciężki samochód gaśniczy GCBM 18/8 Jelcz 417 K,
• 1993 rok – lekki samochód ratownictwa chemicznego SLRchem Iveco Fiat,
• 1994 rok – ciężki samochód gaśniczy GCBA 4/32 Iveco Magirus,
• 2000 rok – podnośnik hydrauliczny SH-21 Volvo,
• 2002 rok – średni samochód gaśniczy GBA 2,5/22 Star-Man,
• 2005 rok – ciężki samochód gaśniczy GCBA 5/32 Renault Kerax.

Rozwój bazy sprzętowej odzwierciedlał zmieniający się charakter działań straży pożarnej. Oprócz sprzętu przeznaczonego do gaszenia pożarów jednostka otrzymywała pojazdy do ratownictwa technicznego, chemicznego, ekologicznego oraz prowadzenia działań na wysokości.

Rozwój stanów osobowych i wyszkolenia

Stan osobowy jednostki systematycznie wzrastał. W chwili powołania Zawodowa Straż Pożarna liczyła 19 osób. W 1983 roku liczba strażaków wzrosła do 24, natomiast w 1991 roku osiągnęła 42 osoby.

Wraz ze wzrostem liczby etatów podnoszono poziom wyszkolenia i wykształcenia kadry. Pierwszy chorąży pożarnictwa rozpoczął pełnienie służby w systemie zmianowym w 1977 roku. Pierwszy oficer rozpoczął służbę zmianową w kluczborskiej jednostce w 1998 roku.

Komendanci powiatowi ochrony przeciwpożarowej w Kluczborku

W różnych okresach zmieniały się nazwy jednostek organizacyjnych oraz zakres odpowiedzialności ich kierowników. Funkcjonowały kolejno: Powiatowy Referat Ochrony Przeciwpożarowej, Komenda Powiatowa Straży Pożarnych, Komenda Rejonowa Straży Pożarnych, Komenda Rejonowa Państwowej Straży Pożarnej oraz Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej.

Kierownictwo powiatowych struktur ochrony przeciwpożarowej sprawowali:

• Cyprian Osiński – 1945–1947
  Pierwszy kierownik Powiatowego Referatu Ochrony Przeciwpożarowej w Kluczborku.
• ppor. poż. Władysław Tenerowicz – od 1947 roku
  Od 1947 roku kierownik Powiatowego Referatu Ochrony Przeciwpożarowej, a od lipca 1950 roku pierwszy Komendant Powiatowy Straży Pożarnych w Kluczborku. 
• kpt. poż. Marian Gawron – do 1972 roku
  Komendant Powiatowy Straży Pożarnych. 
• st. bryg. Włodzimierz Blada – 1972–2006
  Pełnił kolejno funkcje Komendanta Powiatowego, Komendanta Rejonowego, a następnie Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Kluczborku.
• bryg. Janusz Krupa – 2006–2017
  Funkcję Komendanta Powiatowego PSP w Kluczborku pełnił do 31 stycznia 2017 roku.
• bryg. Wojciech Kieszczyński – 2017–2018
  Od 1 lutego 2017 roku pełnił obowiązki Komendanta Powiatowego PSP w Kluczborku. Służbę zakończył w lutym 2018 roku.
• st. kpt. Mariusz Stępień – 2018–2023
  Od 27 lutego 2018 roku pełnił obowiązki komendanta, a 1 sierpnia 2018 roku został powołany na stanowisko Komendanta Powiatowego PSP w Kluczborku. Funkcję pełnił do 31 stycznia 2023 roku.
• mł. bryg. Łukasz Olejnik – od 1 lutego do 31 marca 2023 roku
  Jako zastępca komendanta czasowo pełnił obowiązki Komendanta Powiatowego PSP w Kluczborku.
• bryg. Mariusz Droś – od 1 kwietnia do 31 maja 2023 roku
  Czasowo pełnił obowiązki Komendanta Powiatowego PSP w Kluczborku.
• st. bryg. Marek Kocielski – od 1 czerwca 2023 roku
  Został powołany na stanowisko Komendanta Powiatowego PSP w Kluczborku 1 czerwca 2023 roku i pełni tę funkcję obecnie.

Dowódcy Zawodowej Straży Pożarnej i Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej

Pierwszym dowódcą Zawodowej Straży Pożarnej w Kluczborku został w 1964 roku ogn. Zdzisław Radecki. Funkcję tę pełnił do 1968 roku.

W kolejnych latach bezpośredni nadzór nad Zawodową Strażą Pożarną sprawowali komendanci powiatowi lub wyznaczone przez nich osoby. Do 1972 roku nadzór pełnił kpt. poż. Marian Gawron, a od 1972 roku kpt. poż. Włodzimierz Blada.

Po utworzeniu w 1992 roku Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej funkcję jej dowódcy pełnili:

• asp. sztab. Ryszard Cichowicz – 1992–2003 – pierwszy dowódca JRG Kluczbork,
• kpt. Wojciech Kieszczyński – 2003–2006,
• mł. bryg. Krzysztof Mikołajczyk – 2006–2018.

Powstanie Państwowej Straży Pożarnej

Państwowa Straż Pożarna rozpoczęła działalność 1 lipca 1992 roku. W wyniku reformy Zawodowa Straż Pożarna w Kluczborku została przekształcona w Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą Państwowej Straży Pożarnej.

W momencie utworzenia PSP stan osobowy kluczborskiej jednostki wynosił 41 etatów, w tym sześć etatów aspiranckich. Jednostka posiadała siedem samochodów gaśniczych i specjalnych, wśród których znajdowały się między innymi podnośnik hydrauliczny SH-18 oraz autodrabina SD-30.

Powołanie Państwowej Straży Pożarnej oznaczało znaczne rozszerzenie zakresu realizowanych zadań. Oprócz gaszenia pożarów strażacy rozpoczęli prowadzenie działań w zakresie ratownictwa technicznego, chemicznego, ekologicznego i medycznego oraz usuwania skutków klęsk żywiołowych.

Najważniejsze działania ratownicze

W historii kluczborskiej jednostki zapisało się wiele trudnych i wymagających akcji ratowniczo-gaśniczych.

Pożar w PGR Gierałcice – 1957 rok

W wyniku pożaru zagrożony został budynek, w którym przebywały nieuleczalnie chore dzieci. Dzięki ofiarnej walce strażaków ogień nie przeniósł się na obiekt. Wszystkich podopiecznych bezpiecznie ewakuowano.

Pożar ratusza w Kluczborku – czerwiec 1958 roku

Podczas działań gaśniczych szczególnym zaangażowaniem wyróżnili się strażacy zawodowi Adam Karaba i Stanisław Wróblewski.

Pożary lasów – 19 kwietnia 1964 roku

Wszystkie jednostki straży pożarnych z terenu powiatu kluczborskiego uczestniczyły w gaszeniu pożarów lasów w rejonie miejscowości Szum, Komorzno, Wierzbica i Bąków. Łączna powierzchnia objęta pożarami wyniosła około 30 hektarów.

Pożar cegielni w Byczynie – 15 grudnia 1965 roku

W działaniach ratowniczo-gaśniczych uczestniczyły 24 zastępy straży pożarnych.

Pożar magazynów surowców wtórnych – 1986 rok

Jednostka uczestniczyła w gaszeniu pożaru magazynów Opolskiego Przedsiębiorstwa Surowców Wtórnych.

Pożar lasów w Kuźni Raciborskiej – sierpień 1992 roku

Strażacy z Kluczborka uczestniczyli w jednej z największych akcji gaśniczych w powojennej historii Polski. Działania prowadzone były w ekstremalnie trudnych warunkach i wymagały zaangażowania sił oraz środków z wielu województw.

Powódź tysiąclecia – lipiec i sierpień 1997 roku

Strażacy z Kluczborka uczestniczyli w usuwaniu skutków powodzi na terenie województwa opolskiego oraz gminy Kluczbork. Prowadzili między innymi ewakuację mieszkańców, zabezpieczanie obiektów, wypompowywanie wody i dostarczanie pomocy poszkodowanym.

Sport pożarniczy

Sport pożarniczy odgrywał istotną rolę w historii kluczborskiej jednostki. Był elementem doskonalenia sprawności fizycznej, umiejętności technicznych oraz współdziałania zespołowego.

W 1966 roku Zawodowa Straż Pożarna w Kluczborku uczestniczyła w eliminacjach do międzynarodowych zawodów pożarniczych. Reprezentacja jednostki zajęła pierwsze miejsce w województwie opolskim oraz w strefie wrocławskiej.

Do najbardziej utytułowanych zawodników należeli st. ogn. Jerzy Kujawa i st. asp. Stanisław Zubrzycki.

Osiągnięcia Jerzego Kujawy

Do najważniejszych osiągnięć st. ogn. Jerzego Kujawy należały:

• zwycięstwo w Krajowych Zawodach Pożarniczych w Krakowie w 1972 roku,
• III miejsce w sztafecie pożarniczej podczas zawodów krajów demokracji ludowej w Sofii w 1973 roku,
• I miejsce w dwuboju pożarniczym w Łodzi oraz zdobycie tytułu mistrza Polski w dwuboju pożarniczym w Nysie w 1976 roku,
• udział w Mistrzostwach Świata CTIF we Włoszech w 1977 roku, podczas których reprezentacja Polski zajęła II miejsce w klasyfikacji generalnej i zdobyła złoty medal w ćwiczeniu bojowym,
• ustanowienie w 1978 roku podczas zawodów w Rydze rekordu Polski w dwuboju pożarniczym z wynikiem 32,7 sekundy oraz rekordu Polski w biegu na 100 metrów z przeszkodami,
• I miejsce w biegu na 100 metrów z przeszkodami podczas Mistrzostw Polski w Sporcie Pożarniczym w Białymstoku w 1985 roku,
• III miejsce w dwuboju pożarniczym i biegu na 100 metrów z przeszkodami oraz złoty medal w klasyfikacji generalnej podczas Mistrzostw Polski w Gdańsku w 1986 roku,
• drużynowe mistrzostwo krajów demokracji ludowej zdobyte w Poznaniu w 1986 roku.

Osiągnięcia Stanisława Zubrzyckiego

Do najważniejszych osiągnięć st. asp. Stanisława Zubrzyckiego należały:

• II miejsce w biegu na 100 metrów, II miejsce w dwuboju pożarniczym, III miejsce we wspinaniu przy użyciu drabiny hakowej, I miejsce w ćwiczeniu bojowym oraz drużynowe mistrzostwo Polski w Białymstoku w 1984 roku,
• II miejsce we wspinaniu przy użyciu drabiny hakowej, II miejsce w biegu na 100 metrów, II miejsce w dwuboju pożarniczym oraz wysokie miejsce drużynowe podczas mistrzostw Polski w Gdańsku w 1985 roku,
• II miejsce we wspinaniu przy użyciu drabiny hakowej, III miejsce w dwuboju pożarniczym oraz drużynowe mistrzostwo Polski w Krakowie w 1993 roku,
• drużynowe mistrzostwo Polski w Częstochowie w 1995 roku,
• I miejsce w sztafecie pożarniczej w Częstochowie w 1996 roku.

Jako członek kadry narodowej Stanisław Zubrzycki uczestniczył również w zawodach krajów demokracji ludowej w Rumunii w 1980 roku, na Węgrzech w 1983 roku i w Polsce w 1986 roku. Brał także udział w zawodach CTIF w Austrii w 1985 roku, w Polsce w 1989 roku oraz w Danii w 1997 roku.

W latach 2000–2002 pełnił funkcję trenera kadry województwa opolskiego w sporcie pożarniczym.

Osoby szczególnie zasłużone dla jednostki

W historii zawodowego pożarnictwa w Kluczborku zapisało się wielu funkcjonariuszy, którzy swoją służbą, wiedzą i zaangażowaniem przyczynili się do rozwoju jednostki.

Do osób szczególnie zasłużonych należeli:

• ogn. Zdzisław Radecki – pierwszy dowódca Zawodowej Straży Pożarnej w Kluczborku,
• ogn. Bolesław Mazur – kierowca Zawodowej Straży Pożarnej, wcześniej komendant Ochotniczej Straży Pożarnej w Kluczborku i jeden z organizatorów ZSP,
• st. ogn. Bazyli Balbuza – kierowca Zawodowej Straży Pożarnej i racjonalizator w zakresie sprzętu pożarniczego,
• asp. sztab. Ryszard Cichowicz – pierwszy dowódca Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Kluczborku,
• st. ogn. Jerzy Kujawa – wielokrotny reprezentant jednostki, województwa opolskiego i Polski w sporcie pożarniczym,
• st. asp. Stanisław Zubrzycki – utytułowany zawodnik sportu pożarniczego, reprezentant kadry narodowej oraz trener kadry wojewódzkiej.

Dziedzictwo kluczborskiego pożarnictwa

Historia ochrony przeciwpożarowej powiatu kluczborskiego jest historią ludzi, którzy po zakończeniu II wojny światowej, często w bardzo trudnych warunkach, tworzyli od podstaw system bezpieczeństwa mieszkańców.

Od ręcznych sikawek, sprzętu przywiezionego przez repatriantów i pierwszych jednostek ochotniczych, poprzez Zawodowe Pogotowie Straży Pożarnej i Zawodową Straż Pożarną, aż do utworzenia nowoczesnej Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej – kolejne pokolenia strażaków rozwijały potencjał ratowniczy powiatu.

Współczesna Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Kluczborku oraz współpracujące z nią jednostki ochotniczych straży pożarnych kontynuują tradycje zapoczątkowane w 1945 roku, realizując zadania związane z ochroną życia, zdrowia, mienia i środowiska mieszkańców powiatu kluczborskiego.