Kasa Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego

I.    Zasiłki krótkoterminowe

1.    W jakim terminie trzeba złożyć wniosek aby otrzymać prawo do zasiłku macierzyńskiego?
Prawo do zasiłku macierzyńskiego ustalimy Ci od miesiąca urodzenia, przysposobienia lub przyjęcia dziecka na wychowanie, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do zasiłku macierzyńskiego złożysz w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia, przysposobienia lub przyjęcia dziecka na wychowanie. Jeśli wniosek złożysz w terminie późniejszym, to prawo do zasiłku macierzyńskiego ustalimy Ci od miesiąca, w którym złożyłeś wniosek, jednak nie wcześniej niż od dnia objęcia ubezpieczeniem. Pamiętaj: wniosek złóż nie później niż w okresie przysługiwania zasiłku macierzyńskiego – w przeciwnym razie odmówimy Ci prawa do tego zasiłku.

2.    Matka dziecka ubezpieczona w ZUS zakończyła pobieranie zasiłku macierzyńskiego. Czy ojcu dziecka ubezpieczonemu w KRUS przysługuje zasiłek macierzyński w wymiarze 9 tygodni?
Tak, jeśli wniosek o zasiłek macierzyński dla ojca dziecka złożony zostanie w ciągu 3 miesięcy od daty zaprzestania pobierania zasiłku przez matkę dziecka.

3.    Jakie dokumenty ojciec dziecka ubezpieczony w KRUS powinien złożyć, aby nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego w wymiarze 9 tygodni, jeśli matka dziecka jest ubezpieczona w ZUS i zasiłek macierzyński wypłacał jej pracodawca?
Do wniosku o zasiłek macierzyński dla ojca dziecka (druk wniosku KRUS SR – 24B) dołącz zaświadczenie od pracodawcy z podanym okresem pobierania/wypłaty zasiłku macierzyńskiego matce dziecka.

4.    Jakie dokumenty należy złożyć aby nabyć prawo do wydłużonego zasiłku macierzyńskiego w związku z przedwczesnym urodzeniem dziecka lub urodzonym o czasie, ale wymagającym dłuższej hospitalizacji?
Do wniosku o wydłużony zasiłek macierzyński (druk wniosku KRUS SR – 24) dołącz zaświadczenie wydane przez szpital w którym dziecko przebywało. Zaświadczenie powinno zawierać informacje o okresie pobytu dziecka w szpitalu, tygodniu urodzenia oraz masie urodzeniowej dziecka.

5.    Czy zaświadczenie lekarskie świadczące o niezdolności do pracy ubezpieczony rolnik musi dostarczyć do KRUS osobiście w formie papierowej?
Nie, ponieważ zaświadczenia lekarskie są wystawiane w formie dokumentu elektronicznego (eZLA) i są przekazywane do KRUS drogą elektroniczną.

6.    Kiedy ubezpieczony rolnik nabywa prawo do zasiłku chorobowego w podstawowym okresie i jak długo może przedłużać zwolnienie lekarskie?
Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu (rolnikowi, jego małżonkowi, domownikowi), który wskutek choroby jest niezdolny do pracy nieprzerwanie co najmniej przez 30 dni, nie dłużej jednak niż przez 180 dni. Nie musisz składać wniosku o zasiłek chorobowy w podstawowym okresie, bo zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy stanowi podstawę do rozpatrzenia uprawnień do tego zasiłku i automatycznie traktujemy je jak wniosek o zasiłek.

Po wyczerpaniu 180-dniowego okresu zasiłkowego jeśli ubezpieczony jest nadal niezdolny do pracy, a w wyniku dalszego leczenia i rehabilitacji rokuje odzyskanie zdolności do pracy, okres zasiłkowy przedłuża się na czas niezbędny do jej przywrócenia, nie dłużej niż o dalsze 360 dni. Pamiętać jednak należy, że podstawą do wypłaty zasiłku chorobowego z tytułu czasowej niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 180 dni jest orzeczenie wydane przez lekarza rzeczoznawcę Kasy (w I instancji) lub komisję lekarską Kasy (w II instancji) i w związku z tym niezbędne będzie dostarczenie dodatkowych dokumentów.

7.    Jaki dokumenty należy złożyć do KRUS aby nabyć prawo do zasiłku chorobowego w przedłużonym okresie?
Do wniosku o zasiłek chorobowy w przedłużonym okresie (druk wniosku KRUS SR-22A) dołącz zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, wypełniony przez lekarza leczącego (druk KRUS N14).

8.    Jaki okres jest na otrzymanie decyzji po badaniu o przedłużeniu zasiłku chorobowego?
Decyzja jest wydawana  nie później niż w ciągu miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się o orzeczenie wydanego przez lekarza rzeczoznawcę Kasy (w I instancji) lub komisję lekarską Kasy (w II instancji) – zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

9.    Jakie dokumenty należy złożyć, aby otrzymać zwrot kosztów zasiłku pogrzebowego?
Złóż wniosek o zasiłek pogrzebowy bezpośrednio lub za pośrednictwem zakładu pogrzebowego. Nowy (obowiązujący od 1 stycznia 2026 r.) formularz wniosku o zasiłek pogrzebowy wraz z informacją do tego wniosku (KRUS SR-26) – dostępny jest na stronie internetowej Kasy w zakładce Formularze i wnioski oraz w jednostkach organizacyjnych Kasy.

Do wniosku dołącz:

• rachunki (np. faktury) za poniesione koszty pogrzebu,
• kopie rachunków (np. faktur), potwierdzone przez bank za zgodność z oryginałami – jeżeli oryginały zostały złożone w banku oraz – w zależności od sytuacji – dokumenty:
• akt urodzenia, a jeśli nie ma aktu urodzenia dziecka z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe – kartę zgonu lub jej kopię albo zaświadczenie lekarza specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii (lub lekarza w trakcie odbywania specjalizacji w tej dziedzinie albo położnej) o martwym urodzeniu, bez względu na czas trwania ciąży, wydane na podstawie dokumentacji medycznej, 
• dokument potwierdzający umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej,
• akt zgonu albo akt urodzenia dziecka, które urodziło się martwe, jeżeli te dokumenty powstały za granicą.

*) Odpis zupełny aktu zgonu, odpis skrócony aktu zgonu, skrócone odpisy aktów stanu cywilnego mogą zostać pobrane przez KRUS z Systemu Rejestrów Państwowych.

10.    Kiedy rolnika uznaje się za chorego na rolniczą chorobę zawodową?

Jeśli choroba ta powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym i jest objęta wykazem chorób zawodowych określonych w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy.

11.    Kiedy i w jakim czasie mam zgłosić wypadek?

Wypadek przy pracy rolniczej zgłoś do najbliższej jednostki organizacyjnej Kasy bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia jego zaistnienia. Zgłoszenia wypadku może dokonać poszkodowany lub inna osoba, bezpośrednio w siedzibie KRUS lub za pośrednictwem poczty, telefonicznie, pocztą elektroniczną, przez platformę e-PUAP lub eKRUS.

12.    Kto orzeka procentowy uszczerbek na zdrowiu ubezpieczonemu rolnikowi w związku z prowadzonym postępowaniem o ustalenie prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej?
Orzeczenia dotyczące procentowego uszczerbku na zdrowiu w związku z prowadzonym postępowaniem o ustalenie prawa do jednorazowego odszkodowania wydają w pierwszej instancji lekarze rzeczoznawcy Kasy, a w drugiej instancji – komisje lekarskie Kasy.

II. Świadczenia emerytalno-rentowe

13.    Jakie warunki trzeba spełnić, aby uzyskać prawo do emerytury w KRUS?
Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu (rolnikowi, domownikowi), który spełnia łącznie następujące warunki •osiągnął wiek emerytalny; wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat, a mężczyzny 65 lat; • podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat.

• Do emerytury rolniczej osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. KRUS uwzględni okresy: podlegania rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (ubezpieczenie wprowadzone od 1.01.1991 r.);
• podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990;
• prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia, przed 1 stycznia 1983 r.

14. Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku o emeryturę rolniczą? (pyt. 35)
Do wniosku o emeryturę rolniczą dołącz:

• dokumenty potwierdzające okresy pracy i prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz podlegania z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacenia składek (o ile takie dokumenty nie znajdują się w posiadaniu KRUS),
• dokumenty potwierdzające okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu, o ile legitymujesz się innym ubezpieczeniem społecznym niż rolnicze,
• dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia przebyte w państwach UE/EFTA/Wielkiej Brytanii lub w państwach, z którymi łączy Polskę umowa o zabezpieczeniu społecznym, (o ile legitymujesz się okresami ubezpieczenia za granicą), a w razie braku takich dokumentów – wskazać instytucję, w której byłeś ubezpieczony lub nazwę i adres pracodawcy.

15.    Niebawem osiągnę wiek emerytalny. Czy ustalając prawo do emerytury rolniczej KRUS uwzględni mi wszystkie okresy aktywności zawodowej?
Przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. KRUS uwzględni okresy podlegania wyłącznie rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Okresów innych niż rolnicze jak np. zatrudnienie, studia, prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, służba wojskowa – nie uwzględnimy. Posiadając okres ubezpieczenia społecznego w systemie powszechnym, możesz wystąpić do ZUS z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury pracowniczej.

16.     Jakie warunki muszę spełnić, aby przejść na wcześniejszą emeryturę, jeżeli w 2017 roku miałam 30 lat pracy w rolnictwie? (pyt. 9)
Emerytura rolnicza w obniżonym wieku emerytalnym tzw. „wcześniejsza” przysługiwała osobie, która do 31 grudnia 2017 r. ukończyła wiek – 55 lat kobieta, – 60 lat mężczyzna i udowodniła co najmniej 30 lat podlegania rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, a także zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej .
Osoby te z końcem grudnia 2022 r. osiągnęły powszechny wiek emerytalny.

Kasa nie przyznaje i nie wypłaca „emerytur wcześniejszych”. Ostatnie takie świadczenie wypłacono w 2022 r.

17.     Jaki termin ma KRUS na wydanie decyzji o emeryturze?
Decyzja w sprawie emerytury rolniczej powinna być wydana w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do jej wydania. Ważne: jeżeli we wniosku nie zostały zawarte informacje niezbędne do jego rozpatrzenia, albo nie zostały dołączone niezbędne dokumenty, KRUS zwróci się o uzupełnienie wniosku lub dostarczenie dodatkowych dokumentów, co może wpłynąć na termin wydania decyzji.

18. Ukończyłam wiek emerytalny, przez 20 lat prowadziłam gospodarstwo rolne i opłacałam składki do KRUS, a ponadto przez 12 lat pracowałam i mam składki w ZUS. Czy otrzymam emeryturę rolniczą? Co ze składkami rolniczymi?
Jeśli ukończyłaś wiek emerytalny i nie legitymujesz się co najmniej 25-letnim okresem rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego, a posiadasz okresy ubezpieczenia społecznego w systemie powszechnym, możesz wystąpić o przyznanie prawa do emerytury pracowniczej do ZUS. Wysokość tego świadczenia będzie zwiększona za okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników – na podstawie zaświadczenia wydanego przez KRUS.

19.    Czy mogę uzupełnić 25-letni okres rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego okresem pracy u rodziców i jakie należy złożyć dokumenty?(pyt. 25)
Tak, jeśli pracowałeś w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika przed 1 stycznia 1983 r., a następnie przejąłeś to gospodarstwo, oprócz oświadczenia o pracy w nim, zwykle nie musisz składać dodatkowych dokumentów (zazwyczaj wystarczającą dokumentację posiada KRUS). W innych przypadkach środkiem dowodowym potwierdzającym taką pracę są zaświadczenie urzędu gminy, potwierdzające miejsce zameldowania i istnienie gospodarstwa rolnego oraz pisemne zeznania dwóch świadków. Zeznania świadków podlegają kolegialnej ocenie organu rentowego.

20.    Mam źle naliczona emeryturę, jak długo mam czekać na korektę i decyzję? (pyt. 6)
Jeżeli uważasz, że Kasa błędnie ustaliła wysokość Twojej emerytury, przysługuje Ci prawo wniesienia odwołania do sądu okręgowego w terminie 1 miesiąca od daty jej dostarczenia.
Jeżeli Kasa uzna Twoje odwołanie za słuszne, wówczas rozpatrzy sprawę i wyda stosowną decyzję w ciągu 30 dni, w innym przypadku przekaże sprawę do sądu. Prawomocny wyrok w sprawie będzie wiążący dla obu stron postępowania.

21.     Ile może zarobić emeryt i jakie mogą być formy jego zatrudnienia? (pyt. 8)
Bez względu na wysokość osiąganego przychodu nie podlegają zawieszeniu ani zmniejszeniu świadczenia osób, które mają ustalone prawo do emerytury rolniczej. Emeryci mogą zarobkować bez ograniczeń w dowolnej formie zatrudnienia.

22.     Czy jako emeryt muszę składać informację o dochodach przy prowadzeniu działalności gospodarczej? (pyt. 18)
Nie, emeryci nie są zobowiązani do składania informacji o dochodach z prowadzenia działalności gospodarczej.

23.     Czy jako pacjentowi onkologicznemu przysługuje mi renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy i na jakich zasadach? (pyt. 3)
Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

• podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany ustawą okres (okres ten uzależniony jest od wieku wnioskodawcy);
• jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;
• całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub nie  później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tego okresu (przepisu tego nie stosuje się do ubezpieczonego, który podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat) .

Jeśli Twój stan zdrowia pogarsza się, możesz wystąpić do KRUS z wnioskiem o ustalenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. 
Orzeczenia dotyczące trwałej i okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym – w związku z prowadzonym postępowaniem o ustalenie prawa do świadczeń wydają w pierwszej instancji lekarze rzeczoznawcy Kasy, a w drugiej instancji komisje lekarskie Kasy. 

Na podstawie prawomocnego orzeczenia lekarskiego Kasa wyda decyzję, od której przysługuje Ci prawo wniesienia odwołania do sądu w terminie 1 miesiąca od daty jej dostarczenia .

24.  Z powodu złego stanu zdrowia ubiegam się o przyznanie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Jakie dokumenty powinienem dołączyć do wniosku? (pyt. 35)
Do wniosku o ustalenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy dołącz:

• dokumenty potwierdzające okresy pracy i prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz podlegania z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacenia składek (o ile takie dokumenty nie znajdują się w posiadaniu KRUS);
• dokumenty potwierdzające okresy podlegania innemu niż rolnicze ubezpieczeniu społecznemu;
• dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia przebyte w państwach UE/EFTA/Wielkiej Brytanii lub w państwach, z którymi łączy Polskę umowa o zabezpieczeniu społecznym (o ile legitymujesz się okresami ubezpieczenia za granicą), a w razie braku takich dokumentów - wskazać instytucję, w której byłeś ubezpieczony lub nazwę i adres pracodawcy;
• zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wystawione przez lekarza leczącego na druku KRUS N-14 (ważne 1 miesiąc od daty wystawienia);
• posiadaną dokumentację medyczną;
• ocenę świadczeniobiorcy wg skali Barthel.

25.    Mam 56 lat, pobieram rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. Część uzupełniająca świadczenia jest zawieszona z powodu niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Stan zdrowia nie pozwala mi na pracę w gospodarstwie rolnym, którego nie chcę się wyzbywać. Co mogę zrobić aby świadczenie było wypłacane w pełnej wysokości? (pyt. 14)
Część uzupełniająca renty rolniczej ulega zawieszeniu w całości lub części, jeśli nie zaprzestaniesz prowadzenia działalności rolniczej. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy prowadzisz działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy. W takim przypadku wypłata części uzupełniającej renty rolniczej nie zostanie zawieszenia. Uznaje się, że zaprzestałeś prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani Ty, ani Twój małżonek nie jesteście właścicielami (współwłaścicielami) lub posiadaczami gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (za gospodarstwo rolne uważa się użytki rolne o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha fizyczny lub 1 ha przeliczeniowy) i nie prowadzicie działu specjalnego.
Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej bez konieczności trwałego wyzbywania się gospodarstwa rolnego może być dokonane przez zawarcie umowy dzierżawy na okres:

• nie krótszy niż okres, na który przyznano okresową rentę rolniczą (okres wskazany w decyzji Prezesa KRUS) lub co najmniej 10 lat (w przypadku renty rolniczej przyznanej na stałe).

Umowa dzierżawy powinna być zawarta z osobą niebędącą: małżonkiem rencisty, osobą pozostającą z rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, ani jej małżonkiem, a ponadto jej zawarcie powinien potwierdzić wójt właściwy ze względu na miejsce położenia gospodarstwa. Dopuszczana jest dzierżawa gruntów rolnych m.in. dzieciom (zięciom, synowym) i wnukom nawet w sytuacji zamieszkiwania pod tym samym adresem, pod warunkiem, że wydzierżawiający (świadczeniobiorca) nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego.

26.     Gdzie muszę zgłosić wydzierżawienie ziemi? (pyt. 21)
Umowę dzierżawy, której zawarcie potwierdzi wójt, burmistrz właściwy ze względu na miejsce położenia gospodarstwa rolnego, powinieneś złożyć do jednostki organizacyjnej (placówka terenowa KRUS, oddział regionalny KRUS), wypłacającej świadczenie emerytalno-rentowe.

27.    Czy jeżeli mam rentę wypadkową, a w tym miesiącu nabywam prawa emerytalne i mam 30 lat pracy w rolnictwie, to mam składać jakieś dokumenty? Czy należy mi się dodatek 50% renty wypadkowej jeżeli przejdę na emeryturę? (pyt. 10)
Jeśli pobierasz rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy powstałą  wskutek rolniczej choroby zawodowej lub wypadku przy pracy rolniczej (tzw. renty rolniczej wypadkowej) i spełniasz warunki do przyznania prawa do emerytury rolniczej nie musisz nic składać (KRUS jest w posiadaniu całej Twojej dokumentacji emerytalno-rentowej). KRUS sam rozpatrzy prawo do świadczenia emerytalnego. W przypadku braku wymaganych dokumentów, Kasa wezwie Cię do ich uzupełnienia.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych  osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego oraz do emerytury na podstawie odrębnych przepisów wypłaca się, zależnie od jej wyboru:

1) przysługującą rentę powiększoną o połowę emerytury albo
2) emeryturę powiększoną o połowę renty.

28.    Potrzebuję odebrać oryginały dokumentów złożonych podczas ubiegania się o rentę inwalidzką, co muszę zrobić? (pyt. 29)
Ubiegasz się o zwrot oryginalnych dokumentów z KRUS, powinieneś wystąpić z pisemnym wnioskiem do jednostki organizacyjnej Kasy (placówka terenowa KRUS, oddział regionalny KRUS), która wypłaca rentę rolniczą. 

29.    Ile mogę dorobić jako rencista, aby nie stracić prawa do renty, gdzie i kiedy składać zaświadczenie o zarobkach? (pyt. 11, 24)
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych  prawo do emerytury lub renty ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu w przypadku osiągania przychodu (np. z tytułu zatrudnienia, służby, innej pracy zarobkowej lub prowadzenia pozarolniczej działalności) przekraczającego tak zwane dopuszczalne kwoty obliczane od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS (przeciętne miesięczne wynagrodzenie w trzecim kwartale 2025 r. wyniosło 8 771 zł 70 gr).

Jeśli osiągane przez Ciebie przychody nie przekraczają 70% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (od 1 grudnia 2025 r. – 6 140 zł 20 gr), świadczenie będzie nadal wypłacane w dotychczasowej wysokości.

Natomiast jeśli Twoje przychody przekraczają kwotę 6 140 zł 20 gr, a nie przekraczają kwoty stanowiącej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (od 1 grudnia 2025 r. – 11 403 zł 30 gr), zmniejszeniu ulegnie części uzupełniającej (część wynosząca 95% emerytury podstawowej w przypadku świadczeń przyznanych przed 1 stycznia 1991 r. lub 85% emerytury podstawowej w przypadku rent rodzinnych) o kwotę przekroczenia, ale nie więcej niż o maksymalną kwotę zmniejszenia ustaloną dla danego świadczenia (939,61 zł dla rent z tytułu niezdolności do pracy oraz 798,72 zł dla rent rodzinnych, do których uprawniona jest jedna osoba lub część tej kwoty obliczonej proporcjonalnie do liczby osób uprawnionych do renty rodzinnej).
Jeśli osiągasz przychód przekraczający kwotę 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (od 1 grudnia 2025 r. – 11 403 zł 30 gr) część uzupełniająca rolniczego świadczenia rentowego ulegnie zawieszeniu.

W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, za przychód mający wpływ na zawieszenie/zmniejszenie świadczenia emerytalno-rentowego przyjmuje się przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (nie faktyczny przychód).

Natomiast na wysokość renty rodzinnej pobieranej przez uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych oraz studentów, do czasu ukończenia 26 lat, nie mają wpływu przychody w związku z wykonywaniem umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Ponadto na zawieszenie (zmniejszenie) renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej nie mają wpływu dochody z działalności rolniczej, jednakże fakt niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej decyduje o zawieszeniu (ograniczeniu wysokości) części uzupełniającej tych świadczeń.

Zaświadczenie o osiąganych zarobkach powinieneś składać do jednostek organizacyjnych Kasy (placówka terenowa KRUS, oddział regionalny KRUS), które wypłacają świadczenie rentowe.
Zgodnie z pouczeniem zawartym w otrzymanych decyzjach renciści, podejmujący m.in. działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, zobowiązani są powiadomić o tym jednostkę organizacyjną KRUS wypłacającą to świadczenie. W zawiadomieniu (oświadczeniu) o podjęciu działalności zarobkowej powinni wskazać, czy przychód będzie osiągany w wysokości powodującej zmniejszenie lub zawieszenie części świadczenia, czy też w kwocie nie powodującej takich skutków. Należy również informować KRUS o wszelkich zmianach w tym zakresie w trakcie roku.

Rozliczenie przychodów następuje po zakończeniu danego roku kalendarzowego w formie rozliczenia rocznego lub miesięcznego w zależności od tego, która forma jest dla świadczeniobiorcy korzystniejsza. Aby umożliwić rozliczenie świadczenia w najkorzystniejszy sposób rencista powinien przedłożyć zaświadczenie o kwocie zarobków osiąganych w poszczególnych miesiącach.
30.    Jakie dokumenty są potrzebne do złożenia wniosku o rentę rodzinną dla dziecka (pełnoletniego) uczącego się po zmarłym rodzicu i jakie warunki należy spełnić, aby ją otrzymać? (pyt. 15,37)

Jeśli zmarły w chwili śmierci miał ustalone prawo do:

• emerytury rolniczej, albo spełniał warunki do jej uzyskania lub
• renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, albo spełniał warunki do jej uzyskania (przy rozpatrywaniu prawa do renty rodzinnej przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy);

Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

• do ukończenia 16 lat;
• jeśli się uczą – do ukończenia 25 lat (jeśli dziecko ukończyło 25 lat na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty przedłużamy do zakończenia tego roku studiów);
• bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem16 lat, a w przypadku kontynuowania nauki w szkole przed ukończeniem 25 lat .

Do wniosku o ustalenie prawa do renty rodzinnej dołącz dokumenty stwierdzające:

• datę zgonu osoby, po której ma być przyznana renta rodzinna,
• datę urodzenia wnioskodawcy,
• stan zdrowia dziecka, jeżeli przyznanie renty jest uzależnione od niezdolności do pracy (całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym),
• fakt uczęszczania do szkoły, 
• fakt, iż zmarły był opiekunem ustanowionym przez sąd,
• pozostawanie na utrzymaniu zmarłego przed jego śmiercią,
• nieposiadanie dochodów z tytułu zatrudnienia lub z innych źródeł.

Jeżeli osoba zmarła, po której ma być przyznana renta rodzinna, nie miała ustalonego prawa do emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, do wniosku - oprócz wyżej wymienionych dokumentów, dołącz:

• dokument stwierdzający datę urodzenia osoby, po której ma być przyznana renta rodzinna,
• dokumenty potwierdzające okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacanie składek (o ile takie dokumenty nie znajdują się w posiadaniu KRUS) oraz okresy innego ubezpieczenia społecznego niż rolnicze, o ile osoba zmarła legitymowała się takim ubezpieczeniem.

31.    Mąż zmarł w wieku 30 lat, 19 lat temu, czy ja osiągając dzisiaj 50 lat życia mogę się starać o rentę rodzinną po mężu? (pyt. 20)
Prawo do renty rodzinnej uzyskać może  małżonek (wdowa lub wdowiec), który do dnia śmierci pozostawał we wspólności małżeńskiej, jeżeli:

• w chwili śmierci małżonka miał skończone 50 lat lub był niezdolny do pracy;
• albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym współmałżonku, które nie ukończyło 16 lat, a jeśli uczy się w szkole – 18 lat;
• sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy i do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej;
• ukończył 50 lat lub stał się niezdolny do pracy już po śmierci współmałżonka, lecz nie później niż 5 lat od jego śmierci albo od zaprzestania wychowywania dzieci;

Małżonka lub małżonek rozwiedziony albo wdowa lub wdowiec, którzy w chwili śmierci współmałżonka nie pozostawali z nim we wspólności małżeńskiej, mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełniania wymienionych warunków – mieli w dniu śmierci współmałżonka prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

Prawo do renty ma również małżonka rozwiedziona lub pozostająca w separacji, jeśli udowodni, że bezpośrednio przed śmiercią współmałżonka otrzymywała od niego alimenty na podstawie porozumienia między rozwiedzionymi/separowanymi (nie dotyczy to mężczyzny) .

Renta rodzinna nie przysługuje w razie śmierci partnera w konkubinacie.

32.    Chciałabym rentę po zmarłym mężu, mam emeryturę w ZUS, mąż był w ZUS i KRUS, czy muszę oddać ziemię? (pyt. 28)
Jesteś właścicielką gospodarstwa rolnego i ubiegasz się o rentę rodzinną rolniczą po zmarłym mężu musisz wiedzieć, że:  renta rodzinna składa się z części składkowej i części uzupełniającej. Część składkowa wypłacana jest zawsze, natomiast z powodu niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, część uzupełniająca zostanie zawieszona. Akceptowalnymi formami wyzbycia się gospodarstwa rolnego jest zawarcie w formie aktu notarialnego jakiejkolwiek dopuszczalnej prawem cywilnym umowy (darowizny, sprzedaży, o dożywocie) przenoszącej własność i posiadanie gospodarstwa rolnego bądź wydzierżawienie na podstawie umowy pisemnej.

33.    Jakie dokumenty należy złożyć na rentę wdowią? (pyt. 5, 27, 38)
Jeśli masz prawo do renty rodzinnej lub (oraz) do innego świadczenia emerytalno-rentowego, to posiadamy już wymagane dokumenty i do Wniosku o rentę wdowią, nie musisz dołączać żadnych dokumentów.

Jeśli uznamy, że do rozpatrzenia Twojego wniosku potrzebne są dodatkowe dokumenty, poprosimy Cię o ich dostarczenie.

34.    Gdzie można złożyć wnioski o rentę rodzinną i wdowią? (pyt. 38)
Wniosek o rentę rodziną i rentę wdowią możesz złożyć w dowolnym organie emerytalno-rentowym (KRUS, ZUS, WBE, ZER-MSWiA czy BESW), w którym jesteś uprawniona (uprawniony) do jednego ze świadczeń: emerytury, renty własnej lub renty rodzinnej. 

Osoby uprawnione do świadczeń z dwóch organów rentowych mogą same zdecydować, do którego z nich chcą złożyć wniosek o rentę wdowią.

35.    Po podziale spadku, każdy w ¼, dwoje z tych osób pobiera rentę rodzinną i są osobami uczącymi się, czy muszę wydzierżawić ziemię, której nie będziemy użytkować? (pyt. 30)
Jeżeli pełnoletnie dziecko uczące się, które pobiera rentę rodzinną, nabyło gospodarstwo rolne w drodze spadkobrania i nie rozpoczęło prowadzenia działalności rolniczej, wystarczy wykazać, że nie użytkuje gruntów nabytych w drodze spadkobrania, np. składając stosowne oświadczenie.

36.    Miesiąc temu zmarł mój małżonek i zostałam z dwójka dzieci w wieku szkolnym. Zamierzam złożyć dla nich wniosek o rentę po ojcu. Czy muszę składać wniosek też na siebie – mam 52 lata i nadal pracuję. Czy przepadnie mi renta po mężu jeżeli teraz nie złożę wniosku razem z dziećmi?
Możesz złożyć wniosek o rentę rodzinną tylko dla dzieci. Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna i wypłacimy ją po połowie na każde z dzieci. Jeśli w przyszłości zdecydujesz się na dołączenie do grona osób uprawnionych do renty rodzinnej razem z dziećmi, to wówczas podzielona ona zostanie na 3 części.

37.    Czy KRUS przekaże moje świadczenie na konto bankowe?
KRUS wypłaci świadczenia na rachunek bankowy, którego jesteś właścicielem lub współwłaścicielem. Wniosek o wypłatę świadczenia na rachunek bankowy pobierz ze strony Tutaj lub w każdej jednostce organizacyjnej KRUS.

38.    Jakie dokumenty są potrzebne do złożenia wniosku o SUE? (pyt. 36)
Podstawą do nabycia świadczenia uzupełniającego jest orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane w pierwszej instancji przez lekarza rzeczoznawcę Kasy, a w drugiej instancji przez komisję lekarską Kasy.

W związku z powyższym, w celu uzyskania prawa do ww. świadczenia powinieneś wystąpić z wnioskiem do jednostki organizacyjnej KRUS wypłacającej świadczenie emerytalno-rentowe.

Do wniosku dołącz formularz KRUS N-14 wypełniony przez lekarza prowadzącego leczenie (ważny 1 miesiąc od daty wystawienia), druk Ocena świadczeniobiorcy wg. skali Barhel oraz posiadaną dokumentację medyczną. 

Na tej podstawie zostaniesz skierowany na badanie orzecznicze KRUS.

Na podstawie prawomocnego orzeczenia, Kasa wyda decyzję, od której będzie przysługiwało odwołanie do sądu w terminie 1 miesiąca od daty jej dostarczenia.
Druki wniosku o świadczenie uzupełniające i zaświadczenia o stanie zdrowia, ocenę świadczeniobiorcy wg. skali Barthel znajdziesz na stronie internetowej KRUS: Tutaj

39.     W jaki sposób mam zrobić zwrot nienależnie pobranej 14-stki? Otrzymałam netto, mam zwrócić brutto? (pyt. 17)
Tak. Nienależnie pobrane świadczenia emerytalno-rentowe są ustalane w kwocie brutto, co ma również zastosowanie do 14-stki. 

III. Świadczenia zagraniczne

40.    Chcę ubiegać się o emeryturę rolniczą ale nie mam wymaganych 25 lat ubezpieczenia rolniczego. Czy KRUS uwzględni moje okresy ubezpieczenia we Francji?
Tak, okresy ubezpieczenia za granicą (w krajach UE/EFTA/Wielkiej Brytanii lub państwach, z którymi wiążą Polskę umowy dwustronne o zabezpieczeniu społecznym) zostaną uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczenia (przy czym będzie ono wypłacane w wysokości proporcjonalnej do przebytego w Polsce okresu ubezpieczenia).

41.    Jeśli pobieram rentę z KRUS i pracuję za granicą to czy świadczenie zostanie zmniejszone?
Osiąganie przychodów za granicą może spowodować zawieszenie części uzupełniającej renty w całości lub jej zmniejszenie – ale tylko gdy wysokość tego przychodu przekracza ustalone kwoty graniczne.

42.     Jaki wpływ na pobierane przeze mnie świadczenie rolnicze będzie miał fakt przyznania prawa do świadczenia zagranicznego?
Przyznanie prawa do świadczenia emerytalno-rentowego przez instytucję zagraniczną nie ma wpływu na emeryturę/rentę z KRUS.

43.     Czy ubiegając się o rentę/emeryturę z kilku państw UE, muszę składać wniosek do instytucji każdego z nich?
Nie, wniosek o świadczenie powinieneś złożyć w instytucji państwa zamieszkania, która przekaże go do wszystkich państw, w których wnioskodawca pracował.

44.    Co w sytuacji jeśli pobieram polską emeryturę/rentę i przeprowadzę się do innego państwa?
Jeśli zamieszkasz za granicą – w państwach UE/EFTA/Wielkiej Brytanii lub w państwie, z którym wiąże Polskę umowa dwustronna o zabezpieczeniu społecznym, będziesz mógł mieć wypłacane świadczenie emerytalno-rentowe na Twój rachunek w banku zagranicznym (do tych państw możliwy jest transfer świadczeń). Oczywiście możliwa jest też wypłata świadczenia w Polsce – na rachunek bankowy świadczeniobiorcy lub na rachunek bankowy osoby przez niego upoważnionej, zamieszkałej w Polsce.