Kasa Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego

Członkostwo Polski w Unii Europejskiej zobowiązuje organy rentowe, a więc również Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, do stosowania prawa unijnego w zakresie zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z prawem unijnym, każde państwo członkowskie ma prawo decydować o własnym systemie zabezpieczenia społecznego. Wspólnota Europejska, respektując różnorodność i odrębność systemów krajowych, zapewnia jednocześnie ich łączność, tak aby mogły one ze sobą współistnieć i nie ograniczać uprawnień osób przemieszczających się w obrębie krajów członkowskich. W tym celu wprowadzono odpowiednie mechanizmy, określane jako koordynacja krajowych systemów zabezpieczenia. Przepisy wspólnotowe określają zatem zasady i reguły postępowania, które muszą być przestrzegane przez wszystkie władze państwowe, instytucje ubezpieczenia społecznego, sądy – kiedy te władze i organy stosują wewnętrzne ustawodawstwo przy rozstrzyganiu spraw podlegających koordynacji.

Podstawowe zasady koordynacji obowiązujące w państwach członkowskich UE/EFTA:

Zasada jedności stosowanego ustawodawstwa – oznacza, że jeżeli przemieszczasz się w celach zarobkowych po terytorium kilku państw UE/EFTA, podlegasz ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, niezależnie od liczby państw, na terytorium których prowadzisz jednocześnie działalność zarobkową. Oznacza to, że możesz być ubezpieczony tylko w jednym państwie członkowskim – określonym jako właściwe nawet wówczas, gdy wykonywana przez Ciebie praca najemna lub praca na własny rachunek ma miejsce w kilku państwach jednocześnie. Podleganie przez Ciebie ubezpieczeniu i opłacanie składek, również z tytułu pracy wykonywanej w innym państwie, następuje wówczas według zasad wynikających z prawa państwa właściwego.

Jeżeli na przykład mieszkasz i prowadzisz w Polsce działalność rolniczą i podejmiesz pracę na podstawie umowy o pracę w Niemczech, na okres powyżej 12 miesięcy, to będziesz podlegać ustawodawstwu niemieckiemu, ponieważ właściwym jest ustawodawstwo kraju, w którym wykonywana jest praca najemna (zatrudnienie).

Należy dodać, że są wyjątki od zasady stosowania jednego ustawodawstwa. Przypadki, w których dana osoba podlega jednocześnie ustawodawstwu dwóch państw członkowskich, określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 883/2004. Oznacza to, że gdybyś wykonywał jednocześnie określone rodzaje działalności zarobkowej na terytorium ściśle określonych państw członkowskich, to będzie miało zastosowanie podwójne ustawodawstwo, czyli będziesz podlegał ubezpieczeniu jednocześnie w dwóch państwach i w dwóch systemach zabezpieczenia społecznego.

Zasada równego traktowania – oznacza, że jako obywatel Polski mieszkający w innym państwie członkowskim UE/EFTA, korzystasz z takich samych praw i masz takie same obowiązki co obywatele tego państwa. Zasada ta wyklucza jakąkolwiek dyskryminację (np. ze względu na obywatelstwo czy płeć) w dostępie do ubezpieczeń społecznych oraz w korzystaniu ze świadczeń. 
Zasada ta odnosi się również do zrównania wydarzeń i okoliczności, zaistniałych na terytorium innych państw członkowskich oraz świadczeń i dochodów, uzyskanych z innych państw członkowskich. 

Zasada zrównania świadczeń i dochodów polega na tym, że w przypadkach, gdzie na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego pobieranie świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uzyskiwanie innego dochodu powoduje skutki prawne, odpowiednie przepisy tego ustawodawstwa mają zastosowanie także do świadczeń pobieranych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego lub dochodów osiągniętych w innym państwie członkowskim. 

Jeżeli na przykład pobierasz rentę z KRUS i osiągasz przychód za granicą, w tym w państwach członkowskich UE/EFTA, to może on spowodować ewentualne zawieszenie wypłaty części uzupełniającej Twojego świadczenia w części lub w całości.

Równe traktowanie zdarzeń i okoliczności oznacza, że w przypadkach gdzie na podstawie przepisów prawnych właściwego państwa członkowskiego zaistnienie pewnych okoliczności lub zdarzeń jest warunkiem powstania prawa lub stanowi przyczynę ustania prawa do określonego świadczenia, to państwo członkowskie powinno uwzględnić podobne okoliczności lub zdarzenia, zaistniałe w każdym państwie członkowskim tak, jakby miały one miejsce na jego własnym terytorium. 

Jeżeli na przykład złożysz wniosek o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, to KRUS uwzględni powstanie u Ciebie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w okresie ubezpieczenia w innym państwie członkowskim UE/EFTA tak, jakby niezdolność ta powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Zasada zachowania praw nabytych i eksportu świadczeń oznacza, że obywatel państwa członkowskiego UE/EFTA, który nabył prawo do świadczeń pieniężnych w jednym państwie członkowskim, a następnie przeprowadził się do innego państwa członkowskiego, dalej będzie otrzymywał te świadczenia. Ich wypłata nie może zostać zawieszona z tego powodu, że osoba ta zmieniła miejsce swojego zamieszkania – możliwe jest dokonywanie transferu świadczeń do innego państwa członkowskiego. 

Jeżeli przyznamy Ci emeryturę rolniczą, a Ty zamieszkasz na przykład we Francji, to świadczenie emerytalne zostanie Ci przekazane do miejsca zamieszkania we Francji.

Zasada sumowania okresów ubezpieczenia (zatrudnienia, pracy na własny rachunek, zamieszkania) – polega na tym, że instytucja państwa członkowskiego, której ustawodawstwo uzależnia:

• nabycie, zachowanie lub odzyskanie prawa do świadczeń,
• objęcie przez ustawodawstwo, lub
• dostęp do lub zwolnienie z ubezpieczenia obowiązkowego, fakultatywnego kontynuowanego lub dobrowolnego 

od spełnienia okresów ubezpieczenia (zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania) uwzględnia, w niezbędnym zakresie, okresy ubezpieczenia (zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania), spełnione na podstawie ustawodawstwa każdego innego państwa członkowskiego, tak jakby to były okresy przebyte w ramach ustawodawstwa stosowanego przez tę właściwą instytucję.

Oznacza to na przykład, że jeżeli Twój okres ubezpieczenia społecznego w Polsce nie wystarcza do uzyskania prawa do rolniczego świadczenia emerytalno-rentowego, to przy ustalaniu prawa i obliczaniu wysokości emerytury/renty zastosujemy unijną zasadę sumowania okresów ubezpieczenia i uwzględnimy staż ubezpieczeniowy jaki posiadasz w innym państwie członkowskim UE/EFTA.

W takiej sytuacji emerytura czy renta jest wypłacana w wysokości proporcjonalnej do przebytego w Polsce okresu ubezpieczenia społecznego.