Lasy Państwowe Nadleśnictwo Dąbrowa

Rezerwat jest formą ochrony obejmującą najcenniejsze obiekty przyrodnicze. W rezerwatach nie prowadzi się gospodarki leśnej, dla zachowania wartości ekologicznych, naturalnych lub nieznacznie zmienionych cennych ekosystemów, często z rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin i zwierząt oraz elementami przyrody nieożywionej mającymi istotną wartość ze względów naukowych, przyrodniczych, kulturowych bądź krajobrazowych. Rezerwaty przyrody na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa:

Rezerwat "Jezioro Fletnowskie" - to rezerwat częściowy o powierzchni ogólnej 25,21 ha, utworzony na podstawie Zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 11 grudnia 1995 r. (M.P. Nr 5, poz. 44 z dnia 23 stycznia 1996 r.). Celem ochronny jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych unikalnej pod względem geomorfologicznym rynny Jeziora Fletnowskiego przecinającej południkowo basen grudziądzki. Rezerwat położony jest w obrębie Laskowice, posiada zatwierdzony plan ochrony.

Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy.
Źródło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody 

Rezerwat "Ostnicowe Parowy Gruczna" - to rezerwat częściowy o powierzchni ogólnej 23,82 ha, utworzony na podstawie Rozporządzenia nr 93/99 Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 12 maja 1999 r. (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. Nr 36, poz. 267). Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych urozmaiconych wcięć erozyjnych, od płytkich i wąskich do szerokich i wydłużonych, przechodzących w głębokie jary zbocza doliny Wisły, z unikalną florą roślinności kserotermicznej, stanowiącą wyjątkową wartość naukową. Rezerwat położony jest w obrębie Laskowice,  posiada plan ochrony na lata 2013-2032.

Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy.
Źródło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody 

Rezerwat "Grabowiec" - jest rezerwatem częściowym o powierzchni ogólnej 27,38 ha, utworzonym na podstawie Zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 25 lipca 1997 r. (M.P. Nr 56, poz. 535 z dnia 8 września 1997 r.), w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych grądu zboczowego z chronionymi i rzadkimi gatunkami roślin. Rezerwat położony jest w obrębie Laskowice,  posiada planu ochrony na lata 2015-2034. Wzdłuż granicy rezerwatu prowadzi szlak pieszy do celu turystycznego.

Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy.
Źródło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody 

Rezerwat „Wąwóz Wyrwa” -  obszar  o powierzchni 48,80 ha, położony na terenie gmin Drzycim i Świecie, w powiecie świeckim, w województwie kujawsko-pomorskim. Utworzony w celu zachowania grądu zboczowego porastającego stoki doliny rzeki Wyrwy i zachodzących  w nim procesów odnowy i starzenia się drzewostanu, a także gatunków z nimi  związanymi, jak również ochrona fauny rezerwatu, w tym ichtiofauny rzeki Wyrwa. Obszar rezerwatu stanowi część doliny rzeki Wyrwy, zarówno jej strefy zboczowej, jak i dno doliny wraz z odcinkiem samej rzeki. Teren jest porośnięty drzewostanem o zróżnicowanym wieku i strukturze gatunkowej. W wyniku zaniechania prowadzenia na tym obszarze prac leśnych zachodzą od kilkudziesięciu lat naturalne procesy starzenia się i odnawiania drzewostanu oraz akumulacji martwego drewna. W związku z tym drzewostan grądu subatlantyckiego , porastający strome zbocza oraz niżowy łęg jesionowo- olszowy zajmujący powierzchnię u podnóża parowu, pomiędzy niszami źródliskowymi a ciekiem strugi Wyrwa, stanowią siedlisko licznych i cennych gatunków roślin, grzybów i zwierząt, jak rośliny objęte ochrona gatunkowa lilia złotogłów Lilium martagon i wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum. Na obszarze rezerwatu odnotowano występowanie 24 gatunków owadów, z których 10 jest objętych ochroną w tym podlegają ochronie ścisłej jak pachnica dębowa Osmoderma eremita. Rezerwat jest ostoja wielu gatunków ptaków, uproszczona inwentaryzacja ornitologiczna wykazała 49 gatunków, w tym 43 objęte są ochroną ścisłą: dzięcioł (czarny, duży, major, średni, zielonosiwy, zielony), nurogęś, lerka, grubodziób, żuraw. Z kolei rzeka Wyrwa stanowi istotne siedlisko chronionych gatunków ryb. Podczas  odłowów stwierdzono występowanie 12 gatunków ryb, między innymi jaź, kleń, kiełb, lin, koza, śliz, pstrąg potokowy, głowacz oraz obecność minoga strumieniowego.

Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy
Źródło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody 

Rezerwat „Zbocza Świętopełka” - obszar o powierzchni 31,52ha zlokalizowany jest na terenie gminy Świecie, w powiecie świeckim, w województwie kujawsko-pomorskim. Utworzony w celu zachowania grądu zboczowego porastającego stoki Doliny Dolnej Wisły i zachodzących w nim procesów odnowy i starzenia się drzewostanu, a także gatunków z nimi związanych. Obszar rezerwatu przyrody  stanowią stoki doliny Wisły i wcinający się w nie wąwóz Czerwonej Wody. Teren jest porośnięty drzewostanem z zróżnicowanym wieku i strukturze gatunkowej. W wyniku zaniechania prowadzenia w obrębie rezerwatu prac leśnych dochodzi tam od kilkudziesięciu lat do naturalnych procesów starzenia się i odnawiania drzewostanu. Tak wytworzony grąd zboczowy stanowi siedlisko licznych, cennych gatunków roślin, grzybów i zwierząt. Uproszczona inwentaryzacja ornitologiczna wykazała łącznie  79 gatunków ptaków, w tym 22 gatunki zalatujące, dla których teren planowanego rezerwatu jest żerowiskiem lub miejscem czasowego odpoczynku. Wśród gatunków, które gniazdują na terenie rezerwatu są m.in. dzięcioł czarny i duży, dzięciołek, dziwonia, gąsiorek.

Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy
Źródło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody 

Rezerwat „Dolina Rzeki Mątawy" - rezerwat częściowy o powierzchni ogólnej 23,00 ha, położony na terenie gminy Jeżewo, w powiecie świeckim, w województwie kujawsko-pomorskim. Na obszarach graniczących z rezerwatem wyznacza się otulinę o powierzchni 36,40 ha, położoną na terenie gminy Jeżewo, w powiecie świeckim, w województwie kujawsko-pomorskim. Utworzony na podstawie Zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 19.05.2025r.    Dz.U.z 2024 r. poz. 1478 oraz 1940.   Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie zróżnicowanych i unikatowych fitocenoz leśnych, ochrona wysięków wód i źródlisk, zachowanie ukształtowania i zasobów doliny rzeki Mątawy oraz zachodzących w niej procesów przyrodniczych

Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Bydgoszczy
Źródło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody 

Parkiem Krajobrazowym nazywamy nazywamy obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe, a celem jego utworzenia jest upowszechnianie tych wartości w warunkach racjonalnego gospodarowania. W odróznieniu od rezerwatów przyrody w parkach krajobrazowych prowadzi się normalną gospodarkę, z zachwaniem wyżej wymienionych wartości. Na terenie Nadleśnictwa znajdują się dwa Parki Krajobrazowe: 

Wdecki Park Krajobrazowy - znajduje się w zachodniej części nadleśnictwa, na terenie obrębu leśnego Dąbrowa i zajmuje głównie teren leśny. Utworzony został w 1993 r. na mocy rozporządzenia Wojewody Bydgoskiego. Posiada powierzchnię 23 786 ha, z czego 434 ha są w granicach Nadleśnictwa Dąbrowa. Wdecki Park Krajobrazowy stanowi uzupełnienie systemu obszarów chronionych województwa kujawsko-pomorskiego, a duża lesistość terenu podwyższa walory przyrodniczo-krajobrazowe.

Źródło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody

Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego - swoim zasięgiem obejmuje znaczną część nadleśnictwa. W granicach parku znajduje się Dolina Wisły i wiele rezerwatów, z czego trzy z terenu nadleśnictwa (Ostnicowe parowy Gruczna, Grabowiec i Jezioro Fletnowskie). Zespół Parków zajmuje około 9% powierzchni Nadleśnictwa co stanowi 2736 ha.

Źródło danych:   
Centralny Rejestr Ochrony Przyrody  (Chełmiński Park Krajobrazowy)

Centralny Rejestr Ochrony Przyrody  (Nadwiślański Park Krajobrazowy)
 

Obszar chronionego krajobrazu to obszar zajmujący różnej wielkości tereny, zwykle rozległe,o zróżnicowanych ekosystemach obejmujące pełne jednostki środowiska naturalnego takie jak doliny rzeczne, kompleksy leśne, ciągi wzgórz, pola wydmowe, Torfowiska. Są one wartościowe ze wzgledu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnią funkcję korytarzy ekologicznych. Na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa  można wyodrębnić cztery Obszary Chronionego Krajobrazu:

Wschodni Obszar Chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich - położony na terenach sandrowych we wschodniej części Borów Tucholskich. Charakteryzuje się znacznym udziałem wód powierzchniowych o dużych walorach przyrodniczych, krajobrazowych i rekreacyjnych. Powierzchnia w stanie posiadania nadleśnictwa wynosi około 11,200ha i jest zlokalizowana w obrębie Dąbrowa i Laskowice.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Świecki Obszar Chronionego Krajobrazu - położony jest na terenie Równiny Świeckiej rozciętej doliną rzeki Wdy. Posiada duże walory krajobrazowo- estetyczne, na jego terenie znajduje się min. zbiornik w Gródku. Powierzchnia w stanie posiadania Nadleśnictwa wynosi około 1.952ha i jest zlokalizowana tylko w obrębie Laskowice.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Nadwiślański Obszar Chronionego Krajobrazu - obejmuje trzy strefy krawędzi wysoczyzny w dolinie dolnej Wisły ujęte w trzy podobszary ze względu na brak ciągłości walorów krajobrazowych. krawędź charakteryzują duże deniwelacje (40-50m), liczne wcięcia erozyjne, malownicze wąwozy i występująca incydentalnie roślinność stepowa. Podobszar część południowa obejmuje krawędź wysoczyzny w okolicach Gruczna.Powierzchnia w stanie posiadania nadleśnictwa wynosi około 2ha i jest zlokalizowana tylko w obrębie Laskowice.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Jezioro Stelchno - jezioro położone w makroregionie Pojezierza południowo-pomorskiego i mezoregionie Wysoczyzny Świeckiej o powierzchni 154,5 ha i maksymalnej głębokości 10,3 m. Na jeziorze znajdują się dwie wyspy. Jezioro posiada I klasę czystości wód i bardzo dużą ich przejrzystość. W jeziorze Stelchno występuje dużo gatunków ryb. Ponadto można tu natrafić na okazy żółwia błotnego, różnorodne gatunki jaszczurek i innychgadów, poza tym ptaków, płazów, raków, mięczaków, owadów i motyli.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Obszary Natura 2000 to najmłodsza z form ochrony przyrody, wprowadzona w 2004 r. w Polsce jako jeden z obowiązków związanych z przystąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej. Obszary te powstają we wszystkich państwach członkowskich tworząc Europejską Sieć Ekologiczną obszarów ochrony Natura 2000. Głównym celem funkcjonowania Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy. Drugim jej celem jest ochrona różnorodności biologicznej. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Dąbrowa znajdują się następujące obszary sieci Natura 2000 :

Obszar Specjalnej  Ochrony Ptaków "Bory Tucholskie" PLB220009 Obejmuje swym zasięgiem 322 535,90 ha, z czego w Nadleśnictwie Dąbrowa znajduje się 5 182,24 ha. Na całym obszarze zinwentaryzowano 107 gatunków ptaków gniazdujących, w tym co najmniej 28 gatunków ptaków z Załącznika 1 Dyrektywy Ptasiej i 6 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. W okresie lęgowym obszar ten zasiedla co najmniej 1% populacji krajowej następujących gatunków ptaków: bielik, kania czarna, kania ruda, podgorzałka, puchacz, rybitwa czarna, rybitwa rzeczna, zimorodek, żuraw, gągoł, nurogęś, tracz długodzioby i błotniak stawowy. W okresie wędrówek występuje co najmniej 1% populacji szlaku wędrówkowego łabędzia krzykliwego (do 400 osobników) i żurawia (do 1800 osobników na noclegowisku). Utworzenie ptasiego Obszaru Natura 2000 Bory Tucholskie stanowi o różnorodności ptactwa. Obszar ten posiada Plan Zadań Ochronnych. 

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.       

Dolina Dolnej Wisły (Kod Obszaru 040003) - specjalnej ochrony ptaków. W zasięgu działania terytorialnego Nadleśnictwa Dąbrowa wyznaczono obszar specjalnej ochrony ptaków (wg Dyrektywy Ptasiej) na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków NATURA 2000 - Dolina Dolnej Wisły (Kod Obszaru 040003), o powierzchni ogólnej 34 909,20 ha. Obejmuje on odcinek doliny Wisły w jej dolnym biegu, od Włocławka do Przegaliny, zachowujący naturalny charakter i dynamikę rzeki swobodnie płynącej. Rzeka płynie w dużym stopniu naturalnym korytem, z namuliskami, łachami piaszczystymi i wysepkami, w dolinie zachowane są starorzecza i niewielkie torfowiska niskie; brzegi pokryte są mozaiką zarośli wierzbowych i lasów łęgowych, a także pól uprawnych i pastwisk. Miejscami dolinę Wisły ograniczają wysokie skarpy, na których utrzymują się murawy kserotermiczne i grądy zboczowe. Wisła przepływa w granicach obszaru przez kilka dużych miast, takich jak: Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Tczew. Na tym obszarze występuje 5 gatunków ssaków wymienionych w Załączniku 2 Dyrektywy Siedliskowej, co najmniej 44 gatunki ptaków wymienione w Załączniku 1 Dyrektywy Ptasiej, a także 7 gatunków znajdujących się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Odnotowano tu gniazdowanie około 180 gatunków ptaków. Z grupy gatunków zagrożonych wyginięciem w Europie na tym terenie występuje 16 gatunków. Biorąc pod uwagę grupy gatunków zagrożonych wyginięciem w Polsce, na tym terenie stwierdzono: 1 gatunek skrajnie zagrożony, 6 silnie zagrożonych i 21 zgrożonych. Wśród zagrożonych gatunków ssaków występujących na tym obszarze warto wymienić takie jak: wilk, wydra, bóbr europejski, mopek, nocek duży. Występują tu 2 gatunki płazów wymienione w Załączniku 2: kumak nizinny i traszka grzebieniasta. Spośród ptaków teren ten zasiedlają takie gatunki jak: nurogęś, ohar, rybitwa białoczelna, rybitwa rzeczna, zimorodek, derkacz, ostrygojad, sieweczka rzeczna, mewa czarnogłowa. W okresie zimowym przebiega tędy szlak wędrówkowy takich gatunków jak: orzeł bielik, gągoł, nurogęś, bielaczek. Równie bogata jest flora naczyniowa, licząca około 1350 gatunków roślin. Charakteryzuje ją duża różnorodność zbiorowisk, wśród których znajdują się siedliska wyminenione w Załączniku I: łęgi topolowe, olszowe i jesionowe, olsy źródliskowe, niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie, starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne. W zasięgu nadlesnictwa znajduje się 33,53 ha.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Specjalny obszar ochrony siedlisk Sandr Wdy (symbol PLH040017) - wg Dyrektywy Siedliskowej. W zasięgu działania terytorialnego nadleśnictwa wyznaczono Specjalny obszar ochrony siedlisk Sandr Wdy symbol PLH040017 (wg. Dyrektywy Siedliskowej) Jeden z najcenniejszych przyrodniczo fragmentów Borów Tucholskich, dolina i sandr Wdy. Obszar położony na równinie sandrowej, w którą głęboko wcina się Wda i jej dopływy, W rynnach polodowcowych i zagłębieniach wytopiskowych położone są rozmaite cenne ekosystemy wodne i bagienne. Obszar obejmuje rdzeniowe części Wdeckiego Parku Krajobrazowego i jest reprezentatywny dla przyrody Borów Tucholskich. W administracji Nadleśnictwa Dąbrowa znajduje się 234,25 ha powierzchni leśnej.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Solecka Dolina Wisły  (Kod obszaru: PLH040003) Celem ochrony jest zachowanie siedlisk przyrodniczych i występujących na ich terenie gatunków roślin i zwierząt. Nad obszarem „Solecka Dolina Wisły” nadzór sprawuje Dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego oraz Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Zamek Świecie (Kod obszaru: PLH040025) Obejmuje obszar 17,48 ha. Wyznaczony w celu trwałej ochrony populacji zagrożonych wyginięciem gatunków zwierząt innych niż ptaki lub odtworzenia właściwego stanu ochrony gatunków zagrożonych wyginięciem innych niż ptaki.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody ożywionej lub martwej, lub ich skupienia, o szczególnej wartości naukowej, kulturowej i historycznej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, jak sędziwe drzewa i krzewy gatunków rodzimych i obcych, głazy narzutowe, źródła, skałki, jaskinie itp. Na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa znajduje się 56 pomników przyrody (w tym 2 powierzchniowe, 52 pojedynczych drzew i 2 pomniki przyrody nieożywionej).

Spośród pojedynczych dębów i lip występujących na terenie nadleśnictwa, na szczególne wyróznienie zasługuje Park podworski w miejscowości Laskowice, na terenie Leśnictwa Gródek. Na powierzchni 8,84 ha rośnie 45 pojedynczych drzew będących pominkami przyrody, oraz wiele innych zasługujących na uwagę miłośników przyrody. Każde z nich budzi podziw i ogromne zainteresowanie zwiedzających. Można tu zobaczyć przede wszystkim sędziwe dęby i lipy, klony, buki, jesiona, graby ale również daglezje, jodłę, sosnę wejmutkę oraz żywotniki olbrzymie. Park w ostatnim czasie przechodzi przez rewitalizację oraz pielęgnację drzewostanu, która ma na celu odzyskanie walorów estetycznych tego historycznego obiektu. 

Wykaz pomników przyrody na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa zawiera załącznik na dole strony.

Użytki ekologiczne tworzy się w celu zachowania fragmentów przyrody o charakterze naturalnym lub dla ochrony rzadko spotykanych ekosystemów lub zasobów genowych. W praktyce za użytki ekologiczne uznaje się przede wszystkim torfowiska, bagna, zadrzewienia, jary, wąwozy, zbocza kserotermiczne, śródleśne oczka wodne.

Na terenie nadleśnictwa utworzono 74 użytki ekologiczne o łącznej powierzchni 194,15 ha. Najczęściej występującą na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa formą użytku ekologicznego są bagna, stanowiące 87% powierzchni, a pozostałe 13% to łąki i pastwiska.

Szczególne znaczenie na terenie Borów Tucholskich mają użytki ekologiczne stanowiące małe śródleśne oczka wodne, bagienka i podmokłe łąki. Stanowią one nieocenione źrodła wody w suchym klimacie Borów Tucholskich.

Wykaz użytków ekologicznych znajdujących się na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa zawiera załącznik na dole strony.

Zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. Na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa częściowo położony jest zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina Rzeki Sobińska Struga.

 Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina rzeki Sobińska Struga został utworzony na mocy Rozporządzenia Nr 14/97 Wojewody Bydgoskiego z dnia 14 kwietnia 1997 roku. Zespół obejmuje dolinę rzeki Sobińska Struga, jedną z najpiękniejszych dolin rzecznych w tej części Borów Tucholskich. Powierzchnia zespołu w stanie posiadania nadleśnictwa wynosi około 39 ha i jest zlokalizowana tylko w obrębie Dąbrowa. Powierzchnia ta pokrywa się z fragmentem zasięgu Wdeckiego Parku Krajobrazowego.

Źróło danych: Centralny Rejestr Ochrony Przyrody.

Ochrona gatunkowa dotyczy najcenniejszych, unikatowych i rzadkich przedstawicieli flory i fauny. W Polsce ochroną ścisłą objętych jest blisko 600 gatunków roślin, niemal 100 gatunków grzybów i ponad 700 gatunków zwierząt. 65 proc. gatunków dzikiej flory i fauny Polski to gatunki leśne.

W Programie Ochrony Przyrody Nadleśnictwa Dąbrowa znajduje się lista roślin chronionych oraz rzadkich, która powstała w wyniku zebrania i analizy szeregu opracowań (operat glebowy, plan ochrony rezerwatów, plan urządzania lasu), publikacji naukowych oraz informacji pracowników nadleśnictwa.

Nadleśnictwo Dąbrowa bedąca jednostką zarządzającą mieniem Skarbu Państwa stosuje wymagania dobrej praktyki w zakresie gospodarki leśnej, które uwzględniają potrzebę zapobiegania:

 1)   w odniesieniu do gatunków wymienionych w załączniku IV dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory w ich naturalnym zasięgu:

a) celowemu chwytaniu lub zabijaniu dziko występujących okazów tych gatunków,
b) celowemu niepokojeniu okazów tych gatunków, w szczególności w okresie rozrodu,
wychowu młodych, snu zimowego i migracji,
c) celowemu niszczeniu lub wybieraniu jaj okazów tych gatunków,
d) pogarszaniu stanu lub niszczeniu terenów rozrodu lub odpoczynku okazów tych
gatunków,
e) celowemu zrywaniu, zbieraniu, ścinaniu, wyrywaniu lub niszczeniu dziko
występujących roślin w naturalnym zasięgu okazów tych gatunków;

 2)   w odniesieniu do chronionych gatunków ptaków:

a) umyślnemu zabijaniu okazów tych gatunków,
b) umyślnemu niszczeniu lub uszkadzaniu gniazd i jaj okazów tych gatunków lub
usuwaniu ich gniazd,
c) umyślnemu płoszeniu tych ptaków, w szczególności w okresie lęgowym i wychowu
młodych, jeżeli mogłoby to wpłynąć na zachowanie właściwego stanu ochrony gatunku
tych ptaków.