Ochrona przyrody
Niezwykle bogaty pod względem przyrodniczym obszar Nadleśnictwa Jamy objęty został różnymi formami ochrony przyrody, w tym:
Rezerwaty przyrody
1. Rezerwat przyrody „Zbocza Płutowskie” zajmuje powierzchnię 34,70 ha (12,75 ha na gruncie zarządzanym przez Nadleśnictwo Jamy). Został utworzony w 1963 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 16 stycznia 1963 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1963 r. Nr 18, poz. 103). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 12 września 2022 r. zmieniające zarządzenie w sprawie rezerwatu przyrody „Zbocza Płutowskie” (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2022 r. poz. 4634).
Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie zespołów roślinności stepowej z udziałem miłka wiosennego (Adonis vernalis).
2. Rezerwat przyrody „Góra św. Wawrzyńca” zajmuje powierzchnię 0,75 ha (0,70 ha na gruncie zarządzanym przez Nadleśnictwo Jamy). Został utworzony w 1962 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 28 lipca 1962 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1962 r. Nr 68, poz. 317). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Góra św. Wawrzyńca” (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2016 r. poz. 507).
Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie stanowiska roślinności stepowej z ostnicą włosowatą (Stipa capillata).
3. Rezerwat przyrody „Ostrów Panieński” zajmuje powierzchnię 14,43 ha. W całości znajduje się na gruntach Nadleśnictwa Jamy. Został utworzony w 1956 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa z dnia 30 kwietnia 1956 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1956 r. Nr 40, poz. 516). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Ostrów Panieński” (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2016 r. poz. 2117). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie fragmentu lasu łęgowego Ficario-Ulmetum minoris położonego w dolinie dolnej Wisły. W obowiązującym planie ochrony cel ten doprecyzowano jako za-chowanie naturalnych fitocenoz łęgu jesionowo-wiązowego wraz z osobliwościami florystycznymi.
4. Rezerwat przyrody „Łęgi na Ostrowiu Panieńskim” zajmuje powierzchnię 34,43 ha i w całości znajduje się na gruntach zarządzanych przez Nadleśnictwo Jamy. Został utworzony w 1998 r. na podstawie Rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 grudnia 1998 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (Dz.U. z 1998 r. Nr 161, poz. 1093). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 2 listopada 2015 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Łęgi na Ostrowiu Panieńskim” (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2015 r. poz. 3331). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie drzewostanów łęgowych o charakterze naturalnym. W obowiązującym planie ochrony cel ten określono szerzej jako zabezpieczenie i zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych drzewostanów łęgowych o charakterze naturalnym.
5. Rezerwat przyrody „Jamy” zajmuje powierzchnię 106,19 ha. W całości znajduje się na gruntach Nadleśnictwa Jamy. Został utworzony w 1967 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 23 listopada 1967 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1967 r. Nr 67, poz. 328). W 1985 r. rezerwat został powiększony i otrzymał obecną nazwę „Jamy”. Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 14 grudnia 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Jamy” (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2017 r. poz. 5366). Rezerwat posiada również otulinę o powierzchni 10,37 ha. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie fragmentów buczyny pomorskiej oraz zbiorowisk grądowych. Taki cel został również wskazany w obowiązującym planie ochrony rezerwatu.
6. Rezerwat przyrody „Rogóźno Zamek” zajmuje powierzchnię 73,45 ha (68,74 ha na gruncie Nadleśnictwa Jamy). Został utworzony w 1974 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 16 września 1974 r. w sprawie uznania za rezerwaty przyrody (M.P. z 1974 r. Nr 32, poz. 194). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 14 grudnia 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Rogóźno Zamek” (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2017 r. poz. 5375). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie wielogatunkowego lasu z udziałem jarzębu brekinii (Sorbus torminalis), źródlisk oraz wód rzeki Gardęgi. Cel ten został również wprost powtórzony w obowiązującym planie ochrony.
7. Rezerwat przyrody „Dolina Osy” zajmuje powierzchnię 667,92 ha (649,04 ha na gruncie Nadleśnictwa Jamy). Został utworzony w 1994 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 czerwca 1994 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1994 r. Nr 35, poz. 299). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 19 września 2016 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Dolina Osy” (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2016 r. poz. 3222). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie dolnego odcinka doliny rzeki Osy z niezmienioną szatą roślinną. Cel ten został również wprost utrzymany w obowiązującym planie ochrony.
8. Rezerwat przyrody „Łosiowe Bagno” jest najmłodszym rezerwatem w Nadleśnictwie Jamy. Zajmuje powierzchnię 52,28 ha i został utworzony w 2025 r. na podstawie Zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Łosiowe Bagno” (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2025 r. poz. 1300). W celu zabezpieczenia rezerwatu przed zagrożeniami zewnętrznymi wyznaczono otulinę o powierzchni 68,95 ha. Rezerwat położony jest w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, na terenie gminy Gardeja, w całości na gruntach pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy. Celem ochrony rezerwatu jest utrzymanie kompleksu ekosystemów bagiennych, w tym torfowisk wysokich i przejściowych oraz zbiorowisk leśnych – brzeziny bagiennej i borów bagiennych, stanowiących siedliska rzadkich gatunków roślin oraz ostoje zwierząt.
9. Rezerwat przyrody „Kociołek” zajmuje powierzchnię 7,20 ha. Został utworzony w 1958 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 4 lutego 1958 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1958 r. Nr 16, poz. 102). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Olsztynie z dnia 16 sierpnia 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Kociołek” (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2017 r. poz. 3446). Rezerwat w całości znajduje się na gruntach Nadleśnictwa Jamy. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie torfowiska przejściowego wraz z położonym w jego obrębie niewielkim jeziorem dystroficznym.
10. Rezerwat przyrody „Łabędź” zajmuje powierzchnię 18,68 ha. W całości znajduje się na gruntach Nadleśnictwa Jamy. Został utworzony w 1958 r. na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 4 lutego 1958 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1958 r. Nr 16, poz. 107). Aktualne uregulowania dotyczące rezerwatu zawiera Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Łabędź” (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2017 r. poz. 3453), zmienione Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Olsztynie z dnia 20 listopada 2017 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie rezerwatu przyrody „Łabędź” (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2017 r. poz. 4616). Wokół rezerwatu wyznaczono otulinę o powierzchni 4,84 ha. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie roślinności torfowiskowej z licznymi gatunkami chronionymi.
11. Rezerwat przyrody „Uroczysko Piotrowice” zajmuje powierzchnię 49,48 ha i w całości znajduje się na gruntach Nadleśnictwa Jamy. Został utworzony w 1998 r. na podstawie Rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 grudnia 1998 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (Dz.U. z 1998 r. Nr 161, poz. 1102). Aktualnie obowiązującym aktem prawnym dotyczącym rezerwatu jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Olsztynie z dnia 16 sierpnia 2017 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Uroczysko Piotrowice” (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2017 r. poz. 3448). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ekosystemu torfowisk przejściowych wraz z otaczającymi je zbiorowiskami leśnymi.
Parki krajobrazowe:
1. Chełmiński Park Krajobrazowy został utworzony w 1998 r. na podstawie Rozporządzenia Nr 11/98 Wojewody Toruńskiego z dnia 15 maja 1998 r. w sprawie utworzenia Chełmińskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Toruńskiego Nr 16, poz. 89). Obecnie podstawowym aktem prawnym regulują-cym funkcjonowanie Parku jest Uchwała Nr II/57/18 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 17 grudnia 2018 r. w sprawie Chełmińskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2019 r. poz. 9). Zgodnie z tym aktem powierzchnia Parku wynosi 22 311,24 ha. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się około 15 889 ha Parku, natomiast powierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w jego granicach, wynosi 2 102,66 ha. Podstawowym celem utworzenia Chełmińskiego Parku Krajobrazowego jest zachowanie mozaikowatości krajobrazu prawobrzeżnej części Doliny Dolnej Wisły oraz związanych z nią wartości przyrodniczych i historycznych. Dolina Wisły pełni jednocześnie funkcję korytarza ekologicznego o znaczeniu ponadregionalnym, a zachowanie ciągłości siedlisk, naturalnych i półnaturalnych elementów krajobrazu oraz strefy krawędziowej doliny ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania jej funkcji ekologicznych.
2. Brodnicki Park Krajobrazowy został utworzony w 1985 r. na podstawie Uchwały Nr V/32/85 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Toruniu z dnia 29 marca 1985 r. w sprawie ochrony walorów krajobrazowych na terenie części Pojezierza Brodnickiego (Dz. Urz. Woj. Toruńskiego z 1985 r. Nr 5, poz. 135). Obecnie Park obejmuje powierzchnię 16 935,93 ha, z czego 12 457,62 ha znajduje się w województwie kujawsko-pomorskim, a 4 478,31 ha w województwie warmińsko-mazurskim. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się 1 569 ha Parku, natomiast powierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w jego granicach, wynosi 1 182,01 ha. Z uwagi na położenie Parku na obszarze dwóch województw jego aktualny status prawny regulują odpowiednie uchwały obu sejmików wojewódzkich: Uchwała Nr XIX/344/20 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 września 2020 r. oraz Uchwała Nr XXVI/382/20 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 października 2020 r. w sprawie Brodnickiego Parku Krajobrazowego. Brodnicki Park Krajobrazowy chroni jeden z najbardziej charakterystycznych fragmentów krajobrazu młodoglacjalnego Pojezierza Brodnickiego. Jego zasadniczymi elementami są rynny polodowcowe, jeziora, obniżenia wytopiskowe, doliny rzeczne, kompleksy leśne oraz torfowiska i inne siedliska hydrogeniczne. Szczególną rolę w strukturze przestrzennej Parku odgrywają doliny Skarlanki i Strugi Brodnickiej oraz liczne jeziora rynnowe i wytopiskowe. Urozmaicona rzeźba terenu, znaczne różnice wysokości względnych oraz wysoki udział powierzchni leśnych nadają Parkowi wyraźnie leśno-jeziorny charakter.
3. Park Krajobrazowy Góry Łosiowe został utworzony w 2018 r. na podstawie Uchwały Nr XLV/748/18 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 28 maja 2018 r. w sprawie Parku Krajobrazowego Góry Łosiowe (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2018 r. poz. 3132). Jest to nadal podstawowy akt prawny regulujący funkcjonowanie Parku. Jego całkowita powierzchnia wynosi 4 859,97 ha. Park położony jest na terenie gmin Grudziądz i Rogóźno w powiecie grudziądzkim.
Park w całości znajduje się w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy. Powierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w granicach Parku, wynosi 2 769,10 ha. Oznacza to, że znaczna część powierzchni Parku związana jest z terenami leśnymi administrowanymi przez Nadleśnictwo. Podstawowym celem ochrony Parku jest zachowanie mozaikowatości krajobrazu prawobrzeżnej części Doliny Dolnej Wisły oraz związanych z nią wartości przyrodniczych i historycznych. Szczególne znaczenie ma utrzymanie funkcji ekologicznych tego obszaru jako elementu ważnego korytarza ekologicznego doliny Wisły. Park chroni zróżnicowany układ ekosystemów leśnych, terenów otwartych, dolin i obniżeń terenowych, a także elementów krajobrazu kulturowego.
Obszary chronionego krajobrazu:
1. Obszar Chronionego Krajobrazu Strefy Krawędziowej Doliny Wisły został pierwotnie wyznaczony Rozporządzeniem Nr 21/92 Wojewody Toruńskiego z dnia 10 grudnia 1992 r. w sprawie wyznaczenia obszarów chronionego krajobrazu w województwie toruńskim oraz reorganizacji zarządzania parkami krajobrazowymi i obszarami chronionego krajobrazu. Obecnie podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie obszaru jest Uchwała Nr XLIX/812/18 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 24 września 2018 r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Strefy Krawędziowej Doliny Wisły (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2018 r. poz. 4858), zmieniona Uchwałą Nr XIV/230/25 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 23 czerwca 2025 r. (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2025 r. poz. 3176). Powierzchnia całkowita obszaru wynosi 9 095,21 ha, z czego około 8 951 ha znajduje się w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy, natomiast 2 709,13 ha stanowią grunty pozostające w zarządzie Nadleśnictwa Jamy. Nadzór nad obszarem sprawuje Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Obszar został powołany przede wszystkim w celu ochrony form geomorfologicznych oraz naturalnego ukształtowania strefy krawędziowej doliny Wisły, w szczególności w obrębie Kotliny Grudziądzkiej, Doliny Kwidzyńskiej i Pojezierza Chełmińskiego. Charakterystyczną cechą tego terenu jest silnie urozmaicona rzeźba, znaczne deniwelacje oraz gęsta sieć dolin erozyjnych i denudacyjnych rozcinających krawędzie wysoczyzn. W krajobrazie wyraźnie zaznaczają się półwyspowe i wyspowe ostańce erozyjne, strome zbocza, parowy i dolinki, a także rozległe stożki napływowe powstałe u wylotów cieków spływających ku dolinie Wisły.
2. Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Osy i Gardęgi został wyznaczony w 1992 r. na podstawie Rozporządzenia Nr 21/92 Wojewody Toruńskiego z dnia 10 grudnia 1992 r. w sprawie wyznaczenia obszarów chronionego krajobrazu w województwie toruńskim oraz reorganizacji zarządzania parkami krajobrazowymi i obszarami chronionego krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Toruńskiego Nr 27, poz. 178). Obecnie podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie obszaru jest Uchwała Nr XXIII/342/20 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 22 czerwca 2020 r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Osy i Gardęgi (Dz. Urz. Woj. Kuj.-Pom. z 2020 r. poz. 3283), zmieniona Uchwałą Nr LXV/920/24 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 7 lutego 2024 r. Zgodnie z aktualnym aktem powierzchnia całkowita obszaru wynosi 15 876,69 ha. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się około 14 512 ha, natomiast powierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w granicach OChK, wynosi 3 369,16 ha. Celem ochrony jest zachowanie różnorodności biologicznej siedlisk Pojezierza Chełmińskiego i Pojezierza Brodnickiego, ochrona rzek Osy i Gardęgi wraz z pasami otaczającej je roślinności oraz zachowanie charakterystycznych form krajobrazowych, w szczególności jam i wąwozów.
3. Morawski Obszar Chronionego Krajobrazu został utworzony w 1985 r. na podstawie Uchwały Nr VI/51/85 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Elblągu z dnia 26 kwietnia 1985 r. w sprawie utworzenia parków krajobrazowych oraz obszarów krajobrazu chronionego na terenie województwa elbląskiego. Obecnie podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie obszaru jest Uchwała Nr 259/XXIV/16 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 25 lipca 2016 r. w sprawie obszarów chronionego krajobrazu w województwie pomorskim (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2016 r. poz. 2942). Zgodnie z tym aktem powierzchnia całkowita Morawskiego OChK wynosi 10 700 ha. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się jedynie nieco ponad 15 ha tego obszaru, natomiast po-wierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w jego granicach, wynosi 3,40 ha. Morawski Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje fragment Pojezierza Iławskiego o łagodnie falistej rzeźbie młodoglacjalnej. Jego najbardziej charakterystycznym elementem jest zespół tzw. Jezior Morawskich, do którego należą m.in. jeziora Morawy, Klasztorne, Klecewskie, Kucki, Różany i Rybie. W krajobrazie występują również kompleksy leśne, tereny rolnicze i użytki zielone, zadrzewienia przy-drożne oraz rozproszone jednostki osadnicze. Mozaika tych elementów nadaje obszarowi wyraźny charakter leśno-jeziorno-rolniczy i decyduje o jego wysokich walorach krajobrazowych oraz rekreacyjnych.
4. Sadliński Obszar Chronionego Krajobrazu został utworzony na podstawie Uchwały Nr VI/51/85 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Elblągu z dnia 26 kwietnia 1985 r. w sprawie utworzenia parków krajobrazowych oraz obszarów krajobrazu chronionego na terenie województwa elbląskiego (Dz. Urz. Woj. Elbląskiego z 1985 r. Nr 10, poz. 60). Obecnie podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie obszaru jest Uchwała Nr 259/XXIV/16 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 25 lipca 2016 r. w sprawie obszarów chronionego krajobrazu w województwie pomorskim (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2016 r. poz. 2942). Powierzchnia całkowita obszaru wynosi 6 879,00 ha. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się około 166 ha Sadlińskiego OChK, natomiast powierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w jego granicach, wynosi 100,96 ha. Sadliński Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje przede wszystkim tereny przykrawędziowe Doliny Kwidzyńskiej. Jego krajobraz ma wyraźnie leśny charakter — lasy i zakrzewienia zajmują około 83,7% powierzchni obszaru, podczas gdy użytki rolne stanowią około 7,7%, a wody powierzchniowe około 1,2%. Charakterystycznymi elementami są grądy rozwijające się na zboczach doliny Wisły, fragment doliny Liwy, liczne źródliska, rozcięcia erozyjne cieków oraz drobne zbiorniki wodne.
5. Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Dolnej Drwęcy został utworzony w 1998 r. Obecnie pod-stawowym aktem prawnym regulującym jego funkcjonowanie jest Uchwała Nr XVIII/437/16 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie wyznaczenia Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Dolnej Drwęcy (Dz. Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2016 r. poz. 3214). Zgodnie z tym aktem powierzchnia całkowita obszaru wynosi 16 550,10 ha. W zasięgu terytorialnym Nad-leśnictwa Jamy znajduje się około 702 ha OChK, natomiast powierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w jego granicach, wynosi 103,40 ha. Nadzór nad obszarem sprawuje Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Obszar obejmuje dolinę dolnego odcinka Drwęcy wraz z jej dopływami, starorzeczami, terenami zalewowymi i przyległymi fragmentami krajobrazu pojeziernego. Jego osią przyrodniczą jest meandrująca rzeka Drwęca, której dolina tworzy rozbudowany układ siedlisk wodnych, nadwodnych, łąkowych i leśnych. Charakterystyczne są tu także fragmenty teras rzecznych, obniżenia terenowe, starorzecza oraz strefy krawędziowe doliny, co w połączeniu z urozmaiconą rzeźbą młodoglacjalną nadaje obszarowi wysokie walory krajobrazowe.
6. Skarliński Obszar Chronionego Krajobrazu został wyznaczony w 1998 r. Obecnie podstawowym aktem prawnym regulującym jego funkcjonowanie jest Uchwała Nr XXXIII/726/17 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie Skarlińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2018 r. poz. 414). Uchwała ta nadal figuruje w rejestrze aktów województwa jako obowiązująca. Powierzchnia całkowita obszaru wynosi 5 991,17 ha. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się około 5 425 ha OChK, natomiast powierzchnia gruntów pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy, położonych w jego granicach, wynosi 2 576,50 ha. Obszar położony jest na Pojezierzu Brodnickim, przede wszystkim na terenie gminy Biskupiec, a jego południowo-wschodnia część sięga również gmin Nowe Miasto Lubawskie i Kurzętnik. Krajobraz ma charakter wyraźnie leśno-jeziorny, z dużym udziałem kompleksów leśnych, jezior polodowcowych, terenów rolniczych i użytków zielonych. Lesistość OChK wynosi około 45%, czyli około 2,7 tys. ha, a w drzewostanach dominującym gatunkiem jest sosna.
Obszary europejskiej sieci Natura 2000
- Obszar Natura 2000 Cytadela Grudziądz PLH040014 został zatwierdzony jako obszar mający znaczenie dla Wspólnoty w 2009 r., natomiast jako specjalny obszar ochrony siedlisk został ustanowiony Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 lutego 2017 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Cytadela Grudziądz (PLH040014) (Dz. U. z 2017 r. poz. 557). Powierzchnia całkowita obszaru wynosi 222,81 ha. Cały obszar znajduje się w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy, natomiast na gruntach pozostających w jego zarządzie położone jest 11,52 ha.
- Obszar Natura 2000 Dolina Kakaju PLH280036 został wyznaczony jako specjalny obszar ochrony siedlisk Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 marca 2018 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Dolina Kakaju (PLH280036) (Dz. U. z 2018 r. poz. 895). Obszar ma powierzchnię 1 427,97 ha, położony jest w województwie warmińsko-mazurskim i składa się z trzech funkcjonalnie powiązanych enklaw. Całość znajduje się w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy, natomiast na gruntach pozostających w jego zarządzie położone jest 975,08 ha obszaru.
- Obszar Natura 2000 Dolina Osy PLH040033 został zaproponowany jako obszar mający znaczenie dla Wspólnoty w 2009 r., zatwierdzony jako OZW w 2012 r., a następnie ustanowiony jako specjalny obszar ochrony siedlisk na podstawie Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 września 2021 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Dolina Osy (PLH040033) (Dz. U. z 2021 r. poz. 1758). Powierzchnia obszaru wynosi 2 183,69 ha. Aktualny Standardowy Formularz Danych został zaktualizowany w marcu 2024 r. Obszar w całości znajduje się w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy, natomiast grunty w zarządzie LP stanowią 1 395,91 ha.
- Obszar Natura 2000 Ostoja Brodnicka PLH040036 został zaproponowany jako obszar mający znaczenie dla Wspólnoty w 2009 r., zatwierdzony jako OZW w 2012 r., a następnie ustanowiony jako specjalny obszar ochrony siedlisk na podstawie Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 października 2021 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Ostoja Brodnicka (PLH040036) (Dz. U. z 2022 r. poz. 169). Obszar zajmuje 4 176,86 ha, położony jest w województwach kujawsko-pomorskim i warmińsko-mazurskim i składa się z pięciu funkcjonalnie powiązanych enklaw. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się około 675 ha ostoi, natomiast na gruntach pozostających w zarządzie Nadleśnictwa położone jest 437,46 ha obszaru.
- Obszar Natura 2000 Solecka Dolina Wisły PLH040003 został zaproponowany jako obszar mający znaczenie dla Wspólnoty w 2007 r., zatwierdzony jako OZW w 2009 r., a następnie ustanowiony jako specjalny obszar ochrony siedlisk na podstawie Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 października 2021 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Solecka Dolina Wisły (PLH040003) (Dz. U. z 2022 r. poz. 112). Powierzchnia całkowita obszaru wynosi 7 030,08 ha. W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy znajduje się około 1 230 ha ostoi, natomiast na gruntach po-zostających w zarządzie Nadleśnictwa położone jest 175,32 ha obszaru. Aktualny Standardowy Formularz Danych został zaktualizowany w marcu 2024 r.
- Obszar Natura 2000 Zbocza Płutowskie PLH040040 został zaproponowany jako obszar mający znaczenie dla Wspólnoty w 2009 r., zatwierdzony jako OZW w 2012 r., a następnie ustanowiony jako specjalny obszar ochrony siedlisk na podstawie Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 października 2022 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Zbocza Płutowskie (PLH040040) (Dz. U. z 2022 r. poz. 2426). Zgodnie z tym aktem powierzchnia obszaru wynosi 1 011,37 ha z czego ok. 175 ha znajduje się w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Jamy, 64,93 ha na jego gruntach.
Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe
1. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Słupski Gródek nad Osą” został utworzony na podstawie Roz-porządzenia Nr 8/98 Wojewody Toruńskiego z dnia 15 maja 1998 r. w sprawie uznania za zespoły przyrodniczo-krajobrazowe obszarów na terenie Nadleśnictwa Jamy. Obiekt położony jest w miejscowości Słupski Młyn, na terenie gminy Gruta, w granicach Nadleśnictwa Jamy. Jego powierzchnia według aktu powołania wynosi 4,78 ha. Celem ochrony jest zachowanie fragmentu krajobrazu obejmującego silnie urzeźbioną krawędź wysoczyzny, rozciętą licznymi jarami, wraz z porastającym ją starodrzewem oraz pozostałościami średniowiecznego grodziska.
2. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Oz Tymawski” o powierzchni 14,38 ha został ustanowiony Rozporządzeniem Nr 100 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 31 lipca 2009 r. w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Oz Tymawski” (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. Nr 105, poz. 1733). Obiekt położony jest w obrębie ewidencyjnym Tymawa Wielka, na terenie gminy Biskupiec i w całości znajduje się na gruntach pozostających w zarządzie Nadleśnictwa Jamy. Celem ochrony jest zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych wału ozowego porośniętego mieszanym drzewostanem grądowym z udziałem starodrzewu.
3. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Las Słupnicki” został ustanowiony Rozporządzeniem Nr 98 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 31 lipca 2009 r. w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Las Słupnicki” (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. Nr 105, poz. 1731). Obiekt zajmuje powierzchnię 1,37 ha i położony jest na terenie gminy Biskupiec, na południe od miejscowości Słupnica, w obrębie Łąkorz Nadleśnictwa Jamy. Szczególnym celem ochrony jest zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych kompleksu leśnego położonego nad rzeką Młynówką, osłaniającego późnośredniowieczne grodzisko.
Stanowisko dokumentacyjne
Stanowisko dokumentacyjne „Białochowo” zostało ustanowione Rozporządzeniem Nr 9/98 Wojewody Toruńskiego z dnia 15 maja 1998 r. w sprawie uznania stanowiska dokumentacyjnego na terenie Nadleśnictwa Jamy, opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Województwa Toruńskiego Nr 16, poz. 87. Obszar objęto ochroną z dniem 13 czerwca 1998 r. Stanowisko zajmuje powierzchnię 93,52 ha, (według aktualnych pomiarów powierzchnia wynosi 92,97 ha)
i położone jest na terenie gmin Rogóźno i Grudziądz, w rejonie miejscowości Białochowo i Mokre. Przedmiotem ochrony jest unikatowy fragment wysoczyzny morenowej wraz ze strefą zboczową Basenu Grudziądzkiego, wyróżniający się znacznym urozmaiceniem rzeźby terenu. W jego granicach występują liczne nisze źródliskowe i wąwozy, a także chroniona dodatkowo jako pomnik przyrody wychodnia zlepieńca plejstoceńskiego. Zespół tych elementów tworzy cenny pod względem geologicznym i geomorfologicznym fragment krajobrazu, dokumentujący procesy związane z plejstoceńską historią tego obszaru oraz późniejszym modelowaniem strefy krawędziowej doliny Wisły.
Pomniki przyrody
Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej, odznaczające się indywidualnymi cechami wyróżniającymi je spośród innych tworów. Mogą nimi być w szczególności okazałych rozmiarów drzewa i krzewy gatunków rodzimych lub obcych, a także źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe i jaskinie. Definicję pomnika przyrody określa art. 40 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Na terenach niezabudowanych drzewa stanowiące pomniki przyrody, jeżeli nie stwarzają zagrożenia dla ludzi lub mienia, podlegają ochronie aż do ich samoistnego, całkowitego rozpadu.
Na terenie Nadleśnictwa Jamy ustanowiono 139 pomników przyrody, z czego 73 to pojedyncze drzewa, 61 grup drzew składających się łącznie z 427 drzew, 2 bluszcze pospolite, 2 wychodnie piaskowca plejstoceńskiego (jeden z obiektów składa się z 6 wychodni) 1 nisza źródliskowa oraz 1 głaz narzutowy. Szczegółowe dane umieszczone zostały w załączniku.
Użytki ekologiczne
Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej. Mogą to być m.in. naturalne zbiorniki wodne, śród-polne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje, miejsca rozmnażania lub sezonowego przebywania. Definicję tę określa art. 42 ustawy o ochronie przyrody.
Użytki ekologiczne są jedną z powierzchniowych form ochrony przyrody. Ich szczególne znaczenie polega na tym, że pozwalają obejmować ochroną niewielkie, często rozproszone fragmenty ekosystemów, które nie zawsze spełniają kryteria rezerwatu przyrody, ale mają wysoką wartość lokalną. W krajobrazie leśnym mogą to być zwłaszcza śródleśne torfowiska, bagna, oczka wodne, źródliska, podmokłe obniżenia, fragmenty nieużytkowanej roślinności, płaty muraw, zadrzewienia lub miejsca rozrodu płazów. Użytki ekologiczne, które zostały uznane na terenie Nadleśnictwa Jamy zawiera załącznik nr 8.
Ochrona rzadkich i zagrożonych gatunków
W celu ochrony gatunków objętych ochroną prawną, a także innych rzadkich i zagrożonych elementów flory, mykobioty i fauny oraz ich siedlisk, działania gospodarcze należy planować i realizować z uwzględnieniem aktualnego rozpoznania przyrodniczego, wymagań ekologicznych poszczególnych gatunków oraz obowiązujących przepisów dotyczących ochrony gatunkowej.
Wykaz gatunków chronionych i zagrożonych nie ma charakteru zamkniętego. Stan rozpoznania przyrodniczego zmienia się wraz z prowadzeniem kolejnych obserwacji i inwentaryzacji, monitoringiem przyrodniczym, aktualizacją dokumentów ochronnych i planistycznych oraz pozyskiwaniem nowych danych terenowych. Dotyczy to szczególnie grup trudniejszych do wykrywania i oznaczania, takich jak bezkręgowce, mszaki, porosty, grzyby wielkoowocnikowe oraz zwierzęta prowadzące skryty lub nocny tryb życia. Wykaz należy zatem traktować jako odzwierciedlenie aktualnego stanu wiedzy, wymagające okresowej weryfikacji i uzupełniania.
Ochrona gatunkowa służy zapewnieniu przetrwania i zachowaniu właściwego stanu ochrony dziko występujących gatunków roślin, zwierząt i grzybów. W zależności od gatunku i zakresu obowiązujących zakazów ochrona dotyczy nie tylko samych osobników, lecz również ich siedlisk, ostoi, miejsc rozrodu, regularnego przebywania, zimowania lub innych elementów środowiska niezbędnych dla zachowania populacji. W warunkach gospodarki leśnej szczególnego znaczenia nabiera więc znajomość lokalizacji stanowisk, wymagań siedliskowych poszczególnych gatunków oraz okresów ich największej wrażliwości na oddziaływania związane z wykonywaniem prac gospodarczych. Wykaz gatunków chronionych zawarty został w załączniku nr 9.
Podstawę prawną kwalifikacji gatunków objętych ochroną stanowią w szczególności:
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2014 r. poz. 1409);
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz. U. z 2014 r. poz. 1408);
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183).
Nadleśnictwo Jamy zarządzające mieniem Skarbu Państwa stosuje wymagania dobrej praktyki w zakresie gospodarki leśnej. Podstawowe wymagania w tym zakresie określa Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie wymagań dobrej praktyki w zakresie gospodarki leśnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 672).
Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie wymagań dobrej praktyki w zakresie gospodarki leśnej.
Materiały
Załącznik_nr_1_Wykaz_rezerwatów_przyrodyZałącznik_nr_1_Wykaz_rezerwatów_przyrody.xlsx 0.01MB Załącznik_nr_2_Wykaz_parków_krajobrazowych
Załącznik_nr_2_Wykaz_parków_krajobrazowych.xlsx 0.01MB Załącznik_nr_3_Wykaz_obszarów_chronionego_krajobrazu
Załącznik_nr_3_Wykaz_obszarów_chronionego_krajobrazu.xlsx 0.01MB Załącznik_nr_4_Wykaz_obszarów_Natura_2000
Załącznik_nr_4_Wykaz_obszarów_Natura_2000.xlsx 0.01MB Załącznik_nr_5_Wykaz_zespołów_przyrodniczo_krajobrazowych
Załącznik_nr_5_Wykaz_zespołów_przyrodniczo_krajobrazowych.xlsx 0.01MB Załącznik_nr_6_Stanowisko_dokumentacyjne
Załącznik_nr_6_Stanowisko_dokumentacyjne.xlsx 0.01MB Załącznik_nr_7_Wykaz_pomników_przyrody
Załącznik_nr_7_Wykaz_pomników_przyrody.xlsx 0.08MB Załącznik_nr_8_Wykaz_użytków_ekologicznych.
Załącznik_nr_8_Wykaz_użytków_ekologicznych..xlsx 0.03MB Załącznik_nr_9_Wykaz_gatunków_chronionych
Załącznik_nr_9_Wykaz_gatunków_chronionych.xlsx 0.02MB
- Pierwsza publikacja:
- 09.08.2021 13:15 Hanna Borowska
- Wytwarzający/ Odpowiadający:
- Agnieszka August
| Tytuł | Wersja | Dane zmiany / publikacji |
|---|---|---|
| Ochrona przyrody | 10.0 | 04.11.2026 11:17 AgnieszkaAugust |
| Ochrona przyrody | 9.0 | 04.11.2026 11:16 AgnieszkaAugust |
| Ochrona przyrody | 8.0 | 04.11.2026 09:25 AgnieszkaAugust |
| Ochrona przyrody | 7.0 | 04.11.2026 09:23 AgnieszkaAugust |
| Ochrona przyrody | 6.0 | 12.10.2026 08:36 AgnieszkaAugust |
| Ochrona przyrody | 5.0 | 28.02.2025 14:34 Hanna Borowska |
| Ochrona przyrody | 4.0 | 31.10.2023 11:46 Hanna Borowska |
| Ochrona przyrody | 3.0 | 09.08.2021 14:19 Hanna Borowska |
| Ochrona przyrody | 2.0 | 09.08.2021 13:59 Hanna Borowska |
| Ochrona przyrody | 1.0 | 09.08.2021 13:15 Hanna Borowska |
Aby uzyskać archiwalną wersję należy skontaktować się z Redakcją BIP