Lasy Państwowe Nadleśnictwo Rytel

1. Rezerwat przyrody „Jezioro Małe Łowne” – powierzchnia 37,83 ha.

Powołany został Zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 31.12.1993 r. (Monitor Polski nr 5 poz. 37 z 1993 r.), aktualnie obowiązującym aktem prawnym w sprawie rezerwatu przyrody „Jezioro Małe Łowne” jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia 22 lipca 2016 r.

Rezerwat położony jest na terenie leśnictwa Kopernica (gm. Chojnice, powiat chojnicki). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych roślinności charakterystycznych dla torfowisk przejściowych i wysokich, lasów bagiennych, wilgotnych oraz świeżych z występującymi tu gatunkami roślin chronionych, rzadkich i zagrożonych wyginięciem.

Rodzaj rezerwatu: Wodny (W)
Typ i podtyp:
a) ze względu na dominujący przedmiot ochrony: Biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp),
b) ze względu na główny typ ekosystemu: Różnych ekosystemów (EE), podtyp – mozaiki różnych ekosystemów.

W celu zabezpieczenia rezerwatu przez zagrożeniami zewnętrznymi, wokół rezerwatu została wyznaczona otulina o powierzchni 132,29 ha.

Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Małe Łowne" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.
 

2. Rezerwat przyrody „Moczadło” – powierzchnia 26,17 ha.

Powołany został 8 grudnia 2010 roku  Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w sprawie uznania za rezerwat przyrody jeziora „Moczadło”, aktualnie obowiązującym aktem prawnym w sprawie rezerwatu przyrody „Moczadło” jest Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia 25 lutego 2014 r.

Rezerwat przyrody „Moczadło” położony jest w powiecie chojnickim, na terenie gminy Brusy, około 2 km na południowy zachód od miejscowości Męcikał. Jezioro Moczadło jest niewielkim (4,47 ha), oligotroficznym zbiornikiem o głębokości do 11 m. Jest jednym z najlepiej zachowanych jezior lobeliowych w Polsce. W jeziorze stwierdzono liczną populację elismy wodnej. Występuje tu także poryblin jeziorny i lobelia jeziorna. Na brzegu jeziora występują m.in. rosiczka pośrednia, widłaczek torfowy i przygiełka biała.

Rodzaj rezerwatu: Wodny (W)
Typ i podtyp:
a) ze względu na dominujący przedmiot ochrony: Biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp),
b) ze względu na główny typ ekosystemu: Wodny (EW), jezior oligotroficznych (jo).

Opis rezerwatu przyrody "Moczadło" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.
 

3. Rezerwat przyrody „Jezioro Żabionek” – powierzchnia 12,62 ha.

Powołany został 4 grudnia 2024 roku Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Jezioro Żabionek”.

Rezerwat położony jest w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy, na terenie Leśnictwa Turowiec. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie jeziora lobeliowego wraz z charakterystyczną roślinnością oraz cennymi gatunkami roślin i zwierząt.

Rodzaj rezerwatu: Wodny (W)
Typ i podtyp:
a) ze względu na dominujący przedmiot ochrony: Biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp),
b) ze względu na główny typ ekosystemu: Wodny (EW), jezior oligotroficznych (jo).

W celu zabezpieczenia rezerwatu przez zagrożeniami zewnętrznymi, wokół rezerwatu została wyznaczona otulina o powierzchni 15,96 ha.

Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Żabionek" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.
 

4. Rezerwat przyrody „Jezioro Sosnówek” – powierzchnia 8,59 ha.

Powołany został 4 grudnia 2024 roku Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Jezioro Sosnówek”.

Rezerwat położony jest w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy, na terenie Leśnictwa Turowiec. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie jeziora lobeliowego wraz z charakterystyczną roślinnością oraz cennymi gatunkami roślin i zwierząt.

Rodzaj rezerwatu: Wodny (W)
Typ i podtyp:
a) ze względu na dominujący przedmiot ochrony: Biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp),
b) ze względu na główny typ ekosystemu: Wodny (EW), jezior oligotroficznych (jo).

W celu zabezpieczenia rezerwatu przez zagrożeniami zewnętrznymi, wokół rezerwatu została wyznaczona otulina o powierzchni 18,39 ha.

Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Sosnówek" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.
 

5. Rezerwat przyrody „Jezioro Długie” – powierzchnia 12,79 ha.

Powołany został 19 marca 2025 roku Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Jezioro Długie”.

Rezerwat położony jest w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy, na terenie Leśnictwa Turowiec. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie jeziora oligotroficznego wraz z charakterystyczną roślinnością oraz cennymi gatunkami roślin i zwierząt.

Rodzaj rezerwatu: Wodny (W)
Typ i podtyp:
a) ze względu na dominujący przedmiot ochrony: Biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp),
b) ze względu na główny typ ekosystemu: Wodny (EW), jezior oligotroficznych (jo).

W celu zabezpieczenia rezerwatu przez zagrożeniami zewnętrznymi, wokół rezerwatu została wyznaczona otulina o powierzchni 22,24 ha.

Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Długie" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.
 

1. Tucholski Park Krajobrazowy – utworzony został na podstawie uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 1985 roku. Powierzchnia jego wynosi 36983 ha, w tym na gruntach zarządzanych przez Nadleśnictwo Rytel (obręb leśny Rytel) 6744 ha. Park  położony jest w granicach dwóch województw: kujawsko – pomorskiego i pomorskiego. Lasy zajmują 86,1% powierzchni parku, a głównym gatunkiem ich drzewostanu jest sosna z niewielką domieszką innych gatunków. Pozostałą część parku stanowią użytki rolne, wody, nieużytki, tereny zabudowane, drogi i inne.

Opis Tucholskiego Parku Krajobrazowego w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.
 

2. Zaborski Park Krajobrazowy – utworzony na podstawie uchwały nr 11/68/90 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 28 lutego 1990 roku. Początkowo nosił nazwę Chojnicki Park Krajobrazowy. W 1991 roku rozporządzeniem nr 1/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 12 stycznia 1991 roku został przemianowany na Zaborski Park Krajobrazowy. Powierzchnia parku wynosi 34026 ha, w tym na gruntach zarządzanych przez Nadleśnictwo Rytel  6419 ha. Park położony jest w północno – zachodniej części Borów Tucholskich na Równinie Charzykowskiej, na południowo – zachodnim skraju województwa pomorskiego.

Opis Zaborskiego Parku Krajobrazowego w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.
 

Chojnicko – Tucholski Obszar Chronionego Krajobrazu położony jest częściowo w granicach Nadleśnictwa Rytel, pomiędzy Tucholskim i Zaborskim Parkiem Krajobrazowym, na terenie Równiny Charzykowskiej. Utworzony został na mocy Rozporządzenia Woj. Bydg. 9/91 z dnia 14 czerwca 1991 roku. Zajmuje on powierzchnię 15000 ha, z tego na terenie Nadleśnictwa Rytel 2813 ha.

Opis Chojnicko-Tucholskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.

Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków:

1. Wielki Sandr Brdy - kod obszaru PLB 220001, pow. 2910 ha

Obejmuje północną część Nadleśnictwa Rytel czyli leśnictwa Funka, Kopernica, Wolność, Turowiec. Powstał na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 roku. Obszar posiada Plan Zadań Ochronnych ustanowiony zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku.

Opis OSO Wielki Sandr Brdy w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.

2. Bory Tucholskie - kod obszaru PLB 220009, pow. 13839 ha

Powstał na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27.10.2008 r. Obszar obejmuje ok. 80% powierzchni leśnej nadleśnictwa. Obszar posiada Plan Zadań Ochronnych ustanowiony zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku.

Opis OSO Bory Tucholskie w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY.

Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk:

W Nadleśnictwie Rytel wyznaczono cztery obszary siedliskowe:

• Czerwona Woda pod Babilonem - kod obszaru PLH220056 - pow. 136,44 ha,
• Las Wolność - kod obszaru PLH220060 - pow. 328,28 ha,
• Doliny Brdy i Chociny - kod obszaru PLH220058 - pow. 71,24 ha,
• Sandr Brdy - kod obszaru PLH220026 - pow. 562,95 ha.

Ostatni z obszarów, tj Sandr Brdy, posiada Plan Zadań Ochronnych ustanowiony zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku.

1.  SOO Sandr Brdy jest obszarem ochrony siedlisk o powierzchni 7492,59 ha. Na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Rytel znajduje się fragment tego obszaru w leśnictwie Turowiec o powierzchni 564,38 ha. Na terenie tym znajdują się 4 rezerwaty, których głównym przedmiotem ochrony są oligotroficzne i dystroficzne jeziorka powstałe w zagłębieniach wytopiskowych. Przedmiotem ochrony są także fragmenty lasów sosnowych porastających najuboższe gleby, gdzie warstwę runa stanowią porosty, głównie różne gatunki chrobotków. Powierzchnie te zaliczono do cennych fragmentów siedlisk przyrodniczych i oznaczonych jako bory chrobotkowe.

Opis SOO Sandr Brdy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody

2. SOO Las Wolność jest obszarem ochrony siedlisk o powierzchni 335,29 ha. Na terenie Nadleśnictwa Rytel znajduję prawie całość tego obszaru o powierzchni 328,17 ha. Obszar tworzą wzniesienie morenowe o bardzo urozmaiconej rzeźbie - deniwelacje do 80 m na odcinku 1 km. Położone wśród sandrowych równin Borów Tucholskich, stanowiące kilkusethektarową wyspę buczyn wśród generalnie borowego krajobrazu. Przedmiotami ochrony w obszarze są między innymi kwaśne buczyny i torfowiska. Obszar obejmuje bukowe lasy porastające Górę Wolność nieopodal Chojnic. Wśród buczyn w zagłębieniach terenu rozproszone są bory i brzeziny bagienne oraz niewielkie torfowiska, tworząc razem interesujący kompleks siedlisk z mozaiką niewielkich bagienek. Niewielkim, lecz cennym elementem jest także fragment łęgu źródliskowego we wschodniej części obszaru.

Opis SOO Las Wolność w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody

3. SOO Czerwona Woda Pod Babilonem położony jest częściowo na terenie Nadleśnictwa Rytel, leśnictwa Kopernica. Jego łączna powierzchnia wynosi 821,12 ha, z czego na terenie nadleśnictwa 145,93 ha. Obejmuje zbiorowiska wodne i podmokłe, położone wzdłuż rzeki Czerwona Woda. Obszar obejmuje dwie, łączące się rynny polodowcowe. Rynna północna wypełniona jest torfami, na których wykształciły się bory i brzeziny bagienne, a część terenu została zajęta przez łąki. Rynna południowa zajęta jest przez ciąg jezior. Nad strugą wykształciły się niewielkie, ale ładne płaty łęgów. Nazwa ostoi pochodzi od nazwy osady Babilon, zlokalizowanej przy szosie Chojnice-Bytów, w miejscu gdzie przed II wojną światową była granica państwowa i strażnica KOP.

Opis SOO Czerwona Woda Pod Babilonem w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody

4. SOO Doliny Brdy i Chociny położony jest wzdłuż rzek Brda oraz Chocina i obejmuje zbiorowiska wodne i podmokłe, położone w sąsiedztwie tych cieków. Powierzchnia tego obszaru siedliskowego wynosi 1445,76 ha, w tym na terenie Nadleśnictwa Rytel jedynie 73,12 ha. Ten fragment ostoi przylega do zachodniego brzegu jeziora Charzykowskiego. Rynny polodowcowe wcięte w równinę sandrową, wypełnione jeziorami lub wykorzystywane przez rzeki, są typowe dla krajobrazu Borów Tucholskich.

Opis SOO Doliny Brdy i Chociny w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody

Na terenie Nadleśnictwa Rytel użytki ekologiczne występują na łącznej powierzchni 251,40 ha. Są to powierzchnie nieleśne - śródleśne jeziora, torfowiska, bagna, łąki i pastwiska. W miejscach tych nie prowadzi się zabiegów gospodarczych i umożliwia się zachodzenie procesów naturalnej sukcesji, co powoduje, że użytki te pozostają w stanie naturalnym i przyczyniają sie do wzbogacenia lokalnego środowiska przyrodniczego oraz zachowania jego róznorodności biologicznej. Użytki ekologiczne na ląkach i pastwiskach wymagaja ochrony czynej w postaci użytkowania kośnego lub kośno-pasterkiego oraz usuwania nalotów drzew i krzewow w celu powstrzymania zachodzenia sukcesji w kierunku leśnym. Zabiegi te przyczynią się do zachowania różnorodności biologicznej i wartości powiązanych z pierwotnym, ekstensywnym użytkowaniem rolniczym. Użytki ekologiczne na terenie Nadleśnictwa Rytel uznane zostały Rozporządzeniem Wojewody Bydgoskiego nr 346/94 z dnia 30 grudnia 1994 r., nr 64/97 z dnia 30 października 1997 r. oraz nr 49/06 Wojewody Pomorskiego z dnia 5 marca 2006 r.

Wykaz użytków ekologicznych wyznaczonych w Nadleśnictwie Rytel znajduje się w sekcji "Materiały do pobrania".

Na terenie Nadleśnictwa Rytel znajdują się 24 pomniki przyrody, powołane:

• Rozporządzeniem nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 1 lipca 1991 r.,
• Rozporządzeniem nr 18/92 Wojewody Bydgoskiego z dnia 8 czerwca 1992 r.,
• Rozporządzeniem nr 305/93 Wojewody Bydgoskiego z dnia 26 października 1993 r.,
• Rozporządzeniem nr 36 Wojewody Bydgoskiego z dnia 14 lutego 1995 r.,
• Rozporządzeniem nr 322 Wojewody Bydgoskiego z dnia 29 grudnia 1995 r.

Są to: pojedyncze drzewa - 12 szt., grupy drzew – 6, stanowiska roślin chronionych – zimoziołu północnego – 2, pełnika europejskiego – 1, brzozy z porostami nadrzewnymi z rodzaju brodaczka – 1 stanowisko czapli siwej i kruka – 1 głaz narzutowy.

Wykaz pomników przyrody ustanowionych na terenie Nadleśnictwa Rytel znajduje się w sekcji "Materiały do pobrania".