Lasy Państwowe Nadleśnictwo Trzebciny

Cały teren nadleśnictwa objęty jest różnymi formami ochrony przyrody są to:

I. Rezerwaty przyrody

1.  „Jezioro Ciche”

Rezerwat ogólnej powierzchni 37,67 ha podlegający w całości ochronie czynnej, której głównym celem jest zachowanie malowniczo położonych śródleśnych jezior wraz z ich otoczeniem i unikalną w tej części Borów Tucholskich roślinnością wodną i torfowiskową. Uznanie rezerwatu nastąpiło 24.03.1994 roku zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych I Leśnictwa z dnia 26 stycznia 1994 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody.

Zadaniami wynikającymi z czynnej ochrony rezerwatu są m.in. usuwanie czeremchy amerykańskiej zapobiegające dalszej ekspansji tego gatunku oraz prowadzenie zabiegów pielęgnacyjnych promujących liściaste gatunki lasotwórcze (dąb, grab).

Rezerwat swoim zasięgiem obejmuje części oddziałów 211, 214 oraz 215 leśnictwa Wygoda. Dla tej formy ochrony przyrody obowiązuje Plan Ochrony powołany 05.12.2018 do 20.12.2038 r.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.RP.614

2. „Jezioro Martwe”

Rezerwat ogólnej powierzchni 3,96 ha podlegający ochronie ścisłej, której głównym celem jest zachowanie ekosystemu jeziora dystroficznego wraz z torfowiskiem przejściowym i wysokim oraz brzeziny bagiennej. Uznanie rezerwatu nastąpiło 24.12.1996 roku zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 12 listopada 1996 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody, natomiast powołanie otuliny okalającej rezerwat o powierzchni 13,76 ha nastąpiło Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy z dnia 29 sierpnia 2012 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Martwe.

Obejmuje on swoim zasięgiem oddziały: 51-k,l oraz 85-b,c leśnictwa Zacisze, otulina natomiast oddziały: 85-a,d,f oraz 51-m. Dla tej formy ochrony przyrody obowiązuje Plan Ochrony powołany 12.09.2012 do 27.09.2032 r.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.RP.675

3. "Jezioro Piaseczno"

Jezioro Piaseczno jest rezerwatem powierzchni ogólnej 159,78 ha z czego 118,94 ha drzewostanów okalających wody jeziora znajduje się w zarządzie Nadleśnictwa Trzebciny natomiast wody Jeziora Piaseczno powierzchni lustra wody 40,84 ha znajdują się w zarządzie Wdeckiego Parku Krajobrazowego. Uznanie rezerwatu nastąpiło 22.11.2001 roku Rozporządzeniem nr 279/01 Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 2 października 2001 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody.

Głównym przedmiotem ochrony jest ekosystem Jeziora Piaseczno. Cel ochrony stanowi zachowanie ze względów naukowych, przyrodniczych i krajobrazowych ekosystemu jeziora Piaseczno i stanu czystości wody.

Rezerwat obejmuje swoim zasięgiem oddziały 1, 2 oraz 3 leśnictwa Wygoda oraz części oddziałów 244, 245, 246, 279, 280 leśnictwa Zazdrość, cała powierzchnia podlega ochronie ścisłej z wyjątkiem stanowiska cisa pospolitego (Taxus baccata) podlegającego ochronnie czynnej w celu prowadzenia działań zabezpieczających pulę genową. Dla tej formy ochrony przyrody obowiązuje Plan Ochrony powołany 27.08.2024 do 27.08.2044r.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.RP.1087

II. Obszary Natura 2000

W granicach Nadleśnictwa Trzebciny występują dwa rodzaje obszarów Natura 2000, które to są najmłodszą z form ochrony przyrody, wprowadzoną w 2004 r. w Polsce jako jeden z obowiązków związanych z przystąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej. Obszary Natura 2000 powstają we wszystkich państwach członkowskich tworząc Europejską Sieć Ekologiczną Natura 2000. Głównym celem funkcjonowania Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków i ich siedlisk, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy, a także ochrona różnorodności biologicznej. Obszar Natura 2000 może obejmować część lub całość obszarów i obiektów objętych innymi formami ochrony przyrody.

1. Obszar Natura 2000 „Bory Tucholskie”- PLB220009

Obszar specjalnej ochrony ptaków, związany z Dyrektywą Ptasią - Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa. Obszar Borów Tucholskich obejmuje wschodnią część makroregionu Pojezierza Południowo pomorskiego. W jego skład wchodzą następujące mezoregiony: Bory Tucholskie, wschodnia część Równiny Charzykowskiej, północno-wschodnia część Pojezierza Krajeńskiego, północna część Doliny Brdy oraz północna część Wysoczyzny świeckiej. Obszar jest dość jednolitą równiną sandrową, rozciętą dolinami Brdy i Wdy oraz urozmaiconą licznymi jeziorami, oczkami wodnymi i wzniesieniami o charakterze moreny dennej. Dominują siedliska leśne, przede wszystkim bory sosnowe. Swoim zasięgiem obejmuje łącznie 322 535,87 ha.

Łącznie na obszarze Nadleśnictwa Trzebciny zgodnie z Planem Zadań Ochronnych dla Obszaru Natura 2000 „Bory Tucholskie” występują 63 gatunki ptaków m.in.: Lelek (zwyczajny), Bocian biały, Bocian czarny, Dudek, Trzmielojad, Zimorodek, Żuraw, Gągoł, Puchacz, Włochatka. Nasze Nadleśnictwo w całości objęte jest obszarem specjalnej ochrony ptaków.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.N2K.PLB220009.B

2. Obszar Natura 2000 „Sandr Wdy”- PLH040017

Specjalny obszar ochrony siedlisk, związany z Dyrektywą Siedliskową - Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.

Obszar Natura 2000 leży na terenie zlewni Wisły i jej lewego dopływu- Wdy. Na odcinku objętym obszarem Natura 2000 PLH040017 „Sandr Wdy” rzeka silnie meandruje a jej dolina wcięta jest na głębokość miejscami do 20 m w powierzchnię sandru. Rzeka Wda (zwana inaczej Czarną Wodą) charakteryzująca się dużym spadkiem. Najważniejszym lewobrzeżnym dopływem Wdy jest Sobińska Struga, której długość wynosi 20 km, natomiast głębokość wcięcia w podłoże sandrowe dochodzi do 18 m. Zwierciadło wód gruntowych występuje na ogół głęboko. Podczas wiosennych roztopów lub większych opadów woda zatrzymywana jest w niewielkich zagłębieniach terenu.

Obszar na terenie Nadleśnictwa Trzebciny chroni występujące licznie na jego terenie określone w Planie Zadań Ochronnych dla obszaru siedliska: 91D0- Bory i lasy bagienne, 9170- Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny, 91E0- Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe. „Sandr Wdy” obejmuje ok. 1066 ha na terenie leśnictw Pohulanka, Zazdrość oraz Wygoda.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.N2K.PLH040017.H

III. Użytki ekologiczne

W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku: "Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt, i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania."

Istotnym powodem tworzenia użytków ekologicznych jest potrzeba objęcia ochroną niewielkich powierzchniowo obiektów, ale cennych pod względem przyrodniczym. Nie mogły one być objęte ochroną rezerwatową ze względu na niewielką powierzchnię i zazwyczaj mniejszą rangę ich walorów przyrodniczych.

Na terenie Nadleśnictwa Trzebciny znajduje się 29 użytków ekologicznych o łącznej powierzchni 113,34ha.

IV. Pomniki przyrody

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

Na terenie Nadleśnictwa Trzebciny znajduje się 39 pomników przyrody, z czego pojedyncze drzewa uznane jako pomniki przyrody to 24 sztuki natomiast pozostałe 13 pomników przyrody stanowi grupy drzew, ponadto na terenie leśnictw Zalesie oraz Wydry występują 2 pomniki przyrody w formie głazów narzutowych. Najwięcej pomników przyrody w Nadleśnictwie Trzebciny występuje w leśnictwie Wygoda, gdzie znajduje się 61 okazów pomnikowych drzew. Pozostałe pomniki znajdują się w leśnictwach: Lisiny, Łoboda, Pohulanka, Siwe Bagno, Smolarnia, Wydry, Zacisze oraz Zalesie.

V. Wdecki Park Krajobrazowy

Nadleśnictwo Trzebciny położone jest w granicach jednego z młodszych bo utworzonego 16.02.1993 roku Wdeckiego Parku Krajobrazowego. Utworzony na mocy Rozporządzenia Nr 52/93 Wojewody Bydgoskiego z dnia 16 lutego 1993 r. park swoim zasięgiem obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania, popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju o powierzchni 19 177,24 ha a jego otuliny (dwie wewnętrzne oraz trzy zewnętrzne) obejmują obszar 4 609,15 ha. Na terenie Nadleśnictwa Trzebciny Park obejmuje ok. 8600 ha czyli ponad połowę powierzchni Nadleśnictwa.

Wdecki Park Krajobrazowy obejmuje w całości leśnictwa Pohulanka, Zazdrość, Wydry, Zalesie, Wygoda a także części leśnictw Zimne Zdroje, Smolarnia, Zacisze oraz Szklana Huta.

Po więcej informacji na temat Wdeckiego Parku Krajobrazowego zapraszamy na stronę: Wdecki Park Krajobrazowy

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.PK.149

VI. Obszary Chronionego Krajobrazu

W zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Trzebciny znajduje się Śliwicki Obszar Chronionego Krajobrazu, którego głównym celem ochrony jest racjonalna gospodarka leśna, polegająca na zachowaniu różnorodności biologicznej siedlisk kompleksu Borów Tucholskich. Ten utworzony 25.09.1991 roku obszar jest jednym z większych obszarów chronionych położonych na terenie Borów Tucholskich. Dominuje krajobraz równiny sandrowej z pagórkami morenowymi i nielicznymi wydmami. Występują bardzo dobre warunki dla zbierania runa leśnego. Walory rekreacyjne obniża jednak niewielki udział wód powierzchniowych. Na terenie Śliwickiego OChK znajdują się 3 rezerwaty przyrody: "Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego" w Wierzchlesie, Rezerwat cisów Jelenia Góra im. Kazimierza Szlachetki i rezerwat przyrody "Jezioro Martwe". Powierzchnia ogólna Śliwickiego OChK wynosi 27 433,80 ha z czego 7 976,81 ha znajduje się w granicach naszego Nadleśnictwa.

Śliwicki OChK obejmuje swoim zasięgiem leśnictwa Szklana Huta, Lisiny, Siwe Bagno, Łoboda; większość leśnictw Zacisze, Smolarnia oraz Zimne Zdroje.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.OCHK.23

VII. Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe

Zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne.

Na terenie Nadleśnictwa Trzebciny znajdują się 3 zespoły przyrodniczo- krajobrazowe obejmujące fragmenty leśnictw: Zazdrość, Pohulanka, Wygoda, Smolarnia.

1. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Dolina rzeki Prusiny”

Fragment doliny rzeki Prusiny otoczony lasem o charakterze Fraxino - Ulmetum campestris na dnie doliny, Aceri - Tilietum na zboczach i Leucobryo - Pinetum na wierzchowinie. Występuje tu wiele rzadkich gatunków roślin charakterystycznych dla siedlisk grądowych. Jest to geomorfologicznie i krajobrazowo zróżnicowany obszar. Powierzchnia tego utworzonego Rozporządzeniem Nr 14/97 Wojewody Bydgoskiego z dnia 14 kwietnia 1997 r. zespołu przyrodniczo-krajobrazowego w Nadleśnictwie Trzebciny wynosi 254,07 ha.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.ZPK.373

2. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Dolina rzeki Ryszki”

Dolina rzeki Ryszki wcięta w równinę sandrową Borów Tucholskich, zróżnicowana pod względem florystyczno - fitosocjologicznym. Otoczenie rzeki stanowią dobrze zachowane zbiorowiska leśne, torfowisko wysokie oraz ekstensywnie używane łąki. Powierzchnia tego utworzonego Rozporządzeniem Nr 14/97 Wojewody Bydgoskiego z dnia 14 kwietnia 1997 r. zespołu przyrodniczo- krajobrazowego w Nadleśnictwie Trzebciny wynosi 189,11 ha.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.ZPK.23

3. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Dolina rzeki Sobińska Struga - gmina Osie”

Dolina rzeki Sobińska Struga cechuje się szczególnymi wartościami przyrodniczymi i krajobrazowymi, które wyróżniają ją spośród innych miejsc i obszarów. Obszar doliny Sobińskiej Strugi jest mozaiką zbiorowisk nieleśnych o wysokich wartościach przyrodniczych i dzięki temu wyróżnia się na tle rozległego kompleksu leśnego Borów Tucholskich. Liczne łąki i murawy kserotermiczne i acydofilne, grądy, olsy, obszary źródliskowe na zboczach doliny. Siedlisko licznego ptactwa wodnego, rzadkich roślin chronionych, cenne zbiorowiska turzyc wysokich. Powierzchnia tego utworzonego Rozporządzeniem Nr 14/97 Wojewody Bydgoskiego z dnia 14 kwietnia 1997 r. zespołu przyrodniczo- krajobrazowego w Nadleśnictwie Trzebciny wynosi 18,39 ha.

Strona Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP): PL.ZIPOP.1393.ZPK.382

VIII. Ochrona gatunkowa

Ochrona gatunkowa ma na celu zapewnienie przetrwania i zachowanie właściwego stanu ochrony dziko występujących w Polsce i Unii Europejskiej, rzadkich, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem gatunków roślin, zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk i ostoi. Celem tej ochrony jest także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Zadania polegające na ochronie ostoi i stanowisk roślin lub grzybów albo ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt mogą być realizowane przez tworzenie stref ochrony.

Odnośniki do aktualnych aktów określających listy gatunków chronionych, jak i również zakazy w stosunku to tych gatunków:

a)    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt:

b)    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin:

c) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów:

1. Mchy: Bielistka siwa, Gajnik lśniący, Płonnik pospolity, Rokitnik pospolity, Torfowcowate,
2. Porosty: Chrobotki sp.,
3. Paprotniki: Widłakgoździsty, Widłak jałowcowaty, Widłak spłaszczony,
4. Jednoliścienne: Bagnica torfowa, Lilia złotogłów, Kruszczyk szerokolistny, Przygiełka brunatna, Żłobik koralowy,
5. Dwuliścienne: Bagno zwyczajne, Bobrek trójlistkowy, Dziewięćsił bezłodygowy, Gruszyczka sp., Grzybienie białe, Kocanki piaskowe, Listera jajowata, Modrzewnica zwyczajna, Pomocnik baldaszkowaty, Rosiczka sp., Sasanka sp., Wawrzynek wilczełyko, Wrzosiec bagienny, Zimoziół północny,
6. Nagozalążkowe:  Cis pospolity,
7. Okrytozalążkowe: Jarząb brekinia

Zwierząt chronionych:

1. Płazy: Ropucha szara, Kumak nizinny, Rzekotka drzewna, Żaba moczarowa, Żaba wodna, Żaba trawna, Żaba jeziorkowa, Traszka grzebieniasta, Traszka zwyczajna,
2. Gady: Padalec, Jaszczurka zwinka, Jaszczurka żyworodna, Żmija zygzakowata,
3. Ptaki: 105 gatunków m.in.: Bielik, Kania ruda, Kania czarna, Gągoł, Lelek, Rybołów, Trzmielojad, Włochatka, Puchacz, Bocian czarny, Błotniak łąkowy, Błotniak stawowy, Błotniak łąkowy,
4. Ssaki: Wydra europejska, Wiewiórka pospolita, Wilk, Ryjówka aksamitna, Ryjówka malutka, Bóbr europejski, Jeż europejski, Kret, Nocek Natterera, Nocek rudy, Karlik malutki, Karlik większy, Borowiec wielki, Gacek brunatny, Rzęsorek rzeczek.

Nadleśnictwo Trzebciny zarządzające mieniem Skarbu Państwa stosuje wymagania dobrej praktyki w zakresie gospodarki leśnej, które uwzględniają potrzebę zapobiegania:

1) w odniesieniu do gatunków wymienionych w załączniku IV dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory w ich naturalnym zasięgu:

a) celowemu chwytaniu lub zabijaniu dziko występujących okazów tych gatunków,

b) celowemu niepokojeniu okazów tych gatunków, w szczególności w okresie rozrodu,

wychowu młodych, snu zimowego i migracji,

c) celowemu niszczeniu lub wybieraniu jaj okazów tych gatunków,

d) pogarszaniu stanu lub niszczeniu terenów rozrodu lub odpoczynku okazów tych

gatunków,

e) celowemu zrywaniu, zbieraniu, ścinaniu, wyrywaniu lub niszczeniu dziko

występujących roślin w naturalnym zasięgu okazów tych gatunków;

2) w odniesieniu do chronionych gatunków ptaków:

a) umyślnemu zabijaniu okazów tych gatunków,

b) umyślnemu niszczeniu lub uszkadzaniu gniazd i jaj okazów tych gatunków lub

usuwaniu ich gniazd,

c) umyślnemu płoszeniu tych ptaków, w szczególności w okresie lęgowym i wychowu

młodych, jeżeli mogłoby to wpłynąć na zachowanie właściwego stanu ochrony gatunku

tych ptaków.

Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie wymagań dobrej praktyki w zakresie gospodarki leśnej

Szczegółowe informacje i wykazy zawierają załączniki w formie plików  do pobrania w formacie pdf.